Difference between revisions 59927001 and 63443689 on plwiki

{{Spis treści|right}}

'''Idealizm anglosaski''' − nurty [[idealizm (filozofia)|filozofii idealistycznej]] w [[filozofia angielska|filozofii angielskiej]] i [[filozofia amerykańska|amerykańskiej]].  

W końcu XIX wieku, w dobie [[minimalizm (literatura)|minimalizmu]], przez Anglię przeszła niespodzianie wysoka fala idealizmu metafizycznego. Z wszystkich opozycyjnych ruchów, jakie się wówczas poczęły, ten był najbardziej niespodziewany i najdalszy od poglądów panujących. Był skierowany przeciw zasadniczej właściwości tych poglądów: przeciw ich [[naturalizm (filozofia)|naturalizmowi]]. Zainaugurowały go około 1865 r. głównie pisma [[Thomas Hill Green|Greena]]. Był najpierw zależny od [[idealizm (contracted; show full)ławę światową. Jego wystąpienia publiczne były rzadkie, ale doniosłe. W pamiętnej mowie z 1837 r. O amerykańskim typie uczonego (The American Scholar) otworzył oczy Amerykanów na odrębność ich kultury. Najdojrzalszą jego pracą były Essays, 1841-1871. [[Adam Mickiewicz|Mickiewicz]] korespondował z nim i jeden z pierwszych ocenił jego znaczenie – nazwał go „filozofem, co najlepiej ujawnia potrzeby naszego wieku”. Inni wybitniejsi idealiści anglosascy byli przynajmniej o pokolenie młodsi od Emersona.
  

'''Thomas Hill Green''' (1836-1882)
:Profesor [[Oksford|oksford]]zki]] od 1878 r., najwięcej przyczynił się do tego, że idealizm stał się na pewien czas akademicką [[filozofia|filozofią]] Anglików. Akcji swej nadał charakter polemiczny, nie tyle rozwijał idealizm, ile krytykował [[empiryzm]] i [[naturalizm (filozofia)|naturalizm]]. Mierzył we współczesnych, w [[Charles Darwin|Darwina]], [[Herbert Spencer|Spencera]], ale także głębiej – w początkodawcę [[empiryzm]]u – w [[David Hume|Davida Hume’a]]. Jedyną jego pracą wydaną za życia była praca krytyczna Intorduction to Hume. Po śmierci Greena ukazała się jeszcze jego druga książka: Prolegomena to Ethics. Żył krótko, pisał niewiele ale zdążył wiele zdziałać – od niego zaczyna się idealizm oksfordzki.  

'''Francis Herbert Bradley''' (1846-1924)
:Studiował w Oksfordzie u Greena, a potem spędził życie w Oksfordzie, w Morton College. Był słabego zdrowia i żył w odosobnieniu, oddany wyłącznie pracy badawczej. Mimo to stał się znaną postacią i autorytetem filozoficznym Oksfordu. W 1876 r. ogłosił swą książkę etyczną, w 1883 r. Zasady logiki, a dopiero w 1891 r. główne dzieło metafizyczne Zjawisko a Rzeczywistość (Appearance and Reality). Był przede wszy(contracted; show full)]a. Pośrednikiem był w tym znakomity filolog oksfordzki, B. Jowett. – tłumacz Platona. Większość angielskich i amerykańskich zwolenników idealizmu przekształciła go w [[spirytualizm]], w filozofię personalistyczną, monadystyczną i teistyczną; a także, wierna narodowej tradycji, nie zaś Heglowi, usiłowała zachować łączność metafizyki idealistycznej z doświadczeniem.

== Poglądy ==

=== Postacie idealizmu ===
Nazwa „[[idealizm]]” bywa dawana różnym poglądom, ale przede wszystkim sformułowanemu przez Berkeley
'a: że wszystko, co umysł postrzega, jest tej samej natury, co on sam. Co ma inną naturę niż umysłową, tego nie możemy ująć i nie ma danych by istniało.

Istnieje wszakże inny pogląd, nazywany tak samo idealizmem. Pogląd ten, występujący u Platona albo u Hegla czy [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Schellinga]], twierdzi również, że świat postrzegany nie jest bytem prawdziwym, jest tylko zjawiskiem, byt zaś prawdziwy jest poza postrzeżeniami, poza zjawiskami.

=== Źródła idealizmu ===
(contracted; show full)rda i zbiorowa książka idealistów, wydana pod tytułem Essays In Philosophical Criticism. Idealiści angielscy zajmowali się przede wszystkim metafizyką. Ale także etyką i osiągnęli w niej wyniki ważne nie tylko ze stanowiska idealistycznego. Ogłaszali książki z historii filozofii, głównie o Kancie i Heglu. W tym wszystkim nawiązywali do dawnej filozofii i w znacznej części chodzili szlakami znanymi. Niektórzy chcieli tylko propagować Hegla; Bradley w sposobie filozofowania przypominał Platona; Royce swym [[
Uniwersalizm|uniwersalizmem]]em i panteizmem zbliżał się do [[Plotyn]]a; Ward był pokrewny [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibnizowi]] i [[George Berkeley (filozof)|Berkeleyowi]]. Jednakże przynajmniej pewne szczegóły były nowe: nawet ci, co chcieli trzymać się doktryny Hegla, przekształcali ją jakby mimo woli na bardziej empiryczną, bardziej angielską. Za prawdziwy byt mieli bądź abstrakcyjne idee, bądź konkretne jaźnie; jedni, jak Royce, głosili pogląd [[Uniwersalizm|uniwersalistyczny]] i monistyczny, inni zaś [[Indywidualizm|indywidualis(contracted; show full)ikiem w kształtowaniu psychiki narodu; wniósł on coś z żywiołowego optymizmu wynikającego z panteistycznej koncepcji i coś z radykalnego indywidualizmu, przeciwstawiającego się tradycyjnym autorytetom i hierarchiom. Przyczynił się do amerykańskiej wiary w siebie i w przyszłość. Był czynnikiem niezależności cywilizacyjnej Ameryki wobec Europy. A także przyczynił się do wytworzenia tego prądu idealistycznego, który wydał w Stanach Zjednoczonych znane instytucje filantropii społecznej i organizacji umysłowej.
  

Inaczej było z idealizmem w Anglii: ten miał mniej aspiracji życiowych, chciał być doktryną filozoficzną i oddziałał tylko na filozofię; osłabił w każdym razie na jakiś czas ducha [[empiryzm]]u, [[naturalizm (filozofia)|naturalizmu]] i [[utylitaryzm]]u, władającego filozofia angielską.

== Bibliografia ==
* K. Ajdukiewicz, ''Zagadnienia i kierunki filozofii : teoria poznania, metafizyka'', Fundacja Aletheia, [[Warszawa]] [[2003]] r.<br />{{ISBN|83-89372-02-9}}
* [[Władysław Tatarkiewicz]], ''Historia filozofii'', t. 3, Wydawnictwo Naukowe PWN, [[Warszawa]] [[2005]] r.<br />{{ISBN|83-01-14466-1}}

[[Kategoria:Kierunki filozoficzne]]
[[Kategoria:Filozofia anglojęzyczna]]
[[Kategoria:Filozofia współczesna]]