Revision 31635336 of "Wikipedysta:Wiki Romi/brudnopis4" on plwiki

{{Artysta muzyczny infobox
 |wykonawca             = Mścisław Leopoldowicz Rostropowicz <br />''Мстислав Леопольдович Ростропович''
 |zdjęcie               = Mstislav Rostropovich 1978.jpg
 |tło                   = 
 |opis_zdjęcia          = Mścisław Rostropowicz podczas wystepu w [[Biały Dom|Białym Domu]], [[Waszyngton]] 1978
 |imię_nazwisko         = Mścisław Leopoldowicz Rostropowicz
 |pseudonim             = 
 |data_urodzenia        = [[27 marca]] [[1927]]
 |miejsce_urodzenia     = [[Baku]], {{Państwo|SUN}}
 |rok_założenia         = 
 |rok_rozwiązania       = 
 |pochodzenie           = 
 |data_śmierci          = [[27 kwietnia]] [[2007]]
 |miejsce_śmierci       = [[Moskwa]], {{Państwo|RUS}}
 |instrument            = [[wiolonczela]]
 |gatunek               = [[muzyka klasyczna]]
 |zawód                 = 
 |aktywność             = 
 |wytwórnia             = 
 |powiązania            = 
 |członkowie            = 
 |byli_członkowie       = 
 |współpracownicy       = 
 |wyróżniony_instrument = 
 |zespół                = 
 |commons               = 
 |www                   = 
 |odznaczenia           = [[Plik:Orden for Service I.png|60px|link=Order Zasług dla Ojczyzny|Order Zasług dla Ojczyzny I klasy (Rosja)]] [[Plik:Orden for Service II.png|40px|link=Order Zasług dla Ojczyzny|Order Zasług dla Ojczyzny II klasy (Rosja)]] [[Plik:Ribbon Medal For the Defence of Free Russia.png|30px|Medal "Obrońcy wolności Rosji"]] [[Plik:60 years of victory rib.png|30px|Medal 60-lecia zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945]] [[Plik:Ribbon Medal 850 Mosow.png|30px|Medal 850-lecia Moskwy]] <br />[[Plik:100 lenin rib.png|30px|Medal 100-lecia urodzin Lenina]] [[Plik:Orderglory rib.png|30px|link=Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945|Medal "Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945"]] [[Plik:RibbonLabourDuringWar.png|30px|Medal "Za dzielną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945"]] [[Plik: Reclamining the virgin lands rib.png|30px|Medal "Za rozwój wsi"]] [[Plik:800thMoscowRibbon.gif|30px|Medal 800-lecia Moskwy]] [[Plik:200MVD rib.png|30px|Medal 200-lecia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji]] <br />[[Plik:Grand Crest Ordre de Leopold.png|40px|link=Order Leopolda (Belgia)|Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia)]] [[Plik:DNK Dannebrogordenen BAR.png|40px|link=Order Dannebroga|Order Dannebroga (Dania)]] [[Plik:FIN Order of the Lion of Finland 5Class BAR.png|40px|link=Order Lwa Finlandii|Order Lwa Finlandii]] [[Plik:Legion Honneur GO ribbon.svg|40px|link=Legia Honorowa|Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja)]] [[Plik:Ordre des Arts et des Lettres Chevalier ribbon.svg|40px|Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja)]] [[Plik:GRE Order of the Phoenix - Commander BAR.png|40px|link=Order Feniksa|Komandor Orderu Feniksa (Grecja)]] [[Plik:Band to Order of Charles III.png|40px|Order Karola III (Hiszpania)]] {{order|OLN|K}} [[Plik:JPN Kyokujitsu-sho 2Class BAR.svg|40px|link=Order Wschodzącego Słońca|Złota i Srebrna Gwiazda Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia)]] [[Plik:LTU Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas - Commander's Grand Cross BAR.png|40px|Wielki Komandorski Krzyż Orderu Wielkiego Księcia Giedymina (Litwa)]] [[Plik:Sausio 13-osios atminimo medalis1.gif|40px|Medal pamiątkowy 13 stycznia (Litwa)]] [[Plik:Lint van de Orde van Adolph van Nassau.jpg|40px|link=Order Zasługi Adolfa de Nassau|Order Zasługi Adolfa de Nassau (Luksemburg)]] [[Plik:Ord.St.Charles.ribbon.gif|40px|Order Św. Karola (Monako)]] [[Plik:GER Bundesverdienstkreuz 3 BVK 1Kl.svg|40px|link=Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec|Krzyż Zasługi I Klasy Orderu Zasługi RFN]] [[Plik:POL Order Zaslugi RP kl3 BAR.png|40px|link=Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej|Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej]] [[Plik:Presidential Medal of Freedom (ribbon).png|40px|link=Medal Wolności (USA)|Prezydencki Medal Wolności (USA)]] [[Plik:Order BritEmp (civil) rib.PNG|40px|link=Order Imperium Brytyjskiego|Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania)]] [[Plik:Order Merit 1kl rib Hungary.png|40px|Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Węgier]] [[Plik:Grande ufficiale OMRI BAR.svg|40px|link=Order Zasługi Republiki Italii|Wielki Oficer Orderu Zasługi Republiki Italii (Włochy)]] <br />[[Plik:People Artist of the USSR.png|20px|link=Narodowy Artysta ZSRR|Narodowy Artysta ZSRR]] [[Plik:RSFSR Nar artist.png|20px|link=Narodowy Artysta RFSRR|Narodowy Artysta RFSRR]] [[Plik:MEDAL-ARTIST RF.jpg|20px|link=Zasłużony Artysta RFSRR|Zasłużony Artysta RFSRR]] [[Plik:RusStatePrize.jpg|32px|Nagroda Państwowa Federacji Rosyjskiej]] [[Plik:Medal Lenin Prize.png|20px|link=Nagroda Leninowska|Nagroda Leninowska]] [[Plik:Medal Stalin Prize.png|20px|link=Nagroda Stalinowska|Nagroda Stalinowska]]
}}
'''Mścisław Leopoldowicz Rostropowicz''', [[język rosyjski|ros.]] ''Мстислав Леопольдович Ростропович'' (ur. [[27 marca]] [[1927]] w [[Baku]], [[Azerbejdżan]], zm. [[27 kwietnia]] [[2007]] w [[Moskwa|Moskwie]]) – [[Rosjanie|rosyjski]] [[dyrygent]], [[Wiolonczela|wiolonczelista]], [[Nauczyciel|pedagog]] i obrońca praw człowieka. 

== Życiorys ==
Już jako czterolatek uczył się gry na [[fortepian]]ie, zaś naukę gry na wiolonczeli rozpoczął w wieku 10 lat, w 1937. Jako czternastolatek grał i udzielał lekcji muzyki za niewielkie wynagrodzenie. Dwa lata później – w 1943 – rozpoczął naukę w konserwatorium moskiewskim.

W wieku 34 lat, w 1960 został profesorem tego właśnie konserwatorium. W 1975 opuścił razem z rodziną [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], zmuszony do tego przede wszystkim za wsparcie (psychiczne i materialne) okazane pisarzowi [[Aleksander Sołżenicyn|Aleksandrowi Sołżenicynowi]]. W latach 1977–1994 był [[dyrektor artystyczny|dyrektorem artystycznym]] [[National Symphony Orchestra]] w [[Waszyngton]]ie w [[Stany Zjednoczone|USA]], za co pozbawiono go z całą rodziną radzieckiego [[obywatelstwo|obywatelstwa]]. Występował także jako [[pianista]]. W 1984 otrzymał [[Nagroda Grammy|Nagrodę Grammy]].

Od pierwszych lat powojennych angażował się w działania na rzecz wolności sztuki, wolności słowa i demokratycznych wartości, za co spotykały go prześladowania ze strony komunistycznej władzy. Już w 1948 Rostropowicz porzucił konserwatorium w proteście przeciwko szykanowaniu swojego nauczyciela [[Dymitr Szostakowicz|Dymitra Szostakowicza]]. W 1970 po raz pierwszy udzielił wsparcia Sołżenicynowowi, za co najpierw pozbawiono go paszportu i zmuszono do koncertowania wraz z żoną na [[Syberia|Syberii]], a następnie zmuszono do wieloletniej emigracji. Gdy osiadł w USA, zakazano mu koncertów w kraju, a obywatelstwo rosyjskie przywrócono dopiero w 1978. W późniejszych latach Rostropowicz odwiedzał wielokrotnie Rosję, w Berlinie zagrał improwizowany koncert już w dobę po upadku [[Mur berliński|muru berlińskiego]] i opowiedział się po stronie demokracji podczas [[Pucz moskiewski|puczu moskiewskiego]] w 1991.

Mścisław Rostropowicz uchodził za jednego z najwybitniejszych współczesnych [[wirtuoz]]ów [[wiolonczela|wiolonczeli]]. W swym obszernym repertuarze uwzględniał także muzykę [[XX wiek|XX w.]] Jako dyrygent prowadził orkiestry operowe i symfoniczne. Współpracował z najwybitniejszymi kompozytorami [[XX wiek]]u. Wielu z nich napisało utwory specjalnie dla niego; wśród nich: [[Witold Lutosławski]] (''Koncert wiolonczelowy''), Dymitr Szostakowicz (dwa Koncerty wiolonczelowe), Sergiusz Prokofiew (Koncert wiolonczelowy, Sonata na wiolonczelę i Symfonia-Koncert), Benjamin Britten (Symfonia na wiolonczelę i orkiestrę, Sonata wiolonczelowa i trzy Suity).

Rodzina Rostropowicza wywodzi się ze [[Skotniki (województwo mazowieckie)|Skotnik]] pod [[Sochaczew]]em. W 1997 muzyk odwiedził [[Żelazowa Wola|Żelazową Wolę]] i [[Skotniki (województwo mazowieckie)|Skotniki]], gdzie znajduje się pałac rodziny Rostropowiczów.
"Wtedy z radością zobaczyłem, że stoi dom mojej rodziny. Chciałbym raz jeszcze odwiedzić Skotniki..." – wspominał później.

Pałac w Skotnikach, własność pradziadka artysty Hanibala Rostropowicza, zaprojektowany i zbudowany został przez jego kuzyna, znanego warszawskiego architekta i budowniczego [[Józef Antoni Boretti|Józefa Antoniego Boretti]]. 

Hanibal Rostropowicz – przyjaciel Henryka Sienkiewicza, pochowany jest w grobowcu rodzinnym na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|Cmentarzu Powązkowskim]] w Warszawie.

W ostatnich latach życia Rostropowicz mieszkał w [[Paryż]]u. Stan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu na początku [[2007]] – pod koniec stycznia trafił do jednego z paryskich szpitali z rozpoznaniem [[rak jelita grubego|raka jelita grubego]] i zaledwie kilka dni później, 6 lutego przewieziono go do [[Moskwa|Moskwy]]. Słynnego artystę odwiedził w szpitalu prezydent [[Rosja|Rosji]] [[Władimir Putin]].

Zmarł 27 kwietnia 2007, dokładnie miesiąc po swoich 80. urodzinach. Pogrzeb nastąpił dwa dni później – 29 kwietnia 2007. Po nabożeństwie żałobnym w [[Cerkiew Chrystusa Zbawiciela|Soborze Chrystusa Zbawiciela]], Mścisław Rostropowicz spoczął na [[Cmentarz Nowodziewiczy|Cmentarzu Nowodziewiczym]] w [[Moskwa|Moskwie]].

== Rostropowicz a muzyka współczesna ==
Na zamówienie Mścisław Rostropowicza lub z jego inspiracji powstało – lub też są jemu dedykowane – wiele dzieł; doliczono się 117 utworów, których był pierwszym wykonawcą. Są wśród nich utwory zaliczane do najważniejszych w repertuarze powstałym w XX wieku:  
* [[Benjamin Britten]]:
** ''Symfonia na wiolonczelę i orkiestrę'' op. 68 (1963),
** ''Sonata wiolonczelowa'' op. 65 (1960)
** trzy ''Suity na wiolonczelę solo'': ''I'' op. 72 (1964), ''II'' op. 80 (1967), ''III'' op. 87 (1971)
* [[Dymitr Szostakowicz]]:
** ''I Koncert wiolonczelowy Es-dur'' op. 107
** ''II Koncert wiolonczelowy G-dur'' op. 126
* [[Sergiusz Prokofiew]]:
** ''Sonata C-dur'' na wiolonczelę i fortepian, op. 119 (1949)
** ''Symfonia-Koncert e-moll'' na wiolonczelę i orkiestrę, op. 125 (1950–1952), druga wersja ''I Koncertu wiolonczelowego e-moll'' op. 58
** ''Concertino g-moll'' na wiolonczelę i orkiestrę, op. 132 (1952)
* [[Borys Czajkowski]]:
** ''Suita na wiolonczelę solo'' (1960)
** ''[[suita|Partita]] na wiolonczelę, fortepian, klawesyn, gitarę elektryczną i perkusję'' (1966)
* [[Dymitr Kabalewski]] – ''Sonata wiolonczelowa'' op. 71 (1962)
* [[Galina Ustwolska]] – ''Wielki duet'' na wiolonczelę i fortepian (1959)
* [[Alfred Schnittke]]:
** ''II Sonata wiolonczelowa'' (1994)
** ''II Koncert wiolonczelowy'' (1990)
** ''Koncert potrójny'' (1994)
** ''Improwizacja'' na wiolonczelę solo (1993)
* [[Witold Lutosławski]]:
** ''Koncert wiolonczelowy'' (1970)
** ''Wariacja sacherowska'' (1976)
* [[Krzysztof Penderecki]]:
** ''II Koncert wiolonczelowy'' (1982)
** ''Per Slava'' (1986)
* [[Andrzej Panufnik]] – ''Koncert wiolonczelowy'' (1991)
* [[Astor Piazzolla]] – ''Le Grand Tango''

== Rostropowicz jako pedagog ==
Mścisław Rostropowicz, który nauczał w moskiewskim konserwatorium, cieszył się opinią genialnego pedagoga. Na liście jego uczniów znajduje się wielu wirtuozów o międzynarodowej renomie, m.in.: [[Karina Georgian]],  [[Natalia Gutman]], [[Mischa Maisky]], [[Ivan Monighetti]].

== Odznaczenia i nagrody ==
* [[Order Zasług dla Ojczyzny|Order Zasług dla Ojczyzny]] I klasy (2007, [[Rosja]])
* Order Zasług dla Ojczyzny II klasy (1997, Rosja)
* Medal "Obrońcy wolności Rosji"
* Medal 60-lecia Zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 
* Medal 850-lecia Moskwy 
* Medal 100-lecia urodzin Lenina
* [[Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945]]
* [[Medal za Dzielną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945]]
* Medal "Za rozwój wsi"
* Medal 800-lecia Moskwy
* Medal 200-lecia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Rosji
* Medal "Za udział w operacjach kryzysowych i humanitarnych"
* [[Narodowy Artysta ZSRR]]
* [[Narodowy Artysta RFSRR]]
* [[Zasłużony Artysta RFSRR]]
* Nagroda Leninowska
* [[Nagroda Stalinowska]]
* Order Maja (1991, [[Argentyna]])
* Order Wolności (1994, Argentyna)
* Order  Hejdara Alijewa (2007, [[Azerbejdżan]])
* Order Niepodległości (2002, Azerbejdżan)
* Order Chwały (1998, Azerbejdżan)
* [[Order Leopolda (Belgia)|Wielka Wstęga Orderu Leopolda]] (1989, [[Belgia]])
* [[Order Dannebroga]] (1983, [[Dania]])
* [[Order Lwa Finlandii]] ([[Finlandia]])
* [[Legia Honorowa|Wielki Oficer Legii Honorowej]] (1998, [[Francja]]) 
* Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (1975, Francja)
* [[Order Feniksa]] ([[Grecja]])
* Order Karola III (2004, [[Hiszpania]])
* Order Izabelli Katolickiej (1985, Hiszpania)
* [[Order Lwa Niderlandzkiego]] (1989, [[Holandia]])
* [[Order Wschodzącego Słońca|Złota i Srebrna Gwiazda Orderu Wschodzącego Słońca]] (2003, [[Japonia]])
* [[Order Wielkiego Księcia Giedymina]] II klasy (1995, [[Litwa]])
* Medal pamiątkowy 13 stycznia (1992, Litwa)
* Order Zasługi – dwukrotnie (1982, 1999 [[Luksemburg]])
* [[Order Zasługi Adolfa de Nassau]] (1991, Luksemburg)
* Order Św. Karola (1989, [[Monako]])
* Order Zasług Kulturalnych  (1999, Monako)
* [[Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec|Krzyż Zasługi I Klasy Orderu Zasługi RFN]] (2001, [[Niemcy]])
* [[Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej|Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej]] (1997, [[Polska]])
* Order Santiago ([[Portugalia]])
* Order Zasług Kulturalnych (2004, [[Rumunia]])
* Order Sztuki i Literatury (1984, Szwecja)
* [[Medal Wolności (USA)|Prezydencki Medal Wolności]] ([[Stany Zjednoczone|USA]])
* Order Francisco Mirandy (1979, [[Wenezuela]])
* [[Order Imperium Brytyjskiego|Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego]] (1987, [[Wielka Brytania]]) 
* Order Zasługi I klasy (2003, [[Węgry]])
* [[Order Zasługi Republiki Italii|Wielki Oficer Orderu Zasługi Republiki Italii]] (1984, [[Włochy]])

== Bibliografia ==
* {{lang|de}} Alexander Ivashkin, Josef Oehrlein – ''Rostrospektive. Zum Leben und Werk von Mstislav Rostropovich'', Internationale Kammermusik Akademie Kronberg, Frankfurt-Schweinfurth 1997, ISBN 978-3-926300-30-0
* {{lang|ru}} [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?fromsearch=99a66c5c-e57f-4251-8e8e-e45bfc19c943&docsid=763739 Коммерсант – ''Очарованный струнник'']
* {{lang|ru}} [http://www.classic-music.ru/rostropovich.html Классическая музыка – ''Мстислав Леопольдович Ростропович (1927–2007)'']
* {{lang|ru}} [http://lenta.ru/lib/14171127/ Лентапедия – ''Ростропович Мстислав'']
* {{lang|ru}} [http://mus-info.ru/performers/rostopovich.shtml Музыкальный справочник – ''Мстислав Леопольдович Ростропович (1927)'']

{{DEFAULTSORT:Rostropowicz, Mścisław}}
[[:Kategoria:Laureaci Nagrody Grammy]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Legią Honorową]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Medalem Wolności]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Dannebroga]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Wielkiego Księcia Giedymina]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasług dla Ojczyzny]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej]]
[[:Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej]]
[[:Kategoria:Pedagodzy muzyczni]]
[[:Kategoria:Radzieccy dysydenci]]
[[:Kategoria:Rosyjscy dyrygenci]]
[[:Kategoria:Rosyjscy kompozytorzy]]
[[:Kategoria:Urodzeni w 1927]]
[[:Kategoria:Wiolonczeliści]]
[[:Kategoria:Zmarli w 2007]]

[[ar:مستيسلاف روستروبوفيتش]]
[[az:Mstislav Rostropoviç]]
[[be:Мсціслаў Леапольдавіч Растраповіч]]
[[be-x-old:Мсьціслаў Растраповіч]]
[[bg:Мстислав Ростропович]]
[[ca:Mstislav Rostropóvitx]]
[[cs:Mstislav Leopoldovič Rostropovič]]
[[cy:Mstislav Rostropovich]]
[[da:Mstislav Rostropovitj]]
[[de:Mstislaw Leopoldowitsch Rostropowitsch]]
[[et:Mstislav Rostropovitš]]
[[en:Mstislav Rostropovich]]
[[es:Mstislav Rostropóvich]]
[[fr:Mstislav Rostropovitch]]
[[gl:Mstislav Rostropovich]]
[[ko:므스티슬라프 로스트로포비치]]
[[hr:Mstislav Rostropovič]]
[[id:Mstislav Rostropovich]]
[[it:Mstislav Leopol'dovič Rostropovič]]
[[he:מסטיסלב רוסטרופוביץ']]
[[ka:მსტისლავ როსტროპოვიჩი]]
[[la:Mstislaus Rostropowicz]]
[[lb:Mstislaw Leopoldowitsch Rostropowitsch]]
[[lt:Mstislavas Rostropovičius]]
[[hu:Msztyiszlav Leopoldovics Rosztropovics]]
[[nl:Mstislav Rostropovitsj]]
[[ja:ムスティスラフ・ロストロポーヴィチ]]
[[no:Mstislav Rostropovitsj]]
[[oc:Mstislav Rostropovich]]
[[pt:Mstislav Rostropovich]]
[[ru:Ростропович, Мстислав Леопольдович]]
[[scn:Mstislav Rostropovich]]
[[simple:Mstislav Rostropovich]]
[[sk:Mstislav Leopoľdovič Rostropovič]]
[[sl:Mstislav Rostropovič]]
[[sh:Mstislav Rostropovič]]
[[fi:Mstislav Rostropovitš]]
[[sv:Mstislav Rostropovitj]]
[[tr:Mstislav Rostropoviç]]
[[uk:Ростропович Мстислав Леопольдович]]
[[vi:Mstislav Leopoldovich Rostropovich]]
[[zh:姆斯蒂斯拉夫•列奥波尔多维奇•罗斯特罗波维奇]]