Revision 32116006 of "Irlandzka wojna konfederacka" on plwiki

'''Irlandzka wojna konfederacka''' – seria działań militarnych toczonych w latach [[1641]]-[[1648]] w Irlandii. Konflikt toczony przez rzymskokatolickich Irlandczyków z jednej strony a protestanckich osadników angielskich i szkockich z drugiej jest częścią tzw. wojny trzech królestw – serii wojen domowych w Irlandii, Anglii i Szkocji rządzonych przez króla Karola I.

=== Rebelia 1641-1642 ===
O irlandzkiej rebelii z października [[1641]] r. mówiło się, że miała być błyskawiczna i bezkrwawa. Jej przywódca Phelim O'Neill na czele niewielkiej grupy ludzi zamierzał przejąć władzę w [[Irlandia|Irlandii]] nad osadnikami angielskimi. O'Neill zamierzał uderzyć na [[Dublin]], Wicklow i prowincję [[Ulster]], gdzie zamierzał przejąć strategiczne budowle, takie jak m.in. Dublin Castle. Plan wydawał się łatwy do zrealizowania z uwagi na fakt, że w Irlandii stacjonowała niewielka liczba wojsk angielskich. Zamierzenie powstańców nie powiodło się jednak, po tym jak będący po stronie protestantów Owen O'Connolly dowiedział się o ich planach, po czym nakazał aresztować Hugh MacMahona oraz Conora Maquire, którzy mieli zająć zamek.

Rebeliantom O'Neilla udało się tymczasem zająć kilka fortów w Ulsterze. Po tych wydarzeniach rebelia wyrwała się spod kontroli. Nienawiść Irlandczyków do angielskich osadników doprowadziła do krwawych napadów. Także osadnicy angielscy dokonywali masakr na Irlandczykach.

W latach 1641 do początku [[1642]] r. walki w Irlandii toczone były przez niewielkie oddziały, wystawiane przez miejscowych lordów, atakujące miejscową ludność. Irlandczycy w Ulsterze mścili się na przeciwnikach za odbierane im prawa. Szlachta katolicka początkowo wystawiła własną armię, dokonującą licznych napadów na ludność. Gdy jednak okazało się, że rząd w Dublinie nakazał ukarać wszystkich katolików, żołnierze zmienili stronę i stanęli przeciwko [[Anglia|Anglikom]].

Na terenach zajmowanych przez osadników angielskich, m.in. w [[Cork]], Dublinie, Carrickfergus i Derry, protestanci utworzyli oddziały milicji do zwalczania wojsk powstańczych. W tej fazie wojny po obu stronach konfliktu dochodziło do licznych okrucieństw. Około 4000 protestantów zostało zmasakrowanych a dalsze 12000 zmarło po wypędzeniu ich ze swoich domów. Do największej tragedii doszło w mieście [[Portadown]] (obecnie Irlandia Płn). W odwecie protestanci dokonali masakry na katolikach w lasach Kilwarlin oraz na Rathlin Island. Nienawiść do Anglików podniosła decyzja angielskiego parlamentu, nakazująca zabijać jeńców. W wyniku [[bitwa pod Julianstown|bitwy pod Julianstown]] rebelianci pokonali Anglików, ponieśli jednak porażkę w trakcie [[oblężenie Droghedy|oblężenia Droghedy]].

Na początku 1642 r. pozostały zaledwie 4 obszary, na których koncentrowały się wojska powstańcze. W Ulsterze przebywały wojska pod wodzą Phelima O'Neilla, w pobliżu Pale stacjonowały oddziały Viscounta Gormanstowna, na południowym wschodzie rządzili Butlerowie, natomiast na południowym zachodzie Donagh MacCarthy.

=== Konfederacja 1642-1646 ===
W roku [[1642]] król angielski Karol I  wysłał do Irlandii znaczne siły wzmocnione [[Szkocja|Szkotami]] w celu zdławienia rebelii. Pierwsze sukcesy Anglicy osiągnęli w okolicach Dublina i częściowo w Ulsterze. Po stronie irlandzkiej tymczasem zawiązano Konfederację, która miała za zadanie kontrolowanie działań powstańczych i organizowanie akcji militarnych przeciwko oddziałom angielskim w Irlandii. Irlandczycy mieli nadzieję na powstrzymanie Anglików. Na czele Konfederacji stanęli katolicki biskup Nicholas French, a także adwokat Nicholas Plunkett. Główna siedziba Konfederacji znajdowała się w Kilkenny (stąd nazwa Konfederacja z Kilkenny). Jej przywódcy wystawili własną armię, kontrolującą ważne miasta portowe w [[Waterford]] i [[Wexford]]. Do Konfederacji przyłączyli się wszyscy katoliccy lordowie, a jedynym wyjątkiem był Earl of Clanricarde, który pozostał neutralny. Pomimo znacznych sił, Konfederaci ponieśli kilka porażek w bitwach pod [[bitwa pod Liscarroll|Liscaroll]], [[bitwa pod Kilrush|Kilrush]] i [[bitwa pod New Ross|New Ross]].

Ostatecznej klęsce Konfederacji zapobiegł jednak wybuch [[wojna domowa w Anglii|angielskiej wojny domowej]], co było powodem wycofania większości sił angielskich z Irlandii. Po wycofaniu się znacznych sił przeciwnika Irlandczycy odzyskali garnizony na zajętych terenach. Jedynie Ulster, Dublin i Cork pozostały w rękach angielskich bądź szkockich. W roku 1642 jeden z bardziej doświadczonych irlandzkich żołnierzy Garret Barry obległ z powodzeniem miasto [[oblężenie Limerick|Limerick]], a także zmusił ludność [[Galway]] do poddania garnizonu w roku [[1643]]. Sukcesy Konfederatów pozwoliły im znacznie lepiej wyposażyć swoją armię. Wprowadzono system podatkowy, z którego finansowano siły zbrojne. Wsparcie finansowe nadchodziło też z katolickiej [[Francja|Francji]] i [[Hiszpania|Hiszpanii]] oraz z [[Watykan]]u. Wojskami Konfederatów dowodzili doświadczeni irlandzcy żołnierze, tacy jak Thomas Preston czy Owen Roe O'Neill. Armia konfederacka liczyła łącznie około 60 000 ludzi rozmieszczonych w różnych jednostkach. Pomimo tych sił, Konfederacja nie wykorzystała szansy całkowitego wyzwolenia kraju, podpisując w roku 1643 zawieszenie broni z protestanckimi rojalistami. Pozostałe trzy lata Konfederaci stracili na bezowocne rozmowy na temat niepodległości Irlandii. Wojna lat 1642-1646 to przeważnie pojedyncze starcia i najazdy, podczas których obie strony próbowały zagłodzić przeciwnika niszcząc pola uprawne i zapasy żywności. Taktyka ta przyniosła wiele ofiar zwłaszcza wśród ludności cywilnej. Jedną z większych akcji przeprowadzili Konfederaci w roku [[1644]], atakując szkockie siły w Ulsterze, jednak bez sukcesu. W roku [[1645]] powodzeniem zakończyło się natomiast oblężenie miasta Duncannon.

=== Walki 1646-1648 ===
[[Plik:Kilkenny castle.jpg|thumb|300px|Kilkenny Castle – siedziba głównego dowództwa konfederacji irlandzkiej w latach 1646 – 1648]]
Spokój trwał do roku [[1646]] do chwili zakończenia w Anglii I angielskiej wojny domowej. Konfederacja zakończyła rozmowy ze zwycięskimi w tej wojnie rojalistami, podejmując nowe próby zajęcia wyspy, zanim jeszcze parlament angielski podjąłby decyzję o nowej inwazji. Wsparcie Irlandczycy otrzymali od papieskiego nuncjusza Giovanniego Battisty Rinucciniego, który dostarczył powstańcom znaczną ilość broni i pieniędzy.

Pierwszym sukcesem Irlandczyków było zdobycie Bunratty Castle oraz zwycięstwo ze szkockimi wojskami w [[bitwa pod Benburb|bitwie pod Benburb]], a także zajęcie miasta Sligo. W roku 1646 nastąpiło połączenie armii konfederackich z Leinsteru i Ulsteru pod wodzą Owena Roe O'Neilla i Thomasa Prestona, które w sile 18 000 ludzi obległy Dublin. Chcąc uniknąć zagrożenia, James Butler spustoszył tereny wokół Dublina, co uniemożliwiło powstańcom wyżywienie tak dużej armii i doprowadziło w końcu do zakończenia oblężenia. Po odejściu powstańców Butler przekazał miasto wojskom angielskim pod wodzą Michaela Jonesa. Wzmocniono także miasto Cork, do którego dotarły nowe oddziały angielskie.

W roku [[1647]] sytuacja na froncie zaczęła się zmieniać. Wojska parlamentarne zadały Konfederatom szereg porażek, co doprowadziło do zawiązania sojuszu pomiędzy Konfederacją a angielskimi rojalistami przeciwko Parlamentowi.

W sierpniu 1647 r. podczas [[bitwa pod Dungans Hill|bitwy pod Dungans Hill]] armia Thomasa Prestona została rozbita przez wojska Michaela Jonesa. Była to wielka strata, gdyż wojska Prestona uchodziły za najbardziej doświadczone i wyposażone oddziały irlandzkie. Następnym celem Anglików stały się ziemie Munsteru, które spustoszono. Spowodowało to głód wśród irlandzkiej ludności cywilnej zamieszkałej na tych terenach. Ostatnią porażkę Konfederacja poniosła w [[bitwa pod Knocknanauss|bitwie pod Knocknanauss]], po której Anglicy zajęli Sligo. Seria porażek doprowadziła do przekazania dowództwa nad Konfederatami w ręce rojalistów. Decyzja ta stała się przyczyną rozłamu wewnątrz Konfederacji i szybkiego jej rozwiązania. Sytuacja Irlandczyków stała się bardzo trudna w obliczu nadchodzącej [[kampania Cromwella w Irlandii|kampanii Cromwella]] w latach [[1649]]-[[1653]].

=== Wydarzenia militarne Irlandzkiej wojny konfederackiej 1641-1648 ===
* masakra w Portadown (1641)
* bitwa pod Julianstown (1641)
* oblężenie Droghedy (1641-1642)
* bitwa pod Kilrush (1642)
* bitwa pod Liscarroll (1642)
* oblężenie Limerick (1642)
* bitwa pod New Ross (1643)
* oblężenie Duncannon (1645)
* bitwa pod Benburb (1646)
* bitwa pod Dungans Hill (1647)
* bitwa pod Knocknanauss (1647)

==Bibliografia==
*{{cytuj książkę|nazwisko=Lenihan|imię=Padraig|tytuł=Confederate Catholics at War|miejsce=Cork|data=2001}}
*{{cytuj książkę|nazwisko=Ohlmeyer|imię=Jane|nazwisko2=Keegan|imię2=John|tytuł=The Civil Wars|miejsce=Oxford|data=1998}}
*{{cytuj książkę|autor=G.A. Heyes McCoy|tytuł=Irish Battles|miejsce=Belfast|data=1990}}
*{{cytuj książkę|nazwisko=O'Siochru |imię=Michael|tytuł=Confederate Ireland 1642-49|wydawca=Four Courts Press|miejsce=Dublin|data=1999}}
*{{cytuj książkę|nazwisko=Canny |imię=Nicholas|tytuł=Making Ireland British 1580-1650|wydawca=Oxford Universtiy Press|miejsce=Oxford|data=2001}}


[[Kategoria:Wojny w historii Irlandii]]

[[da:Irske Forbundskrige]]
[[de:Irische Konföderationskriege]]
[[en:Irish Confederate Wars]]
[[es:Guerras confederadas de Irlanda]]
[[eu:Irlandako Gerra konfederatuak]]
[[fr:Guerres confédérées irlandaises]]
[[pt:Guerras confederadas irlandesas]]