 |
 |
If you find this site useful or just support what I'm doing, I'd really appreciate if you could donate. To cover server costs and for the hundreds of hours I've put into making this happen.
|
 |
If you spot content on this site that is genuinely illegal or actually puts someone in real danger, contact [email protected]. We have multiple agents reviewing tickets 24/7. Note that we try to maintain as much transparency as possible, both about ourselves and of the actions of Wikipedians. For example, if we removed a live link to CSAM content that was posted by a Wikipedia admin, we would replace it a placeholder like "<link to CSAM that was posted by Demiurge1000 redacted by Undersight>". Note that "I don't like it" is NOT a valid removal reason. If instead you are a Wikipedophile trying to get all the dark secrets of Wikipedia censored, please follow this guide instead.
If you would like to contact the owner of this about something else (e.g. press inquires, feature requests, bug reports), e-mail [email protected] or [email protected].
|
Revision 42701067 of "Wikipedysta:Premia/brudnopis" on plwiki* '''[[Singapur]]''': ''Synagoga w Singapurze''<ref>[http://tetragram.pl/12172 Tetragram w Synagodze w Singapurze]</ref>
- w grach (''Family Game Yahweh'')<ref>[http://tetragram.pl/12147 Family Game Yahweh]</ref>.
- <ref>[http://tetragram.pl/12037 Śpiewnik kościoła ewangelicko-reformowanego w Szwajcarii]</ref><ref>[http://tetragram.pl/12008 Śpiewnik Kościoła protestanckiego]</ref><ref>[http://tetragram.pl/11838 Śpiewnik ewangelicki, 1910]</ref>.
- Koran z tłumaczeniem i komentarzem <ref>[http://tetragram.pl/11580 Koran z tłumaczeniem i komentarzem]</ref>
* "Świadkowie Jehowy w Rosji" (wyd.ros., 2008),
* "Fioletowe trójkąty - zapomniane ofiary nazizmu" (wyd. niem., 2003),
* "Jak wspierać finansowo ogólnoświatowe dzieło Królestwa" (brak po polsku, 2000),
* "Pytania do [[Zborowe studium Biblii|studium książki]] '[[Czy istnieje Stwórca, który się o ciebie troszczy?]]'" (2000),
* "100 lat Świadków Jehowy na Węgrzech" (wyd. węg., 1999),
* "Dzieci i odpowiedzialność rodzicielska" (wyd. niem., 1999)
* "Biblijna nazwa" (wyd. hol., 1999)
* "Pomoc do analizy dokumentalnego filmu [[Niezłomni w obliczu prześladowań - Świadkowie Jehowy a hitleryzm|Niezłomni w obliczu prześladowań – Świadkowie Jehowy a hitleryzm]] " (1997),
* "Troska o rodzinę i postępowanie medyczne u Świadków Jehowy" (1995),
* "Jak rozwijać umiejętność przemawiania i nauczania" (1995),
* "Podstawowe nauki biblijne" (1995),
* "Planowane darowizny na ogólnoświatową służbę dla Królestwa" (wyd. ang., 1994),
* "Sala Zgromadzeń Świadków Jehowy - pierwsza w Norwegii'' (wyd. norw., 1994)
* "Wspólnie mieszkać w jedności" (1993),
* "100 lat Strażnicy" (1993),
* "Sens życia – jak go odnaleźć?" (1993),
* "Komitet Łączności ze Szpitalami. Postępowanie medyczne u Świadków Jehowy" (wyd. ang., 1993)
* "Czy Bóg naprawdę się o nas troszczy?" (1992),
* "Troska o rodzinę i postępowanie medyczne u Świadków Jehowy" (1992, wyd. pol. 1995),
* "Świadkowie Jehowy budują metodą szybkościową (tylko wyd. szwedzkie 1992),
* "Świadkowie Jehowy we Francji" (wyd. ang. 1991),
* "Dzieje Świadków Jehowy w Tajlandii (wyd. tajskie, 1991)
* "Kto nam pomoże rozwiązać nasze problemy?" (wyd. ang. 1990),
* "Luwr z Biblią w ręku" (wyd. ang. 1988),
* "Wskazówki dla Działu Nagłośnienia na zgromadzeniach Towarzystwa Strażnica" (wyd. ang., 1982),
* "Pytania do studium książki 'Czy na tym życiu wszystko się kończy?'" (1979),
* "Pytania do [[Zborowe studium Biblii|studium książki]] 'Czy Biblia jest rzeczywiście Słowem Bożym?'" (1978),
* "Czy niewidzialne duchy nam pomagają, czy raczej szkodzą? (1978),
* "Świadkowie Jehowy a kwestia krwi" (1977, wyd. pol. 1979 i 1992),
* "Dlaczego Świadkowie Jehowy nie przyjmują transfuzji krwi?" (wyd. ang. 1977),
* "'Uważajcie na samych siebie i na całe stado'" (1977),
* "Jesteś Świadkiem Jehowy? Czy mogę o coś zapytać?" (tylko po szwedzku, 1976),
* "Ludzkie plany zawodzą – Boskie zamierzenie uwieńczone sukcesem" (1975),
* "Jeden świat, jeden rząd pod zwierzchnictwem Boga" (1975),
* "Możesz prowadzić sensowne życie!" (1975)
* "Wspólnie mieszkać w jedności" (wyd. zrew. 1974),
* "Boskie zwycięstwo i jego znaczenie dla udręczonej ludzkości" (1973),
* "Panowanie Boskie – jedyna nadzieja całej ludzkości" (1972),
* "Organizacja zgromadzeń" (wyd. ang. 1971),
* "Gdy nastąpi zderzenie czołowe wszystkich narodów z Bogiem" (1971),
* "Uratowanie rodu ludzkiego za sprawą Królestwa Bożego" (1970),
* "Nadchodzące tysiąclecie pokoju" (1969),
* "Pytania do książki "Wtedy dokona się tajemnica Boża'" (1969),
* "Panowanie człowieka wkrótce ustąpi miejsca panowaniu Bożemu" (1968),
* "Dlaczego Bóg dopuszcza zło?" (wyd. hebr. 1967),
* "Ocalenie wielkiej rzeszy ludzi z Armagedonu" (1967),
* "Świadkowie Jehowy" (wyd. ang. 1966),
* "Co Królestwo Boże czyni od roku 1914?" (1966),
* "'Ta dobra nowina o Królestwie'" (wyd zrew. 1965),
* "Rząd światowy Księcia Pokoju" (1965),
* "Kurs Służby Królestwa – szkic programu i notatki" (wyd. ang. 1966),
* "Jak znaleźć prawdę, która wyswobadza ludzi" (tylko wyd. wietnam. 1964),
* "'Pokój ludziom dobrej woli' czy Armagedon" (1964),
* "Pytania do książki "Upadł Babilon Wielki! Panuje Królestwo Boże!'" (1964),
* "Gdy Bóg będzie Królem nad całą ziemią" (1963),
* "Żyć w nadziei na sprawiedliwy nowy świat" (1963),
* "Słowo – kogo miał na myśli apostoł Jan?" (1962),
* "Nabierzcie odwagi – Królestwo Boże jest blisko!" (1962),
* "Gdy wszystkie narody zjednoczą się pod panowaniem Królestwa Bożego" (1961),
* "Krew, medycyna a prawo Boże" (1961),
* "Szkice kazań" (1961),
* "Świadkowie Jehowy a transfuzje krwi – fakty" (wyd. ang. 1960),
* "Bezpieczeństwo podczas 'wojny wielkiego dnia Boga Wszechmocnego'" (1960),
* "Gdy Bóg mówi wszystkim narodom pokój" (1959),
* "Królestwo Boże panuje – czy koniec świata jest bliski?" (1958),
* "Uzdrowienie narodów zbliżyło się" (1957),
* "Wskazówki dotyczące publikowania wiadomości teokratycznych" (wyd. ang. 1956),
* "Gdy wszystkie narody zjednoczą się pod królestwem Bożym" (1955),
* "Co Pismo Święte mówi o 'życiu pozagrobowym'?" (1955),
* "Kazanie wspólne w jedności" (1955),
* "Zwycięstwo Królestwa Bożego nad światem bliskie" (1955),
* "Chrześcijaństwo czy chrystianizm? – które z nich jest 'światłem świata'?" (1955),
* "Nieprzydzielone tereny w USA" (wyd. ang. 1954 i 1956),
* "Teokratyczna pomoc do nauki czytania dla Świadków Jehowy" (tylko wyd. niandża 1954),
* "Podstawa wierzenia w nowy świat" (1953),
* "Po Armagedonie – Boży nowy świat" (1953),
* "'Głoś słowo'" (1953),
* "Wspólnie mieszkać w jedności" (1952),
* "Ewolucja przeciwko nowemu światu" (1950),
* "Rady dla Świadków Jehowy o organizacji teokratycznej" (1949),
* "Historia Strażnicy" (1948),
* "'Książę Pokoju'" (1946),
* "'Weselcie się, narody'" (1946),
* "Pokorni odziedziczą ziemię" (1945),
* "'Wódz dla narodów'" (1945),
* "Kampania przemówień publicznych (1945, 1946, po polsku brak),
* "Wskazówki organizacyjne dla głosicieli Królestwa" (1945),
* "Uzupełnienie sprawozdania z teokratycznego zgromadzenia Świadków Jehowy pod hasłem „Zjednoczeni głosiciele” (dodatek do ''[[Przebudźcie się!]]'' 25.10,1944),
* "Religia zbiera wicher" (1944),
* "Królestwo Boże jest bliskie!" (1944),
* "Jeden świat, jeden rząd" (1944),
* "Nadchodzące odrodzenie świata" (1944),
* Pytania do studium książki 'Przybliżyło się Królestwo'" (1944),
* "Czy rozsądzisz między nami" (wyd. duń. 1943),
* "Kurs Służby Teokratycznej" (1943),
* "Przedstawienie 'tej ewangelii Królestwa'" (1943),
* "Pytania do studium książki 'Prawda was wyswobodzi'" (1943),
* "Słowo Twoje jest prawdą" (wyd. kanadyj.,(1943)),
* "Sprawozdanie z teokratycznego zgromadzenia Świadków Jehowy pod hasłem „Wolny naród” (dodatek do ''Przebudźcie się!'' 24.11.1943),
* "Świadkowie Jehowy – ich stanowisko" (wyd. ang. 1942),
* "Nadzieja – dla zmarłych, dla ocalałych – w sprawiedliwym nowym świecie" (1942),
* "Instrukcje organizacyjne" (1942),
* "Pokój – czy może być trwały?" (1942),
* "Pytania do badania biblijnego książki 'Dzieci'" (1942),
* "Pociecha dla wszystkich pogrążonych w żałości" (1941),
* "Bóg i państwo" (1941),
* "Świadkowie Jehowy: Kim są? Na czym polega ich działalność?" (1941),
* "Teokracja" (1941),
* "Dlaczego usiłuje się zdusić orędzie Królestwa?" (1941),
* "Spisek przeciw demokracji" (1940),
* "Koniec nazizmu" (1940),
* "Sędzia Rutheford demaskuje piątą kolumnę" (1940),
* "Uchodźcy" (1940),
* "Zadowoleni" (1940),
* "Porady dla głosicieli Królestwa" (1939),
* "Faszyzm czy wolność" (1939),
* "Rząd i pokój" (1939),
* "Wolność głoszenia" (1939),
* "Neutralność" (1939),
* "Spojrzyj faktom w oczy" (1938),
* "'Napełniajcie ziemię!'" (1938),
* "Wolność czy rzymski katolicyzm?" (1938),
* "Ostrzeżenie" (1938),
* "Uleczenie" (1938),
* "Sprawozdanie ze zgromadzenia Świadków Jehowy dla Północnego Zachodu" (dodatek do ''[[Przebudźcie się!|Pociechy]]''13.7.1938),
* "Chrystianizm nie jest wolny w Lagrange, w stanie Georgia" (wyd. ang. 1937),
* "Armagedon" (1937),
* "Odsłonięcie" (1937),
* "Przedstawienie orędzia Królestwa w twoim języku" (1937),
* "Chrystianizm nie jest wolny w USA" (wyd. ang. 1936),
* "Decyduj się: bogactwo czy zgubę, co wybierasz?" (1936),
* "Ochrona" (1936),
* "Kto będzie rządził światem?" (1935),
* "Lojalność" (1935),
* "Rząd – tajenie prawdy. Dlaczego?" (1935),
* "Wszechświatowa wojna bliska" (1935),
* "Instruktor dla głosicieli (1935, wyd. ang.),
* "Pełnomocnictwo" (dodatek do ''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnicy]]'' 1.9.1935),
* "Aniołowie" (1934),
* "Nietolerancja" (1934),
* "Odbudowa świata" (1934),
* "Poza grobem" (1934),
* "Rozdział ludzi" (1934),
* "Jego dzieła" (1934),
* "Sprawiedliwy władca" (1934),
* "Uprzywilejowany lud" (1934),
* "Jego pomsta" (1934),
* "Dlaczego modlić się o pomyślność" (1934),
* "Zwierzchnictwo" (1934),
* "Informacja Stowarzyszenia Kazalnicy Ludowej: Do Wydziału Radiowego Szanownej Federalnej Komisji Łączności" (wyd. ang. 1934),
* "W odpowiedzi: Do Wydziału Radiowego Szanownej Federalnej Komisji Łączności (wyd. ang. 1934),
* "Budowanie domu na kółkach" (1934, wyd. ang.),
* "Praca z gramofonami" (wyd. ang. 1933),
* "Przeprowadzanie zebrań z odtwarzanymi wykładami" (wyd. ang. 1933),
* "Wskazówki dla kierowców samochodów" (wyd. ang. 1933),
* "Młodzież Jehowy" (wyd. szwajc.", 1933),
* "Co jest prawdą?" (1932),
* "Czego ci potrzeba" (1932),
* "Domowe ognisko i szczęście" (1932),
* "Klucze nieba" (1932),
* "Kto jest Bóg?" (1932),
* "Na tamtym świecie" (1932),
* "Przyczyna śmierci" (1932),
* "Ostatnia wojna" (wyd. ang. 1932),
* "Wesołe poselstwo" (1932),
* "Wolność" (1932),
* "Zdrowie i życie" (1932),
* "Dawanie świadectwa (wyd. ang. 1932),
* "Świadectwo" (wyd. ang. 1931),
* "Niebo i czyściec" (1931),
* "Królestwo – nadzieja świata" (1931),
* "Biuletyn dla Świadków Jehowy" (1931),
* "Prohibicja oraz Liga Narodów – pochodzi od Boga czy od Diabła? Co mówi Biblia?" (wyd. ang. 1930),
* "Co? Wojna czy pokój?" (1930),
* "Zbrodnie i nieszczęścia – przyczyna, środki zaradcze" (1930),
* "Wolność głoszenia" (wyd. ang. 1929),
* "Sąd" (1929),
* "Uciemiężenie – kiedy się skończy?" (1929),
* "Ta ewangelia o Królestwie musi być głoszona" (wyd. ang. 1929),
* "Pełnomocnictwo" (dodatek do ''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnicy]]'' 15.9.1929),
* "Dobrobyt pewny" (1928),
* "Ostateczne dni" (1928),
* "Przyjaciel ludzkości" (1928),
* "Zgromadzenie (zawiadomienie o zgromadzeniu)" (dodatek do ''Strażnicy'' 15.5.1928),
* "Kwestionariusz dla delegatów na zgromadzenie (dotyczący kwater)" (dodatek do ''Strażnicy'' 15.6.1928),
* "Prenumerata pisma ''The Messenger''" (dodatek do ''Strażnicy'' 1.7.1928),
* "Gdzie są umarli?" (1927),
* "Wolność dla ludzi" (1927),
* "Sztandar dla ludzi" (1926),
* "Obligacje budowlane" (dodatek do ''Strażnicy'' 1.8.1926),
* "Pełnomocnictwo" (dodatek do ''Strażnicy'' 15.8.1926),
* "Radiostacje Towarzystwa Strażnica, WORD i WBBR" (wyd. ang. 1925, 1926),
* "Ogólne wytyczne dla redaktorów i korektorów" (wyd. ang. 1925),
* "Pociecha dla ludzi" (1925),
* "Powrót naszego Pana" (1925),
* "Piekło" (1924),
* "Piekło. Czym ono jest? Kto w niem przebywa? Czy z niego można się wydostać? (1924),
* "Pożądany rząd" (1924),
* "Prohibicja" (dodatek do ''[[Przebudźcie się!|Złotego Wieku]]'' 10.9.1924),
* "Ucisk świata – dlaczego? Lekarstwo" (1923),
* "Jasny obraz chronologii od 560 p.n.e. do 530 p.n.e." (dodatek do ''Strażnicy'' 1.07.1923),
* "Pełnomocnictwo" (dodatek do ''Straznicy" 15.9.1923),
* "Bitwa na niebie" (1922),
* "Rocznik" (wyd. ang. 1921, 1925),
* "Co Biblia mówi o piekle?" (wyd. ang. 1921),
* "Co Biblia mówi o powrocie naszego Pana?" (wyd. ang. 1921),
* "Protest" (1920),
* "'Udręka narodów': przyczyna, ostrzeżenie, środek zaradczy. Bestia wyrusza na wojnę. Wspaniały finał." (1920),
* "Czy żywi mogą rozmawiać z umarłymi? (1920),
* "Miliony ludzi z obecnie żyjących nigdy nie umrą!" (1920),
* "Rozmowa z umarłymi?" (1920),
* "[http://www.strictlygenteel.co.uk/tracts/catalogue.html Katalog publikacji]'' (1920),
* "Posłaniec laodycejski" (wyd. ang. 1919),
* "Informacja o publikacjach, które wstrzymano wskutek I wojny światowej" (1918),
* "Odsiew w czasie żniwa" – część I i II (wyd. ang. 1917),
* "Zasady obowiązujące w domu i biurze" (wyd. ang. 1916),
* "[[Fotodrama stworzenia|Fotodrama Stworzenia]]" (1914),
* "Nasza świątynia" (wyd. ang. 1914),
* "Praktyczne rady dla nowych kolporterów" (wyd. ang. 1914),
* "W ogrodzie Pana" (wyd. ang. 1913),
* "Podróż C.T. Russella dookoła świata (1912),
* "Sprawozdanie z zagranicznej działalności misjonarskiej" (1912),
* "Gdzie są umarli? Co Pismo Święte mówi o piekle?" (1910),
* "Słodka dzika róża" (wyd. ang. 1909),
* "Nadzieje Żydów" (wyd. ang. 1909),
* "Cudowna opowieść o Bożej miłości" (wyd. ang. 1908),
* "Poradnik wykładowcy i skorowidz berejski" (wyd. ang. 1907),
* "Skorowidz do Strażnicy Syjońskiej" (1902),
* "Dobre nadzieje" (1901),
* "Co jest prawdziwą ewangelią? Co Pismo Święte mówi o piekle?" (1900 i 1901),
* "Paruzja naszego Pana Jezusa, jego objawienie i epifania" (1898),
* "Zarys Boskiego planu wieków – trzy wykłady na podstawie wykresu 'Plan wieków'" (wyd. ang. 1896),
* "Nadzieja na inną sposobność (Poglądy dra Talmage’a wraz z komentarzem)" (1896),
* "Hymny poranne" (wyd. ang. 1886),
* "Nadzieja na inną sposobność" (wyd.ang. 1886),
* "'Sprawy, o których mi pisałeś'" (wyd. ang. 1895),
* "Dobre nadzieje" (1895),
* "Zdemaskowanie spisku oraz odsiew w czasie żniwa" (wyd. ang. 1894),
* "Dziękujcie Panu, albowiem jest dobry. Głos Kościoła" (wyd. ang. 1894),
* "Czego nas uczy obrazowy przybytek" (1890),
* "Zgromadzanie i odsiew w czasie żniwa" (1890),
* "Szkice kazań" (wyd. ang. 1882),
* "Nauki przybytku" (wyd. ang. 1882),
* "Pokarm dla myślących chrześcijan" (wyd. ang. 1881)
===================================================================================================================================
'''Budynki biblijne''' - [[budynek|budynki]] wymienione w [[Biblia|Biblii]].
==A==
* [[Arka Noego]]
==D==
* [[Dom Lasu Libanu]]
==B==
* [[Brama Damasceńska]]
* [[Brama Dawida]]
* [[Brama Gnojna]]
* [[Brama Heroda]]
* [[Brama Jafy]]
* [[Brama Lwów]]
* [[Brama Złota w Jerozolimie]]
==M==
* [[Migdal-Eder]]
* [[Mury Jerozolimskie]]
==P==
* [[Przybytek Mojżeszowy]]
* [[Pałac dla córki faraona]]
==Ś==
* [[Świątynia Jerozolimska]]
==W==
* [[Wieża Babel]]
* [[Wieża w Siloa]]
===================================================================================================================================
'''Ogród biblijny''' - [[ogród]] w którym umiejscowiono [[rośliny]] wymienione w [[Biblia|Biblii]].
Ogrody biblijne są obecne w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]], [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]], [[Azja|Azji]] i w [[Australia|Australii]]. Tylko w samych [[Niemcy|Niemczech]] jest ich ok. 90 ([[2008]]). Zakładane są przy kościołach, klasztorach, synagogach. Przykładem mogą być ogrody w klasztorze benedyktynek w [[Cork]], bazylice św. Jana w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]], Newport News i Pittsburghu oraz jako samodzielne parki, parki miejskie - np. w [[Elgin]] w [[Szkocja|Szkocji]], w [[Viborg]] w [[Dania|Danii]] lub w [[Madryt|Madrycie]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Niektóre stanowią część dużego kompleksu wypoczynkowego jak np. w [[Ellicottville]] w [[USA]] lub parku krajobrazowego np. [[Mt. Pleasant]] w USA. Niewielki ogrody zakładane są również w [[Ogród botaniczny|ogrodach botanicznych]] w [[Hamburg]]u, [[Utrecht|Utrechcie]], [[Lublin]]ie i [[Kraków|Krakowie]].
Niektóre są niewielkie (kilka [[ar]]ów). Największym jest [[Rezerwat Przyrody Biblijnej Izraela Neot Kedumim]] w [[Izrael]]u, który zajmuje aż 280 [[hektar]]ów. Najstarszym jest ogród założony w [[1957]] roku przy kościele prezbiteriańskim w [[Ojai]] w [[Kalifornia|Kaliforni]] w USA. Ogród biblijny stanowią też miejsce do badań nad [[flora|florą]] biblijną lub jest dopełnieniem ośrodków badań nad roślinami biblijnymi. Ogród stanowi specyficzny zapis historii biblijnej. Według jego projektantów ma być pomocą, by przez analogię do Biblii przybliżać jej treść. Nierzadko pokazuje ówczesne życie, a poprzez odpowiednie rośliny i specjalną scenerię przybliżać krajobrazy i realia, w jakich rozgrywały się wydarzenia biblijne. Ogród biblijny jest ogrodem tematycznym i dydaktycznym. Dodatkowo, niektóre ogrody posiadają obiekty w celu zilustrowania opowieści biblijnych lub aby pokazać, jak żyli ludzie w czasach biblijnych.
Nie jest to ogród projektowany na ścisły wzór ogrodu rajskiego [[Eden]]u, bowiem układ kompozycyjny każdego z nich jest odmienny, zależny od położenia geograficznego, funkcji, dysponowanej powierzchni, inwencji projektantów i użytkowników. Nadrzędnym celem wszystkich istniejących ogrodów biblijnych jest kolekcjonowanie roślin wymienionych w Biblii. W ogrodach tych każda roślina posiada tabliczkę z nazwą oraz cytatem z Biblii, taka prezentacja pozwala lepiej zrozumieć i zapamiętać sens przekazywanych treści biblinych posadzona tematycznie, a także jako miejsce do wypoczynku. Ogrody w [[Girvan]] i [[Elgin]] w [[Wielka Brytania|Wielkie Brytanii]], nastawione są także na reprodukcję i sprzedaż roślin biblijnych. Jednak tak jak ogród Eden funkcjonował jako paradygmat niezakłóconej więzi między Bogiem a ludźmi oraz między ludźmi a przyrodą, zerwanej po nieposłuszeństwie pierwszych ludzi, ogród biblijny może pełnić i również i taką funkcję.
== Niektóre ogrody biblijne ==
* Irlandia: ''The Biblical Garden Cork''
* Izrael: ''[[Rezerwat Przyrody Biblijnej Izraela Neot Kedumim]]'', ''Uniwersytecki Ogród Botaniczny w Jerozolimie''
* [[Japonia]]: [[Biblijny Ogród Botaniczny Seinan Gakuin University]]
* Niemcy: ''Pflanzen der Bibel'' w [[Hamburg]]u, ród biblijny klasztoru św. Jana w Schleswigu;
* Stany Zjednoczone: ''Biblical Garden at Magnolia Plantation and is Gardens'', ''Biblical Garden Cypress Gardens'', ''Biblical Garden of Ojai'', ''Lowe Herb Garden Ellicottville'', ''Rodef Shalom Biblical Botanical Garden'' w [[Pittsburg]]u, ''Temple Sinais Edward E. Kahn Memorial Biblical Garden'' w [[Newport News]], ''Biblical Garden Warsaw'', ''San Francisco Botanical Garden San Francisco'', ''Missouri Botanical Garden'', ''Fair Haven Biblical Garden'' w [[Fair Haven]], ''Cathedral of Saint John the Divine'' w Nowym Jorku, ''Tree of life garden Valley Center''.
* Wielka Brytania: ''The Biblical Garden'' w [[Elgin]], ''Veritas Nursery'' w [[Girvan]]
{{przypisy}}
* [http://www.ptno.ogr.ar.krakow.pl/Wydawn/FoliaHorticulturae/Spisy/FH2004/PDF16022004/fh1602p18.pdf Zofia Wodarczyk ''Biblical gardens in dissemination of ideas of the Holy Scripture'' (2004)]
* ''The Biblical Landscape Reserve in Israel'' - Neot Kedumim
* Ruben Zieliński ''Kraje arabskie i Izrael'', tom. II - ''Izrael''
* Adam Dylewski ''Izrael'', wyd. ''Pascal''
==Linki zewnętrzne ==
* [http://www.bbgsusa.com/ Biblical Botanical Gardens Society- USA]
Bibelgarten
Biblical garden
===================================================================================================================================
'''Rośliny biblijne''' - lista [[rośliny|roślin]] występujących w [[Biblia|Biblii]].
[[Plik:Burning Bush, St Catherine's Monastery.jpg|thumb|240px|]]
Wspominane w Biblii są liczne rośliny, które rosły, bądź były uprawiane na [[Bliski Wschód|Bliskim Wschodzie]].
Identyfikacja konkretnych [[gatunek (biologia)|gatunków]], np. biblijnych opisów, jest pewna, co do innych są to tylko przypuszczenia. Prawie sto roślin jest wymienionych w Biblii.
==A==
* [[Akacja]] (''Acacia raddiana'', ''Acacia tortilis''). Po raz pierwszy wymieniona w Biblii w czasie wędrowki [[Żydzi|Izraelitów]] z [[Egipt]]u do [[Ziemia Obiecanej (Biblia)|Ziemi Obiecanej]] na pustkowiu [[Synaj (półwysep)|półwyspu Synaj]] ([[Księga Wyjścia|Wj]] 36:20). Wykorzystana była przy budowie przenośnego [[Przybytek Mojżeszowy|Przybytku Mojżeszowego]]. W [[Księga Joela|Księdze Joela]] i innych księgach, [[Abel-Szitim|Szittim]] oznacza akacje. Wymieniona również w [[Księga Izajasza|Iz]] 41:19.
* [[Arbuz zwyczajny]] (''Citrullus vulgaris''). Za arbuzami. które mieli w [[Egipt|Egipcie]] tęsknili wędrujący do ([[Ziemia Obiecana (Biblia)|Ziemi Obiecanej]] [[Żydzi|Izraelici]] (Lb 11:4, 5).
==B==
* [[Balsamowiec mirra]] (''Commiphora abyssinica'') Rdz 37:25-Wj 25:6; 30:23; 35:8, 28; [[Księga Pieśń nad pieśniami|Pnp]] 4:10, 14, 16; 5:13; 6:2; 8:14; Iz 3:24; [[Księga Estery|Est]] 2:12, [[Księga Jeremiasza|Jer]] 8:22; 46:11). Po raz pierwszy Biblia wymienia go wśród towarów niesionych przez karawanę, której sprzedano [[Józef (Biblia)|Józefa]](Rdz 37:25-28). Balsamem handlowali kupcy z [[Tyr]]u ([[Księga Ezechiela|Ez]] 27:17). O właściwościach balsamu wsppomniano w [[Księga Jeremiasza|Księdze Jeremiasza]] (Jer 8:14, 15, 21, 22; 46:11-13; 51:8-10).
==C==
* [[Cebula]] (''Allium cepa''). Za cebulą, który mieli w [[Egipt|Egipcie]] tęsknili wędrujący do ([[Ziemia Obiecana (Biblia)|Ziemi Obiecanej]] [[Żydzi|Izraelici]] (Lb 11:4, 5).
* [[Cedr libański|cedr]] (''Cedrus libani''). Cedry libańskie często występują w opisie [[Świątynia Jerozolimska|świątyni]] wznoszonej przez [[Salomon (król Izraela)|Salomona]]. Znaczenie przenośne. W znaczeniu przenośnym cedr symbolizuje okazałość, wyniosłość i siłę — rzeczywistą bądź pozorną (Eze 31:2-14; [[Księga Amosa|Am]] 2:9; [[Księga Zachariasza|Za]] 11:1, 2). Natomiast drewno cedrowe, którego Izraelici używali na pustkowiu Synaj pochodziło z rosnącego tam jałowca cedrowego (''Juniperus oxycedrus'') i jałowca fenickiego (''Juniperus phoenicia'') (Kpł 14:2-7, 49-53; Lb 19:6).
* [[Cibora papirusowa]] (''Cyperus papyrus''). [[Jokebed]] umieściła [[Mojżesz]]a w skrzyni z papirusu i połóżyła nad brzegiem [[Nil]]u, ocalając mu życie (Wj 2:3). Z papirusu budowano również statki (Iz 18:2). Wymieniona również w Hi 8:11 i Iz 35:7.
* [[Cyprys]] (''Cupressus sempervirens''). Używany był do budowy [[okręt]]ów (Eze 27:6). Wymieniony również w Iz. 41:19; 60:13 Ez 27:6.
* [[Czosnek]] (''Allium sativum''). Za czosnkiem . który mieli w [[Egipt|Egipcie]] tęsknili wędrujący do ([[Ziemia Obiecana (Biblia)|Ziemi Obiecanej]] [[Żydzi|Izraelici]] (Lb 11:4, 5).
==D==
* [[Daktylowiec właściwy]] (''Phoenix dactylifera''). W Biblii wspomniano o daktylach tylko pośrednio w Pnp 5:11; 7:7, 8 <ref>''grona daktyli'' (hebr. taltallím) ''wiechy daktyli'', ''grona winne'' ([[Biblia Tysiąclecia|BT]]), ''gałązki daktyli'' (hebr. ''sansinním'')</ref>.
==F==
* [[Figowiec pospolity|figa pospolita]] (''Ficus carica''). Biblia wspomina o nim w ponad aż w 50 wersetach. O drzewie tym po raz pierwszy wspomniano juz na początku Biblii w kontekście tego, jak [[Adam i Ewa]] pozszywali jego liście i zrobili z nich okrycia (Rdz 3:7)
==G==
* [[Gorczyca]] (''Brassica nigra'', ''Sinapis alba''). Do nasion gorczycy nawiązał [[Jezus Chrystus]] w przykładzie o Królestwie niebios, zapisanych w [[Ewangelia|Ewangeliach]].
* [[Granatowiec właściwy|granat właściwy]] (''Punica granatum''). Wymieniony w [[Księga Pieśń nad pieśniami|PnP]] (4:3, 13; 6:2, 7, 8, 12, 13), Pwt (8:7-9), Lb (13:2, 23, 20:5), Wj (28:33, 34; 39:24-26), [[1 Księga Królów|1Kl]] (7:18, 20, 42), [[2 Księga Królów|2Kl]] (25:17), [[2 Księga Kronik|2Kn]] (3:16; 4:13), Jer (52:22, 23), Jl (1:12), [[Księga Aggeusza|Ag]] (2:19).
(Zobacz też: [[Rimmon]], [[Rimmon-Perec]], [[En-Rimmon]], [[Gat-Rimmon]]).
==J==
* [[Jabłoń]] (''Pyrus malus''). Wymieniana jest głównie w PnP 2:3, 5; Prz 25:11; Jl 1:12.
* [[Jęczmień]] (''Hordeum L.''). Wymieniona w: Wj 9:31, 32; 21:32; Lb 5:14, 15; Kpł 23:10,11; 27:16; Pwt 8:8; Ru 1:22; Sdz 7:13, 14; 2Sm 17:27-29; 21:9; 2Kn 2, 10, 15; 27:5; 1Kl 4:28; 2Kl 4:42; Eze 4:12; Jer 41:8; Iz 28:24, 25; Oz 1:3; 3:1, 2; Jn 6:9, 13; Ap 6:6.
==K==
* [[Kmin rzymski]] (''Cuminum cyminum''). W wymieniony w Iz 28:25, 27 oraz Mt 23:23 i Łk 11:42.
* [[Koper ogrodowy]] (''Anethum graveolens''). [[Faryzeusz]]e dawali również z niego [[dziesięcina|dziesięcinę]], którzy jednak lekceważyli poważniejsze obowiązki wynikające z [[Prawo Mojżeszowe|Prawa Mojżeszowego]] (Mt 23:23).
* [[Krzew gorejący]]. Niektórzy leksykografowie uważają, że ów ciernisty krzew gorejący (''senéh'') to [[jeżyna]] ''Rubus sanctus'', często spotykana na terenie [[Syria|Syrii]] i sporych obszarach [[Palestyna|Palestyny]].Jednak współcześnie nie występuje ona w stanie dzikim na [[Synaj (półwysep)|półwyspie Synaj]]. Dlatego zdaniem innych chodzi raczej o jakiś gatunek [[akacja|akacji]], gdyż to cierniste, podobne do krzewu drzewo jest bardzo rozpowszechnione w tym regionie, podobnie jest z krzewem utożsamianym z krzewem gorejącym na obszarze [[Klasztor Świętej Katarzyny|Klasztoru św. Katarzyny]] u stóp [[Synaj (góra)|Góry Synaj]]. Jest to jedyny tego typu krzak na całym Synaju, a wszystkie próby wyhodowania gdzie indziej zakończyły się fiaskiem <ref>Don Richardson, Daniel Jacobs ''Egipt'' ISBN 978-83-7304-689-4</ref> <ref>Ruben Zieliński ''Kraje arabskie i Izrael'' - tom I ''Egipt'' </ref>. '''Krzew gorejący''' ([[język hebrajski|heb]]: ''הסנה הבוער'') – postać, pod którą - według [[Księga Wyjścia|Księgi Wyjścia]] - [[JHWH|Bóg Jahwe]] (Jehowa) objawił się pod [[Horeb]]em ([[Synaj (góra)|Synajem]]) i przemówił do [[Mojżesz]]a<ref>[[Księga Wyjścia|Wj]] 3 i 4 rozdział</ref>. Wydarzenie związane z krzewem gorejącym przedstawia znaczenia imienia Boga. Chociaż określenie Boga mianem ''[[JHWH]]'' ([[Księga Powtórzonego Prawa|Pwt]] 33:16). Wymieniona również w [[Nowy Testament|Nowym Testamentem]] ([[Ewangelia Marka|Mk]] 12:26; [[Księga Łukasza|Łk]] 20:37; [[Dzieje Apostolskie|Dz]] 7:30, 35). Tradycyjnie utożsamiany z [[Dyptam jesionolistny]] ('Dictamnus albus'').
* Krzewy inne. [[Księga Rodzaju|Rdz]] 2:5; 21:15; [[Księga Hioba|Hi]] 30:4, 7.
==L==
* [[Len zwyczajny]] (''Linum usitatissimum''). [[JHWH|Jahwe]] (Jehowa) zesłał [[plagi egipskie|plagę]] [[grad]]u, który zniszczył również len w Egipcie (Wj 9:23, 31). Wymieniony został w kontekście tkaniny lnianej (Iz 19:9) i knotów do lamp (Iz 42:3; 43:17; Mt 12:20).
* [[Lilia biała]] (''Lilium candidum''). Wymieniona w [[Stary Testament|Starym Testamencie]] w 1Kl 7:19, 22, 26; 2Kn 4:5; Pnp 2:1, 2, 16; 4:5; 6:2, 3; 5:13; Oz 14:5. W Nowym Testamencie Jezus Chrystus użył przypowieści o liliach polnych w Mt 6:28-30.
==M==
* [[Mirt zwyczajny]] (''Myrtus communis''). Izraelici przykrywali szałasy budowane z okazji [[Sukkot|Święta Szałasów]] (Neh 8:14, 15). W wymieniony też w Iz 41:19; 55:13. [[Estera]] nosiła [[język hebrajski|hebrajskie]] imię ''Hadassa'', które oznacza ''mirt'' (Est 2:7).
* [[Mięta długolistna]] (''Mentha longifolia''). [[Faryzeusz]]e dawali również z niej [[dziesięcina|dziesięcinę]], którzy jednak lekceważyli poważniejsze obowiązki wynikające z [[Prawo Mojżeszowe|Prawa Mojżeszowego]] (Mt 23:23; Łk 11:24).
==O==
* [[Oliwka europejska]] (''Olea europaea''). W czasach biblijnych oliwka należała do jednej z najcenniejszych roślin ([[Księga Sędziów|Sdz]] 9:8-13; 2Kl 5:26; [[Księga Habakuka|Hab]] 3:17; [[List Jakuba|Jak]] 3:12). Pierwsza wzmianka biblijna nastepuje po [[potop biblijny|potopie]] gołąb przyniósł [[Noe]]mu liść oliwki (Rdz 8:11). Występuje w prawie 30 miejscach w Biblii, także w odniesieniu do gajów oliwnych, Góry Oliwnej oraz tłoczni oliwy i samej oliwy.
==P==
* [[Piołun]] (''Artemisia absinthium''). W Biblii do niego przyrównano skutki [[cudzołóstwo|cudzołóstwa]] (Prz 5:4) oraz gorzkie przeżycia czekające Judę i Jerozolimę z rąk Babilończyków (Jer 23:15; Lm 3:15, 19), wyobraża też niesprawiedliwość i nieprawość (Am 5:7; 6:12), a także bywa wymieniany w związku z odstępstwem (Pwt 29:18).
* [[Por (roślina)|Por]] (''Allium porrum''). Za porem, który mieli w [[Egipt|Egipcie]] tęsknili wędrujący do ([[Ziemia Obiecana (Biblia)|Ziemi Obiecanej]] [[Żydzi|Izraelici]] (Lb 11:4, 5).
* [[Pszenica]] (''Allium porrum''). Z niej wypiekano chleb (Wj 29:2; Eze 4:9), płacono z niej daninę (2Kn 27:5), składano ją także w ofierze Bogu Jahwe (1Kn 23:29; Ezd 6:9, 10), miały ścisły związek z świętem [[Szawuot]] (Wj 34:22; Kpł 23:17). Wymieniono ją w Pwt 8:8; 32:14; Ps 81:16; 147:14; 2Kn 2:8-10, 15; Eze 27:17; Iz 28:24, 25; Rt 2:23; Jer 41:8. Występuje też w znaczeniu przenośnym (Mt 3:12; 13:24-30, 37, 38; Łk 3:17; Jn 12:24; 1Ko 15:35-38; Łk 22:31).
==R==
* [[Ruta (roślina)|Ruta]] (''Ruta chalepensis''). W Biblii wspomniano o rucie jedynie w Łukasza 11:42 w związku ze skrupulatnym składaniem dziesięcin przez faryzeuszy.
==S==
* [[Sandałowiec]] (''Santalum L.''). Drewno to sprowadzano z [[Ofir]]u (1Kl 10:11, 12, 22).
* [[Soczewica jadalna]] (''Lens culinaris''). [[Ezaw]] sprzedał swoje pierworodztwo za zupę z soczewicy (Rdz 25:34). Wymieniono też w 2Sm 17:27, 28; 23:11 i Eze 4:9.
==T==
* [[Pistacja terpentynowa|terebint]] (''Pistacia terebinthus''). Utożsamione ze stwierdzaniem ''wielkie drzewo'' (Rodz 14:13; Iz 2:13; Za 11:1, 2; Eze 27:6; Rdz 35:8; Oz 4:13).
* [[Tuja]] Wśród towarów, które kupcy sprowadzali dla ''Babilonu Wielkiego'', były m.in. przedmioty z drewna tujowego (Obj 17:5; 18:11, 12).
==W==
* [[Winorośl właściwa]] (''Vitis vinifera'') W Biblii występuje bardzo często. Początki uprawy winorośli Biblia opisuje, że uczynił to Noe (Rdz 9:20). Wymieniona też w Rdz 14:18; 40:9-13, 20-23; Ps 78:47; 105:33; Pwt 8:8; Lb 13:20, 23, 26; PnP 1:14; Sdz 9:26, 27; 21:20, 21; Iz 16:7-10; Jer 48:32; Prz 24:30, 31; Iz 1:8; 5:2; Ps 80:8, 13; PnP 2:15; Pwt 23:24; 2Kn 26:10; Iz 18:5; Łk 13:7).
Z winogron wytwarzano wino o czym wspomina Iz 5:2; Mk 12:1. Otrzymywano również [[rodzynki]] (1Sm 25:18; 30:12; 2Sm 16:1; 1Kn 12:40). [[Jezus Chrystus]] posłuzył się nią w swoich przypowieściach.
{{przypisy}}
== Bibliografia ==
* ''Unger’s Bible Dictionary'', 1965, s. 1134;
* ''The Interpreter’s Dictionary of the Bible'', red. G. A. Buttrick, 1962, t. 2, s. 292;
* W. Corswant, ''A Dictionary of Life in Bible Times'', Suffolk 1960, s. 55;
* ''The Interpreter’s Dictionary of the Bible'', t. 1, s. 459; t. 2, s. 292;
* L. Koehler i W. Baumgartner, ''Lexicon in Veteris Testamenti Libros'', Lejda 1958, s. 1017
* ''Lexicon in Veteris Testamenti Libros'', s. 662
Kategoria:Biblia
=========================================================================================================================
'''Praktykowanie wiary Świadków Jehowy'''
Zdaniem [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]], prawdziwa [[religia]] kładzie nacisk na przestrzeganie [[JHWH|Bożych]] przykazań i miłość bliźniego. Idąc za swoim zrozumieniem nauk, zawartych w [[Biblia|Piśmie Świętym]].
== Moralność ==
Unikają pogoni za dobrami materialnymi i sławą, a także za rozmaitymi rozrywkami. Mają obowiązek dbania o swoją powierzchowność, czystość - duchową, fizyczną, moralną i umysłu - i schludny wygląd. Mają stronić od szerzej rozumianeo ''"złego towarzystwa, które psuje pożyteczne zwyczaje"'' ([[1 List do Koryntian]] 15:33); ''Nie wprzęgajcie się nierówno w jarzmo z niewierzącymi'' ([[2 List do Koryntian]] 6:14-18).
Wszyscy wyznawcy powołani są do życia w czystości, w sposób zależny od stanu, w jakim żyją: w przypadku małżonków polega na współżyciu seksualnym wyłącznie w obrębie małżeństwa, nierozerwalnego i monogamicznego związku osób różnych płci, nadaniu mu pełni różnorodnych znaczeń, na przeciwstawieniu się wszelkiej formie banalizacji i instrumentalizacji drugiej osoby oraz na otwartości na życie, zgodnie z wolą Bożą; dla narzeczonych oznacza powstrzymywanie się od współżycia seksualnego przed zawarciem małżeństwa tzw. czystość przedmałżeńska; od osób bezżennych wymaga się całkowitego powstrzymania się od współżycia seksualnego.
Świadkowie Jehowy wystrzegają się:
* [[cudzołóstwo|cudzołóstwa]] (przed i pozamałżeńskich kontaktów seksualnych), [[poligamia|poligamii]], [[kazirodztwo|kazirodztwa]], [[Nieczystość seksualna|nieczystości seksualnej]], [[prostytucja|prostytucji]], [[naturyzm]]u, [[masturbacja|masturbacji]], kontaktów [[homoseksualizm|homoseksualnych]] i [[homoseksualizm]]u, lecz homoseksualistów traktują jak wszystkich pozostałych bliźnich; współżycia cielesnego przed ślubem, [[sodomia|sodomii]];
** ''A czyż nie wiecie, że nieprawi nie odziedziczą królestwa Bożego? Nie dajcie się wprowadzić w błąd. Ani rozpustnicy, ani bałwochwalcy, ani cudzołożnicy, ani mężczyźni utrzymywani do celów sprzecznych z naturą, ani mężczyźni kładący się z mężczyznami, ani złodzieje, ani chciwcy, ani pijacy, ani rzucający obelgi, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego.'' ([[1 List do Koryntian]] 6:9, 10); ''Dlatego też Bóg wydał ich haniebnym żądzom seksualnym, bo zarówno ich kobiety zamieniły pożycie zgodne z naturą na przeciwne naturze, jak i mężczyźni podobnie porzucili zgodne z naturą pożycie z kobietą i gwałtownie zapłonęli w swej pożądliwości jedni ku drugim, mężczyźni z mężczyznami czyniąc to, co sprośne, i na samych sobie otrzymując pełną odpłatę należną za ich błąd.'' ([[List do Rzymian]] 1:26, 27
* [[kłamstwo|Kłamstwa]]; rozmyślnego, złośliwego, składania fałszywego świadectwa;
**''Jest sześć rzeczy, których Jehowa naprawdę nienawidzi; owszem, siedem jest rzeczy obrzydliwych dla jego duszy: (...) świadek fałszywy, który szerzy kłamstwa, oraz każdy, kto wznieca swary między braćmi.'' ([[Księga Przysłów ]] 6: 16, 19); ''Nie okłamujcie się nawzajem. Zrzućcie starą osobowość razem z jej praktykami'' ([[List do Kolosan]] 3:9); ''Na zewnątrz są psy i uprawiający spirytyzm, i rozpustnicy, i mordercy, i bałwochwalcy, i każdy, kto lubuje się i trwa w kłamstwie'' ([[Księga Objawienia]] 22:15); ''Wy jesteście z waszego ojca, Diabła, (...) gdyż jest kłamcą i ojcem kłamstwa.'' ([[Ewangelia Jana]] 8:44); ''Nie okłamujcie się nawzajem.'' ([[List do Kolosan]] 3:9)
* [[oszczerstwo|Oszczerstw]]; rzucania [[Inwektywa|obelg]]; [[plotkowanie|plotkowania]];
**''Nie wolno ci krążyć wśród swego ludu, by rzucać oszczerstwa. Nie wolno ci nastawać na krew twego bliźniego''([[Księga Kapłańska|Księga Kapłańska]] 19:16); ''(...) ani rzucający obelgi, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego'' ([[1 List do Koryntian]] 6:10); ''Wszelka złośliwa gorycz i gniew, i srogie zagniewanie, i krzyk, i obelżywa mowa niech będą spośród was usunięte wraz z wszelkim złem.'' ([[List do Efezjan]] 4:31).
* [[Wulgaryzm|Wulgarnej mowy]], nieprzyzwoitej mowy;
**''A rozpusta i wszelka nieczystość lub chciwość niech nawet nie będą wśród was wspominane, jak się godzi świętym, ani haniebne postępowanie, ani głupia gadanina, ani sprośne żarty — to, co nie przystoi — lecz raczej dziękczynienie. Wiecie to bowiem i sami sobie uświadamiacie, iż żaden rozpustnik ani nieczysty, ani chciwiec — to znaczy bałwochwalca — nie ma dziedzictwa w królestwie Chrystusa i Boga.'' ([[List do Efezjan]] 5:3-5); ''Ale teraz naprawdę odrzućcie od siebie to wszystko: srogie zagniewanie, gniew, zło, obelżywe słowa i sprośną mowę z waszych ust.'' ([[List do Kolosan]] 3:8); ''Niech z waszych ust nie wychodzi żadna zgniła wypowiedź, lecz wszelka wypowiedź dobra ku zbudowaniu, stosownie do potrzeby, aby słuchającym udzielić czegoś korzystnego.'' ([[List do Efezjan]] 4:29).
* [[Hipokryzja|Obłudy]];
**''Miłość wasza niech będzie bez obłudy. Miejcie wstręt do tego, co niegodziwe, lgnijcie do tego, co dobre.'' ([[List do Rzymian]] 12:9); ''ale we wszystkim polecamy siebie jako sług Bożych — (...) miłością nieobłudną'' ([[2 List do Koryntian]] 6:4, 6); ''Doprawdy, celem tego nakazu jest miłość z czystego serca i z dobrego sumienia, i z nieobłudnej wiary.'' ([[1 List do Tymoteusza]] 1:5). ''Ale mądrość z góry jest przede wszystkim nieskalanie czysta, następnie usposobiona pokojowo, rozsądna, gotowa okazać posłuszeństwo, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, nie czyni stronniczych wyróżnień, nie jest obłudna'' ([[List Jakuba]] 3:17).
* [[Kradzież]]y; nieuczciwości; [[chciwość|chciwości]]; [[przywłaszczenie|sprzeniewierzenia]]; [[oszustwo|oszustwa]], [[hazard]]u; zdzierstwa;
**''Jeśli ktoś, jakaś dusza, grzeszy tym, że postępuje niewiernie wobec [[JHWH|Jehowy]] i zwodzi swego towarzysza w związku z czymś powierzonym jego pieczy lub oddanym w jego rękę na przechowanie, lub zrabowanym albo że oszukuje swego towarzysza (...) to jeśli zgrzeszy i zawini, ma zwrócić rzecz zrabowaną, którą zrabował, lub rzecz wymuszoną, którą oszukańczo zagarnął, lub rzecz powierzoną jego pieczy, która została mu powierzona, lub rzecz zgubioną, którą znalazł'' ([[Księga Kapłańska]] 6:2, 4); ''Kto kradł, niech już nie kradnie, ale niech raczej ciężko pracuje, wykonując swymi rękami dobrą pracę, aby mieć z czego udzielić będącemu w potrzebie.''([[List do Efezjan]] 4:28); ''nie mając na myśli ogólnie rozpustników tego świata albo chciwców i zdzierców lub bałwochwalców. W przeciwnym razie musielibyście po prostu opuścić świat. Ale teraz piszę wam, żebyście przestali się zadawać z każdym, kto jest zwany bratem, a jest rozpustnikiem albo chciwcem, albo bałwochwalcą, albo człowiekiem rzucającym obelgi, albo pijakiem, albo zdziercą — żebyście z takim nawet nie jadali.''; ''ani złodzieje, ani chciwcy, ani pijacy, ani rzucający obelgi, ani zdziercy nie odziedziczą królestwa Bożego.'' ([[1 List do Koryntian]] 5:10, 11; 6:10); ''Tak samo [[sługa pomocniczy|słudzy pomocniczy]] winni być poważni, nie dwoistego języka, nie oddający się piciu mnóstwa wina, nie chciwi nieuczciwego zysku'' ([[1 List do Tymoteusza]] 3:8). ''We wszystkim pragniemy postępować uczciwie'' ([[List do Hebrajczyków]] 13:18). Każda forma hazardu jest skażona chciwością. Dlatego też nie grają na loterii, na wyścigach konnych ani w bingo,
* [[Przemoc]]y; wybuchu [[gniew]]u; [[sport walki|sportów walki]]; [[sporty ekstremalne|sportów ekstremalnych]];
**''Nie przestawaj z nikim, kto jest skory do gniewu; i nie zadawaj się z mężem miewającym ataki złości, żebyś się nie zapoznał z jego ścieżkami i wręcz nie zastawił sidła na swą duszę.'' ([[Księga Przysłów]] 22:24, 25); ''"On bowiem znienawidził rozwody" — rzekł Jehowa, Bóg Izraela; "i tego, kto swą szatę pokrył przemocą" — rzekł [[JHWH#Jahwe (Jehowa) Zastępów|Jehowa Zastępów]]''. ''Strzeżcie się więc, jeśli chodzi o waszego ducha, i nie postępujcie zdradziecko.'' ([[Księga Malachiasza]] 2:16); ''Jawne zaś są uczynki ciała, a są nimi: rozpusta, nieczystość, rozpasanie, bałwochwalstwo, uprawianie spirytyzmu, nieprzyjaźnie, waśń, zazdrość, napady gniewu, swary, rozdźwięki, sekty,''([[List do Galatów]] 5:19); ''I wyda wyrok wśród narodów oraz uporządkuje sprawy wielu ludów. I przekują swe miecze na lemiesze, a swe włócznie na noże ogrodnicze. Naród nie podniesie miecza przeciw narodowi ani się już nie będą uczyć wojowania'' ([[Księga Izajasza]] 13:4,7);
* [[Zabójstwo|Zabójstwa]];
**''Jest sześć rzeczy, których Jehowa naprawdę nienawidzi; owszem, siedem jest rzeczy obrzydliwych dla jego duszy: wyniosłe oczy, język fałszywy i ręce, które przelewają krew niewinną'' ([[Księga Przysłów ]] 6:16);
* [[Rasizm|Rasizmu]]; [[nacjonalizm]]u, [[szowinizm]]u, [[wyniosłość]];
**''Bóg nie jest stronniczy, lecz w każdym narodzie godny jego upodobania jest człowiek, który się go boi i czyni to, co prawe''; ''[Bóg] z jednego człowieka uczynił wszystkie narody ludzkie'' ([[Dzieje Apostolskie]] 10:34, 35; 17:26); ''Każdy, kto ma pychę w sercu, jest dla Jehowy obrzydliwością'' ([[Księga Przysłów]] 16:5). ''‛Niczego nie czyńcie ze swarliwości czy z próżności, ale z uniżeniem umysłu uważajcie drugich za wyższych od siebie’'' ([[List do Filipian]] 2:3).
* [[Spirytyzm]]u, szerzej rozumianych jako [[okultyzm|okultystycznych]]([[astrologia|astrologii]], [[horoskop]]ów, [[tarot]]a, [[wróżby|wróżb]], wiary w [[przeznaczenie]], [[chiromancja|chiromacji]], [[hipnoza|hipnozy]], [[magia|magii]], [[czary|czarów]], [[fetyszyzm|fetyszyzmu]] i innych);
**''‛Niech się nie znajdzie u ciebie nikt, kto wróży, ani nikt, kto wypatruje znaków wróżebnych. Każdy, kto to czyni, jest obrzydliwością dla Jehowy’'' ([[Księga Powtórzonego Prawa]] 18:10, 12).
== Rozrywka ==
* Wystrzegają się [[pornografia|pornografii]], [[cyberseks]]u, [[Seks przez telefon|seksu przez telefonu]], [[Prostytucja|prostytucji]], [[klub nocny|klubów nocnych]], [[Klub Go Go|itp]] (szerzej rozumianych jako niewłaściwa rozrywka);
''A rozpusta i wszelka nieczystość lub chciwość niech nawet nie będą wśród was wspominane, jak się godzi świętym'' ([[List do Efezjan]] 5:3); ''Nie wolno ci cudzołożyć'' ([[Księga Wyjścia]] 20:14); 7 rozdział [[Księga Przysłów|Księgi Przysłów]] przedstawia zachowanie nierządnicy i los jej ofiar. ''Dlatego zadajcie śmierć członkom waszego ciała, które są na ziemi, jeśli chodzi o rozpustę, nieczystość, żądzę seksualną, szkodliwe pragnienie oraz zachłanność, która jest bałwochwalstwem'' ([[List do Kolosan]] 3:5).
* Wystrzegają się brutalnej, erotycznej, niemoralnej i okultystycznej rozrywki w szerzej rozumianych [[środki masowego przekazu|środkach masowego przekazu]] (tylko te: filmy, lektury, sztuki teatralne, koncerty, utwory muzyczne, gry, spotkania, imprezy, tańce, media elektroniczne i inne formy rozrywki, które to propagują lub przekazują).
* Wystrzegają się też niechlujnego, wyzywającego ubioru, wyglądu oraz takiej [[Fasada (socjologia)|powierzchnowości i sposobu bycia]];
** ''Podobnie pragnę, by kobiety ozdabiały się schludnym ubiorem, ze skromnością i trzeźwością umysłu, nie różnymi stylami splatania włosów i złotem lub perłami albo bardzo kosztownym strojem'' ([[1 List do Tymoteusza]] 2:9).
== Zdrowie ==
* Wystrzegają się jakiegokolwiek używania [[krew|krwi]] pełnej, a co za tym idzie jej przyjmowania z pokarmem oraz [[transfuzja krwi|transfuzji krwi]]. Świadkowie Jehowy nie przyjmują krwi pełnej oraz jej czterech głównych frakcji – [[Erytrocyt|krwinek czerwonych]], [[Osocze krwi|osocza]], [[Leukocyt|krwinek białych]] oraz [[Trombocyt|płytek krwi]]. Użycie drobniejszych frakcji podczas transfuzji uzyskiwanych z tych czterech głównych składników lub preparatów je zawierających pozostawiane jest osobistej decyzji każdego ze Świadków<ref>''[[Przebudźcie się!]]'', sierpień 2006, ss. 11-12</ref>. Świadkowie nie godzą się także na przechowywanie i ponowne wprowadzanie do krwiobiegu ich własnej krwi, jednak możliwość wykorzystania najnowszych technik medycznych pozwalających utrzymać krew w obiegu zamkniętym (''Cell Saver'') jest pozostawiona własnemu osądowi pacjenta;
** {{osobny artykuł|Służba Informacji o Szpitalach}}
* Wystrzegają się pijaństwa, [[palenie|palenia]] i zażywania tytoniu, żucia [[Betel (używka)|liści betelu]] i [[narkomania|narkomanii]];
**''Skoro więc mamy te obietnice, umiłowani, oczyśćmy się z wszelkiego skalania ciała i ducha, doskonaląc świętość w bojaźni Bożej'' ([[2 List do Koryntian]] 7:1). Uważają, że Bóg nie życzy sobie, aby praktykować coś, co mogłoby kalać ciało i rujnować nastawienie umysłu. Dlatego wystrzegają się wszelkich uzależnień znanych ze szkodliwości dla zdrowia fizycznego i psychicznego.
''Ale teraz piszę wam, żebyście przestali się zadawać z każdym, kto jest zwany bratem, a jest rozpustnikiem albo chciwcem, albo bałwochwalcą, albo człowiekiem rzucającym obelgi, albo pijakiem, albo zdziercą — żebyście z takim nawet nie jadali. Bo cóż mi do sądzenia tych na zewnątrz? Czy nie wy sądzicie tych wewnątrz, podczas gdy tych na zewnątrz sądzi Bóg? „Usuńcie niegodziwego spośród siebie”.'' ([[1 List do Koryntian]] 5:11-13)
* [[Świadkowie Jehowy]] uważają, że decyzję o [[Przeszczepianie narządów|transplantacji narządów]] każdy musi podjąć sam zgodnie z własnym sumieniem. Podczas zabiegów transplantacji narządów świadkowie Jehowy odmawiają jednak stosowania transfuzji krwi<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.watchtower.org/p/200608/article_03.htm | tytuł = Świadkowie Jehowy [[Wielokropek|...]] Odmawiają transfuzji krwi pełnej oraz jej czterech głównych składników| data dostępu = 5 września 2011}}</ref>. Według ich informacji "do końca XX w. ''ponad 90 000 lekarzy z całego świata zadeklarowało gotowość leczenia Świadków Jehowy'' w ten sposób<ref>''[[Przebudźcie się!]]'' z 8 stycznia 2000</ref>. Nie wyrażają żadnego sprzeciwu też wobec [[szczepionka|szczepień]].
==Praktyki religijne==
Świadkowie Jehowę przykładają wielką wage do praktyk religijnych.
* Modlą się wyłącznie do Boga [[JHWH|Jehowy]] za pośrednictwem [[Jezus Chrystus|Jezusa Chrystusa]] <ref>[http://www.watchtower.org/p/bh/article_17.htm Zbliż się do Boga przez modlitwę]</ref>, odrzucają [[kult obrazów]], rzeźb i innych wizerunków (który uważają za [[bałwochwalstwo]]) oraz pośrednictwo i kult [[kult świętych|świętych]];
''nie powinniśmy mniemać, że Istota Boska jest podobna do złota albo srebra, albo kamienia, do czegoś wyrzeźbionego dzięki kunsztowi i pomysłowości człowieka'' ([[Dzieje Apostolskie]] 17:24, 25, 29); ''Strzeżcie się bożków'' ([[1 List Jana]] 5:21).
* Nie modlą się do Jezusa, lecz w jego imię; także duch święty nie jest adresatem ich modlitw;
''Jam jest droga i prawda, i życie. Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej jak tylko przeze mnie'' ([[Ewangelia Jana]] 14:6); <ref>[http://www.watchtower.org/p/201011b/article_01.htm ''Czy należy modlić się do „świętych”?'']</ref>. Apostoł Paweł oświadczył, że ''jeden jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek, Chrystus Jezus'' oraz że ''Chrystus (...) ujmuje się za nami'' ([[1 List do Tymoteusza]] 2:5; [[List do Rzymian]] 8:34).
* Przyjmują [[chrzest#Świadkowie Jehowy|chrzest]] przez zanurzenie w wodzie jako symbol oddania się Bogu osoby dojrzałej<ref>[http://www.watchtower.org/p/bh/article_18.htm Chrzest a twoja więź z Bogiem]</ref>, po zrozumieniu i zaakceptowaniu przez nią nauk doktrynalnych; nie posiadają tzw. formuły chrztu czyli nie ma podczas tego aktu, żadnych wygłaszanych słów (przed chrztem padają tylko dwa pytania);
* Odrzucają tradycyjne [[rytuał]]y, święta, wywodzące się z kultury ludowej bądź obchodzone indywidualnie – jak urodziny czy imieniny – czy ustanowione święta państwowe oraz święta religijne<ref>[http://www.watchtower.org/p/bh/appendix_14.htm Czy obchodzić święta?]</ref>, poza doroczną ''[[Pamiątka śmierci Jezusa Chrystusa|Pamiątką śmierci Jezusa Chrystusa]]''<ref>[http://www.watchtower.org/p/bh/appendix_06.htm Wieczerza Pańska — uroczystość, która przysparza chwały Bogu]</ref>, odbywającą się wiosną w dniu odpowiadającym 14 [[Nisan]] według kalendarza hebrajskiego;
* Prowadzą na całym świecie [[głosiciel (Świadkowie Jehowy)#Typy głoszenia|działalność kaznodziejską]], nauczając głównie przez głoszenie 'od domu do domu', głoszenie na ulicy, głoszenie przez telefon i listownie. [[Publikacje Świadków Jehowy|Publikują]] także artykuły w formie drukowanej, wideo, audio i elektronicznej;
* Uczestniczą dwa razy w tygodniu w otwartych zebraniach [[zbór#Zbór u Świadków Jehowy|zboru]], które odbywają się w obiektach nazywanych ''[[Sala Królestwa|Salami Królestwa]]''.
Składają się one z: ''[[wykład publiczny (Świadkowie Jehowy)|wykładów publiczne]]'', studium Biblii za pomocą artykułu ze ''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnicy]]'' (''[[Studium Strażnicy]]''), ''[[Zborowe studium Biblii]]'' (analiza fragmentu [[publikacje Świadków Jehowy#Książki|książek]] omawiających najczęściej księgi biblijne), zebranie ''[[Teokratyczna szkoła służby kaznodziejskiej|Teokratycznej Szkoły Służby Kaznodziejskiej]]'' - pokazy i instruktaże technik kaznodziejskich (sposoby [[Głosiciel (Świadkowie Jehowy)#Typy głoszenia|głoszenia]]) i ''[[Zebranie służby]]'' czyli wywiady i dyskusje, omawianie artykułów z ''[[Nasza Służba Królestwa|Naszej Służby Królestwa]]'' oraz omawianie potrzeb zboru - różne tematy i zagadnienia o treści przydatnej dla członków zborów;
* Prowadzą dodatkowe szkolenia np: ''[[Kurs Służby Pionierskiej]]'', ''[[Kurs Służby Królestwa]]'', ''[[Biblijny Kurs dla Braci]]'' czy ''[[Biblijna Szkoła Strażnicy - Gilead|Biblijnej Szkole Strażnicy – Gilead]]'';
* Zwykle trzy razy do roku uczestniczą w masowych spotkaniach zwanych ''[[Kongres (Świadkowie Jehowy)|kongresami (zgromadzeniami)]]'', organizowanych zwykle na dużych obiektach, takich jak stadiony, hale sportowe, a także coraz częściej we własnych obiektach specjalnie do tego celu zbudowanych ''[[Sala Zgromadzeń|Sal Zgromadzeń]]'' (w Polsce: [[Malbork]], [[Poznań]] ([[Stęszew]]), [[Łódź]], [[Warszawa]] ([[Ursus (Warszawa)|Ursus]]), [[Sosnowiec]], [[Lublin]], [[Skarbimierz (województwo opolskie)|Skarbimierz]], [[Mosty (województwo zachodniopomorskie)|Mosty]];
* Biblię studiują również indywidualnie - tzw. ''osobiste studium Biblii'', w gronie rodzinnym (tzw. ''wielbienie Boga w gronie rodzinnym''), na cotygodniowych zebraniach: ''[[Teokratyczna Szkoła Służby Kaznodziejskiej|Szkoły Teokratycznej]]'' (studiowanie kolejnych partii tekstu biblijnego) i ''[[Zborowe studium Biblii|Zborowego Studium Biblii]]'' oraz podczas zebrania ''[[Studium Strażnicy]]'' (analiza artykułu z czasopisma ''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnica]]'' w oparciu o [[Biblia|Biblię]]). Oprócz tego codziennie analizują jakiś krótki wybrany temat, zagadnienie na podstawie [[publikacje Świadków Jehowy|publikacji Świadków Jehowy]] (''[[Publikacje Świadków Jehowy#Codzienne badanie Pism|Codzienne badanie Pism]]'').
* W razie klęsk żywiołowych, wojen i zamieszek organizują [[pomoc humanitarna|pomoc humanitarną]] głównie dla poszkodowanych współwyznawców (lokalną lub międzynarodową);
* Prowadzą międzynarodowy program budowlany swoich obiektów religijnych, w których uczestniczą brygady [[wolontariat|wolontariuszy]];
* prowadzą szkolenia dla [[misjonarz]]y - ''[[Biblijna Szkoła Strażnicy - Gilead]]'';
* prowadzą kursy czytania i pisania dla [[analfabetyzm|analfabetów]];
== Neutralność ==
* Świadkowie Jehowy wystrzegają się udziału w życiu politycznym (uważają to za zdradę wierności wobec [[Królestwo|Królestwa Bożego]]), nie służą w wojsku (w kilku krajach są za to nadal uwięzieni), nie biorą udziału w wojnach, zamieszkach, powstaniach i rewolucjach.
* Wyznawcy nie biorą udziału w [[ekumenizm|ruchach ekumenicznych]], uważając inne religie za będące pod wpływem [[Szatan]]a - [[Babilon Wielki]]; Awersja Świadków Jehowy do współpracy międzywyznaniowej i idei ekumenizmu, istnieje bo ich zdaniem chrześcijaństwo zdradziło Boga i Biblię, a wszystkie inne wyznania są tragiczną pomyłką. Świadkowie Jehowy przyrównują je do ‚nierządnicy Babilonu’ i utrzymują, iż spotka je ten sam los. [[2 List do Koryntian]] 6:14-17: ''Nie wprzęgajcie się nierówno w jarzmo z niewierzącymi. Bo cóż wspólnego ma prawość z bezprawiem? Albo jakaż jest wspólnota światła z ciemnością? Ponadto jakaż jest zgoda między Chrystusem a Belialem? Albo jakiż dział ma wierny z niewierzącym? I jakąż ugodę ma świątynia Boża z bożkami? (...) ‚"Dlatego wyjdźcie spośród nich i się oddzielcie — mówi Jehowa — i przestańcie dotykać tego, co nieczyste"’; ‚"a ja was przyjmę"’''.
[[Księga Objawienia]] 18:4, 5: ''Usłyszałem inny głos z nieba, mówiący: ‚Wyjdźcie z niej, mój ludu, jeżeli nie chcecie mieć z nią udziału w jej grzechach i jeżeli nie chcecie otrzymać części jej plag. Bo grzechy jej narosły aż do nieba i Bóg przywołał na pamięć jej niesprawiedliwe uczynki’''.
* Wystrzegają się oddawania czci godłom państwowym, sztandarom, hymnom itp. - ale je szanują - chociaż w sprawach swoich obowiązków obywatelskich (np. podatki) starają się postępować zgodnie z zasadą z [[list do Rzymian|listu do Rzymian]] 13:1 ''"..nie ma władzy, jak tylko za sprawą Boga; istniejące władze zajmują swe względne pozycje za sprawą Boga."'' jednakże zawsze z uwzględnieniem nadrzędności władzy Boga i jego zasad: [[Dzieje Apostolskie]] 5:29 ''".. Musimy być bardziej posłuszni Bogu jako władcy niż ludziom .."'';
== Narzeczeństwo, małżeństwo i rodzina ==
Świadkowie Jehowy wystrzegają świadomego zaniedbywania rodziny pod względem duchowym, materialnym i emocjonalnym. Mają obowiązek w gronie rodzinnym (lub w małżeństwie) studiować Biblię i [[publikacje Świadków Jehowy]] na tzw. ''wielbieniu Boga w gronie rodzinnym''. Mają obowiązek wychowywać swoje dzieci zgodnie ze swoją religią, ale one zostają dopierą ochrzczone, jeśli sami świadomie i dojrzale podejmą decyzję by być Świadkami Jehowy.
[[Jezus Chrystus]], odwołując się do [[Księga Rodzaju|Księgi Rodzaju]] 2:22-25, wyszedł poza [[Pięcioksiąg|Prawo Mojżeszowe]] i potwierdził małżeństwo w jego pełnej postaci i nierozerwalności. Po zacytowaniu potwierdzającego to fragmentu Biblii Jezus dodał: ''Co zatem Bóg wprzągł we wspólne jarzmo, tego niech człowiek nie rozdziela'' ([[Ewangelia Mateusza]] 19:6). Nierozerwalność małżeństwa, nakazana w przez Jezusa, jest uważna jako stan naturalny dla człowieka. Dlatego też mężczyzna i kobieta stają się ''jednym ciałem''. Miało ich łączyć nie tylko pożycie seksualne, lecz także silna więź uczuciowa, wzmacniana przez niesamolubne oddanie, zaufanie i wzajemny szacunek (Przysłów 31:11; Malachiasza 2:14, 15; Efezjan 5:28, 33). Apostoł Paweł napisał: ''To jest wolą Bożą: (...) abyście się powstrzymywali od rozpusty'' ([[1 List do Tesaloniczan]] 4:3). ''Małżeństwo niech będzie w poszanowaniu u wszystkich'' ([[List do Hebrajczyków]] 13:4). Gdy małżonkowie przyrzekają pozostawać jednym ciałem, a potem mają w poszanowaniu instytucję małżeństwa, łączą ich więzy, które niełatwo rozerwać ([[Księga Kaznodziei]] 4:12). Świadkowie Jehowy uważają, że Biblia dopuszcza stosunki intymne wyłącznie w obrębie małżeństwa. ''Uciekajcie od rozpusty. Każdy inny grzech, który by człowiek popełnił, jest poza jego ciałem, ale kto się dopuszcza rozpusty, grzeszy przeciw własnemu ciału.''([[1 List do Koryntian]] 6:18). ''Małżeństwo niech będzie w poszanowaniu u wszystkich, a łoże małżeńskie — niczym nie skalane, gdyż rozpustników i cudzołożników osądzi Bóg.'' ([[List do Hebrajczyków]] 13:4). Temat obcowania fizycznego w obrębie udziela Biblia: ''Żona nie sprawuje władzy nad swoim ciałem, tylko jej mąż; podobnie też mąż nie sprawuje władzy nad swoim ciałem, tylko jego żona'' ([[1 List Koryntian]] 7:4). Według Świadków Jehowy gdy zarówno mąż, jak i żona respektują tę radę, nie traktują współżycia jako środka do zaspokajania samolubnych żądz rozbudzonych przez fantazjowanie. W rezultacie zaznają w małżeństwie więcej szczęścia (Dzieje 20:35; [[List do Filipian]] 2:4). Według nich Biblia unaocznia związek między myślami a czynami: ''Każdy jest doświadczany, gdy go pociąga i nęci jego własne pragnienie. Potem pragnienie, gdy stanie się płodne, rodzi grzech'' (Jakuba 1:14, 15). Jezus powiedział: ''Kto się wpatruje w kobietę, aby do niej zapałać namiętnością, już popełnił z nią cudzołóstwo w swym sercu'' (Mateusza 5:28). Wystrzegają się więc takich nieczystych myśli, chroniąc swoje małżeństwo (Przysłów 4:23). Małżonkowie mają obowiązek umacniać wzajemne oddanie. Mają to czynić przez traktowanie małżeństwa jako sprawę pierwszoplanową i wystrzeganie się wszelkich form niewierności.
* [[Randka]], [[zaręczyny]], [[flirt]]
Świadkowie Jehowy wystrzegają się każdej formy randek oraz zaręczyn - które traktują poważnie - gdy jedna strona nie jest uprawniona do zawarcia [[małżeństwo|małżeństwa]] oraz [[flirt]]owania poza małżeństwem. Kategorycznie wystrzegają się przedmałzeńskich kontaktów seksualnych oraz mieszkania pod jednym dachem z osobą nie będącą jeszcze partnerem małżeńskim. Wszyscy wyznawcy powołani są do życia w czystości, dla narzeczonych oznacza powstrzymywanie się od współżycia seksualnego przed zawarciem małżeństwa tzw. czystość przedmałżeńska. Jeśli ktoś chce zostać Świadkiem Jehowy, a żyje z partnerem bez ślubu, to powinien się z nim albo rozstać albo pobrać.
* [[Ślub]]
Wyznawcy pragnący się pobrać muszą spełnić pewne wymagania prawne, aby móc zawrzeć [[Małżeństwo (prawo)|legalny związek w danym kraju]]. Może towarzyszyć temu skromna, [[Przysięga małżeńska|prosta ceremonia]], której przewodniczy urzędnik ''[[Urząd stanu cywilnego|USC]]'' (w Polsce), lub w niektórych krajach upoważniony kaznodzieja. Potem okolicznościowe 30 minutowe przemówienie może odbyć się w miejscowej ''[[Sala Królestwa|Sali Królestwa]]'' - za zgodą miejscowych [[starszy zboru#Świadkowie Jehowy|starszych zboru]] - na którą na ogół zapraszana jest cała wspólnota zboru i inni goście<ref>[http://www.watchtower.org/p/20061015/article_01.htm ''Radosny i godny dzień zaślubin'']</ref>. Wygłaszane [[wykład publiczny (Świadkowie Jehowy)|przemówienie]] p.t. ''Małżeństwo godne uznania w oczach Bożych'', kieruje uwagę na praktyczne rady biblijne zawarte w książce ''[[Publikacje Świadków Jehowy#Książki|Tajemnica szczęścia rodzinnego]]'' oraz w innych [[publikacje Świadków Jehowy|publikacjach Świadków Jehowy]]. Zachęca ono pana młodego, by wywiązywał się z powierzonej mu przez Boga roli głowy rodziny ([[1 List do Koryntian]] 11:3). Dlatego odpowiedzialność za przebieg całej uroczystości ślubnej spoczywa przede wszystkim na panu młodym. Z rozważań tych odnoszą pożytek zarówno nowożeńcy, jak i pozostali słuchacze<ref>''Strażnica'' 15.10.2006 s. 19</ref>. W zależności od decyzji nowożeńców może się potem odbyć przyjęcie weselne w wynajętym obiekcie, na które zapraszani są wytypowani goście. Niektóre zwyczaje ślubne nie są praktykowane. Nie praktykuje się odnawianie przysięgi małżeńskiej, a obchodzenie rocznic ślubu jest kwestią osobistą. Zasadą jest pobieranie się tylko ze współwyznawcą ([[1 List do Koryntian]] 7:39), a w przypadku ponownego związku małżeńskiego wyznawcy - biblijne podstawy do tego, czyli śmierć współmażonka lub [[rozwód]], ale tylko tzw. ''rozwód biblijny'' czyli [[cudzołóstwo]] jednej ze stron.
* [[Antykoncepcja]]
Świadkowie Jehowy optują za poszanowaniem życia poczętego; za niedopuszczalne uznają więc jedynie te środki antykoncepcyjne, których działanie polega na usunięciu lub na niedopuszczeniu do zagnieżdżenia się zarodka w macicy. Oznacza to, że niedopuszczalna dla wyznawców jest np. [[wkładka domaciczna]] czy [[antykoncepcja postkoitalna]] i inne o tym samym skutku. Wszystkie inne sztuczne środki antykoncepcyjne są według nich dopuszczalne, a ich stosowanie czyli tzw. regulacja urodzin nie narusza żadnych przykazań Bożych. Uznają, że [[JHWH|Bóg]] po stworzeniu [[Adam i Ewa|Adama i Ewy]], wobec ludzi zalecał: ''"Bądźcie płodni i stańcie się liczni ..."' ([[Księga Rodzaju]] 1:28; 9:1) . Biblia nigdzie nie nakazuje chrześcijanom wydawać na świat dzieci. Polecenie Bóg dał pierwszej parze ludzkiej, a później rodzinie [[Noe]]go, ale chrześcijanom już go nie powtórzył <ref>[http://www.watchtower.org/p/200709a/article_01.htm ''Czy antykoncepcja jest sprzeczna z zasadami Bożymi?'']</ref>. Oznacza to, że dzietność rodziny jest prywatną sprawą, o ile stosowane środki antykoncepcyjne nie prowadzą do [[aborcja|aborcji]]. Według nich potwierdza to [[Księga Przysłów]], która poetycko opisuje, że stosowne kontakty intymne mogą być dla małżonków źródłem przyjemności: ''Pij wodę z własnej cysterny oraz wody płynące z twej własnej studni. Niech twe źródło wody będzie błogosławione i raduj się żoną twej młodości, miłą łanią i uroczą kozicą. Niechaj zawsze upajają cię jej piersi. Obyś stale się rozkoszował jej miłością'' (Przysłów 5:15, 18, 19). Uważają, że współżycie płciowe jest darem od Boga. Nie zostało dane jedynie z myślą o prokreacji. Mąż i żona mogą w ten sposób okazywać sobie nawzajem czułość i miłość. A zatem jeżeli para małżeńska postanawia zapobiegać ciąży przez stosowanie właściwej antykoncepcji, ma prawo do takiej decyzji i nikt nie powinien jej osądzać ([[List do Rzymian]] 14:4, 10-13).
* [[Poczęcie]]
Świadkowie Jehowy, u których wierzenia literalnie oparte są na tekście [[Biblia|Biblii]]<ref>''[[Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata]]''</ref> uważają, że poczęcie jest równoważne [[Zapłodnienie|zapłodnieniu]], a wnoszą to ze słów psalmisty [[Dawid (król Izraela)|Dawida]], który powiedział do [[JHWH|Boga]]: ''"Oczy twoje widziały nawet mój zarodek, a w twej księdze były zapisane wszystkie jego cząstki"'' ([[Księga Psalmów|Psalm]] [[Psalm 139|139]]:16). Z [[Księga Wyjścia|Księgi Wyjścia]] 21:22, 23 wynika, że sprawca krzywdy wyrządzonej nienarodzonemu dziecku musiał ponieść surowe konsekwencje. Wierzą, że życie ludzkie Bóg uważa za bardzo cenne już w najwcześniejszych fazach rozwoju w łonie matki. Rozmyślne uśmiercenie zarodka jest z ich punktu widzenia równoznaczne z [[aborcja|aborcją]], której się wystrzegają. W [[Księga Rodzaju|Księdze Rodzaju]] 2:7, napisano, że ''pierwszy stworzony człowiek stał się duszą żyjącą'' <ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy]]'' 1 stycznia 2010 ''Czy zmarli mogą pomagać żywym''</ref>. Z tego wynika, że dusza i ciało są jednym i tym samym tworem. Co więcej, dusze mają także zwierzęta, o czym możemy przeczytać w tej samej Księdze Rodzaju 1:20-25. Biblia nie wypowiada się na temat metod powstawania życia, tym samym nie ma podstaw do różnicowania ludzi (zwierząt) powstałych metodą naturalną lub np. ''in vitro''.''Gdy umiera człowiek lub zwierzę, tym samym umiera jako dusza'' ([[Księga Ezechiela]] 18:4). Uważają jednak za niedozwolone zarówno macierzyństwo zastępcze, jak i inne metody przezwyciężania niepłodności obejmujące wykorzystanie plemników, komórek jajowych bądź embrionów pochodzących od obcych (pozamałżeńskich) dawców, zgodnie z zasadą w [[Księga Kapłańska|Księdze Kapłańskiej]] 18:20: ''Nie wolno ci żonie twego towarzysza dać nasienia, które z ciebie wypłynie, bo przez to stałbyś się nieczysty''<ref>''[[Przebudźcie się!]]'' 8.11.1990 ss. 26, 27 ''Kiedy zaczyna się życie człowieka?''</ref>.
* [[Rozwód]]
Świadkowie Jehowy wystrzegają się rozwodów. Jedyną możliwością do podjęcia tej decyzji jest [[cudzołóstwo]] jednej ze stron.
''Małżeństwo niech będzie w poszanowaniu u wszystkich, a łoże małżeńskie — niczym nie skalane, gdyż rozpustników i cudzołożników osądzi Bóg'' ([[List do Hebrajczyków]] 13:4); '''niech nikt nie postępuje zdradziecko wobec żony swej młodości. On bowiem znienawidził rozwody' — rzekł Jehowa'' ([[Księga Malachiasza]] 2:15,16); ''Mówię wam, że kto się rozwodzi ze swą żoną — jeśli nie z powodu rozpusty — i poślubia inną, popełnia cudzołóstwo.'' ([[Ewangelia Mateusza]] 19:9).
== Pogrzeb ==
Uroczystości [[pogrzeb]]owe wyznawców nie zawierają rytuałów i obrzędów w intencji zmarłych. Okolicznościowe przemówienie może odbyć się w miejscowej ''Sali Królestwa'', w zakładzie pogrzebowym, w domu zmarłego lub przy grobie. Starszy zboru krótko przypomina historię życia zmarłego, jego osiągnięcia w działalności oraz jego nadzieję na zmartwychwstnie, którą żywił. Celem takiej uroczystości jest pocieszenie w smutku najbliższych oraz przypomnienie co Biblia mówi o śmierci i nadziei zmartwychwstania ([[Ewangelia Jana]] 5:28,29; 11:25; [[List do Rzymian]] 5:12; [[2 List Piotra]] 3:13) W czasie uroczystości śpiewa się jedną z [[pieśni Królestwa|ich pieśni]], a kończy pocieszającą modlitwą do Jehowy<ref>[http://www.watchtower.org/p/20050101a/article_01.htm Stroń od zwyczajów, które nie podobają się Bogu]</ref>. Nie wierzą w duchy zmarłych (Psalm 146:4), dlatego odrzucają praktyki wynikające z poglądu, jakoby człowiek posiadał nieśmiertelną duszę. Wystrzegają się każdej ceremoni, urządzanych z myślą o zjednaniu przychylności zmarłych, w tym świętowanie ([[stypa]]), gdy pogrzeb się skończy. Wystrzegają się m.in. nocnego czuwanie przy zwłokach, składania ofiar płynnych, przemawiania do zmarłych i kierowania do nich próśb, organizowania uroczystych rocznic pogrzebu, noszenia żałoby oraz innych zwyczajów wynikających z wiary w nieśmiertelność duszy (np. [[Wszystkich Świętych]], [[Zaduszki]]). Mogą stosować [[kremacja|kremacje]].
{{Przypisy}}
== Zobacz też ==
* [[Doktryna Świadków Jehowy]]
[[:Kategoria: Wierzenia i praktyki Świadków Jehowy]]
======================================================================================================================================================================================================================================================================
'''Świadkowie Jehowy w krajach Afryki'''. Artykuł zawiera listę wspólnot [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]] w krajach [[Afryka|Afryki]]. Wspólnoty zostały opisane w osobnych hasłach. Świadkowie Jehowy posiadają w Afryce 1 222 352 aktywnych [[głosiciel (Świadkowie Jehowy)|głosicieli]] ([[2010]]).
Na tym kontynencie największa liczba wyznawców w stosunku do liczby mieszkańców znajduje się na [[Wyspa Świętej Heleny|Wyspie Świętej Heleny]] (ok. 3% mieszkańców) oraz w [[Zambia|Zambii]] (1,3% mieszkańców). Najwięcej wyznawców zamieszkuje [[Nigeria|Nigerię]] (ok. 320 tysięcy), [[Demokratyczna Republika Konga|Demokratyczną Republikę Konga]] (ok. 162 tys.), Zambię (ok. 159 tys.), [[Ghana|Ghanę]] (ok. 104 tys.), [[Malawi]] i [[Angola|Angolę]] (po ok. 80 tys.), [[RPA]] i [[Mozambik]] (po ok. 50 tys.) oraz [[Zimbabwe]] (ok. 38 tys.) i [[Kamerun]] (ok. 36 tys.), [[Kenia|Kenię]] i [[Madagaskar]] (po ok. 25 tys.), [[Rwanda|Rwandę]] (ok. 19 tys.), [[Togo]] (ok. 16 tys.), [[Tanzania|Tanzanię]] (ok. 15 tys.) oraz [[Benin]] i [[Burundi]] (po ok. 10 tys.).
Działalność jest ograniczona prawnie lub wręcz zakazana głównie w [[islam]]skich krajach [[Afryka Północna|Afryki Północnej]] ([[Algieria]], [[Dżibuti]], [[Egipt]], [[Erytrea]], [[Komory]], [[Libia]], [[Maroko]] wraz z [[Sahara Zachodnia|Saharą Zachodnią]], [[Mauretania]], [[Somalia]] i [[Tunezja]]). Według danych w krajach tych żyje ponad 5,5 tysięcy wyznawców - głównie w [[Świadkowie Jehowy w Egipcie|Egipcie]] i [[Świadkowie Jehowy w Erytrei|Erytrei]]) - z 23 538 głosicieli w 30 krajach, gdzie panuje zakaz lub ograniczenie działalności (pozostałe 5,5 żyje w krajach [[azja]]tyckich - islamskich i komunistycznych).
''[[Betel (Świadkowie Jehowy)|Biura Oddziału]]'' mieszczą się w 27 krajach afrykańskich. Natomiast wielkie drukarnię ''[[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwa Strażnica]]'' w Nigerii i RPA. Dotychczas ''[[Kongres (Świadkowie Jehowy)|kongresy międzynarodowe]]'' odbyły się w 15 krajach.
== Historia Świadków Jehowy na terenie Afryki ==
Historia tego wyznania w Afryce sięga przynajmniej roku [[1891]], kiedy to w [[Egipt|egipskim]] [[Kair]]ze przebywał [[Charles Taze Russell]] wraz ze swoimi współpracownikami. Wygłosił on przemówienia do grupy zainteresowanych, zwiedził również piramidy w [[Giza|Gizie]]<ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnica]]'' 1891, ss. 95 i 148 (wyd. ang.)</ref><ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnica]]'' 1.02.1955 s. 78 (wyd. ang.)</ref><ref>[http://www.pastor-russell.de/images/img024.jpeg Zdjęcie: C. T. Russell przy piramidzie w Gizie (1891)]</ref>. W [[1885]] roku Hipolit Oleszyński, [[język polski|polskojęzyczny]] [[Świadkowie Jehowy w Stanach Zjednoczonych|współwyznawca z USA]], w drodze powrotnej z [[Warszawa|Warszawy]] do [[Chicago]] przebywał w Kairze i Gizie, gdzie prowadził indywidualne rozmowy religijne głównie z obcokrajowcami. [[5 marca]] [[1912]] roku po raz drugi Russell przebywał w Kairze, [[Memfis]], Gizie i [[Aleksandria|Aleksandrii]], gdzie również wygłosił przemówienia do grup zainteresowanych<ref>[http://www.karlo-vegelahn.de/kongresse-1945.html karlo-vegelahn.de]</ref><ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnica]]'': 1911 s. 434 (wyd. ang.); 1912 ss. 123-138 (wyd. ang.); 01. 1912, s. 12, (wyd. niem.); 1.03.1955 s. 142 (wyd. ang.)</ref><ref>''Souvenir Notes 1912'' s. 7-387 (en)</ref>. W owym roku działała już grupa wyznawców w stolicy Egiptu i jej okolicy<ref name=autonazwa1>[http://lib.ohchr.org/HRBodies/UPR/Documents/Session7/EG/EAJCW_UPR_EGY_S07_2010_TheEuropeanAssociationofJehovahsChristianWitnesses.pdf ohchr.org]</ref>. W [[1930]] roku w Egipcie przebywał [[Joseph Rutherford]], który również wygłaszał przemówienia do grupy wyznawców i licznych zainteresowanych. [[Grecy|Grek]] Panayotis C. Spiropoulos dotarł do tego kraju w [[1931]] roku, krzewiąc nowe wyznanie, m.in. w [[Kair]]ze, gdzie istniała już wtedy mała grupa wyznawców, a potem w innych większych egipskich miastach. W latach 20 i 30 XX w. [[Świadkowie Jehowy w Niemczech|niemiecki współwyznawca]] Willy Unglaube rozpoczął krzewienie tej religii na terenie [[Algieria|Algierii]]. Pierwszym wyznawcą, który głosił w [[Gambia|Gambii]], w [[Ghana|Ghanie]] w latach 20 XX w. był William R. Brown. W [[1925]] wyznawcy pojawili się w obecnej [[Botswana|Botswanie]], a w [[1929]] w [[Dahomej]]u. W [[1938]] pierwsze wiadomości o ich działalności w Angoli nadesłali Olga i Gray Smithowie z [[Kapsztad]]u. W poł. lat 30 XX w. Krikor Hatzakortzian jako jedyny ''[[Pionier (Świadkowie Jehowy)|pionier]]'' prowadził działalność w [[Etiopia|Etiopii]]. Miał on nawet okazję przedstawić swoją religię cesarzowi [[Haile Selassie I|Haile Selassie]]. Pierwszymi wyznawcami w tym kraju zostali - oprócz rodzimych mieszkańców - również żyjący tam [[Ormianie]].
Do roku 1945 działalność dotarła do 28 krajów na tym kontynencie, ale w większości z nich głoszono niewiele. Jednakże od tego czasu sporo tam zdziałano. Od [[1949]] nastał zakaz działalności w obecnej [[Demokratyczna Republika Konga|Demokratycznej Republice Konga]] został potwierdzony urzędowo. [[Kler]] [[Katolicyzm|katolicki]] karał, zmuszając ich do np. do zjedzenia bryły [[sól|soli]], i nie pozwalając nic pić. Prześladowały ich również belgijskie władze kolonialne. Wielu odsiadywało w więzieniu bezterminowe wyroki za świadczenie o swojej religii. Wysyłani byli do specjalnego obozu koncentracyjnego w [[Kasaja|Kasai]], pracowali tam ciężko na małych poletkach, całkowicie odcięci od świata, niektórzy ze swymi rodzinami, a inni bez nich<ref>''AMAE-Bruxelles'', AFI: 1.5.1950</ref>.
Pod koniec lat 50 XX w. regularną działalność rozpoczęto w [[Burkina Faso]], a w latach 60 XX w. na obecnych terenach [[Burundi]]
W latach 70 i 80 XX w. nastąpiła kolejna fala prześladowań w kilku krajach afrykańskich. W latach [[1974]] - [[1991]] działalność Świadków Jehowy w Etiopii była zakazana. Wielu spośród ówczesnych 1844 etiopskich Świadków Jehowy, brutalnie torturowano i osadzono na kilka lat w więzieniu. Później kilkudziesięciu z nich z nich stracono publicznie. Inni odwołali się od wyroku kary śmierci, a bardziej liberalny sąd ich uwolnił. Niektórzy po wypuszczeniu z więzień, zostawali ponownie aresztowani, np. Tesfu Temelso, trafiał do więzienia 17 razy. Ponad 100 wyznawców z Akaki - gdzie powstała pierwsza w tym kraju ''[[Sala Królestwa]]'' - wtrącano do więzień i brutalnie bito. W latach 70 XX w. Świadkowie Jehowy z całego świata wysyłali listy do członków rządu [[Gabon]]u i wyrażali w nich swoją opinię o prześladowaniu współwyznawców. Pod koniec lat 70. XX w. prześladowania zaczęły ustawać.
Pierwszym wyznawcą w [[Dżibuti]] była [[Świadkowie Jehowy we Francji|wpółwyznawczyni z Francji]], która przybyła tu w [[1974]].
W [[1991]] z pomocą materialną dla wyznawców, którzy ucierpieli wskutek rewolty wojskowej, pospieszyły wtedy ''Biura Oddziałów Świadków Jehowy'' w [[RPA]] i [[Francja|Francji]] w R.D. Konga. W owym kraju 50 wyznawców zostało zabitych przez wojsko, a kilkuset straciło domy i dobytek. Spalono kilka ''Sal Królestwa''. We wrześniu owego roku odwiedzono obozy dla uchodźców z [[Angola|Angoli]] i [[Sudan]]u, wielu z nich zostało nowymi wyznawcami<ref>[http://www.watchtower.org/e/19980115/article_01.htm. watchtower.org]</ref><ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnica]]'' 15.01.1998</ref>. W roku 1992 w 45 państwach afrykańskich zajmowało się 545 044. Na Pamiątkę przybyły 1 834 863 osoby. W 1996 dzięki [[Świadkowie Jehowy w Belgii|współwyznawcom z Belgii]], [[Świadkowie Jehowy we Francji|Francji]] i [[Świadkowie Jehowy w Szwajcarii|Szwajcarii]] do Konga dostarczono samolotami ponad 400 ton żywności, odzieży, lekarstw i innych środków<ref>[http://www.watchtower.org/e/19980115/article_01.htm ''Pomoc humanitarna w Dem. Rep. Konga'']</ref>.
W każdym kraju tego kontynentu Świadkowie Jehowy prowadzą działalność kaznodziejską <ref>''[[Rocznik Świadków Jehowy]]'' 1999 s. 50</ref>.
== Świadkowie Jehowy w poszczególnych krajach afrykańskich ==
=== Świadkowie Jehowy w [[Algieria|Algierii]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Algierii}}
Przeszło 100 aktywnych wyznawców w 3 [[zbór#Zbór u Świadków Jehowy|zborach]], obecnie prowadzi działalność nieoficjalną, ponieważ wyznanie jest w tym kraju niezalegalizowana prawnie i prowadzą ją nieoficjalnie.
=== Świadkowie Jehowy w [[Angola|Angoli]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Angoli}}
78 334 aktywnych wyznawców, w 1068 zborach, na uroczystości ''[[Pamiątka śmierci Jezusa Chrystusa|Pamiątki śmierci Jezusa Chrystusa]]'' zebrało się 344 785 osób (ok. 3% mieszkańców). ''Biuro Oddziału'' w [[Luanda Sul]].
=== Świadkowie Jehowy w [[Benin]]ie ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Beninie}}
10 687 aktywnych wyznawców w 162 zborach, na ''Pamiątce'' było 39 406 osób. ''Biuro Oddziału'' w Katonu.
=== Świadkowie Jehowy w [[Botswana|Botswanie]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Botswanie}}
1924 aktywnych wyznawców w 41 zborach, na ''Pamiątce'' były 5003 osoby.
=== Świadkowie Jehowy w [[Burkina Faso]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Burkina Faso}}
1495 aktywnych wyznawców w 35 zborach, na ''Pamiątce'' było 4646 osób. ''Biuro Oddziału'' w Ouagadougou.
=== Świadkowie Jehowy w [[Burundi]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Burundi}}
9 840 aktywnych wyznawców w 186 zborach, na ''Pamiątce'' było 37 687 osób. ''Biuro Oddziału'' w Bujumburze.
=== Świadkowie Jehowy w [[Czad]]zie ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Czadzie}}
652 aktywnych wyznawców w 18 zborach, na ''Pamiątce'' było 4922 osoby.
=== Świadkowie Jehowy w [[Demokratyczna Republika Konga|Demokratycznej Republice Konga]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Demokratycznej Republice Konga}}
162 533 aktywnych wyznawców w 3103 zborach, na ''Pamiątce'' było 1 040 029 osób. ''Biuro Oddziału]]'' w [[Kinszasa|Kinszasie]]<ref>[http://www.watchtower.org/address/article_01.htm ''Biuro Oddziału'' w Demokratycznej Republice Konga]</ref>. ''[[Sala Zgromadzeń|Sale Zgromadzeń]]'' mieszczą się w [[Bandundu]], [[Beni (miasto)|Beni]], [[Butembo]], [[Goma|Gomie]], [[Isiro]], [[Kikwit]], Kinszasie, [[Kisangani]], [[Lisala]], [[Mbuji-Mayi]] i [[Nioki]].
=== Świadkowie Jehowy w [[Dżibuti]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Dżibuti}}
Nieliczna wspólnota aktywnych wyznawców, Od [[1988]] roku ich działalność w tym kraju podlega zakazowi, prowadzą ją nieoficjalnie, z tego powodu szczegółowa liczebność członków wyznania nie jest podawana do wiadomości publicznej. Obecnie sprawozdanie z działalności w tym kraju dołączane jest do ogólnego z 30 krajów, gdzie działalność Świadków Jehowy jest ograniczona prawnie lub zakazana.
=== Świadkowie Jehowy w [[Egipt|Egipcie]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Egipcie}}
Około kilku tysięcy wyznawców - najwięcej we wszystkich [[Kraje arabskie|krajach arabskich]] i z 30 krajów, gdzie ich działalność jest oficjalnie zakazana lub ograniczona prawnie. Od [[1960]] roku ich działalność w tym kraju jest zdelegalizowana i prowadzą ją nieoficjalnie, z tego powodu szczegółowa liczebność członków wyznania nie jest podawana do wiadomości publicznej.
=== Świadkowie Jehowy w [[Erytrea|Erytrei]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Erytrei}}
Ponad 1600 aktywnych wyznawców, którzy działają w warunkach ostrego zakazu rządowego. Ponad 55 wyznawców (w tym 3 i 4-letnie dzieci i osoby powyżej 70. roku życia) jest uwięzionych bez żadnego aktu oskarżenia (niektórzy nawet od 1994 roku), a inni są brutalnie prześladowani. Działalność prowadzą nieoficjalnie, z tego powodu szczegółowa liczebność członków wyznania nie jest podawana do wiadomości publicznej. Obecnie sprawozdanie z działalności w tym kraju dołączane jest do ogólnego z 30 krajów, gdzie działalność Świadków Jehowy jest ograniczona prawnie lub zakazana. Działalność misyjna i kaznodziejska w tym kraju jest zabroniona. Miejscowi wyznawcy prowadzą ją potajemnie. Zebrania religijne odbywają się w mieszkaniach prywatnych z zachowaniem nadzwyczajnych środków ostrożności.
=== Świadkowie Jehowy w [[Etiopia|Etiopii]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Etiopii}}
9 009 aktywnych wyznawców w 171 zborach, na ''Pamiątce'' było 22 766 osób. ''Biuro Oddziału'' w [[Addis Abeba|Addis Abebie]], gdzie znajduje się również ''[[Sala Zgromadzeń]]''.
=== Świadkowie Jehowy w [[Gabon]]ie ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Gabonie}}
3 797 aktywnych wyznawców w 30 zborach, na ''Pamiątce'' było 11 404 osób.
=== Świadkowie Jehowy w [[Gambia|Gambii]] ===
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Gambii}}
195 aktywnych wyznawców w 3 zborach, na ''Pamiątce'' było 588 osób.
=== Świadkowie Jehowy w [[Ghana|Ghanie]]
{{osobny artykuł|Świadkowie Jehowy w Ghanie}}
104 256 aktywnych wyznawców w 1472 zborach, na ''Pamiątce'' było 291 108 obecnych. ''Biuro Oddziału''w [[Akra|Akrze]]. ''[[Sala Zgromadzeń|Sale Zgromadzeń]]'' w Akrze i w [[Kumasi]].
=== Świadkowie Jehowy w Somalii ===
Niewielka wspólnota aktywnych [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]] ([[głosiciel (Świadkowie Jehowy)|głosicieli]]) w [[Somalia|Somalii]]. Działalność prowadzą tu nieoficjalnie, z tego powodu szczegółowa liczebność członków wyznania nie jest podawana do wiadomości publicznej. Obecnie sprawozdanie z działalności w tym kraju dołączane jest do ogólnego z 30 krajów, gdzie działalność Świadków Jehowy jest ograniczona prawnie lub zakazana.
Historia. Pierwszego wyznawcę tej religii w Somalii zanotowano w [[1957]]. [[Misjonarz]]e z ''[[Biblijna Szkoła Strażnicy - Gilead|Biblijnej Szkoły Strażnicy - Gilead]]'' byli pierwszymi Świadkami Jehowy, którzy regularnie krzewili tą religię w Somalii. W [[1959]] roku zanotowano 4 aktywnych głosicieli. W owym roku do Somalii wysłano z [[Włochy|Włoch]] misjonarzy ''Szkoły Gilead'' - Vito i Fern Fraese oraz Artura Leverisa i Angela Fraesa. Działali oni głównie w [[Mogadisz]]u. Zainteresowała się tym wyznaniem duża grupa Włochów mieszkająca wówczas w tym kraju. Jednak do roku [[1962]] większa część z nich opuściła Somalię, dlatego nie można było zorganizować [[zbór#Zbór u Świadków Jehowy|zboru]]. Na wskutek napiętej sytuacji politycznej w kraju, misjonarze byli zmuszeni byli w roku 1962 opuścić Somalię. W [[1965]] roku działało 9 miejscowych wyznawców. W kwietniu [[1988]] roku przeprowadzili się do Mogadiszu [[Świadkowie Jehowy na Filipinach|filipińscy współwyznawcy]] - Ricardo Malisci i jego żona. Działali oni w tym kraju przez dwa lata, krzewiąc swoją religię głównie wśród obcokrajowców. Na skutek brutalnych prześladowań w sąsiędniej [[Erytrea|Erytrei]], niektórzy z [[Świadkowie Jehowy w Erytrei|tamtejszych współwyznawców]] przebywali na terenie Somalii i prowadzili tu nieoficjalną działalność kaznodziejską. Obecnie działalność ta prowadzona jest w Somalii potajemnie. Zebrania religijne odbywają się w mieszkaniach prywatnych z zachowaniem nadzwyczajnych środków ostrożności <ref>''[[Rocznik Świadków Jehowy]]'' (sprawozdania z poszczególnych lat) (en)</ref><ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy|Strażnica]]'': 15.12.2010 ss. 28, 29: 1.03.2005 s. 23; coroczne sprawozdania z działalności</ref><ref>''Global Freemasonry in the balance of Islam - Jehovah's Witnesses in the balance''; Muhammad Harb, Abdul Sami Hrawi, Gabriel Farah wyd. ''Faculty of Theology in Cairo'', (1407 AH / 1987) (ar)</ref>
{{Świadkowie Jehowy w Afryce}}
[[:Kategoria: Świadkowie Jehowy według państw]]
== Afryka ==
{{Świadkowie Jehowy w Afryce}}
============================================================================================================================
{| class="wikitable sortable" border="1"
|-
! Kraj (terytorium)
! Ludność
! Liczba głosicieli
! Zbory
! Przec. studiów biblijnych
! Liczba obecnych na Pamiątce
|-
| [[Albania]]
| 3600000
| 4314
| 72
| 6204
| 11959
|-
| [[Andora]]
| 84484
| 198
| 3
| 107
| 376
|-
| [[Angola]]
| 17000000
| 78334
| 1068
| 259227
| 344785
|-
| [[Anguilla]]
| 14436
| 61
| 2
| 110
| 328
|-
| [[Antigua]]
| 89138
| 524
| 7
| 563
| 1447
|-
| [[Argentyna]]
| 36260130
| 142012
| 1953
| 131484
| 320217
|-
| [[Armenia]]
| 3250000
| 11123
| 123
| 9367
| 24693
|-
| [[Aruba]]
| 107138
| 811
| 10
| 868
| 2674
|-
| [[Australia]]
| 22471507
| 65214
| 794
| 26106
| 115986
|-
| [[Austria]]
| 20992
| 399
| 298
| 10820
| 34440
|-
| [[Azerbejdżan]]
| 8922300
| 924
| 7
| 1580
| 2148
|-
| [[Azory]]
| 244780
| 765
| 15
| 914
| 1727
|-
| [[Bahamy]]
| 347000
| 1806
| 28
| 2 106
| 4 414
|-
| [[Bangladesz]]
| 156 050 883
| 136
| 3
| 267
| 499
|-
| [[Barbados]]
| 270 000
| 2 536
| 30
| 2 314
| 6 539
|-
| [[Belgia]]
| 10 775 000
| 25 111
| 375
| 9 185
| 43 372
|-
| [[Belize]]
| 303 283
| 2 183
| 49
| 3 399
| 8 358
| [[Benin]]
| 6 769 914
| 10 687
| 162
| 21 733
| 39 406
|-
| [[Bermudy]]
| 67 835
| 476
| 5
| 302
| 996
|-
| [[Białuruś]]
| 9 480 200
| 4 779
| 57
| 3 777
| 8 900
|-
| [[Birma]]
| 53 414 374
| 3 746
| 71
| 3 977
| 8 373
|-
| [[Boliwia]]
| 10 426 155
| 20 778
| 246
| 29 657
| 66 412
|-
| [[Bonaire]]
| 13 389
| 96
| 1
| 151
| 324
|-
| [[Bośnia i Hercegowina]]
| 4 613 414
| 1 212
| 16
| 683
| 2 267
|-
| [[Botswana]]
| 1 800 098
| 1 924
| 41
| 3 001
| 5 003
|-
| [[Brazylia]]
| 192 040 996
| 733 475
| 10 796
| 799 207
| 1 681 986
|-
| [[Brytyjskie Wyspy Dziewicze]]
| 24 500
| 254
| 4
| 294
| 864
|-
| [[Bułgaria]]
| 7 600 000
| 1 797
| 33
| 2 007
| 3 914
|-
| [[Burkina Faso]]
| 15 730 977
| 1 495
| 36
| 2 614
| 4 646
|-
| [[Burundi]]
| 8 053 574
| 9 840
| 186
| 24 940
| 37 687
|-
| [[Chile]]
| 17 094 270
| 72 918
| 826
| 62 984
| 178 844
|-
| [[Chorwacja]]
| 4 489 409
| 5 577
| 69
| 2 550
| 9 684
|-
| [[Chuuk]]
| 67 556
| 46
| 3
| 125
| 260
|-
| [[Curaçao]]
| 142 180
| 1 781
| 22
| 1 945
| 4 559
|-
| [[Cypr]]
| 885 600
| 2 391
| 34
| 1 533
| 4 461
|-
| [[Czad]]
| 10 600 000
| 652
| 18
| 954
| 4 922
|-
| [[Czarnogóra]]
| 620 145
| 230
| 4
| 153
| 660
|-
| [[Czechy]]
| 10 698 235
| 15 433
| 235
| 6 519
|-
| [[Dania]]
| 5 534 738
| 14 274
| 203
| 4 792
| 21 851
|-
|-
| [[Dominika]]
| 72 660
| 461
| 10
| 704
| 1 407
|-
| [[Dominikana]]
| 11 887 200
| 33 072
| 418
| 65 789
| 123 511
|-
| [[Demokratyczna Republika Konga]]
| 68 692 542
| 162 533
| 3 103
| 389 386
| 1 040 029
|-
| [[Etiopia]]
| 75 000 000
| 9 009
| 171
| 6 498
| 22 766
|-
| [[Ekwador]]
| 14 253 481
| 73 215
| 876
| 129 376
| 239 751
|-
| [[Estonia]]
| 1 340 000
| 4 268
| 53
| 2 805
|-
| [[Filipiny]]
| 93 000 000
| 171 910
| 3 091
| 175 975
| 493 272
|-
| [[Fidżi]]
| 847 200
| 2 709
| 61
| 4 078
| 10 885
|-
| [[Finlandia]]
| 5 351 427
| 19 045
| 300
| 10 694
| 27 114
|-
| [[Francja]]
| 62 947 000
| 123 444
| 1 555
| 50 618
| 210 371
|-
| [[Falklandy]]
| 3 175
| 7
| 1
| 5
|-
| [[Gwinea Równikowa]]
| 633 441
| 1 405
| 10
| 3 850
| 5 063
|-
| [[Gabon]]
| 1 514 993
| 3 797
| 30
| 8 859
| 11 404
|-
| [[Gambia]]
| 1 778 081
| 195
| 4
| 359
| 588
|-
| [[Ghana]]
| 23 869 800
| 104 256
| 1 472
| 290 596
| 291 108
|-
| [[Gwinea]]
| 10 316 464
| 686
| 18
| 1 587
| 3 337
|-
| [[Gwinea-Bissau]]
| 1 548 159
| 124
| 2
| 406
| 564
|-
| [[Grenlandia]]
| 56 194
| 170
| 6
| 126
| 316
|-
| [[Grenada]]
| 104 000
| 576
| 9
| 670
| 1 696
|-
| [[Gwadelupa]]
| 455 000
| 8 497
| 134
| 9 259
| 20 797
|-
| [[Gwatemala]]
| 14 361 666
| 30 015
| 401
| 36 951
| 85 048
|-
| [[Gujana Francuska]]
| 215 036
| 2 096
| 34
| 4 118
| 8 094
|-
| [[Gujana]]
| 777 648
| 2 575
| 45
| 4 002
| 11 843
|-
| [[Gibraltar]]
| 29 000
| 110
| 2
| 30
| 171
|-
| [[Grecja]]
| 10 539 771
| 29 058
| 380
| 12 846
| 48 042
|-
| [[Haiti]]
| 8 373 750
| 16 291
| 223
| 30 271
| 71 371
|-
| [[Hawaje]]
| 1 295 178
| 8 786
| 97
| 6 610
|-
| [[Honduras]]
| 8 175 763
| 19 009
| 302
| 30 028
| 60 375
|-
| [[Holandia]]
| 16 577 612
| 30 350
| 395
| 10 709
| 51 459
|-
| [[Hiszpania]]
| 46 951 532
| 112 810
| 1 466
| 59 839
| 196 197
|-
| [[Islandia]]
| 318 006
| 362
| 6
| 269
| 703
|-
| [[Irlandia]]
| 6 245 700
| 5 833
| 115
| 2 989
| 11 060
|-
| [[Indie]]
| 1 160 919 000
| 33 089
| 435
| 34 184
| 87 532
|-
| [[Indonezja]]
| 235 000 000
| 22 495
| 381
| 25 945
| 50 948
|-
| [[Izrael]]
| 11 525 130
| 1 355
| 21
| 966
| 2 761
|-
| [[Japonia]]
| 127 078 679
| 218 698
| 3 118
| 167 353
| 322 845
|-
| [[Kambodża]]
| 14 494 293
| 420
| 7
| 1 216
| 1 902
|-
| [[Kazachstan]]
| 16 170 398
| 17 744
| 214
| 14 542
| 32 740
|-
| [[Kirgistan]]
| 5 455 300
| 4 826
| 66
| 5 300
| 9 947
|-
| [[Korea Południowa]]
| 48 710 000
| 98 341
| 1 408
| 70 801
| 141 826
|-
| [[Kiribati]]
| 105 621
| 120
| 2
| 260
| 401
|-
| [[Kosrae]]
| 9 922
| 23
| 1
| 38
| 111
|-
| [[Kosowo]]
| 2 350 000
| 187
| 5
| 385
| 461
|-
| [[Kolombia]]
| 45 633 153
| 149 218
| 2 191
| 214 558
| 460 776
|-
| [[Kajmany]]
| 54 248
| 247
| 4
| 232
| 674
|-
| [[Kuba]]
| 11 236 790
| 92 834
| 1 254
| 159 010
| 232 342
|-
| [[Kanada]]
| 34 018 957
| 113 603
| 1 354
| 46 841
| 187 982
|-
| [[Kostaryka]]
| 4 509 392
| 26 043
| 394
| 33 047
| 67 688
|-
| [[Kamerun]]
| 18 879 301
| 36 182
| 335
| 61 026
| 91 097
|-
| [[Kongo]]
| 4 012 809
| 5 484
| 74
| 17 396
| 26 331
| [[Kenia]]
| 38 610 000
| 24 515
| 533
| 38 643
| 57 541
|-
| [[Lesotho]]
| 1 891 830
| 3 632
| 77
| 5 722
| 8 802
|-
| [[Liberia]]
| 3 476 608
| 6 198
| 108
| 18 727
| 81 457
|-
|-
| [[Liechtenstein]]
| 35 904
| 71
| 1
| 34
| 103
|-
| [[Litwa]]
| 3 329 000
| 3 110
| 44
| 2 642
| 5 644
|-
| [[Luksemburg]]
| 591 791
| 2 019
| 33
| 1 051
| 3 999
|-
| [[Liban]]
| 4 017 095
| 3 603
| 65
| 1 830
|-
| 2 698 800
| 12 227
| 197
| 14 910
| 37 271
{| class="wikitable sortable" border="1"
|-
! Kraj (terytorium)
! Ludność
! Liczba głosicieli
! Zbory
! Przec. studiów biblijnych
! Liczba obecnych na Pamiątce
|-
| [[Albania]]
| 3 600 000
| 4 314
| 72
| 6 204
| 11 959
|-
| [[Andora]]
| 84 484
| 198
| 3
| 107
| 376
|-
| [[Angola]]
| 17 000,000
| 78 334
| 1 068
| 259 227
| 344 785
|-
| [[Anguilla]]
| 14 436
| 61
| 2
| 110
| 328
|-
| [[Antigua]]
| 89 138
| 524
| 7
| 563
| 1 447
|-
| [[Argentyna]]
| 36 260 130
| 142 012
| 1 953
| 131 484
| 320 217
|-
| [[Armenia]]
| 3 250 000
| 11 123
| 123
| 9 367
| 24 693
|-
| [[Aruba]]
| 107 138
| 811
| 10
| 868
| 2 674
|-
| [[Australia]]
| 22 471 507
| 65 214
| 794
| 26 106
| 115 986
|-
| [[Austria]]
| 20 992
| 399
| 298
| 10 820
| 34 440
|-
| [[Azerbejdżan]]
| 8 922 300
| 924
| 7
| 1 580
| 2 148
|-
| [[Azory]]
| 244 780
| 765
| 15
| 914
| 1 727
|-
| [[Bahamy]]
| 347 000
| 1 806
| 28
| 2 106
| 4 414
|-
| [[Bangladesz]]
| 156 050 883
| 136
| 3
| 267
| 499
|-
| [[Benin]]
| 6 769 914
| 10 687
| 162
| 21 733
| 39 406
|-
| [[Botswana]]
| 1 800 098
| 1 924
| 41
| 3 001
| 5 003
|-
| [[Burkina Faso]]
| 15 730 977
| 1 495
| 36
| 2 614
| 4 646
|-
| [[Burundi]]
| 8 053 574
| 9 840
| 186
| 24 940
| 37 687
|-
| [[Kamerun]]
| 18 879 301
| 36 182
| 335
| 61 026
| 91 097
|-
| [[Wyspy Zielonego Przylądka]]
| 434 263
| 1 938
| 35
| 4 113
| 8 437
|-
| [[Republika Środkowoafrykańska]]
| 4 560 000
| 2 609
| 53
| 5 283
| 17 504
|-
| [[Czad]]
| 10 600 000
| 652
| 18
| 954
| 4 922
|-
| [[Demokratyczna Republika Konga]]
| 68 692 542
| 162 533
| 3 103
| 389 386
| 1 040 029
|-
| [[Kongo]]
| 4 012 809
| 5 484
| 74
| 17 396
| 26 331
|-
| [[Wybrzeże Kości Słoniowej]]
| 22 687 345
| 8 885
| 193
| 22 811
| 44 630
|-
| [[Gwinea Równikowa]]
| 633 441
| 1 405
| 10
| 3 850
| 5 063
|-
| [[Etiopia]]
| 75 000 000
| 9 009
| 171
| 6 498
| 22 766
|-
| [[Gabon]]
| 1 514 993
| 3 797
| 30
| 8 859
| 11 404
|-
| [[Gambia]]
| 1 778 081
| 195
| 4
| 359
| 588
|-
| [[Ghana]]
| 23 869 800
| 104 256
| 1 472
| 290 596
| 291 108
|-
| [[Gwinea]]
| 10 316 464
| 686
| 18
| 1 587
| 3 337
|-
| [[Gwinea-Bissau]]
| 1 548 159
| 124
| 2
| 406
| 564
|-
| [[Kenia]]
| 38 610 000
| 24 515
| 533
| 38 643
| 57 541
|-
| [[Lesotho]]
| 1 891 830
| 3 632
| 77
| 5 722
| 8 802
|-
| [[Liberia]]
| 3 476 608
| 6 198
| 108
| 18 727
| 81 457
|-
| [[Madagaskar]]
| 20 653 556
| 23 681
| 447
| 59 322
| 122 853
|-
| [[Madera]]
| 247 161
| 1 146
| 18
| 852
| 1 959
|-
| [[Malawi]]
| 13 077 160
| 79 157
| 1 230
| 79 942
| 256 169
|-
| [[Mali]]
| 14 517 176
| 287
| 7
| 608
| 927
|-
| [[Mauritius]]
| 1 277 853
| 1 722
| 26
| 2 076
| 4 125
|-
| [[Majotta]]
| 190 000
| 70
| 1
| 105
| 183
|-
| [[Mozambik]]
| 22 416 881
| 49 306
| 1 013
| 56 662
| 230 110
|-
| [[Namibia]]
| 2 185 625
| 1 898
| 38
| 3 032
| 6 113
|-
| [[Niger]]
| 11 453 651
| 318
| 6
| 419
| 1 073
|-
| [[Nigeria]]
| 140 003 542
| 320 266
| 5 329
| 601 379
| 661 530
|-
| [[Reunion]]
| 817 000
| 2 850
| 33
| 2 079
| 6 096
|-
| [[Rodrigues]]
| 38 000
| 40
| 1
| 48
| 121
|-
| [[Rwanda]]
| 10 042 578
| 18 937
| 409
| 45 404
| 65 712
|-
| [[Święta Helena]]
| 4 060
| 112
| 3
| 58
| 275
|-
| [[Wyspy Świętego Tomasza i Książęca]]
| 219 059
| 575
| 10
| 2 083
| 2 929
|-
| [[Senegal]]
| 12 171 265
| 1 112
| 26
| 1 960
| 2 734
|-
| [[Seszele]]
| 86 525
| 317
| 4
| 357
| 790
|-
| [[Sierra Leone]]
| 6 440 053
| 1 861
| 34
| 3 758
| 8 017
|-
| [[RPA]]
| 49 991 300
| 90 037
| 1 773
| 111 613
| 214 828
|-
| [[Sudan]]
| 39 154 490
| 1 826
| 65
| 3 820
| 7 349
|-
| [[Suazi]]
| 1 018 449
| 2 793
| 83
| 3 826
| 6 886
|-
| [[Tanzania]]
| 42 720 229
| 15 091
| 436
| 22 284
| 47 844
|-
| [[Togo]]
| 5 683 850
| 16 300
| 253
| 44 483
| 57 120
|-
| [[Uganda]]
| 31 300 000
| 5 271
| 113
| 12 780
| 17 799
|-
| [[Zambia]]
| 13 272 553
| 159 024
| 2 302
| 274 812
| 710 352
|-
| [[Zimbabwe]]
| 12 459 400
| 38 025
| 974
| 76 374
| 94 379
|-
| [[Kanada]]
| 34 018 957
| 113 603
| 1 354
| 46 841
| 187 982
|-
| [[Kostaryka]]
| 4 509 392
| 26 043
| 394
| 33 047
| 67 688
|-
| [[Salwador]]
| 5 835 231
| 37 337
| 665
| 43 433
| 94 899
|-
| [[Grenlandia]]
| 56 194
| 170
| 6
| 126
| 316
|-
| [[Hawaje]]
| 1 295 178
| 8 786
| 97
| 6 610
| 20 448
|-
| [[Meksyk]]
| 108 782 804
| 710 454
| 12 339
| 946 920
| 2 148 385
|-
| [[Nikaragua]]
| 5 727 000
| 22 848
| 341
| 40 370
| 82 586
|-
| [[Panama]]
| 3 504 483
| 13 225
| 279
| 19 253
| 44 708
|-
| [[Rota (wyspa)|Rota]]
| 2 899
| 14
| 1
| 34
| 58
|-
| [[Saint Pierre i Miquelon]]
| 6 125
| 12
| 1
| 9
| 14
|-
| [[Saipan]]
| 71 400
| 218
| 2
| 391
| 618
|-
| [[Tinian]]
| 2 940
| 16
| 1
| 20
| 47
|-
| [[USA]]
| 305 711 372
| 1 178 349
| 12 995
| 683 090
| 2 485 231
|-
| [[Bahamy]]
| 347 000
| 1 806
| 28
| 2 106
| 4 414
|-
| [[Barbados]]
| 270 000
| 2 536
| 30
| 2 314
| 6 539
|-
| [[Belize]]
| 303 283
| 2 183
| 49
| 3 399
| 8 358
|-
| [[Bermuda]]
| 67 835
| 476
| 5
| 302
| 996
|-
| [[Bonaire]]
| 13 389
| 96
| 1
| 151
| 324
|-
| [[Kajmany]]
| 54 248
| 247
| 4
| 232
| 674
|-
| [[Kuba]]
| 11 236 790
| 92 834
| 1 254
| 159 010
| 232 342
|-
| [[Curaçao]]
| 142 180
| 1 781
| 22
| 1 945
| 4 559
|-
| [[Dominika]]
| 72 660
| 461
| 10
| 704
| 1 407
|-
| [[Dominikana]]
| 11 887 200
| 33 072
| 418
| 65 789
| 123 511
|-
| [[Grenada]]
| 104 000
| 576
| 9
| 670
| 1 696
|-
| [[Gwadelupa]]
| 455 000
| 8 497
| 134
| 9 259
| 20 797
|-
| [[Gwatemala]]
| 14 361 666
| 30 015
| 401
| 36 951
| 85 048
|-
| [[Haiti]]
| 8 373 750
| 16 291
| 223
| 30 271
| 71 371
|-
| [[Honduras]]
| 8 175 763
| 19 009
| 302
| 30 028
| 60 375
|-
| [[Jamajka]]
| 2 698 800
| 12 227
| 197
| 14 910
| 37 271
|-
| [[Martinika]]
| 403 688
| 4 659
| 57
| 4 940
| 10 873
|-
| [[Montserrat]]
| 5 097
| 13
| 1
| 30
| 121
|-
| [[Nevis]]
| 12 355
| 59
| 1
| 66
| 230
|-
| [[Portoryko]]
| 3 954 037
| 26 293
| 323
| 16 958
| 59 594
|-
| [[Saba]]
| 1 500
| 14
| 1
| 30
| 60
|-
| [[Sint Eustatius]]
| 3 500
| 21
| 1
| 31
| 75
|-
| [[Saint Kitts]]
| 50 675
| 199
| 3
| 337
| 717
|-
| [[Saint Lucia]]
| 172 000
| 717
| 9
| 1 028
| 2 164
|-
| [[Saint Maarten]]
| 41 000
| 328
| 5
| 459
| 1 120
|-
| [[Saint Vincent i Grenadyny]]
| 109 000
| 346
| 7
| 515
| 1 157
|-
| [[Trinidad i Tobago]]
| 1 297 944
| 8 978
| 112
| 10 477
| 24 339
|-
| [[Turks i Caicos]]
| 22 942
| 273
| 5
| 627
| 1 188
|-
| [[Brytyjskie Wyspy Dziewicze]]
| 24 500
| 254
| 4
| 294
| 864
|-
| [[Wyspy Dziewicze USA]]
| 110 000
| 645
| 9
| 633
| 1 940
|-
| [[Boliwia]]
| 10 426 155
| 20 778
| 246
| 29 657
| 66 412
|-
| [[Brazylia]]
| 192 040 996
| 733 475
| 10 796
| 799 207
| 1 681 986
|-
| [[Chile]]
| 17 094 270
| 72 918
| 826
| 62 984
| 178 844
|-
| [[Kolombia]]
| 45 633 153
| 149 218
| 2 191
| 214 558
| 460 776
|-
| [[Ekwador]]
| 14 253 481
| 73 215
| 876
| 129 376
| 239 751
|-
| [[Falklandy]]
| 3 175
| 7
| 1
| 5
| 13
|-
| [[Gujana Francuska]]
| 215 036
| 2 096
| 34
| 4 118
| 8 094
|-
| [[Gujana]]
| 777 648
| 2 575
| 45
| 4 002
| 11 843
|-
| [[Paragwaj]]
| 6 996 000
| 8 679
| 152
| 10 280
| 19 981
|-
| [[Peru]]
| 29 461 933
| 112 366
| 1 240
| 180 831
| 324 897
|-
| [[Surinam]]
| 524 143
| 2 530
| 49
| 4 042
| 8 487
|-
| [[Urugwaj]]
| 3 241 000
| 11 635
| 158
| 9 449
| 25 489
|-
| [[Wenezuela]]
| 28 830 000
| 119 455
| 1 424
| 178 221
| 413 402
|-
| [[Białuruś]]
| 9 480 200
| 4 779
| 57
| 3 777
| 8 900
|-
| [[Belgia]]
| 10 775 000
| 25 111
| 375
| 9 185
| 43 372
|-
| [[Bośnia i Herzegowina]]
| 4 613 414
| 1 212
| 16
| 683
| 2 267
|-
| [[Bułgaria]]
| 7 600 000
| 1 797
| 33
| 2 007
| 3 914
|-
| [[Chorwacja]]
| 4 489 409
| 5 577
| 69
| 2 550
| 9 684
|-
| [[Czechy]]
| 10 698 235
| 15 433
| 235
| 6 519
| 26 940
|-
| [[Dania]]
| 5 534 738
| 14 274
| 203
| 4 792
| 21 851
|-
| [[Estonia]]
| 1 340 000
| 4 268
| 53
| 2 805
| 7 369
|-
| [[Wyspy Owcze]]
| 48 650
| 124
| 4
| 72
| 175
|-
| [[Finlandia]]
| 5 351 427
| 19 045
| 300
| 10 694
| 27 114
|-
| [[Francja]]
| 62 947 000
| 123 444
| 1 555
| 50 618
| 210 371
|-
| [[Niemcy]]
| 81 802 257
| 165 568
| 2 229
| 75 278
| 270 169
|-
| [[Gibraltar]]
| 29 000
| 110
| 2
| 30
| 171
|-
| [[Grecja]]
| 10 539 771
| 29 058
| 380
| 12 846
| 48 042
|-
| [[Węgry]]
| 10 001 000
| 23 850
| 279
| 13 993
| 44 412
|-
| [[Islandia]]
| 318 006
| 362
| 6
| 269
| 703
|-
| [[Irlandia]]
| 6 245 700
| 5 833
| 115
| 2 989
| 11 060
|-
| [[Włochy]]
| 60 418 711
| 243 941
| 3 071
| 117 474
| 443 787
|-
| [[Kosowo]]
| 2 350 000
| 187
| 5
| 385
| 461
|-
| [[Łotwa]]
| 2 238 000
| 2 379
| 36
| 2 399
| 4 118
|-
| [[Liechtenstein]]
| 35 904
| 71
| 1
| 34
| 103
|-
| [[Litwa]]
| 3 329 000
| 3 110
| 44
| 2 642
| 5 644
|-
| [[Luksemburg]]
| 591 791
| 2 019
| 33
| 1 051
| 3 999
|-
| [[Macedonia]]
| 2 032 017
| 1 363
| 21
| 1 196
| 3 460
|-
| [[Malta]]
| 404 139
| 580
| 7
| 228
| 1 014
|-
| [[Mołdawia]]
| 4 086 300
| 20 244
| 243
| 14 510
| 39 639
|-
| [[Czarnogóra]]
| 620 145
| 230
| 4
| 153
| 660
|-
| [[Holandia]]
| 16 577 612
| 30 350
| 395
| 10 709
| 51 459
|-
| [[Norwegia]]
| 4 888 000
| 10 883
| 166
| 4 319
| 17 445
|-
| [[Polska]]
| 38 091 951
| 126 488
| 1 814
| 47 322
| 212 002
|-
| [[Portugalia]]
| 10 135 309
| 49 489
| 643
| 27 891
| 97 174
|-
| [[Rumunia]]
| 21 462 186
| 39 842
| 530
| 23 752
| 82 337
|-
| [[San Marino]]
| 31 794
| 215
| 2
| 121
| 359
|-
| [[Serbia]]
| 8 118 146
| 3 860
| 57
| 2 035
| 8 370
|-
| [[Słowacja]]
| 5 429 763
| 11 289
| 161
| 3 019
| 20 889
|-
| [[Slowenia]]
| 2 048 488
| 1 993
| 29
| 1 053
| 3 143
|-
| [[Hiszpania]]
| 46 951 532
| 112 810
| 1 466
| 59 839
| 196 197
|-
| [[Szwecja]]
| 9 380 437
| 22 499
| 325
| 9 299
| 35 759
|-
| [[Szwajcaria]]
| 7 785 900
| 17 937
| 272
| 8 127
| 30 709
|-
| [[Ukraina]]
| 45 859 818
| 149 852
| 1 647
| 96 849
| 271 425
|-
| [[Wielka Brytania]]
| 60 237 357
| 134 339
| 1 533
| 55 499
| 222 795
|-
| [[Samoa Amerykańskie]]
| 70 100
| 237
| 3
| 315
| 855
|-
| [[Australia]]
| 22 471 507
| 65 214
| 794
| 26 106
| 115 986
|-
| [[Chuuk]]
| 67 556
| 46
| 3
| 125
| 260
|-
| [[Wyspy Cooka]]
| 18 723
| 183
| 3
| 183
| 575
|-
| [[Fidżi]]
| 847 200
| 2 709
| 61
| 4 078
| 10 885
|-
| [[Guam]]
| 178 430
| 746
| 8
| 973
| 1 893
|-
| [[Kiribati]]
| 105 621
| 120
| 2
| 260
| 401
|-
| [[Kosrae]]
| 9 922
| 23
| 1
| 38
| 111
|-
| [[Wyspy Marshalla]]
| 64 522
| 186
| 3
| 463
| 877
|-
| [[Nauru]]
| 11 019
| 13
| 1
| 27
| 136
|-
| [[Nowa Kaledonia]]
| 249 264
| 1 944
| 26
| 2 176
| 5 822
|-
| [[Nowa Zelandia]]
| 4 380 036
| 14 382
| 182
| 7 799
| 26 952
|-
| [[Niue]]
| 1 398
| 31
| 1
| 35
| 77
|-
| [[Wyspa Norfolk]]
| 1 862
| 10
| 1
| 2
| 14
|-
| [[Palau]]
| 20 461
| 100
| 1
| 166
| 307
|-
| [[Papua Nowa Gwinea]]
| 6 935 889
| 4 105
| 60
| 4 908
| 25 875
|-
| [[Pohnpei]]
| 34 680
| 107
| 1
| 175
| 265
|-
| [[Samoa]]
| 180 741
| 415
| 10
| 572
| 1 765
|-
| [[Wyspy Salomona]]
| 595 613
| 1 923
| 47
| 1 714
| 8 698
|-
| [[Tahiti]]
| 259 706
| 2 430
| 28
| 3 391
| 8 138
|-
| [[Tonga]]
| 104 000
| 240
| 5
| 299
| 622
|-
| [[Tuvalu]]
| 12 373
| 67
| 1
| 54
| 251
|-
| [[Vanuatu]]
| 234 023
| 513
| 4
| 1 015
| 2 470
|-
| [[Wallis i Futuna]]
| 13 566
| 67
| 1
| 103
| 259
|-
| [[Yap]]
| 12 167
| 25
| 1
| 52
| 129
|-
| [[Bangladesz]]
| 156 050 883
| 136
| 3
| 267
| 499
|-
| [[Birma]]
| 53 414 374
| 3 746
| 71
| 3 977
| 8 373
|-
| [[Cypr]]
| 885 600
| 2 391
| 34
| 1 533
| 4 461
|-
| [[Filipiny]]
| 93 000 000
| 171 910
| 3 091
| 175 975
| 493 272
|-
| [[Gruzja]]
| 4 436 400
| 18 951
| 207
| 10 094
| 36 270
|-
| [[Hongkong]]
| 7 061 200
| 5 156
| 64
| 6 553
| 9 071
|-
| [[Indie]]
| 1 160 919 000
| 33 089
| 435
| 34 184
| 87 532
|-
| [[Indonezja]]
| 235 000 000
| 22 495
| 381
| 25 945
| 50 948
|-
| [[Izrael]]
| 11 525 130
| 1 355
| 21
| 966
| 2 761
|-
| [[Japonia]]
| 127 078 679
| 218 698
| 3 118
| 167 353
| 322 845
|-
| [[Kambodża]]
| 14 494 293
| 420
| 7
| 1 216
| 1 902
|-
| [[Kazachstan]]
| 16 170 398
| 17 744
| 214
| 14 542
| 32 740
|-
| [[Kirgistan]]
| 5 455 300
| 4 826
| 66
| 5 300
| 9 947
|-
| [[Korea Południowa]]
| 48 710 000
| 98 341
| 1 408
| 70 801
| 141 826
|-
| [[Liban]]
| 4 017 095
| 3 603
| 65
| 1 830
| 6 594
|-
| [[Makau]]
| 544 600
| 200
| 2
| 209
| 394
|-
| [[Malezja]]
| 29 000 000
| 3 766
| 113
| 6 269
| 9 995
|-
| [[Mongolia]]
| 3 041 142
| 287
| 4
| 537
| 754
|-
| [[Nepal]]
| 29 134 644
| 1 413
| 17
| 2 781
| 4 607
|-
| [[Pakistan]]
| 177 276 594
| 967
| 18
| 1 047
| 4 460
|-
| [[Rosja]]
| 141 915 000
| 162 182
| 2 339
| 123 704
| 278 813
|-
| [[Sri Lanka]]
| 20 450 000
| 5 029
| 85
| 6 085
| 12 880
|-
| [[Tajlandia]]
| 66 001 000
| 3 235
| 81
| 4 652
| 7 516
|-
| [[Republika Chińska|Tajwan]]
| 23 100 000
| 7 622
| 110
| 12 573
| 17 241
|-
| [[Timor Wschodni]]
| 1 131 612
| 171
| 16
| 283
| 508
|-
| [[Turcja]]
| 71 500 000
| 2 074
| 27
| 1 207
| 3 862
|}
|-
liczby głosicieli: 30 (1992), 1000 (1996), 2708 (2002), 4000 (2008).
|-
|[[Algieria]]
|[[Świadkowie Jehowy w Algierii]]
|ponad 100 (b.d. oficjalnych)(działalność ograniczona)
|3
|b.d. oficjalnych
|b.d. oficjalnych
|'''1925'''. Współwyznawcy z Niemiec rozpoczęli działalność, a 1954 kontynuowali ją francuscy pionierzy. W 1953 w stolicy przemawiał [[Nathan Knorr]], w 1962 zagraniczni wyznawcy opuścili kraj.
|-
|[[Andora]]
|[[Świadkowie Jehowy w Andorze]]
|182
|3
|114
|11420
|'''1962'''. Regularna działalność przez osiadłych tu hiszpańskich, a później francuskich współwyznawców. W 2006 uzyskano status prawny.
|-
{{Film infobox
|tytuł = Biblia – Księga faktów i proroctw
|oryginalny tytuł = The Bible – A Book of Fact and Prophecy
|grafika =
|podpis grafiki =
|gatunek = dokumentalno-religijny
|rok produkcji =
|data premiery = wrzesień [[1992]] r. (w j. polskim w [[1995]] r.)
|kraj produkcji = USA
|język =
|czas trwania = 120 minut
|reżyseria =
|scenariusz =
|główne role =
|muzyka =
|zdjęcia =
|scenografia =
|kostiumy =
|montaż =
|produkcja = [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|wytwórnia =
|dystrybucja = [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|budżet =
|poprzednik =
|kontynuacja =
|nagrody =
|www =
}}
'''''Biblia – Księga faktów i proroctw''''' – film dokumentalno-religijny.
We wrześniu 1992 roku ''Dział Flmów'' [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwa Strażnica]] ukończyło realizacje pierwszej części serii filmu, zatytułowaną '''Biblia – dokładna historia, niezawodne proroctwa'''.
''Czy Biblia jest dokładna i rzetelna? Jak powstała? Czy może nam pomóc radzić sobie ze współczesnymi problemami życiowymi'' to zdaniem realizatorów pytania na które odpowiada film.
Dwugodzina seria filmu składa się z trzech 40-minutowych części:
== Dokładna historia, niezawodne proroctwa ==
'''Dokładna historia, niezawodne proroctwa''' ([[język angielski|ang.]] ''Accurate History, Realiable Prophecy'') – 40-minutowa pierwsza część serii z 1992 roku (edycja w j. polskim z 1995 roku). Zdaniem realizatorów ''film odpowiada m.in. na pytanie Czy [[Biblia]] jest dokładna i niezawodna? Jak powstała? Czy może nam pomóc radzić sobie ze współczesnami problemami''. Film ukazuje niektóre miejsca gdzie powstała Biblia oraz eksponaty związane z Biblią z muzeów europejskich i bliskowschodnich. Omawia niektóre odkrycia archeologiczne. Film ''przybliża mocarstwa odgrywające ważną rolę w historii biblijne''. Opisuje życie mieszkańców starożytnych państw m.in. [[Egipt]]u, [[Asyria|Asyrii]], [[Babilon]]u i innych krajów. Realizatorzy zachęcają ''do wyrobienia sobie własnej opinii na temat rzetelności i dokładności Biblii w świetle zapoznania się z autentycznymi dokumentami ludzi z tamtej epoki i z monumentami, które wznieśli, by pozostawić sobie po sobie ślad w historii. Film pomaga nabrać większego szacunku na Biblii''".
== Najstarsza księga współczesnego człowieka ==
'''Najstarsza księga współczesnego człowieka''' ([[język angielski|ang.]] ''Mankind's Oldest Modern Book'') – 40-minutowa druga część serii z 1993 roku (edycja w j. polskim z 1996 roku). Zdaniem realizatorów ''film przedstawia różne miejsca w krajach biblijnych oraz mnóstwo zabytków z muzeów w Europie i na Bliskim Wschodzie. Odpowiada na pytania dzięki czemu Biblia przetrwała do naszych czasów i stała się najbardziej tłumaczoną i rozpowszechnianą książką?''. Zawiera również wypowiedzi osób, którzy opowiadają, jak Biblia pomaga radzić sobie z różnymi problemami.
== Jej siła oddziaływania ==
'''Jej siła oddziaływania''' ([[język angielski|ang.]] ''Its Power in Your Life'') – 40-minutowa część trzecia z 1997 roku (edycja w j.polskim z [[1999]] roku). Ta część filmu przedstawia – zdaniem realizatorów – ''praktyczność wartość we współczesnym świecie''. Przedstawione są wywiady z osobami z różnych krajów, którzy opowiadają, ''z jaką mocą Biblia wywiera na ich życie korzystny wpływ''.
== Projekcje ==
Obecnie jest on wyświetlany w 33 językach: albańskim, amerykańskim języku migowym, angielskim, arabski, bułgarskim, chińskim (kantońskim i mandaryńskim), chorwackim, czeskim, duńskim, fińskim, francuskim, greckim, hebrajskim, hiszpańskim, holenderskim, japońskim, indonezyjskim, koreańskim, niemieckim, norweskim, polskim, portugalskim, rosyjskim, rumuńskim, serbskim, słowackim, słoweńskim, szwedzkim, tajskim, tureckim, węgierskim i włoskim.
Film ten emitowany był w telewizjach na całym świecie, np. na początku [[2002]] roku film pokazała jedna z ogólnokrajowych telewizji [[Indie|indyjskich]] w programie ''Home Shanti'' (''Spokój w domu'')<ref>[[Rocznik Świadków Jehowy]] 2003 str. 47, 48</ref>.
W [[2005]] roku nagrano 28-minutową wersję telewizyjną w języku angielskim.
W [[2007]] roku film został nagrany na płytę DVD.
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.jw-media.org/edu_videos/vcpf_e.htm ''Biblia – siła jej oddziaływania '' – skrót filmu] {{lang|en}}
* [http://www.imdb.com/title/tt0233335/|Biblia – Księga faktów i proroctw – część 1, w Internet Movie Database (IMDb)] {{lang|en}}
{{Przypisy}}
{{Film infobox
|tytuł = Niezłomni w obliczu prześladowań – Świadkowie Jehowy a hitleryzm
|oryginalny tytuł =
|grafika =
|podpis grafiki =
|gatunek = dokumentalny
|rok produkcji =
|data premiery = 6 listopada 1996 r.
|kraj produkcji = Niemcy
|język =
|czas trwania = 78 minut
|reżyseria =
|scenariusz =
|główne role =
|muzyka =
|zdjęcia =
|scenografia =
|kostiumy =
|montaż =
|produkcja = [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|wytwórnia =
|dystrybucja = [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|budżet =
|poprzednik =
|kontynuacja =
|nagrody =
|www =
}}
[[Plik:Purple triangle.svg|thumb|100px|right|Znak fioletowego trójkąta, który nosili Świadkowie Jehowy w obozach koncentracyjnych od 1937 r.]]
'''''Niezłomni w obliczu prześladowań – Świadkowie Jehowy a hitleryzm''''' – film dokumentalny.
Premiera tego 78-minutowego filmu odbyła się [[6 listopada]] [[1996]] roku w muzeum byłego obozu koncentracyjnego [[Ravensbrück|Ravensbruck]] w Niemczech. Film złożony jest z wypowiedzi 34 osób – [[Świadkowie Jehowy|świadków Jehowy]], którzy przetrwali okres [[Narodowy socjalizm|nazizmu]], oraz 10 niezależnych historyków i religioznawców.
Obecnie jest on wyświetlany w 31 językach: angielskim, bułgarskim, chińskim (kantońskim i mandaryńskim), chorwackim, czeskim, duńskim, estońskim, fińskim, francuskim, greckim, hebrajskim, hiszpańskim, holenderskim, japońskim, koreańskim, litewskim, łotewskim, macedońskim, niemieckim, norweskim, polskim, portugalskim, rosyjskim, rumuńskim, serbskim, słowackim, słoweńskim, szwedzkim, węgierskim i włoskim (istnieje również 28 minutowa tzw."wersja dla szkół" wraz z specjalną broszurą z pomocą do jej analizy; oraz 57 minutowa wersja dla stacji telewizyjnych).
W [[1997]] roku w [[Moskwa|Moskwie]], odbyła się konferencja prasowa i rosyjska premiera filmu z udziałem dziesięciu byłych więźniów z Rosji, Ukrainy i Niemiec<ref>[[Rocznik Świadków Jehowy]] 1998 str.47</ref>.
[[28 lutego]] [[1998]] roku w 65 rocznicę wydania rozporządzenia w hitlerowskich Niemczech zakazującego działalności Świadków Jehowy w tym kraju, zorganizowano we [[Francja|Francji]] publiczne prezentacje filmu. Udostępniono ponad 7 milionów zaproszeń na pojekcję filmu. N.p. w Paryżu historycy i byli więźniowie obozów koncentracyjnych odpowiadali na pytania widzów, którzy przybyli w sumie w liczbie ok. 5000<ref>''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy]]'' 15.08.2001 str.13</ref>.
[[21 stycznia]] [[2004]] w ''[[Centrum Kultury Żydowskiej]]'' w [[Kraków|Krakowie]] odbyła się projekcja filmu. Wprowadzenie przedstawiła [[Teresa Wątor-Cichy]] z [[Auschwitz-Birkenau|Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau]], autorka książki pt. [[Więzieni za wiarę. Świadkowie Jehowy w KL Auschwitz-Birkenau]]<ref>[http://www.judaica.pl/index1.php?zmien_jezyk=PL&podstrona=pm&podmenu=arch&month=01&year=2004 Informacja Fundacji Judaica]</ref><ref>[http://www.auschwitz-muzeum.oswiecim.pl/html/pl/aktualnosci/news_big.php?id=577 Informacja Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau]</ref>.
{{Przypisy}}
== Zobacz też ==
* [[August Dickmann]]
* [[Emmy Zehden]]
* [[Janos Zsondor]]
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.jw-media.org/edu_videos/vcfi_e.htm Wersja skrócona filmu] – on-line {{lang|en}}
* [http://www.watchtower.org/p/19980708/article_01.htm Świadkowie Jehowy a hitleryzm, oficjalna strona Towarzystwa Strażnica]
* [http://sj-media.eu.org/multimedia/aushwitz1.php Pełna wersja filmu w 12 fragmentach YouTube]
* [http://www.standfirm.de/english/ Uroczystości w b. obozach koncentracyjnych, uniwersytetach z udziałem prezentacji filmu]
* [http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005394 Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie, Historia Świadków Jehowy]
* [http://www.standhaft.org/medien/links/list.html O Filmie po niemiecku]
* [http://www.triangulosroxos.org.br Wideokaseta po portugalsku]
* [http://www.imdb.com/title/tt0163020/ Niezłomni w obliczu prześladowań – Świadkowie Jehowy a hitleryzm w (imdb) International Movie Database] {{lang|en}}
{{Film infobox
|tytuł = Fioletowe trójkąty
|oryginalny tytuł = Purple triangles
|grafika =
|podpis grafiki =
|gatunek = [[film dokumentalny|dokument]]
|rok produkcji =
|data premiery = 1991
|kraj produkcji = {{państwo|GBR}}
|język =
|czas trwania = 25 minut
|reżyseria = Martin Smith
|scenariusz = Martin Smith
|główne role = [[David Burke]] – prowadzący oraz udzielający wywiadów (opowiadający): [[Anne-Marie Kusserow]], [[Hans-Werner Kusserow]], [[Paul-Gerhard Kusserow]], [[Magdalene Kusserow Reuter]] i [[Waltraud Kusserow]].
|muzyka = Andreas Vömel, George Foulgham
|zdjęcia = Jochen Ewest, Ken Morse
|scenografia =
|kostiumy =
|montaż =
|produkcja = [[Starlock Pictures]]
|wytwórnia =
|dystrybucja = [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|budżet =
|poprzednik =
|kontynuacja =
|nagrody =
|www =
}}
[[Plik:Purple triangle.svg|thumb|100px|right|Znak fioletowego trójkąta, który nosili Świadkowie Jehowy w obozach koncentracyjnych od 1937 r.]]
'''''Fioletowe trójkąty''''' (ang. ''Purple triangles'')– [[Wielka Brytania|brytyjski]] [[film dokumentalny]] z [[1991 w filmie|1991]] roku.
Film zrealizowany przez brytyjską wytwórnię ''Starlock Pictures'' dla telewizji ''TVS Television Ltd'', był emitowany w serii ''The Human Factor''. ''[[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]'' uzyskało prawa do kopiowania i dystrybucje filmu. Przedstawia on historię [[Niemcy|niemieckiej]] rodziny Kusserow, której członkowie byli [[Świadkowie Jehowy|świadkami Jehowy]], jej niezłomną postawę, relacje z życia, więzienia za odmowę służenia w [[Narodowy socjalizm|nazistowskiej]] armii w okresie [[Narodowy socjalizm|hitleryzmu]].
Obecnie jest on wyświetlany w 32 językach: angielskim, bułgarskim, chorawckim, czeskim, chińskim (kantońskim i mandaryńskim), duńskim, estońskim, fińskim, francuskim, greckim, hiszpańskim, holenderskim, indonezyjskim, japońskim, koreańskim, litewskim, malgalskim, niemieckim, norweskim, polskim, portugalskim (Europa i Brazylia), rosyjskim, rumuńskim, serbskim, słowackim, słoweńskim, szwedzkim, ukraińskim, węgierskim i włoskim.
== Zobacz też ==
* [[August Dickmann]]
* [[Franc Drozg]]
* [[Leopold Engleitner]]
* [[Helene Gotthold]]
* [[Johann Nobis]]
* [[Rudolf Redlinghofer]]
* [[Emmy Zehden]]
{{Filmy Świadków Jehowy}}
[[:Kategoria:Brytyjskie filmy dokumentalne|!]]
[[:Kategoria:Filmy z 1991 roku|!]]
[[:Kategoria:Publikacje Świadków Jehowy|!]]
[[:Kategoria:Narodowy socjalizm|!]]
{{Film infobox
|tytuł = Wierni w obliczu prób – Świadkowie Jehowy w Związku Radzieckim
|oryginalny tytuł = Faithful Under Trials – Jehovah's Witnesses in the Soviet Union
|grafika =
|podpis grafiki =
|gatunek = dokumentalny
|rok produkcji =
|data premiery = kwiecień 2001 (Polska: 2003)
|kraj produkcji = Rosja, USA
|język =
|czas trwania = 54 minuty
|reżyseria =
|scenariusz =
|główne role =
|muzyka =
|zdjęcia =
|scenografia =
|kostiumy =
|montaż =
|produkcja = Centrum Administracyjne [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]] w [[Rosja|Rosji]] oraz [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|wytwórnia =
|dystrybucja = [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Towarzystwo Strażnica]]
|budżet =
|poprzednik =
|kontynuacja =
|nagrody = 2003 Telly Award – Brąz, kategoria – Historia/Biografia
|www =
}}
'''''Wierni w obliczu prób – Świadkowie Jehowy w Związku Radzieckim''''' – film dokumentalny o [[Operacja Północ|Operacji Północ]].
Film złożony jest z wypowiedzi niezależnych historyków oraz naocznych świadków wydarzeń z początku kwietnia [[1951]] roku, kiedy to tysiące [[Świadkowie Jehowy|świadków Jehowy]] z [[Ukraina|Ukrainy]], [[Mołdawia|Mołdawii]] i republik bałtyckich załadowano do wagonów towarowych i wywieziono na [[Syberia|Syberię]]. Ukazano w nim losy świadków Jehowy w byłym [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Radzieckim]]. W filmie zamieszczoną również fabularyzowany wątek tamtych wydarzeń.
Premiera filmu odbyła się w [[Moskwa|Moskwie]], z okazji 50 lecia ukazanych wydarzeń. W tym też roku jako pierwsze pokazały go telewizje rosyjskie m.in. w [[Sankt Petersburg]]u, [[Omsk]]u oraz na Ukrainie w [[Winnica|Winnicy]], [[Kercz]]u, [[Melitopol]]u czy we [[Lwów|Lwowie]].
Obecnie jest on wyświetlany w 32 językach: angielskim, bułgarskim, chorawckim, czeskim, chińskim (kantońskim i mandaryńskim), duńskim, estońskim, fińskim, francuskim, greckim, hiszpańskim, holenderskim, indonezyjskim, japońskim, koreańskim, litewskim, malgalskim, niemieckim, norweskim, polskim, portugalskim (Europa i Brazylia), rosyjskim, rumuńskim, serbskim, słowackim, słoweńskim, szwedzkim, ukraińskim, węgierskim i włoskim.
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.jw-media.org/edu_videos/vcut_e.htm Wersja skrócona filmu] – on-line (en)
[[:Kategoria:Publikacje Świadków Jehowy|!]]
[[:Kategoria:Filmy dokumentalne|!]]
'''Świadkowie Jehowy w Malawi''' – wspólnota 79 157 aktywnych [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]] ([[głosiciel (Świadkowie Jehowy)|głosicieli]]) w [[Malawi]] należących do 1 230 [[zbór#Zbór w religii Świadków Jehowy|zborów]]. W [[2010]] roku na uroczystości ''[[Pamiątka śmierci Jezusa Chrystusa|Pamiątki śmierci Jezusa Chrystusa]]'' zebrało się 256 169 osób (ok. 2% mieszkańców kraju). Działalność miejscowych wyznawców koordynuje ''[[Betel (Świadkowie Jehowy)|Biuro Oddziału]]'' w [[Lilongwe]].
DOLNOŚLĄSKIE
- 14 tys
KUJAWSKO_POMORSKIE
- 8 tys.
LUBELSKIE
- 6 tys
LUBUSKIE
- 3 tys.
ŁODZKIE
- 8 tys
MAŁOPOLSKIE
- 6 tys.
MAZOWIECKIE
- 12 tys
OPOLSKIE
- 2,5 tys
PODKARPACKIE
- 5 tys
PODLASKIE
- 4 tys.
POMORSKIE
- 7 tys.
ŚLĄSKIE
- 40 tys.
ŚWIĘTOKRZYSKIE
- 3,5 tys
WARMIŃSKO_MAZURSKIE
- 4 tys
WIELKOPOLSKIE
- 8 tys
ZACHODNIPOMORSKIE
- 6 tys
{| class="wikitable sortable" border="1"
|-
! Kraj (terytorium)
! Liczba głosicieli
|-
| [[Świadkowie Jehowy w Albanii|Albania]]
| 4314
|-
| [[Świadkowie Jehowy w Andorze|Andora]]
| 198
|-
| [[Świadkowie Jehowy w Angoli|Angola]]
| 78334
|-
| [[Świadkowie Jehowy na Anguilli|Anguilla]]
| 61
|-
| [[Świadkowie Jehowy w Argentynie|Argentyna]]
| 142012
|-
| [[Świadkowie Jehowy w Armenii|Armenia]]
| 11123
|-
| [[Świadkowie Jehowy na Arubie|Aruba]]
| 811
|-
| [[Azerbejdżan]]
| 924
|-
| [[Bangladesz]]
| 136
|-
| [[Birma]]
| 3 746
|-
| [[Cypr]]
| 2 391
|-
| [[Filipiny]]
| 171 910
|-
| [[Gruzja]]
| 18 951
|-
| [[Hong Kong]]
| 5 156
|-
| [[Indie]]
| 33 089
|-
| [[Indonezja]]
| 22 495
|-
| [[Izrael]]
| 1 355
|-
| [[Japonia]]
| 218 698
|-
| [[Kambodża]]
| 420
|-
| [[Kazachstan]]
| 17 744
|-
| [[Kirgistan]]
| 4 826
|-
| [[Korea Południowa]]
| 98 341
|-
| [[Liban]]
| 3 603
|-
| [[Makau]]
| 200
|-
| [[Malezja]]
| 3 766
|-
| [[Mongolia]]
| 287
|-
| [[Nepal]]
| 1 413
|-
| [[Pakistan]]
| 967
|-
| [[Rosja]]
| 162 182
|-
| [[Sri Lanka]]
| 5 029
|-
| [[Tajlandia]]
| 3 235
|-
| [[Republika Chińska|Tajwan]]
| 7 622
|-
| [[Timor Wschodni]]
| 171
|-
| [[Turcja]]
| 2 074
|}
{{Przypisy}}
===================================================================================================================================
'''''JHWH, IHWH''''' ([[język hebrajski|hebr.]] '''יהוה''') – imię własne [[Bóg|Boga]] - [[Stwórca|Stwórcy]] w [[Biblia|Biblii]] (łącznie ok. 7000 razy w całym [[Biblia|Piśmie Świętym]]), w języku polskim zapisywane zwykle jako '''Jahwe''' bądź '''Jehowa'''. (Imię [[Jezus]] oznacza ''JHWH/Jahwe/Jehowa jest zbawieniem''). Inną formą biblijnego imienia Bożego JHWH jest ''JAH'', występujące samodzielnie w Biblii jako ''[[Jah]]'' na przykład w [[Księga Wyjścia|Księdze Wyjścia]] 15:2, w [[Księga Psalmów|Księdze Psalmów]] – 94:12, w [[Pieśń nad pieśniami|Księdze Pieśni nad Pieśniami]] 8:6 czy w [[Księga Izajasza|Księdze Izajasza]] 12:2, 26:4, 38:9 i 11 a także jako składnik wielu imion np.: [[Józef]] (''Oby [[Jah]] dodał (pomnożył)'' lub [[Mateusz]] (Mat-tit-[[Jah]] co znaczy ''Dar od [[Jah]] (Jahwe/Jehowy)'') lub część zwrotu ''[[Alleluja]]'' (Hallel-[[Jah]]) = ''Wysławiajcie Jahwe'' (''Jehowę'') – łącznie 28 razy w całej [[Biblia|Biblii]]), występującego np. wielokrotnie w [[Księga Psalmów|Księdze Psalmów]] a także w [[Apokalipsa świętego Jana|Apokalipsie Jana]] 19: 1, 3, 4, 6.
W najstarszej wersji [[język hebrajski|hebrajskiej]] imię Boga zapisywano czterema [[litera]]mi jako: '''יהוה'''. Są to czytane od prawej do lewej spółgłoski '''[[Jod (litera alfabetu hebrajskiego)|jod]]''', '''[[He (litera alfabetu hebrajskiego)|he]]''', '''[[Waw (litera alfabetu hebrajskiego)|waw]]''', '''[[He (litera alfabetu hebrajskiego)|he]]''', które tworzą tak zwany tetragram (z [[język grecki|gr.]] ''tetragrammaton'' – dosł. cztery litery). W [[język polski|języku polskim]] odpowiadają im spółgłoski: '''JHWH'''. Nie są znane samogłoski, których używano do pierwotnej wymowy. Wersja ''Jahwe'', jako wymowa tetragramu, nie jest do końca pewna, ale bardzo prawdopodobna<ref>''Nowy komentarz biblijny – Księga Wyjścia'', Edycja św.Pawła 2009, s.152</ref>. W języku polskim, obok współcześnie dominującej formy zapisu ''"Jahwe"'', występuje także starsza forma – ''"Jehowa"''.
[[Plik:Lxx Minorprophets.gif|thumb|250px|Imię pisane staro-hebrajskimi literami na manuskrypcie Septuaginty]]
[[Plik:2008-09-26 torarolle-jhwh.jpg|thumb|250px|Imię Boże w [[Tora|Torze]]...]]
[[Plik:LeningradCodex text.jpg|250px|thumb|... w ''[[Kodeks Leningradzki|Kodeksie Leningradzkim]]'' z 1008]]
[[Plik:Song of the sea.jpg|thumb|250px|Tetragram w ''[[Kantyk Mojżesza|Kantyku Mojżesza]]'' (''Pieśń Mojżesza'') na manuskrypcie z VII w. n.e. zawierający fragment z 15 rozdziału [[Księga Wyjścia|Księgi Wyjścia]].]]
[[Plik:JEHOVA Raymundus Pugio Fidei 1270 a.png|thumb|250px|Tetragram i tłumaczenie na imię ''Jehova'' (''Raymundus Pugio Fidei'' 1270)]]
[[Plik:The Great Bible or The Byble in Englyshe 1540 JEHOVAH.png|thumb|250px|Imię Boże w ''The Great Bible or The Byble in Englyshe'' z 1540 ...]]
[[Plik:Hutchinson, Roger 1550 JEHOVAH.png|thumb|250px|... w książce Rogera Hutchinsona z 1550 ...]]
[[Plik:Sefer Yezira 1552 IEHOUAH.PNG|thumb|250px|... w łacińskim przekładzie ''[[Sefer Jecira]]'' z 1552 ...]]
[[Plik:Biblia-brzeska-1563-Jehowah.JPG|thumb|250px|... w ''[[Biblia brzeska|Biblii brzeskiej]]'' z 1563 ...]]
[[Plik:Nieswieska 1572 Jehowa.jpg|thumb|250px|... w ''[[Biblia nieświeska|Biblii nieświeskiej]]'' z 1572 ...]]
[[Plik:Mat Budny 1574 Jehowa.jpg|thumb|250px|... w ''Nowym Testamencie [[Szymon Budny|Szymona Budnego]]'' z 1574 ...]]
[[Plik:Gdanska 1632 Jehovah.jpg|thumb|250px|... w ''[[Biblia Gdańska|Biblii Gdańskiej]]'' z 1632 ...]]
[[Plik:BACON FRANCIS 1625 The translation of certaine psalmes into English verse p 19 IEHOUA.png|thumb|250px|... w ''Przekładzie Bacona'' z 1625 ...]]
[[Plik:AINSWORTH HENRY 1627 Annotations upon the five bookes of Moses the booke of the Psalmes and the Song of Songs or Canticles p 128 IEHOVAH.png|thumb|250px|... w ''Five bookes of Moses the booke of the Psalmes and the Song of Songs'' H. Ainswortha z 1627 ...]]
[[Plik:PARLIAMENT OF ENGLAND AND WALES 1657 The sovereigns prerogative and the subjects priviledges JEHOVAH.png|thumb|250px|... w ''Dokumencie Parlamentu Anglii i Walii'' z 1657 ...]]
[[Plik:BLOUNT THOMAS 1661 Glossographia JEHOVAH.png|thumb|250px|... w ''Glassogrphii'' Thomasa Blounta z 1661 ...]]
[[Plik:Authorized King James Version.png|thumb|250px|... ''Authorized King James Version'' z 1671 ...]]
[[Plik:LEUSDEN JOHANN 1688 Sefer Tehilim Liber Psalmorum p5 A2 JEHOVA.png|thumb|250px|... w tłumaczeniu [[Psalm 5|Psalmu 5:8]] J. Leusdena z 1688 ...]]
[[Plik:TARGUM Translation 1713 Codex pseudepigraphus Veteris Testamenti JEHOVA.png|thumb|250px|... w ''Targum'' – aramejskiej wersji ''[[Tanach]]'' z 1713 ...]]
[[Plik:Brentano Lk20 37.jpg|250px|thumb|... ''Die heilige Schrift des neuen Testaments'' ([[Ewangelia Łukasza|Łk]] 20:37) 1796 ...]]
[[Plik:SCHLEUSNER SMITH STRAUCHON DICKENSON 1817 Novum lexicon graeco-latinum in Novum Testamentum p 93 JEHOVA.png|thumb|250px|... w ''Novum lexicon graeco-latinum in Novum Testamentum'' z 1817 ...]]
[[Plik:JEHOVAH William Blake Works.png|thumb|250px|... w manusktyptach Williama Blake z 1790 i 1822 ...]]
[[Plik:Buch der Lieder 72.jpg|thumb|250px|... w ''Księdze pieśni'' [[Heinrich Heine|Heinricha Heine'a]] z 1827 ...]]
[[Plik:CAHEN SAMUEL 1834 La Bible Le Deuteronome p 139 IEHOVA.png|thumb|250px|... w ''La Bible Le Deuteronome'' z 1834 ...]]
[[Plik:BAILLIE WILLIAM 1843 The First Twelve Psalms in Hebrew 22.png|thumb|250px|... w ''The First Twelve Psalms in Hebrew'' z 1843]]
[[Plik:Tetragrammaton Lat JOVA Hexapla Prov 3 19.JPG|thumb|250px|Łacińskie tłumaczenie tetragramu w ''Origenis Hexaplorum'', wyd. Frederick Field, 1875]]
[[Plik:Ps 146.8.svg|thumb|250px|Imię Boże w [[Księga Psalmów|Psalmie]] [[Psalm 146|146]]:8 według ''Biblia Hebraica Stuttgartensia'' ...]]
[[Plik:KSENOPOULOS GRIGORIOS H Zoi Mou San Mythistorima p140 Iehova.png|thumb|250px|... w książce Ksenopulosa Grigoriosa z końca XIX w. ...]]
[[Plik:AGIOS NEKTARIOS Orthodokos Iera Katihisis sel 087 IEHOVA.JPG|thumb|250px|thumb|... w greckim katechizimie z 1899 ...]]
[[Plik:Akeson psalm83 85.jpg|thumb|250px|... w [[język szwedzki|szwedzkim]] przekładzie ''Helge Åkesons Bibelöversättning'' z 1911 ...]]
[[Plik:Bible Greek Vamvas Jehovah.JPG|thumb|250px|... w ''Biblii Neophytusa Vamvasa'' z 1924 ...]]
[[Plik:IEHOVA Vivlos Vamva Ekd LaCle 1979 Ex 6 3.PNG|thumb|250px|... w ''Biblii we współczesnej grece w przekładzie Neofitosa Vamvasa'' z 1979.]]
[[Plik:TNMÊxodo6.jpg|thumb|250px|Imię ''Jehowa'' w ''[[Przekład Nowego Świata|Przekładzie Nowego Świata]]'' (wyd. portugalskie, [[Księga Wyjścia|Wj]] 6 rozdz.)]]
== Występowanie w Biblii ==
=== Tekst hebrajski i grecki ===
W [[masoreci|masoreckim]] hebrajskim tekście Pisma Świętego (Starym Testamencie) imię JHWH w formie tetragramu występuje 6828 razy<ref>Sam tylko prorok [[Jeremiasz]] w swoim proroczym orędziu użył imienia Bożego JHWH aż 726 razy w [[Księga Jeremiasza|swojej księdze]]</ref>, począwszy od Księgi Rodzaju 2,4. To imię występuje częściej niż jakiekolwiek inne określenie Boga: ''[[Elohim]]'' lub ''[[El]]''<ref>Stanley S. Seidner,"HaShem: Uses through the Ages." Unpublished paper, Rabbinical Society Seminar, Los Angeles, CA,1987.</ref> (Bóg) występuje 2600 razy, ''[[Adonai]]'' (Pan) – 300 razy; a ''Szaddaj'' (Wszechmocny, Wszechmogący) – 48 razy.
Ponadto [[masoreci]], którzy opracowali standardowy tekst Starego Testamentu, w swojej wersji zaznaczyli 134 miejsca (według ''Biblia Hebraica Stuttgartensia'' – 133 miejsca), w których wcześniejsi przepisywacze [[soferowie]] zmienili tetragram na słowo ''Adonai''. Masoreci nie poprawili tekstu, ale zaznaczyli te miejsca w uwagach marginesowych.
Imię ''JHWH'' zostało przeniesione w formie hebrajskiego tetragramu (co potwierdzają znaleziska datowane na [[I wiek]] n.e.) do części wczesnych wersji greckiego przekładu Starego Testamentu – ''[[Septuaginta|Septuaginty]]'' (LXX), często cytowanej w [[Nowy Testament|Nowym Testamencie]]. Jednak w żadnym ze znalezionych rękopisów Nowego Testamentu tetragram już się nie pojawia. W późniejszych wersjach greckiej ''Septuaginty'' (co potwierdzają znaleziska datowane np. na [[III wiek]]) w miejsce tetragramu wstawiano wyrazy ''Kyrios'' (''Pan'') oraz ''Theos'' (''Bóg'').
W [[koine|greckich]] tekstach religijnych (LXX i inne) z przełomu er tetragram zaliczano do tzw. ''imion świętych'' (''nomina sacra'') i zapisywano w sposób trojaki: 1. przez przepisanie do greckiego tekstu tetragramu hebrajskiego ''JHWH'' (wskutek przepisywania przypominał on greckie litery ''ПIПI''), 2. przez zapisanie w formie ''IOA'' lub ''IAO'' (gr. ''IΩA'', ''IAΩ''), lub 3. przez zastosowanie skrótu od wyrazu ''Kyrios'' (''"Pan"'') – litery ''KΣ'' połączone kreską nad skrótem (analogicznie ''Iesous'' – ''IΣ'' i inne). Z czasem wyłączna stała się trzecia opcja – ''Kyrios'' (zob. ''[[Carsten Peter Thiede]]'' ''Jezusowy papirus'').
''[[Hexapla|Heksapla]]'' z lat 40. [[III wiek]]u, ''[[poliglota (Biblia)|poliglota]]'' opracowana przez [[Orygenes]]a, zawiera
imię ''JHWH''.
Imię ''Jahwe'', ''Jehowa'' występuje także w Biblii jako składnik dwuczłonowych [[Imiona semickie|imion hebrajskich]], np.: ''Matitjahu'' (pol. ''[[Mateusz]]/[[Maciej]]'') i ''Jehochanan'' (pol. ''[[Jan]]'').
W [[Księga Estery|Księdze Estery]] w czterech różnych miejscach tekstu hebrajskiego można dostrzec [[akrostych]] tetragramu: początkowe lub końcowe litery czterech kolejnych słów składają się na JHWH. Litery te wyróżniono co najmniej w trzech starożytnych manuskryptach hebrajskich, a w Masorze zaznaczono je na czerwono.
=== Występowanie w przekładach ===
W większości przekładów Biblii '''imię własne''' Boga zastąpiono ''określeniami'': ''"Pan"'' lub ''"Bóg"''. Tłumacze podzielili w ten sposób judaistyczną tradycję: Żydzi pomijając imię Boga, uzasadniali to poglądem, że jest ono zbyt święte, aby można je było wymawiać. Dziś część uczonych tłumaczy ten zwyczaj brakiem całkowitej pewności, jak pierwotnie brzmiała wymowa tego imienia. Tetragram z tekstu [[Tanach]]u nigdy jednak nie jest usuwane.
W myśl tradycji o niestosowności zawierania imienia Jahwe w Piśmie Świętym, łacińska ''[[Wulgata]]'' – pierwszy oficjalnie uznany przekład katolicki – we wszystkich miejscach imię Boga zastępuje wyrazami ''"Dominus"'' (''Pan'') oraz ''"Deus"'' (''Bóg''). Przekład ten opublikowany w [[405]] n.e. przez sekretarza papieża [[Damazy I|Damazego I]], [[Hieronim ze Strydonu|Hieronima]], stał się podstawą do dalszych tłumaczeń, tak więc najbardziej autorytatywny, aż do lat czterdziestych ubiegłego wieku anglojęzyczny przekład ''"Douay"'', opierając się na łacińskiej'' Wulgacie'', także nie używał imienia ''Jahwe''. W Biblii angielskiej imię to pojawiło się pierwszy raz w roku [[1530]], kiedy [[William Tyndale]] opublikował przekład pierwszych pięciu ksiąg biblijnych. Imię Boże w formie ''"Iehouah"'' występuje w nich raz w [[księga Wyjścia|księdze Wyjścia]] 6,3. W pozostałych miejscach użyto pisanego dużymi literami – w celu rozróżnienia od rzeczywistego występowania tego określenia w źródłach – słowa ''"PAN"'', informując o tym w uwadze do wydania.
Tłumacze ''[[Biblia Króla Jakuba|Biblii Króla Jakuba]]'' (''Authorized Version 1611''), trzymając się zwyczaju, ujawnili imię w formie ''"JEHOVAH"'' tylko w kilku wersetach a niemal wszędzie, gdzie w hebrajskich źródłach występował tetragram, użyto słów ''"LORD"'' (''Pan'') lub ''"GOD"'' (''Bóg''). Podobnie było w pierwszym kompletnym przekładzie Biblii na język węgierski, którego dokonał Gáspár Karolyi w [[1586]] (tzw. ''Biblia z [[Vizsoly]]'') – imię Boże występuje w niektórych wersetach w formie ''Jehova'' m.in. w: Księdze Wyjścia 6,3 i w Psalmie 83,19 a w pozostałych miejscach ''JHWH'' został zastąpione przez ''"Úr"'' (''Pan''). Niemiecki ''Przekład [[Marcin Luter|Marcina Lutra]]'' z [[1534]] – mimo, iż sam Luter surowo krytykował żydowską tradycję to w swoim przekładzie Biblii z języków oryginalnych nie uwzględnił imienia Boga w żadnym miejscu, używając wyrazów zastępczych np.: ''"HERR"'' (''Pan''). Natomiast w przekładzie katolickim dra [[Jan Mayer von Eck|Johannesa Ecka]] z [[1537]], imię Boże występowało tylko w przypisie do wersetu z Księgi Wyjścia 6,3 w formie ''Jehoua'' (''"Der name Adonai Jehoua"''). W późniejszych przekładach niemieckich imię to występowało najczęściej w tym wersecie [[Księga Wyjścia|Księgi Wyjścia]] (6,3), chociaż np. w katolickim przekładzie Biblii, dokonanym przez [[Leander van Eß|Leandera van Eß]] w I połowie XIX w. imię Boże w formie ''Jehova'' występuje także m.in. w [[Psalm 83|Psalmie]] 83,19 i [[Księga Ezechiela|księdze Ezechiela]] 48,35. Również w przekładzie [[Elberfelder Bibel]] z II połowy XIX w. występuje imię Boże. W licznych przekładach Biblii i jej fragmentów na język rosyjski można spotkać się z formą imienia Bożego w postaci '''Иегова''' (''Ijegowa'') bądź ''Егова'' (''Jegowa'') jak np. w ''[[Przekład Synodalny|Przekładzie Synodalnym]]'' (''Синодальный Перевод'') ''Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej'', wydanym w 1872 Imię Boże (''Иегова'') można tam znaleźć w [[Księga Rodzaju|Księdze Rodzaju]] 22,4 i w [[Księga Wyjścia|Księdze Wyjścia]] 15,3; 17,15; 33,19; 34,5; i w przypisie do 6,3 a także w [[Księga Sędziów|Księdze Sędziów]] 6,24 i [[Księga Ozeasza|Księdze Ozeasza]] 12,5. Współcześnie jednak dominuje tendencja do stosowania w miejscach, gdzie imię występuje, tytułów ''"Pan"'' lub ''"Bóg"'', także w tych przekładach, w których pierwotnie się ono znajdowało.
==== Niektóre przekłady z imieniem niezastąpionym tytułami ====
* ''Przekład Akwili (Aquili)'' (grecki, wyd. 128) Tetragram pisany literami hebrajskimi.
* ''[[Hexapla|Heksapla]] Orygenesa'' (hebrajski, aramejski, grecki, wyd. 245)
* ''Den Bibel, Tgeheele Oude ende Nieuwe Testament'' (niderlandzki, wyd. 1528) Tetragram występuje w tym Nowym Testamencie.
* ''Przekład Williama Tyndale'a'' (angielski, wyd. 1530)
* ''La Biblia di Antonio Brucioli'' (łaciński, wyd. 1530, 1551)
* ''Biblia Zürchera'' (niemiecki, wyd. 1531)
* ''Przekład Thomasa de Vio Cajetanusa'' (łaciński, wyd. 1531)
* ''Przekład Antona Margaritha'' (hebrajski, wyd. 1533) Tetragram występuje w Nowym Testamencie.
* ''Biblia Johanna Ecka'' (niemiecki, wyd. 1534)
* ''Olivetan Biblia'' (francuski, wyd. 1535)
* ''The Great Bible or The Byble in Englyshe'' (angielski, wyd. 1540)
* ''Biblia Johannesa Bugenhagena'' (dolnoniemiecki, wyd. 1541)
* ''Biblia. Das ist. Die gantze Schrifft Altes und Newes Testaments'' (niemiecki, wyd. 1545)
* ''Biblia, de Gantsche Heylighe Schrift'' (niderlandzki, 1548 i 1561)
* ''Przekład Johannes Calvijna'' (łaciński, wyd. 1554)
* ''Przekład Roberta Estienne'a'' (łaciński, wyd. 1557)
* ''[[Biblia Genewska]]'' (angielski, wyd. 1560)
* ''Przekład Reiny'' (hiszpański, wyd. 1561)
* ''Deux-aes-Bijbel'' (niderlandzki, wyd. 1561)
* ''Leuvense Bijbel'' (niederlandzki, wyd. 1566 i 1743)
* ''William Morgan Bible'' (walijski, wyd. 1567)
* ''The Bishop's Bible'' (angielski, wyd. 1568)
* ''Biblia łacińska'' (niemiecki, wyd. 1575)
* ''Biblia Dalmatina'' (słoweński, wyd. 1577)
* ''Deuxabijbel'' (niderlandzki, wyd. 1580, 1590, 1614, 1624 i 1628)
* ''Biblia Károli Gáspár'' (węgierski, wyd. 1586)
* ''Marnix van Sint-Aldegonde-Bijbel'' (niderlandzki, wyd. 1591)
* ''Het Boeck der Psalmen'' (niderlandzki, wyd. 1591 i 1928)
* ''Novum Testamentum Domini Nostri Iesu Christi'' tłum. E. Hutter (cz. hebrajska, wyd. 1599) Tetragram występuje w [[List do Efezjan|Ef]] 5:17.
* ''Przekład Johna Eliota'' (massachusett, wyd. XVII w.)
* ''Biblia przekładu Valera'' (hiszpański, wyd. 1602)
* ''Przekład Hansa Paulsena Resena'' (duński, wyd. 1604)
* ''La Sacra Bibbia di Giovanni Diodati'' (włoski, wyd. 1607, 1946)
* ''The Douay Version'' (angielski, wyd. 1609)
* ''[[Biblia Króla Jakuba]]'' (angielski, wyd. 1611)
* ''Biblia Święta Roberta Barkera'' (angielski, wyd. 1611)
* ''Gustav Adolfs Bibel'' (szwedzki, wyd. 1618)
* ''Five bookes of Moses the booke of the Psalmes and the Song of Songs'' (Przekład H. Ainswortha) (angielski, wyd. 1627)
* ''Sacra Biblia – Theodoro Beza'' (łaciński, wyd. 1633 i 1703)
* ''Bay Psalm Book'' (angielski, wyd. 1640)
* ''The New Testament of Our Lord and Saviour Jesus Christ'' tłum. J. Eliot (massachuset, wyd. 1661) Imię Boże występuje w [[Ewangelia Mateusza|Mt]] 21:9.
* ''Navaho-Bible'' (nawaho, wyd. 1662)
* ''A Literal Translation of the New Testament. From the Text of the Vatican Manuscript'' tłum. H. Heinfetter, (angielski, wyd. 1863) Imię Boże występuje w [[Ewangelia Marka|Mr]] 12:29, 30.
* ''Biblia Binghama Hirama II'' (gilbertański, wyd. 1665) Imię Boże ''Iehova'' występuje tysiące razy w Starym Testamencie i przeszło 50 razy w Nowym Testamencie.
* ''Biblia Pitschna'' (retoromański, wyd. 1666)
* ''Authorized King James Version'' (angielski, wyd. 1671)
* ''Biblia przekładu Almeida'' (portugalski, wyd. 1681)
* ''Jaunā Deriba un Psalmi'' (łotewski, wyd. 1684)
* ''Bibel Karl XII'' (szwedzki, wyd. 1703)
* ''Peter Williams Bible'' (walijski, wyd. 1712)
* ''Aegidius De Witte Bijbel'' (niderlandzki, wyd. 1717)
* ''Biblia z Berleburga'' (niemiecki, wyd. 1726)
* ''Vulgata Clementina & Versio Latina'' (łaciński, wyd. 1729)
* ''Van der Schuur Bijbel'' (niderlandzki, wyd. 1732)
* ''Bibel J.L. Smidt'' (niemiecki, wyd. 1735)
* ''Verklaring van Mozes eerste boek Genesis'' (niderlandzki, wyd. 1740)
* ''Staten Generael – Keur'' (niderlandzki, wyd. 1741)
* ''Staten Generaal – Nicolaas Goetzee'' (niderlandzki, wyd. 1748)
* ''Bibel von Johann George Starke'' (niemiecki, wyd. 1750)
* ''Bibel von M. Johann Carl Koken'' (niemiecki, wyd. 1750)
* ''Jehovah Bible'' (niderlandzki, wyd. 1762)
* ''Die Psalmen'' (niemiecki, wyd. 1772)
* ''Das Neue Testament'' (niemiecki, wyd. 1774) Imię ''Jehova(h)'' występuje w tym Nowym Testamencie 20 razy.
* ''Die neusten Offenbarungen Gottes'' (niemiecki, wyd. 1776)
* ''Figur-Bibeln'' (szwedzki, wyd. 1777)
* ''Sacra Bibbia di Antonio Martini'' (włoski, wyd. 1778, 1963)
* ''Sämtliche Schriften des Neuen Testaments'' tłum. Johana Jakoba Stolz (niemiecki, wyd. 1781-1782) Imię ''Jehova(h)'' występuje w tym Nowym Testamencie 10 razy.
* ''Bijbel Jacob Van Nuys Klinkenberg en Gerard Johan Nahuys'' (niderlandzki, wyd. 1780)
* ''Parapharastische Erklärung des Briefes Hebräer'' (niemiecki, wyd. 1780)
* ''Bibel J.J. Stolz'' (niemiecki, wyd. 1781, 1782, 1798) Imię ''Jehova(h)'' występuje w tym Nowym Testamencie 23 razy (I. wyd) i 108 razy (III wyd.).
* ''Die heiligen Schriften des neuen Testaments'' (Sebastian Mutschelle) (niemiecki wyd. 1789) Imię''Jehova(h)'' występuje w tym Nowym Testamencie 18 razy.
* ''De Bijbel vertaald, omschreven en door aanmerkingen opgehelderd – W. A. van Vloten'' (niderlandzki, 1789-1796) Imię ''Jehova'' występuje również w Nowym Testamencie ([[List do Rzymian|Rz]] 10:12,13 i [[Księga Apokalipsy|Ap]] 1:8,9).
* ''Przekład des Neuen Testaments'' tłum. Dominik von Brentano (niemiecki, wyd. 1791) Forma ''Jehovah'' użyta została kilkakrotnie w owym Nowym Testamencie.
* ''Die CL. [150] Psalmen Davids'' (niemiecki, wyd. 1793)
* ''Die Psalmen von Moses Mendelssohn'' (niemiecki, wyd. 1783-1823; 1921; 1991; 1998)
* ''Die heilige Schrift des neuen Testaments'' (Dominikus von Brentano) (niemiecki, wyd. 1796) Forma ''Jehovah'' występuje również w Nowym Testamencie.
* ''Die Psalmen von C. G. Kühnöl'' (niemiecki, wyd. 1799)
* ''Het Oude Testament – in 5 delen – Ysbrand van Hamelsveld '' (niderlandzki, wyd. 1802)
* ''Uebersetzung des neuen Testaments von Johann Babor'' (niemiecki, wyd. 1805) Imię ''Ijehova'' występuje w tym Nowym Testamencie w [[Ewangelia Łukasza|Łk]] 4:8.
* ''Die Offenbarung Johannis von Friedrich Münter'' (niemiecki, wyd. 1806)
* ''Die Psalmen'' (niemiecki, wyd. 1812)
* ''Bibel von Thaddäus Antonius Dereser'' (niemiecki, wyd. 1815)
* ''Tahitiaanse Vertaling (Przekład Notta i Daviesa)'' (tahitański, wyd. 1815)
* ''[[Peszitta]]'' (syryjski, wyd. 1816)
* ''The Gospel according to John – John Norton'' (angielski, mohawk, wyd. 1818) Imię ''Jehovah(ne) występuje w [[Ewangelia Jana|Jn]] 1:1,2,6.
* ''Das Buch Hiob'' (niemiecki, wyd. 1818)
* ''Przekład Leandera van Eß'' (niemiecki, wyd. 1821)
* ''Księga Psalmów – Dymitr Pawski'' (rosyjski, wyd. 1822)
* ''Van der Palm Bijbel'' (niderlandzki, wyd. 1822 i 1841)
* ''Das Neue Testament'' (G.F. Griesinger) (niemiecki, wyd. 1824) Imię ''Jehova'' występuje w [[Ewangelia Łukasza|Łk]] 4;18; [[Księga Apokalipsy|Ap]] 19:6.
* ''Das Buch Hiob von Friedrich Wilhelm Carl Umbreit'' (niemiecki, wyd. 1824)
* ''Przekład malgaski'' (malgaski, wyd. 1827) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''Staten Generael – Brandt en Enschede'' (niderlandzki, wyd. 1827 i 1856)
* ''Stary Testament w przekładzie Johanna Antona Theinera'' (niemiecki, wyd. 1828)
* ''Das Neue Testament Griechisch'' (niemiecki, grecki, wyd. 1829) Imię''Jehovah'', ''Jehoven'' występuje w tym Nowym Testamencie 29 razy.
* ''New Testament'' (malgalski, wyd. 1830)
* ''La Bible Le Deuteronome'' (francuski, wyd. 1834)
* ''Bible'' (malgalski, wyd. 1835)
* ''Die Psalmen von Michael Wirth'' (niemiecki, wyd. 1835)
* ''Die Bibel – Dr. Leander Van Ess'' (niemiecki, wyd. 1838)
* ''Stary Testament – Dymitr Pawski'' (rosyjski, wyd. 1839)
* ''Das Buch Hiob'' (niemiecki, wyd. 1842)
* ''The First Twelve'' Psalms in Hebrew (angielski, wyd. 1843)
* ''Vaihinger, Die Psalmen'' (niemiecki, wyd. 1845)
* ''Prent-Bijbel bevattende alle kanonijke boeken van het Oude en Nieuwe Testament versierd met nagenoeg duizend houtsneêplaten'' (niderlandzki, wyd. 1847)
* ''Bibel von Friedrich Gustav Lisco'' (niemiecki, wyd. 1853)
* ''Bibel von Johann Friedrich von Mayer'' (niemiecki, wyd. 1855)
* ''Het Oud Testament – Otto von Gerlach'' (niderlandzki, wyd. 1856)
* ''Berleburger Bibel'' (niemiecki, wyd. 1856)
* ''Franz Delitzsch Bibel (niemiecki, wyd. 1859)
* ''Przekład Roberta Moffata'' (tswana, wyd. 1857) Imię Jehowa występuje zarówno w Starym jak i Nowym Testamencie.
* ''De vijf boeken van Mozes – Dr. Mulder'' (niderlandzki, hebrajski, wyd. 1858)
* ''Verklaring der Godspraken van den profeet Zacharia – DS. Pieter Jan Laan'' (niderlandzki, wyd. 1859)
* ''Y Bibl Cyssegr-Lan'' (walijski, wyd. 1860)
* ''Biblia Makariosa'' (rosyjski, wyd. 1860-1867)
* ''Het Nieuwe Testamen van onze Heer Jezus Christus'' (niderlandzki, wyd. 1862) Imię ''Jehova'' występuje w [[Ewangelia Marka|Mr]] 3:17, [[List do Rzymian|Rz]] 14:6 i [[List do Hebrajczyków|Hbr]] 2:7.
* ''[[Young's Literal Translation]]'' (angielski, wyd. 1862)
* ''Psalmy w Przekładzie Stewarta J. J. Perowne’a'' (angielski, wyd. 1862)
* ''Die heilige Schrift neuen Testaments'' (niemiecki, wyd. 1863)
* ''Bibl : yr addoliad teuluaidd'' (walijski, wyd. 1863)
* ''[[The Emphatic Diaglott]]'' (angielski, wyd. 1864)
* ''Biblia Malgaska'' (malgaski, wyd. 1865)
* ''Het boek Job – Jan Jakob Lodewijk ten Kate'' (niderlandzki, wyd. 1865)
* ''Al de boeken van het Nieuwe Verbond'' (niderlandzki, wyd. 1868) Imię ''Jehova'' występuje również w Nowym Testamencie ([[Księga Apokalipsy|Apk]] 1:4 i 12:1)
* ''[[Elberfelder Bibel]]'' (niemiecki, wyd. 1871)
* ''Authorised Version'' (angielski, wyd. 1871)
* ''Przekład Synodalny'' (rosyjski, wyd. 1872)
* ''Biblia Sacra Vulgata'' (niemicki, łaciński, wyd. 1874)
* ''Illustrierte Pracht Bibel für Israeliten in dem masoretischen'' (niemiecki, masorecki wyd. 1874)
* ''Przekład Johna W. Davisa'' (chiński, wyd. 1876)
* ''Pisma Greckie w Przekładzie Franza Delitzscha'' (hebrajski, wyd. 1877) Zamieszczono w owym przekładzie Nowego Testamentu tetragram.
* ''John Brown Bible'' (angielski, szkocki, wyd. 1877)
* ''Emphasised Bible'' (angielski, wyd. 1878)
* ''Przekład Bungotai'' (japoński, wyd. 1880)
* ''Przekład Christiana Kalkara'' (duński, wyd. 1880)
* ''Synodale Bijbel'' (niderlandzki, wyd. 1881) Imię ''Jehovah'' występuje w [[Ewangelia Mateusza|Mt]] 1:21; 3:3; 5:35 oraz [[Dzieje Apostolskie|Dz]] 5: 41.
* ''Die Heilige Schrift Des Alten Testamentes'' (niemiecki, wyd. 1882)
* ''The English Revised Version'' (angielski, wyd. 1885)
* ''Die Heilige Schrift des Alten und Neuen Testaments'' (niemiecki, wyd. 1886) Imię ''Jehova'' występuje równiez w Łk 4:19.
* ''De Psalmen – Jan Jakob Lodewijk ten Kate'' (niderlandzki, wyd. 1887)
* ''Parallel-Bibel Otto Schmoller'' (niemiecki, wyd. 1888)
* ''De Profetieën van Amos' Zoon Isaïas in Nederlandsche verzen vertolkt'' (niderlandzki, wyd. 1889)
* ''[[Biblia Darby'ego]]'' (angielski, wyd. 1890)
* ''Przekład S. J du Toita'' (afrykanerski, wyd. 1890)
* ''Przekład Johanna Davida Michaelisa'' (niemiecki, duński, wyd. 1890)
* ''Versión Moderna'' (''Przekład współczesny'') (hiszański, wyd. 1893)
* ''La Sainte Bible – Le livre des Psaumes – H. Lesêtre'' (francuski, wyd. 1893)
* ''Het Nieuwe Testament of Alle boeken van het Nieuwe Verbond onzes Heeren Jezus Christus – Gerrit Jan Vos Adriaanzoon'' (niderlandzki, wyd. 1893) Imię ''Jehova'' występuje w [[Ewangelia Mateusza|Mt]] 1:20,23
* ''Crampon'' (francuski, wyd. 1894)
* ''Belgische Professorenbijbel'' (niderlandzki, wyd. 1896)
* ''Die Psalmen von Hans Keßler'' (niemiecki, wyd. 1899)
* ''Die Psalmen von Gebrüder Bornträger'' (niemiecki, wyd. 1899)
* ''[[American Standard Version]]'' (angielski, wyd. 1901). W wydaniu ''[[Revised Standard Version]]'' z 1952 powrócono do tradycji zastąpienia.
* ''Das Buch Ester nach der Septuaginta hergestellt von G. Jahn Leiden'' (niemiecki, wyd. 1901)
* ''Das Buch Job'' (Przekład Josepha Hontheima) (niemiecki, wyd. 1904)
* ''Sainte Bible'' – Augustin Crampon (francuski, wyd. 1905)
* ''Die Psalmen'' (niemiecki, wyd. 1905)
* ''Die Bibel von Arnold B. Ehrlich'' (niemiecki, wyd. 1905)
* ''Die Psalmen von Johannes Konrad Zenner'' (niemiecki, wyd. 1906)
* ''Biblia Hebraica Kittela'' (niemiecki, hebrajski wyd. 1906, 1913)
* ''Die Psalmen. In Versmassen der Urschrift'' (niemiecki, wyd. 1907)
* ''Das Fünfbuch Mose und das Buch Josua von Reuss'' (niemiecki, wyd. 1908)
* ''Das Buch Hiob In der Übertragung von Otto Hauser'' (niemiecki, wyd. 1909)
* ''Die Zwölf Propheten. In Versmassen der Urschrift (niemiecki, wyd. 1910)
* ''Helge Åkesons Bibelöversättning'' (szwedzki, wyd. 1911)
* ''Die Bibel oder die Heilige Schrift des Alten und Neuen Testamentes'' (niemiecki, wyd. 1911)
* ''Das alte Testament in religiöser Betrachtung für das moderne Bedürfnis'' (niemiecki, wyd. 1911-1913)
* ''Die Heilige Schrift Des Alten Testamentes'' (niemiecki, wyd. 1912)
* ''Das Buch Hiob'' (niemiecki, wyd. 1913)
* ''Die Bibel Prinz Max, Herzog zu Sachsen'' (niemiecki, wyd. 1914)
* ''Die Bibel Eine moderne Bearbeitung und Nachdichtung von Paul Kaegi'' (niemiecki, wyd. 1914)
* ''Die heiligen Schriften des Alten Bundes'' (niemiecki, wyd. 1915)
* ''Das Buch vom Dulder Job'' (niemiecki, wyd. 1917)
* ''Die Psalmen von Otto Hauser'' (niemiecki, wyd. 1919)
* ''Bibelen eller den hellige skrift'' (norweski, wyd. 1920)
* ''Przekład Franza Eugena Schlachtera'' (niemiecki, wyd. 1922)
* ''Die Heilige Schrift Miniaturbibel'' (niemiecki, wyd. 1922)
* ''Staten Generael – Keur'' (2.edycja) (niderlandzki, wyd. 1922)
* ''Erstes und zweites Buch Mosis'' (niemiecki, wyd. 1922)
* ''Die Psalmen. Lateinisch und Deutsch'' (łaciński, niemiecki, wyd. 1922)
* ''Przekład A. Bertholeta'' (niemiecki, wyd. 1923)
* ''Pontificio Istituto Biblico'' (włoski, wyd. 1923)
* ''La Sainte Bible'' – Louis Segond (francuski, wyd. 1923)
* ''Die drei älteren Evangelien'' (niemiecki, wyd. 1923) Imię ''Jahve'' występuje w Łk 20:37.
* ''Naujas testamentas músû viešpaties ir isganytojo Jẽzaus Kristaus'' (litewski, wyd. 1923)
* ''Biblia Neophytusa Vamvasa'' (grecki, wyd. 1924)
* ''Versione Riveduta di Giovanni Luzzi'' (włoski, wyd. 1925, 1966)
* ''Italian Riveduta'' (włoski, wyd. 1927)
* ''The Christian’s Bible – New Testament'' – George N. LeFevre (angielski, wyd. 1928) Imię Boże zamieszono w owym Nowym Testamencie.
* ''Die Heilige Schrift des Alten Testamentes'' (niemiecki, wyd. 1929)
* ''Te reo Māori Bible'' (maori, wyd. 1930)
* ''Det Norsk Bibelselskap'' (norweski, wyd. 1930)
* ''Przekład Hubertw Lassaulxa'' (niemiecki, wyd. 1931)
* ''Sants Evangelis. Traducción occitana de l'abal Juli Cubaynes'' (oksytański, wyd. 1931) ''Yahweh'' występuje w [[Ewangelia Mateusza|Mt]] 1:21.
* ''Bible des Jeunes'' (francuski, wyd. 1931)
* ''Bonner Bibel'' – Petrus Dausch (duński, wyd. 1932) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''Kinh Thánh Tiếng Việt (wietnamski, wyd. 1934)
* ''Przekład Karla Jonata'' (niemiecki, wyd. 1934)
* ''Die Heilige Schrift des Alten und Neuen Testament'' (niemiecki, wyd. 1934)
* ''An American Translation'' (angielski, wyd. 1935)
* ''Przekład Henricha Herkennea'' (niemiecki, wyd. 1936)
* ''Die Psalmen'' (Przekład Petera Kettera) (niemiecki, wyd. 1937)
* ''Familienbibel'' (Przekład Petera Kettera) (niemiecki, wyd. 1938)
* ''Herders Laien-Bibel'' (niemiecki, wyd. 1938, 1947)
* ''Versión Nàcar-Colunga'' (hiszpański, wyd. 1944)
* ''La Bibbia Eusebio Tintori'' (włoski, wyd. 1945)
* ''Ny Soratra masina dia ny Testamenta taloha sy ny Testamenta vaovao'' (malgalski, wyd. 1945)
* ''The New Testament Letters'' J.W.C. Wand (angielski, wyd. 1946) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''Echterbibel - Fr. Nötscher'' (niemiecki, wyd. 1947)
* ''Herder Bibel'' (niemiecki, wyd. 1948)
* ''Die Psalmen nach dem hebräischen Grundtext'' (niemiecki, wyd. 1949)
* ''Biblia'' (kiswahili, wyd. 1952)
* ''Novi Zakon Gospoda in zveličarja našega Jezusa Kristusa : po grškem izvirniku'' (słoweński, wyd. 1953)
* ''La Sacra Bibbia Ricciotti'' (włoski, wyd. 1955)
* ''Przekład Artura Weisera'' (niemiecki, wyd. 1955)
* ''Przekład Theophila Flügge'' (niemiecki, wyd. 1955)
* ''Die Heilige Schrift in Deutscher Übersetzung'' (niemiecki, wyd. 1957-1959)
* ''La Bibbia , Edizione Paoline'' (włoski, wyd. 1958, 1970, 1997)
* ''Nardoni Biblico'' (włoski, wyd. 1960)
* ''Bibeli Mimo tabi Majemu Lailai'' (joruba, wyd. 1960)
* ''Garafalo'' (włoski, wyd. 1960)
* ''Tagalog Biblie'' (tagalog, wyd. 1960)
* ''La Santa Biblia'' (hiszpański, wyd. 1960)
* ''New English Bible'' (angielski, wyd. 1961)
* ''La Sacra Bibbia , Pontificio Istituto Biblico'' (włoski, wyd. 1961)
* ''Te Bibilia Mo'a Ra, Oia Te Faufaa Tahito E Te Faufaa Api Ra'' (tahitański, wyd. 1962)
* ''Edycja Paulińska'' (hiszpański, wyd. 1964)
* ''Versión Evaristo Martín Nieto'' (hiszpański, wyd. 1964)
* ''Anyamesem anaa kyerew kronkron akan kasa mu'' (twi akuperm, wyd. 1964)
* ''Anyamesem anaa twere kronkron akan kasa mu'' (twi asante, wyd. 1964)
* ''La Sacra Bibbia ed. Garzanti'' (włoski, wyd. 1964)
* ''La Bibbia di Mons. Garofalo'' (włoski, wyd. 1964)
* ''Przekład Franquesa-Solé'' (hiszpański, wyd. 1965)
* ''Versión Serafin de Ausejo'' (hiszpański, wyd. 1965)
* ''The Amplified Bible'' (angielski, wyd. 1965, 1987)
* ''Koren Bible'' (hebrajski, wyd. 1966)
* ''Die Bibel Die Heilige Schrift Des Alten und Neuen Bundes'' (niemiecki, wyd. 1966, 1983)
* ''Versión Cantera-Igliesias'' (hiszpański, wyd. 1967)
* ''Potifício Insttituto Bíblico'' (portugalski, wyd. 1967)
* ''Nuovissima Versione della Bibbia Edizione'' (włoski, wyd. 1967-1980)
* ''Concordata'' (włoski, wyd. 1968)
* ''Biblían : tad er heiløg ritning'' (islandzki, wyd. 1968)
* ''Piibel: vana ju uus Testament'' (estoński, wyd. 1968)
* ''La Sacra Bibbia , Galbiati, Penna e Rossano'' (włoski, wyd. 1968)
* ''O le tusi paia'' (samoański, wyd. 1969)
* ''Betiledi ba bosangi'' (douala, wyd. 1970)
* ''Biblia sau sfînta scriptura a vechiului si noului testament'' (rumuński, wyd. 1970)
* ''Biblija ili sveto pismo staroga i novoga zavjeta'' (chorwacki, wyd. 1971)
* ''The New American Standard Bible'' (angielski, wyd. 1971, 1995)
* ''[[The Bible in Living English]]'' (angielski, wyd. 1972)
* ''Bibel Einheitsübersetzung'' (niemiecki, wyd. 1972)
* ''Osty'' (francuski, wyd. 1973)
* ''Revidierte Elberfelder'' (niemiecki, wyd. 1974)
* ''La Sacra Bibbia CEI'' (włoski, wyd. 1974)
* ''Axdiga Cusub oo Rabbigeena iyo Badbaadiyeheena Ciise Masiix'' (somali, wyd. 1976)
* ''Biblia Hebraica Stuttgartensia'' (niemiecki, wyd. 1977)
* ''Biblia Elligera-Rudolpha'' (hebrajski, wyd. 1977)
* ''The New International Version'' (angielski, wyd. 1978, 2011).
* ''Mukanda wa Nzambi'' (luba, wyd. 1979)
* ''Biblia we współczesnej grece w przekładzie Neofitosa Vamvasa'' (grecki, wyd. 1979)
* ''Magandang Balita'' (tagalog, wyd. 1980)
* ''Il-Bibbja Mqaddsa'' (maltański, wyd. 1980)
* ''Bibliia abo Knihi Sviatoho Pis'ma Staroho y Novoho Zapovitu'' (ukraiński, wyd. 1980)
* ''Kinh-thánh cu'u-u'ó'c và tân-u'ó'c'' (wietnamski, wyd. 1980)
* ''[[Bethel Edition]]'' (angielski wyd. 1981) Imię Boże w formie Yahweh występuje zarówno w Starym jaki i Nowym Testamencie 7000 razy.
* ''The New King James Version'' (angielski, wyd. 1982)
* ''Willibrord Vertaling'' (niderlandzki, wyd. 1982, 1993, 1995)
* ''Ibhayibheli elingcwele'' (zuluski, wyd. 1982)
* ''Il-Bibbja Mqaddsa'' (maltański, wyd. 1983)
* ''The Holy Bible in Urdu'' (urdu, wyd. 1983)
* ''Die Bibel in Bilder'' (niemiecki, wyd. 1983)
* ''Emphasized Bible - Rotherham'' (angielski, wyd. 1984)
* ''La sankta biblio'' (esperanto, wyd. 1984)
* ''Die alternativ Bibel'' (niemiecki, wyd. 1984)
* ''Betiledi ba bosangi'' (doula, wyd. 1985)
* ''Bible de Chouraqui'' (francuski, wyd. 1985) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''Leabhraichean an T-seann Tiomnaidh agus an Tiomnaidh Nuaidh'' (galicyjski, wyd. 1985)
* ''Green's Literal Translation'' (angielski, wyd. 1985)
* ''The God's Word Translation'' (angielski, wyd. 1985)
* ''The New Jerusalem Bible'' (angielski, wyd. 1985)
* ''The Holy Bible, R.V.'' (ammharski, wyd. 1986)
* ''Bibeli Mimo tabi Majemu Lailai ati Titun'' (joruba, wyd. 1986)
* ''Alkitab yaitu Perjanjian Lama dan Perjanjian Baru'' (indonezyjski, wyd. 1987)
* ''The New Century Version'' (angielski, wyd. 1987, 1991)
* ''DaBhaR-Übersetzung'' (niemiecki, wyd. 1987-2007)
* ''Przekład Alfonsa Deisslera'' (niemiecki, wyd. 1989)
* ''Les Evangiles, Claude Tresmontant'' (francuski, wyd. 1991) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''La Nuova Diodati'' (włoski, wyd. 1991)
* ''Kleine Jerusalemer Bibel'' (niemiecki, wyd. 1992)
* ''Hak-fa yok-hon fuk-yim-su'' (chiński, wyd. 1993)
* ''Biblija ili Sveto Pismo Staroga i Novoga Zavjeta'' (serbski, wyd. 1993)
* ''Il libro di Isaia'' (włoski, wyd. 1994)
* ''La Bibbia. Versione Nuova Riveduta'' (włoski, wyd. 1994)
* ''Santa Biblia. Traducida del arameo al español'' (hiszpański, wyd. 1994) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''[[Biblia Jerozolimska]]'' (angielski, czeski, francuski, hiszpański, portugalski, włoski i inne)
* ''The New International Reader's Version'' (angielski, wyd. 1995)
* ''Embimbiliya li kola'' (umbundu, wyd. 1996)
* ''Biblia Makariosa'' (rosyjski, wyd. 1996)
* ''The New Living Translation'' (angielski, wyd. 1996)
* ''Bibel 2000'' (niemiecki, wyd. 1997-2001)
* ''[[Biblia Makarego]]'' (rosyjski, wyd. 1997)
* ''The World English Bible'' (angielski, wyd. 1997)
* ''[[Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata|New World Translation of the Holy Scriptures]]'' (angielski, wyd. 1984, polski – 1997 i w 102 innych językach) Imię Boże w formie Jehowa występuje łącznie 7210 razy.
* ''Petrus Canisius vertaling'' (niderlandzki, wyd. 1998)
* ''Buch Ruth'' (niemiecki, wyd. 1998)
* ''Peymana Nu (INCIL)'' (kurdyjski, wyd. 1998)
* ''The American King James Version'' (angielski, wyd. 1999)
* ''Bag-omg Kalibotang'' (cebuański, wyd. 2000)
* ''S Neue Testament'' (szwabski, wyd. 2000)
* ''La Bibbia , Oscar Mondadori'' (włoski, wyd. 2000)
* ''Mokomi na bulee na njambe mabiangami nkombo Biblia yango kondimana na kala kondimana na sika'' (lingala, wyd. 2001)
* ''The English Standard Version'' (angielski, wyd. 2001)
* ''Today Color Study Bible'' (koreański, wyd. 2002)
* ''Neues Testament von Heinz Schumacher'' (niemiecki, wyd. 2002) Imię ''Jahve'' występuje w owym Nowym Testamencie 15 razy.
* ''Bochumer Bürger Bibel'' (niemiecki, wyd. 2003)
* ''АРИУН БИБЛИ'' (''Ariun Bibli'') (mongolski, wyd. 2004)
* ''Das Alte Testament von Adolf Pfleiderer'' (niemiecki, wyd. 2004)
* ''The Holman Christian Standard Bible'' (angielski, wyd. 2004, 2008)
* ''Pismo Święte Nowego Testamentu i Psalmy'' (kaszubski, wyd. 2005)
* ''The Holman Christian Standard Bible'' (angielski, wyd. 2004, rewizja 2008)
* ''Sfintele Scripturi Traducerea lumii noi'' (rumuński, wyd. 2006)
* ''Biblia Peshitta en Español'' (hiszpański, wyd. 2006) Imię Boże występuje również w Nowym Testamencie.
* ''Die Benedikt Bibel'' (niemiecki, wyd. 2007) ''Jahwe'' występuje w [[Księga Wyjścia|Wj]] 6:3.
* ''Das Neue Testament'' (Przekład Adolfa Pfleiderera) (niemiecki, wyd. 2007) Imię ''Jehova'' występuje w owym Nowym Testamencie.
* ''NBV – Studiebijbel'' (niderlandzki, wyd. 2008)
* ''Kutsal Kitap Yeni Dünya Çevirisi'' (turecki, wyd. 2008)
* ''Bibel für Schwoba'' (szwabski, wyd. 2008)
* ''Zürcher Bibel'' (niemiecki, wyd. 2008)
* ''The Scripures'' (angielski, wyd. 2009) W formie tetragramu.
* ''NeÜ - Neue evangelische Übersetzung'' (niemiecki, wyd. 2009)
* ''Das Neue Testament und die Psalmen'' (Przekład Herberta Jantzena) (niemiecki, wyd. 2009)
* ''NeÜ bibel.heute'' (niemiecki, wyd. 2010)
* ''Księga Psalmów'' (hebrajski, wyd. 2011)
==== W polskich przekładach ====
* ''[[Biblia brzeska]]'' (lub ''Biblia Radziwiłłowska'', wyd. 1563, przekład [[kalwinizm|kalwiński]]). Imię w zapisie ''"Jehowa"'' występuje w Wj 6,3.
* ''[[Biblia nieświeska]]'' ([[Szymon Budny]], 1572, przekład [[Bracia polscy|ariański]]). Imię Boże w formie ''"Jehowa"'' występuje w całym Starym Testamencie.
* ''[[Nowy Testament]]'' [[Szymon Budny|Szymona Budnego]] (1574, przekład [[Bracia polscy|ariański]]). Imię ''"Jehowa"'' 11 razy w Ewangelii według Mateusza (Mt 1,20; 1,22; 1,23; 2,13; 2,15; 2,19; 4,7; 4,10; 5,35; 22,37; 44).
* ''[[Psałterz Dawidów]]'' ([[Jan Kochanowski]], 1579, poetycki). Imię Boże w formie ''"Jowa"'' występuje w [[Psalm 119|Psalmie 119]] w wersetach 65, 108, 150 i 159.
* [[Biblia Jakuba Wujka]] (wyd. 1599, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię oddane jako ''"Adonai"'' w Księdze Wj 6,3. Imię ''"Jehowa"'' (w wyd. 1599) lub ''"Jahwe"'' (w wyd. 1962) występuje tylko w przypisach.
* ''[[Biblia gdańska]]'' (wyd. 1632, przekład [[Protestantyzm|protestancki]]). Imię Boże w formie ''"Jehowa"'' występuje w Księdze Wj 6,3.
* ''Pismo Święte - Amos'' (wyd. 1922, przekład katolicki, ks. Wilhelm Wincenty Michalski)
* ''[[Biblia Tysiąclecia]]'' (wyd. 1965 i następne, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię ''"Jahwe"'' w I wydaniu (1965) występuje w całym Starym Testamencie z wyjątkiem Księgi Psalmów. W wydaniu II (1971) również w Psalmach (łącznie około 6000 razy). Począwszy od wydania III (1976), zgodnie z decyzją polskiego episkopatu, w większości miejsc imię ''Jahwe'' zastąpiono tytułem ''"Pan"'', z wyjątkiem 21 wersetów (w sumie 23 razy). Imię pozostawiono jednak w przypisach.
*''[[Księga Psalmów|Księga Psalmów w przekładzie Stanisława Wójcika]]'' - tłum. o. Stanisław Wójcik [[CSsR]] (wyd. III 1968 Brighton, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]) - Imię Boże w formie ''"Jahwe"'' w Ps. 68:5, 83:19, 94:23.
* ''[[Biblia lubelska|Przekład Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego]]'' (tzw. ''Biblia lubelska'', wyd. 1971, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię ''"Jahwe"'' występuje 6823 razy w całym Starym Testamencie.
* ''[[Biblia warszawska]]'' (''"Nowy Przekład"'' ''[[Towarzystwo Biblijne w Polsce|Brytyjskiego i Zagranicznego Towarzystwa Biblijnego]]'', tzw. ''brytyjka'', wyd. 1975, przekład [[protestantyzm|protestancki]]). W większości wydań Imię Boże w formie ''"Jahwe"'' występuje jeden raz w Księdze Wj 6,3 (wydanie małe). W innych wydaniach (średnie) w Wj 3,14; 6,3; w Lb 14,35, w Izajasza 40,10; 48,17. W wydaniu dużym drukiem nie występuje ani razu.
* ''[[Biblia poznańska]]'' (wyd. 1982-1987, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię ''"Jahwe"'' występuje w całym Starym Testamencie.
* ''[[Dzieje Apostolskie]]'' – tłum. Roman Brandstaetter (wyd.1984, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię Boże w formie ''"Jahwe"'' 2,11, 2,17.
* ''[[Księga Psalmów|Psalmy]]'' – tłum. ks. Stanisław Łach i ks. Jan Łach (1986, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]) – imię Boże w formie ''"Jahwe"''.
* ''[[Nowy Testament, Współczesny Przekład|Współczesny przekład]]'' (NT, wyd. 1991, ''[[Towarzystwo Biblijne w Polsce|TB]]''). ''"Jahwe"'' w Łukasza 1,78.
* ''[[Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata|Przekład Nowego Świata]]'' (wyd. 1997, [[Świadkowie Jehowy]]) Imię Boga występuje w formie ''"Jehowa"'' w sumie 7210 razy w całej Biblii (6973 razy w Starym Testamencie, nazywanym w przekładzie Pismami Hebrajskimi, i 237 razy w Nowym Testamencie, nazywanym Chrześcijańskimi Pismami Greckimi).
* ''[[Biblia warszawsko-praska]]'' ([[biskup|bp]] [[Kazimierz Romaniuk|K. Romaniuk]], wyd. 1998, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię Boże ''"Jahwe"'' występuje ponad 3500 razy w księgach Starego Testamentu (więc w około połowie miejsc w stosunku do tekstu hebrajskiego).
* ''[[Biblia Ekumeniczna]]'' (NT i Psalmy, wyd. 2001, ''[[Towarzystwo Biblijne w Polsce|TB]]''). Imię Boże w formie ''"JAHWE"'' występuje w księgach dydaktycznych Starego Testamentu w wersetach [[Psalm 68|Ps 68]],5 i [[Psalm 83|Ps 83]],19; w pozostałych przypadkach oddane kapitalikami jako ''"PAN"'' lub ''"BÓG"''<ref>Pomimo że według wstępu tetragram ''JHWH'' zawsze oddano jako zapisane kapitalikiem określenia ''"PAN"'' lub ''"BÓG"''</ref>.
* ''[[Hebrajsko-polski Stary Testament|Hebrajsko-polski Pięcioksiąg]]'' (międzywierszowy, wyd. 2003, przekład [[Kościół katolicki|katolicki]]). Imię oddane przez transkrypcję tetragramu ''"JHWH"''.
* ''Psalmy w przekładzie [[Izaak Cylkow|Izaaka Cylkowa]]'' (reprint, 2008; ''Wydawnictwo Austeria'') – imię Boże oddane jako ''"Wiekuisty"'' oraz kilka razy w formie ''"Jah"''.
== Wymowa ==
=== Wymowa w ciągu wieków ===
Ze względu na jedynie [[abdżad|spółgłoskową pisownię]] języka starohebrajskiego i aramejskiego nie są znane samogłoski, których używano do pierwotnej wymowy. Uważa się, że znajomość wymowy tego imienia wymarła w wyniku ograniczeń [[religia|religijnych]], które pozwalały na wymowę tego imienia wyłącznie [[Arcykapłan (w Biblii i judaizmie)|arcykapłanowi]] w ''Świętym Świętych'' [[Świątynia Jerozolimska|Świątyni]] i tylko raz w roku (według [[Józef Flawiusz|Flawiusza]]). Według niektórych uczonych odrzucających przekaz Biblii, był to [[neologizm]] w [[język hebrajski|języku hebrajskim]], stworzony przez [[kapłan]]ów w celu jednoznacznego nazwania [[monoteizm|monoteistycznego]] Boga [[Żydzi|żydowskiego]], ponieważ starsze imiona były często niejednoznaczne [[gramatyka|gramatycznie]] lub zapożyczone. Stąd wraz ze zniszczeniem [[Świątynia Jerozolimska|Świątyni]] prawdopodobnie całkowicie zanikła znajomość odczytywania tego imienia.
W [[starożytność|starożytności]] poza hebrajskim tetragramem imię ''JHWH'' [[pismo|zapisywano]] w różnych wersjach: '''Jevo''' ([[Sanchuniathon]]), '''Jao''' lub '''Jaho''' ([[Orygenes]], [[Diodor Sycylijski|Diodor Sycylijczyk]], [[Macrobius]], [[Klemens Aleksandryjski]], [[Hieronim ze Strydonu|Hieronim]]), '''Jabe''', '''Jabai''' lub '''Jahe''' ([[Samarytanie|Pięcioksiąg samarytański]], [[Epifaniusz]], [[Teodoret]]), '''Jaoth''' ([[Ireneusz z Lyonu]]), '''Jehieh''' ([[Jakub z Efezu]]). Żydowscy kopiści Pisma Świętego, [[Masoreci]] (VI-X w.), którzy opracowali znaki samogłoskowe pisma hebrajskiego, zapisywali imię jako '''Jehwah''', '''Jehwih''', '''Jehowah''' (według najstarszego pełnego, [[Masoreci|masoreckiego]] rękopisu Biblii hebrajskiej z [[1008]] roku, tzw. ''[[Kodeks Leningradzki]]'').
[[Łacina|Zlatynizowana]] wersja imienia pojawiła się po raz pierwszy ok. [[1270]] roku w łacińsko-hebrajskim dziele broniącym [[katolicyzm]]u przed [[judaizm]]em zatytułowanym ''"Pugio fidei"'' (''Sztylet wiary''), napisanym przez [[dominikanie|dominikanina]] [[Raymondus Martini|Raymundusa Martiniego]]. Imię występuje tam w formie '''Yohoua''' (w późniejszych przedrukach jako ''Jehova''). Powstałe w [[1303]] roku w podobnym celu dzieło Victora Porcheta "''Victoria Porcheti adversus impios Hebraeos''" (''Zwycięstwo Porcheta nad bezbożnymi Żydami'') podawało wymowę: '''Iohouah''', '''Iohoua''', '''Ihouah'''. W roku [[1518]] [[Zakon Braci Mniejszych|franciszkanin]] Petrus Galatinus, spowiednik [[Pius IV|papieża Piusa IV]], opublikował rozprawę "De arkanis Catholicae Veritatis" (''O tajemnicach prawdy powszechnej''), w której imię wielokrotnie oddawał w formie '''Iehoua'''. Zapisy te najprawdopodobniej inspirowane były wersją masorecką.
W wieku XVI, w dobie rozwoju [[reformacja|Reformacji]] i [[protestantyzm]]u, upowszechnił się łaciński zapis '''Iehova''' (stąd bezpośrednio polskie ''"Jehowa"'') zarówno wśród [[protestantyzm|protestantów]], jak i [[katolicyzm|katolików]] (wcześniej u [[judaizm|żydów]]). Wersja ta trafia do łacińskich (nie-katolickich) oraz narodowych przekładów Biblii, do sztuki i literatury religijnej i świeckiej. Wersja '''Jehowa''' dominuje w Polsce aż do połowy [[XX ]]wieku (zobacz ''Encyklopedia Katolicka'' z [[1910]] r.: ''"Jehowah – The proper name of God in the Old Testament"''<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08329a.htm ''Catholic Encyclopedia'': ''Jehovah'']</ref> ). Jeszcze w [[lata 20. XX wieku|latach 20.]] katoliccy uczeni stosowali oficjalnie formę ''"Jehowa"'' (np. ks. biskup dr [[Antoni Szlagowski]] w dziele ''"Nowy Testament Jezusa Chrystusa"'', wyd. [[1928]] r., ''Wydawnictwo Księży [[jezuici|Jezuitów]]'', s. 570). W wieku XIX protestanccy bibliści zaproponowali inne wersje niż ''"Jehowa"'' (''"Jahva"'', ''"Jahava"''). Zrekonstruowaną transkrypcję '''Jahvé''', która zyskała popularność mniej więcej w połowie XIX wieku ustalił protestancki racjonalista [[Heinrich Ewald]] (za podstawę tej rekonstrukcji posłużyła wersja [[Samaria|samarytańska]]). [[Hipoteza|Hipotezę]] tę w roku [[1936]] zaatakował katolicki biblista ksiądz [[Tadeusz Radkowski]] w wydanej przez siebie publikacji ''"Hebrajskie Imiona Boże"'', w której broni formy ''"Jehowa"''. Kościół katolicki (w Polsce) opowiedział się zdecydowanie za formą ''"Jahwe"'' - [[Biblia Tysiąclecia]] z [[1965]] r.
Trzeba jednak zaznaczyć, że część specjalistów na podstawie teoforycznych imion hebrajskich podaje inną formę wymowy niż ''Jehowa'' czy ''Jahwe''. Proponowane są wersje: ''Jahowah'', ''Jahoh'', ''Jahou'', ''Jawo'', ''Jowa'', ''Jauoh'', ''Jehuah'', ''Jahuah''. Dodatkowym dylematem jest wymowa występującej w tetragramie spółgłoski ו (''waw''), którą w starożytności Żydzi czytali najprawdopodobniej jak polskie [[Spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna|spółgłoskowe ''"u"'']] lub angielskie ''"w"''.
[[Ruch Rastafari|Rastafarianie]] używają do dziś skróconej formy '''[[Jah]]''' zaczerpniętej ze staroangielskiego tłumaczenia Biblii, tzw. ''King James Version'' (''KJV''), opublikowanego w [[1611]] roku i do dziś popularnego na [[Jamajka|Jamajce]] (od ''Hallelu-Jah'' czyli ''"chwalcie Jah"'', polskie ''[[Alleluja]]'').
=== Zakaz wymawiania ===
Najpóźniej w I wieku n.e. judaizm nawiązując do [[dekalog|przykazania]]: ''"Nie będziesz wzywał imienia Boga twego, Jahwe do czczych rzeczy, gdyż Jahwe nie pozostawi bezkarnie tego, który wzywa Jego imienia do czczych rzeczy"'' (Wj 20,7; BT) zakazał wymawiania tego imienia. [[Talmud]]yczny traktat ''Sanhedrin'' ostrzegał, że nie ma udziału w przyszłym świecie ten, kto wymówi imię. Dosłowne przestrzeganie tego zakazu spowodowało, że nie są znane samogłoski, których używano do pierwotnej wymowy. (Sposób wymowy był znany aż do roku [[70]], ale tylko wyższym kapłanom, po to aby [[Arcykapłan (w Biblii i judaizmie)|arcykapłan]] mógł zwokalizować to imię w święto [[Jom Kippur|Jom Kipur]], czemu towarzyszyła [[prostracja (religia)|prostracja]] wszystkich zgromadzonych w [[Świątynia Jerozolimska|Świątyni]]). W rabinicznym judaizmie zakaz wymawiania imienia ''JHWH'' jest nadal rygorystycznie przestrzegany.
Chanina ben Teradion żydowski uczony z II w. n.e., według Talmudu ''"kara stosu spotkała go za to, że wymawiał w całości Imię"''.
''"U starożytnych Żydów dziewięć liter alfabetu hebrajskiego służyło do przedstawienia liczb od jednego do dziewięciu. Dziewięć innych liter służyło do przedstawienia dziesiątek, od dziesięciu do dziewięćdziesięciu. Trzeci zestaw dziewięciu liter reprezentował setki, od stu do dziewięciuset. (...) Posługiwanie się literami alfabetu do oznaczania liczb miało ciekawe następstwa. Litery składające się na liczbę złożoną mogą przypadkowo utworzyć jakieś słowo. W tych wypadkach znaczenie owego słowa może mieć wpływ nawet na użycie danych liczebników. Na przykład według rachuby hebrajskiej liczbę piętnaście należałoby zapisać znakami יה, czyli dziesięć i pięć. Są to jednak pierwsze dwie litery słowa יהוה. Ponieważ prawo żydowskie zabraniało używania imienia Bożego nadaremno, więc Żydzi woleli zapisywać liczbę piętnaście jako טו, dziewięć i sześć."''<ref>Irving Adler ''A New Look at Arithmetic''</ref>.
Liczne kontrowersje otaczają właściwe brzmienie tego imienia. Spowodowane to zostało faktem, że w starożytnym [[język hebrajski|języku hebrajskim]] nie zapisywano [[samogłoska|samogłosek]], gdyż wynikają one z ogólnej struktury [[język (mowa)|języka]] i można się ich łatwo domyślić – zwłaszcza w prostych słowach codziennego użytku takich jak ''"ja"'', ''"jestem"'' itp. Choć [[masoreci]] dokonali pełnej i do dziś obowiązującej wokalizacji tekstu [[Tora|Tory]], w żadnym jego miejscu nie nanieśli właściwych samogłosek na imię Boga. Według większości biblistów wymowa ''"Jehowa"'' powstała w średniowieczu poprzez dodanie do tetragramu ''JHWH'' samogłosek z hebrajskiego ''"[[Adonai|Adonaj]]"'' (''Pan''), którym [[Żydzi]] zastępowali ''JHWH'' czytając na głos Biblię. Daje to słowo: ''JaHoWaH'' – ''Jehowah''.
Forma ''Jahwe'' jest chyba{{fakt|data=2010-03}} obecnie najpopularniejsza. Ciekawe wyniki daje badanie wymowy słów zawierających skróconą formę imienia Bożego, występującego np. w zwrocie ''Hallelujah'' (''Alleluja'') – ''"Chwalcie Jah"'' lub imieniu Jehoszua ([[Jezus Chrystus|Jezus]]) – ''"Jeh jest wybawieniem"''. Pierwsze wskazywałoby bardziej na formę ''Jahwe'', drugie na formę ''Jehowa''.
Według części biblistów, brzmienie Jahwe jest z dużym prawdopodobieństwem prawidłowym sposobem wymawiania oryginalnego, hebrajskiego słowa, gdyż wynika w logiczny sposób z wymowy hebrajskich słów ''"Ja"'' i ''"Hwe"'', co do których starożytnej wymowy nie ma większych wątpliwości, gdyż w hebrajskim po głosce ''[j]'' prawie zawsze występuje ''[a]'', a po zbitce ''[hw]'' prawie zawsze występuje ''"e"''. Przyznać jednak należy, że w imionach, w skład których wchodzi np. [[Jehoszua]], [[Jirmeiahu]], spotyka się zmienne samogłoski, nie da się więc ustalić jakich używali Izraelici. Zaznaczyć należy jednak, że w [[Fenicja|fenickim]] tekście podano imię Boga Izraela jako ''"Ave"''. Warto też zwrócić uwagę, że w związku z różnicami w wymowie poszczególnych samogłosek w językach współczesnych brzmienie używanych form najczęściej i tak nie ma nic wspólnego z brzmieniem oryginalnym.
Wg. [[Nowy Testament|Nowego Testamentu]] (w przekładzie Nowej Ery) [[Jezus Chrystus]] nie ustosunkował się do obowiązującego wówczas zakazu wymawiania tetragramu, m.in. czytając pewnego razu w szabat [[księga Izajasza|Księgę Izajasza]] (Iz 61:1-2) bez zastępowania imienia ''Jahwe'' (''Jehowa'') na ''Adonai''. (Łk 4:16-21)<ref>[http://www.brooklyn.org.pl/lukasa4.htm Brooklyn: Łukasza 4:16-21]</ref>
W okresie [[narodowy socjalizm|nazizmu]] kościołom protestanckim w niektórych częściach [[III Rzesza|Niemiec]] zabroniono używać wyrazu ''Jehova''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=378.png New york herald Tribune z 20.11.1938]</ref>.
W roku 1978 wszyscy prenumeratorzy miesięcznika ''The Jewish Observer'' - organu prasowego Żydów ortodoksyjnych - otrzymali kartkę pocztową, na której przeczytali: ''"Wprawdzie niezmiennie unikamy drukowania imienia Bożego w pełnej postaci — zarówno w artykułach redakcyjnych, jak i w ogłoszeniach — niestety wskutek godnego pożałowania błędu drukarskiego imię Boże wypisane hebrajskimi literami [יהוה] znalazło się w ogłoszeniu reklamującym ''Art Scroll Tehillim'' na ostatniej stronie wrześniowego wydania J.O. [Jewish Observer]"''. Przypomniano też czytelnikom, by ''"traktowali tę stronę z należytym szacunkiem"''. Komentarz z gazety ''New York Times'' podkreśla, że to znaczy, iż ''"gorszącej stronicy należy w końcu sprawić pogrzeb''".
W latach 70. XX w. [[kalwinizm|kalwiński]] ''Holenderski Kościół Reformowany'' usunął z swego przekładu Biblii w [[język afrykanerski|języku afrykanerskim]] w [[RPA]] imię ''Jehovah''. Ponadto od roku 1970 nie umieszczono go już w ich śpiewniku oraz katechizmie. Zamieniono również tablicę na kamieniu węgielnym budynku tego kościoła w [[Paarl]], gdzie pierwotnie – od 1904 r. było imię ''Jehovah'' – na tablicę ze słowem ''PAN'' (''Die Here'').
=== Zakaz stosowania imienia Bożego w Kościele katolickim ===
Jak podały 11 września 2008 media, [[Watykan|watykańska]] ''[[Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów]]'' na polecenie papieża [[Benedykt XVI|Benedykta XVI]] wydała dyrektywę o wycofaniu z tekstów liturgicznych, pieśni kościelnych i modlitw oraz z tekstów i przekładów biblijnych imienia ''Jahwe'', a zamiast tego zaleciła używanie słowa ''Pan'', jako odpowiednika żydowskiego słowa ''[[Adonai]]'' zgodnie z tradycyjną nauką judaizmu. W dyrektywie tej skrytykowano ''"praktykę wypowiadania Imienia Boga"'' w liturgii<ref>[http://wiadomosci.onet.pl/1823451,12,watykan_zmienia_imie_boga,item.html Watykan zmienia imię Boga]</ref><ref>[http://tygodnik.onet.pl:80/32,0,14558,bog_bez_imienia,artykul.html Bóg bez imienia – Wiara – ''Tygodnik Powszechny'']</ref><ref>Waszyngtoński ''Catholic'' sporządził listę pieśni kościelnych na indeksie. Większość z nich rozpoczynają słowa: ''Będę chwalił Jahwe''(''I will Bless Yahweh''), czy ''Jesteś blisko Jahwe'' (''You are near Yahweh''). Ojciec Ronald E.Brassard z jednej z waszyngtońskich parafii wypowiadając się na łamach ''Catholic'' podkreśla, że ''"decyzja Papieża nawiązuje do tradycji Starego Testamentu i jest dobra. Pokazuje, bowiem wielką wrażliwość Kościoła Katolickiego na naszych Braci Żydów.''"</ref>.
'''Prywatna opinia Benedykta XVI'''
: ''Z samej swej istoty Bóg jest tylko jeden. Dlatego nie może On wejść w świat bóstw jako jedno z wielu innych. Nie może mieć imienia pośród innych imion. Toteż odpowiedź Boga zawiera w sobie zarazem odmowę i zgodę. Bóg mówi o sobie po prostu: "Jestem, Który Jestem". On jest – nic więcej. Ta odpowiedź jest imieniem i nim nie jest. Dlatego było rzeczą zupełnie słuszną, że w Izraelu tego samookreślenia Boga, którego dopatrywano się w słowie "YHWH", nie wypowiadano i nie degradowano go do jednego spośród wielu imion bóstw. I źle się stało, że w nowych przekładach Biblii, to imię, które dla Izraela było tajemnicze i niewyrażalne, pisze się tak, jak każde inne i w ten sposób tajemnicę Boga, który nie ma ani obrazów, ani wypowiadanych imion, ściągnięto do poziomu zwyczajnej rzeczy z domeny powszechnej historii religii.''<ref>''Jezus z Nazaretu'', Joseph Ratzinger, 2007, ss. 126-127, ISBN 978-83-60725-22-1</ref>
'''Die Benedikt Bibel'''
Paradoksalnie w ''Die Benedikt Bibel'' (niemiecki, wyd. 2007) imię w formie ''Jahwe'' występuje w [[Księga Wyjścia|Wj]] 6:3<ref>''Die Benedikt Bibel Zum Festtag des Heiligen Benedikt gewidmet Papst Benedikt XVI – im Jahr seines 80. Geburtstages
Die Bibel – Die Heilige Schrift des Alten und Neuen Bundes – Vollständige deutsche Ausgabe''; Freiburg – Basel – Wien: Herder; 2007</ref>.
== Znaczenie ==
''Poniższy fragment przedstawia różne interpretacje znaczenia imienia JHWH:''
Chociaż określenie Boga mianem ''JHWH'' pojawia się już w 2. rozdziale [[Księga Rodzaju|Księgi Rodzaju]] i było używane przez patriarchów (np. Rdz 14,22) to według [[Biblia|Biblii]] imię ''JHWH'' zostało objawione dopiero [[Mojżesz]]owi tuż przed opuszczeniem [[starożytny Egipt|Egiptu]]. Inne imiona (określenia):
* <font style="font-family:times; font-size:150%">אלהים</font> ''Eloh(a)im'' = Bogowie (Rdz 1,1 i dalej). Liczba mnoga jest tłumaczona jako m.in.:
: – pozostała po [[politeizm]]ie forma wzniosła, tzw. ''[[pluralis majestatis]]'' będąca podkreśleniem doskonałości jedynego Boga, zastępującego wszystkie bóstwa pogańskie<ref>{{cytuj książkę |nazwisko=Synowiec |imię=Juliusz |tytuł= Na początku. Pradzieje biblijne: Rdz 1,1-11,9|wydawca= Bratni Zew |miejsce= Kraków |rok= 1996|strony=14|isbn=83-905014-0-6}}</ref>;
: – ''pluralis compositionis'' wyrażająca niewyczerpane bogactwo przymiotów Bożych<ref name="E1">[http://www.chrzastowice.opole.opoka.org.pl/elohim.htm Elohim<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>;
: – ''pluralis abstractionis'' wyrażająca pojęcie oderwane (bóstwo) dotyczące jednego, jedynego Boga, niekoniecznie wywodzące się z politeizmu (fenomen [[język hebrajski|języka hebrajskiego]])<ref name="E1"/>;
: – w [[chrześcijaństwo|chrześcijaństwie]] jako trójjedyny charakter natury Boga;
* <font style="font-family:times; font-size:150%">אל עליון</font> ''El Eljon'' = Bóg Najwyższy (Rdz 14,18-22);
* <font style="font-family:times; font-size:150%">אל שדי</font> ''El Szaddai'' = Bóg Wszechmocny (Rdz 17,1; 28,3; 35,11; 43,14; 48,3; Wj 6,3);
* <font style="font-family:times; font-size:150%">אדני</font> ''[[Adonai]]'' = Moi Panowie, Władcy (Rdz 18,3-27; 18,30-32; 20,4; Wj 4,10; 4,13; imię to również ma formę gramatyczną liczby mnogiej, tak jak ''Eloh(a)im'' i jest to podobnie tłumaczone);
* <font style="font-family:times; font-size:150%">אל</font> ''El'' = Bóg (Rdz 33,20);
* <font style="font-family:times; font-size:150%">שדי</font> ''Szaddai'' = Wszechmocny (Rdz 49,25).
Rozmowa Mojżesza z Bogiem przy [[Krzew gorejący|gorejącym krzewie]] ukazuje Boga, który wyjaśnia znaczenie swojego imienia:
: ''A [[Mojżesz]] rzekł do Boga: Gdy przyjdę do synów izraelskich i powiem im: Bóg ojców waszych posłał mnie do was, a oni mnie zapytają, jakie jest imię jego, to co im mam powiedzieć? A Bóg rzekł do Mojżesza: Jestem, który jestem (''<font style="font-family:times; font-size:150%">אֶהְיֶה אֲשֶׁר אֶהְיֶה</font>''). I dodał: Tak powiesz do synów izraelskich: Jahwe posłał mnie do was. I mówił dalej Bóg do Mojżesza: Tak powiesz synom izraelskim: Pan (''<font style="font-family:times; font-size:150%">יהוה</font>''), Bóg ojców waszych, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba posłał mnie do was. To jest imię moje na wieki i tak mnie nazywać będą po wszystkie pokolenia.'' (Wj 3,13-15 [[Biblia warszawska|BW]])
Według niektórych teologów{{fakt|data=2010-03}}, jako że JHWH było hebrajskim neologizmem nawet sami [[Hebrajczycy]] nie rozumieli jego znaczenia. Powyższy fragment tłumaczy, iż powstało ono w oparciu o słowo <font style="font-family:times; font-size:150%">היה</font> = być, stać się. Jednakże <font style="font-family:times; font-size:150%">יהוה</font> [JHWH] nie jest 3. osobą liczby pojedynczej od <font style="font-family:times; font-size:150%">היה</font>, chociaż według [[Tora|Pięcioksięgu]] sens słowa był bliski znaczeniu ''[On] jest''. Wydaje się więc, iż JHWH jest zlepkiem trzech zwrotów:
* <font style="font-family:times; font-size:150%">היה</font> (gdzieniegdzie jako <font style="font-family:times; font-size:150%">יהי</font>) = był,
* <font style="font-family:times; font-size:150%">הוה</font> (gdzieniegdzie jako <font style="font-family:times; font-size:150%">היה</font>) = jest,
* <font style="font-family:times; font-size:150%">יהיה</font> = będzie.
JHWH jest kauzatywną (niedokonaną) formą hebrajskiego [[czasownik]]a "''hawah''" i może być tłumaczone na "on powoduje że się staje"
Można więc powiedzieć, iż imię JHWH oznacza ''[On] jest zawsze'' lub ''Istniejący''. Sens staje się jeszcze bardziej oczywisty, gdy dalej w [[księga Wyjścia|Księdze Wyjścia]] czytamy:
: ''Ja objawiłem się [[Abraham]]owi, [[Izaak]]owi i [[Jakub (postać biblijna)|Jakubowi]] jako Bóg Wszechmocny, ale imienia mego, Jahwe, nie objawiłem im.'' (Wj 6,3 BT)
Patriarchowie poznali Boga jako tego, dla którego nie ma rzeczy niemożliwych, ale nie poznali go jako Boga, który jest zawsze blisko nich, pragnie ich bliskości i wszędzie im towarzyszy. Ten przełom nastąpił z chwilą, gdy Bóg zstąpił do [[Żydzi|Izraelitów]] na górze [[Synaj (góra)|Synaj]] i od tamtego czasu jego obecność cały czas im towarzyszyła. W ten sposób Izraelici poznali Boga jako ''Tego, który zawsze jest''.
Powyższą interpretację znaczenia imienia ''JHWH'' potwierdza także fragment z [[Księga Amosa|Księgi Amosa]]. Prorok zapowiada klęskę, która spadnie na [[starożytny Izrael|Izrael]] z powodu jego grzechów i mówi:
: ''I pozostanie tylko krewny, aby wynieść zwłoki z domu. A gdy zapyta kogoś, kto jest w zakątku domu: '''Czy jest''' jeszcze kto z tobą? A tamten odpowie: '''Nie ma'''! To doda: Cicho! Gdyż '''nie wolno wspominać imienia Pana'''.'' (Am 6,10 [[Biblia warszawska|BW]])
Innymi słowy – [[Amos]], posługując się silną [[ironia|ironią]] mówi, że Bóg, który zawsze był z Izraelem, opuści go (lud Izraela) z powodu jego [[grzech]]ów i, chociaż dotychczas jego imię brzmiało ''[On] JEST'', odtąd zamieni się ono na ''NIE MA [Go]''.
[[Plik:JHWH.gif|thumb|250px|Zapis imienia JHWH na [[Stela Meszy|Steli Meszy]]]]
[[Plik:YHWH on Lakis Letters (no. 2).jpg|thumb|250px|Tetragram na ostrace ''Listu z [[Lakisz]]'' z VII w. p.n.e.]]
[[Plik:KAZANTZAKIS NIKOS O Teleftaios Peirasmos p142 Iehova.png|thumb|250px|Imię Boże w powieści [[Nikos Kazantzakis|Nikosa Kazantzakisa]] ''[[Ostatnie kuszenie Chrystusa (powieść)|Ostatnie kuszenie Chrystusa]]'' z 1951 r.]]
== JHWH użyte poza Biblią ==
=== [[Stela Meszy]] ===
Starożytna [[inskrypcja]] z [[IX wiek p.n.e.|IX wieku]] przed Chrystusem zawiera najstarszą wzmiankę o ''JHWH'' jako bóstwie czczonym przez wrogich [[Moab]]owi [[Żydzi|Izraelitów]]. W liniach 17 i 18 czytamy:
: <sup>17</sup>''i zabrałem stamtąd [na-? / pale-?]''
: <sup>18</sup>''-czynia? / -niska? '''Jahweh''' i zaciągnąłem je przed oblicze Kemosza''
Imię to jest zapisane w [[alfabet|alfabecie]] paleohebrajskim (podobnym do fenickiego) dokładnie tak jak występuje w hebrajskich pismach Starego Testamentu: <font style="font-family:times; font-size:150%">יהוה</font>.
=== Zabytki archeologiczne ===
Tetragram spotykany jest również na innych zabytkach archeologicznych głównie z [[Palestyna|Palestyny]] (tabliczki, ostraki, napisy naskalne, fragmenty tekstów, manuskrypty)<ref>[http://tetragram.pl/6598 Archeologia imienia Bożego]</ref><ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=079.png Ostraki z Aradu i Lachisz z tetragramem]</ref>.
=== Występowanie w sztuce ===
==== Literatura ====
Imię Boże w formie ''Jehowa'' występowało powszechnie w języku polskim w mowie i różnych rodzajach piśmiennictwa już od późnego Średniowiecza a począwszy od okresu [[Reformacja|Reformacji]] – w tłumaczeniach Biblii (gł. protestanckich), rozprawach, kazaniach i dyskusjach religijnych, encyklopediach, słownikach, kalendarzach, modlitewnikach, katechizmach, śpiewnikach, podręcznikach, pracach naukowych i w literaturze pięknej – polskiej i w tłumaczeniach. Imię Boże w formie ''Jehowa'' szczególnie licznie występuje w literaturze i piśmiennictwie [[XIX wiek|XIX]] i pierwszej połowy [[XX wiek|XX]] w. (do lat 60-tych) gdy zostało wyparte prawie całkowicie przez formę ''"Jahwe"'', która stała się nieoficjalnie formą poniekąd obowiązującą w rezulatacie zamieszczenia jej w przekładach biblijnych (np. [[Biblia Tysiąclecia]] z 1965 r. i inne). Forma ''Jehowa'' występuje m.in. w ''[[Katechizm Rakowski|Katechizmie Rakowskim]]''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=447.png Imię ''Jehowa'' w ''Katechizmie Rakowskim]''</ref> wymienionym przez ''[[UNESCO]]'' jako jedno z najważniejszych dzieł w historii ludzkości<ref>[http://www.szydlow.pl/index.php?id=kurier/04-3/04-3-14 W zarysie syntetycznym Dziejów Ludzkości wydanym przez UNESCO]</ref>.
Formę ''Jehowa'' spotykamy m.in. w utworach poetyckich i prozie takich polskich pisarzy i poetów jak: [[Jan Kochanowski]] (w formie Jowa), [[Adam Mickiewicz]], [[Juliusz Słowacki]], [[Zygmunt Krasiński]], [[Cyprian Kamil Norwid]], [[Eliza Orzeszkowa]], [[Józef Ignacy Kraszewski]], [[Maria Konopnicka]], [[Stanisław Wyspiański]], [[Kazimierz Przerwa-Tetmajer]], [[Adam Asnyk]], [[Leopold Staff]], [[Konstanty Ildefons Gałczyński]], laureaci literackich [[nagroda Nobla|nagród Nobla]] [[Henryk Sienkiewicz]] (na początku XX w. – 1905) i [[Czesław Miłosz]] (przy końcu XX w. w 1980 r.) oraz mnóstwo innych, mniej lub bardziej znanych polskich pisarzy <ref>Polscy pisarze i poeci, naukowcy, duchowni i politycy używający Imienia Bożego w swoich pracach (lista niepełna) do końca XX w.: [[Jarosław Abramow-Newerly]], [[Bogusław Adamowicz]], [[Adam Asnyk]], [[Bogumił Aspis]], [[Mirosław Azembski]], [[Edward Balcerzan]], [[Mirosław Bańko]], [[Sadok Barącz]], [[Krzysztof Biliński]], [[Feliks Brodowski]], [[Jerzy Bronisławski]], [[Maria Strycharska-Brzezina]], [[Jerzy Cepik]], [[Izaak Cylkow]], [[Bronisław Chlebowski]], [[Piotr Chmielowski]], [[Włodzimierz Czacki]], [[Teodor Czerwiński]], [[Adam Jerzy Czartoryski]], [[Wanda Dalecka]], [[Konstanty Damrot]], [[August Dołęga Cieszkowski]], Jerzy Dowiat, [[Jan Drabina]], [[Ludwik Eminowicz]], [[Arkady Fiedler]] (''Jechowa''), [[Marian Filipiak]], ks. [[Walenty Gadowski]], [[Konstanty Ildefons Gałczyński]], [[Stefan Giller]], [[Wiktor Gomulicki]], [[Konrad Górski]], [[Maria Grossek-Korycka]], [[Jakub Izaak Horowic]], [[Stefan Hrabec]], [[Jarosław Jackiewicz]], [[Bogdan Jaxa-Ronikier]], [[Szczepan Jeleński]], [[Teodor Jeske-Choiński]], [[Klemens Junosza]] (Klemens Szaniawski), [[Jacek Kaczmarski]], [[Franciszek Karpiński]], [[Józef Kłos]], [[Franciszek Antoni Kobielski]], [[ks. Józef Koblański]], [[Marian Korwin Kochanowski]], [[Wespazjan Kochowski]], [[Feliks Koneczny]], [[Leszek Kołakowski]], [[Maria Konopnicka]], [[Zofia Kossak-Szczucka]], ks. M. Kowalewski, [[Faustyna Kowalska]] (św. Faustyna), [[Władysław Kozicki]], [[Jacek Kozik]], [[Maria Krajewska]], [[Zygmunt Krasiński]], [[Józef Ignacy Kraszewski]], [[Aleksander Kraushar]], [[Julian Krzyżanowski]], [[Jan Kubisz]], [[Waldemar Kulesza]], [[Joanna Kulmowa]], [[Hugolin Langkammer]], [[Teofil Lenartowicz]], [[Józef Łobodowski]], [[Waldemar Łysiak]], [[Stanisław Leon Machowiak]], [[Stanisław Mackiewicz]] (''Cat''), [[Tadeusz Meszko]], [[Adam Michnik]], [[Tadeusz Miciński]], [[Adam Mickiewicz]], [[Czesław Miłosz]], [[Jan Miłosz]], [[Gustaw Morcinek]], [[Maciej Münnich]], [[Urke Nachalnik]], [[Daniel Neufeld]], [[Igor Newerly]], [[Andrzej Niemojewski]], [[Cyprian Kamil Norwid]], [[Adolf Nowaczyński]], [[Doman Nowakowski]], [[Igor Newerly]], [[Samuel Orgelbrand]], [[Ireneusz Opacki]], [[Artur Oppman]] (''Or-Ot''), [[Eliza Orzeszkowa]], [[Julian Ochorowicz]], [[Ferdynand Ossendowski]], [[Krystyn Ostrowski]], [[Władysław Pałubicki]], [[Jan Parandowski]], [[Anna Pawełczyńska]], [[Stefan Pawlicki]], [[Piotr z Goniądza]], [[Henryk Popielnicki]], [[Wacław Potocki]], [[Bolesław Prus]] (Aleksander Głowacki), [[Ksawery Pruszyński]], [[Kazimierz Przerwa-Tetmajer]], [[Tadeusz Radkowski]], [[Ignacy Radliński]], [[Wald Gerson Rak]], [[Zofia Romanowiczowa]], [[Mieczysław Romanowski]], [[Karol Hubert Rostworowski]], [[Jerzy Rzędowski]], [[Barącz Sadok]], [[Horacy Safrin]], [[Bruno Schulz]], [[Władysław Sebyła]], [[Henryk Sienkiewicz]], [[Edward Słoński]], [[Juliusz Słowacki]], [[Faust Socyn]], [[Leopold Staff]], [[Władysław Syrokomla]] (Ludwik Kondratowicz), [[Wilhelm Szewczyk]], ks. bp.[[Antoni Szlagowski]], [[Witold Szolginia]], [[Władysław Szpilman]], [[Józef Szujski]], [[Adam Szymański]], [[Julian Adolf Święcicki]], [[Janusz Tazbir]], [[Witold Tyloch]], [[Jakub Tugendhold]], [[Kornel Ujejski]], ks. [[Józef Umiński]], [[Jerzy Urban]], [[Andrzej Waligórski]], [[Teresa Wontor-Cichy]], [[Jan Wierusz Kowalski]], [[Józef Wittlin]], [[Piotr Wojciechowski]], [[Karol Wojtyła]] ([[Jan Paweł II]]), [[Stanisław Wyspiański]], [[Włodzimierz Zagórski (satyryk)|Włodzimierz Zagórski]], [[Czesław Zgorzelski]], [[Kazimiera Zawistowska]], [[Tadeusz Zieliński]] oraz np w [[Katechizm Rakowski|Katechizmie Rakowskim]]</ref><ref>[http://www.jehowa.info/ Imię Boże w polskiej literaturze (wykaz)]</ref><ref>[http://tetragram.pl/jhwh/literatura/literatura-polska Wykaz imienia Bożego w polskiej literaturze]</ref><ref>[http://tetragram.pl/jhwh/literatura/literatura-wspolczesna Imię Boże w literaturze współczesnej]</ref>.
Imię w formie ''Jehowa'' występuje w ''[[Quo vadis]]'' [[Henryk Sienkiewicz|Henryka Sienkiewicza]] i w ''[[Faraon (powieść)|Faraonie]]'' [[Bolesław Prus|Bolesława Prusa]]. W języku polskim dostępnych jest wiele przekładów klasyki literatury światowej, książek popularno-naukowych i innych, w których imię Boże również oddano w formie ''Jehowa''<ref>[http://www.jehowa.info/ Jehowa – Imię Boga w literaturze polskiej do końca XX w.]</ref><ref>[http://tetragram.pl/jhwh/literatura Imię Boże w literaturze]</ref><ref>[http://www.divine-name.info/books.htm Imię Boże w książkach]</ref><ref>[http://www.divine-name.info/poets.htm Lista niektórych poetów i ich dzieł, gdzie występuje Imię Boże]</ref>.
W przeszło 30 swoich dziełach umieścił to imię francuski powieściopisarz i poeta [[Victor Hugo]], który napisał też wiersz zatytułowany ''Jehowa'' podobnie jak inny francuski poeta, [[Alphonse de Lamartine]], uważany za prekursora francuskiego Romantyzmu. Laureat ''[[Nagroda Nobla|Nagrody Nobla]]'' [[Isaac Bashevis Singer]] imię Jehowa umieścił w powieściach ''Sztukmistrz z Lublina'', ''Dwór'', ''Spuścizna'' i w opowiadaniu ''Papież Zejdł'', laureat tej nagrody – [[Aleksander Sołżenicyn]] umieścił je w dziele ''[[Archipelag GUŁag]]''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=492.png Imię Boże u A.Sołżenicyna]</ref> oraz kandydat do tej nagrody [[Szalom Asz]] w powieści ''Mąż z Nazaretu''. [[Johann Wolfgang von Goethe]] umieścił imię Jehova w zbiorze liryków ''Dywan Zachodu i Wschodu''<ref>[http://www.divine-name.info/poets/goethe.htm Imię Boże u J.W. von Goethego]</ref>. [[Carmen Sylva]] (królowa [[Rumunia|Rumunii]]) napisała utwór ''Jehova''. [[Jerzy Urban]] w zbiorze felietonów ''Samosądy'' umieszcza również to imię. [[Adam Michnik]] w książce ''Polskie pytania'' używa imienia ''Jehowa'' <ref>[http://tetragram.pl/9294 Imię Jehowa w książce ''Polskie pytania'' Adama Michnika]</ref>. [[Karol Marks]] zamieścił je w dziele ''Kapitał'' (tom I)<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=490.png Imię Boże u K. Marksa]</ref>, a w swojej poezji [[Aleksander Puszkin]]<ref>[http://russianclassics.ru/proklyatygorodkishenev Проклятый город Кишенев!.. (Из письма к Вигелю) (нужен анализ) » Александр Пушкин » Сборник стихов «Русские классики»<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.Tak samo uczynił [[Władysław Szpilman]] w autobiografii ''Pianista'' oraz [[Bill Clinton]] w autobiografii ''My Life''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=349.pngl Imię Boże w autobiografii Bila Clintona]</ref><ref>Autorzy zagraniczni używający Imienia Bożego w swoich pracach przetłumaczonych na j. polski do końca XX i na poczatku XXI w. (lista niepełna): [[Borys Akunin]], G. A. Aldus, [[Don Félix António de Alvarado]], [[Nicolaas Anslijn]], [[Thaddaeus Antonius]], [[Szalom Asz]], [[William Baillies]], [[Evarist Bauwens]], H. Bavinck, [[Pierre Bayle]], [[Martin Beheim-Schwarzbach]], [[Johanes Behm]], [[Benedykt XVI]] ([[Joseph Ratzinger]]), [[Kurt Benesch]], [[Johann Albrecht Bengel]], [[Frans Gunnar Bengtsson]], [[Nicolaas Beets]], [[William Blake]], [[Manfred Bleile]], [[Jan Gerrit Boekenoogen]], [[John Bond]], [[Jorge Luis Borges]], [[Johannes Kapistran Bott]], [[Gerrit Bouman]], [[Tycho Brahe]], [[Hugh Broughton]], [[Hans Bruns]], [[Willy Brüschweiler]], [[Michael Buchberger]], [[Edward Bulwer-Lytton]], [[Charles Butler]], [[Antoine Augustin Calmet]], [[C.W. Ceram]] (Kurt Wilhelm Marek), [[J. A. de Chalmot]], [[Agatha Christie]], M. Chużajew, [[Hermann Joseph Cladder]], [[James Clavell]], [[David Clines]], [[John Payne Collier]], [[S. Converse]], [[Petrus Cunaeus]], [[Louis Couperus]], [[David Christie-Murray]], [[Johann Andreas Cramer]], [[Marina Cwietajewa]], [[Réné Descartes]], [[Petrus Dausch]] [[Karl August Dächsel]], [[Alfons Deissler]], [[Otto Delitsch]], [[Friedrich Delitzsch]], [[Eberhard Dentler]], [[Johann Diecmann]], [[Emily Dickinson]], [[Philip Doddridge]], [[Emil Dönges]], [[Lloyd C. Douglas]], [[Christiaan Salomon Duijtsch]], [[Umberto Eco]], [[Constantijn L'Empereur]], [[Otto Eißfeldt]], [[Robert Estienne]], [[Augustinus Kurt Fenz]], [[Theophil Flügge]], [[Richard Foxe]], [[Anatole France]], [[Josef Heinrich Friedlieb]], [[Joseph A. Fitzmyer]], [[Henry Friedlander]], [[Geutrud Fussenegger]], [[Peturus Galatinus]], [[Théophile Gautier]], [[Theophilus Gale]], [[Jan Wessel Gansfort]], [[Detlef Garbe]], [[Johann Wolfgang von Goethe]], [[Pierre Gosse Jr.]], [[Edward Gibbon]], [[Zinaida Gippius]], [[Lazarus Goldschmidt]], [[Franz Wenceslaus Goldwizer]], [[Iwan Gonczarow]], [[Wilhem Grashoff]], [[Robert Graves]], [[Apołłon Grigoriew]], [[Joseph Grimm]], [[Rudolf Grob]], [[Johannes Hermanus Gunning]], [[Otto Guericke]], [[Charles Hainchelin]], [[Thomas Hall]], [[Don Juan Joseph Herdeck]], [[Joannes Gerardus Heeres]], [[Heinrich Heine]], [[Joseph Heller]], [[Andrea Helvigio]], [[Ernst Willem Hengenstenberg]], [[Alexander Henderson]], [[Matthew Henry]], [[Georg Hermann]], [[Jens Michael Hertz]], [[Johann Jakob Hess]], [[Thor Heyerdahl]], [[Hieronim ze Strydonu]], [[Ferdinand Hitzig]], [[Gottfried Hoberg]], [[Johann Christian Konrad von Hofmann]], [[Victor Hugo]], [[Clifford Irving]], [[Johann Jahn]], [[James Joyce]], [[Joachim z Fiore]], [[Paul E. Kahle]], [[Kajetan (kardynał)]], [[Jan Kalwin]], [[Jan Jakob Lodewijk ten Kate]], [[Rudolph Kittes]], [[Hans Hellmut Kirst]], [[August Köhler]], [[Abraham Kuyper]], [[Henry Kuttner]], [[Andrew Lazarczuk]], [[Karl A. Leimbach]], [[Sinclair Lewis]], [[Pater J.M. Leytens]], [[John H. Livingston]], [[Karol Linneusz]], [[Jack London]], [[Ernest L. Martin]], [[Theodorus Matthijs Looman]], [[Karol Marks]], [[Coenraat Mel]], [[Ernest L. Martin]], [[Raymundus Martini]], [[Gustav Meyrink]], [[Jan van Mije]], A.W. Miszulin, [[Mikołaj z Kuzy]], [[John Milton]], [[Herman Moll]], [[Siergiej Mstisławski]], [[Nektariusz z Eginy]], [[Nikołaj Ostrowski]], [[Ellery Queen]], [[Fernandus Joannes Petrus]], [[Wiktor Pielewin]], [[Petrus Potters]], [[John Prideaux]], [[Johann Ladislaus Pyrker]], [[Jog Ramacharaka]], A.B. Routhier, [[Victor Porchet de Salvaticis]], [[Johann Georg Schelhorn]], [[Upton Sinclair]], [[Emilian Stanev]], [[Aleksander Puszkin]], [[Aleksandr Radiszczew]], [[Edward Reynoldes]], [[Anne Rice]], [[F.A. Robyns]], [[Emmanuel Roidis]], [[Charles Rollin]], [[Alexandro Rossaeo]], [[Alexander Ross]], [[Steven Runciman]], [[Charles Taze Russell]], [[Joseph Franklin Rutherford]], [[Samuel Rutherford]], [[Anatolij Rybakow]], [[H. W. F. Saggs]], [[Michaił Sałtykow-Szczedrin]], [[Faust Socyn]], [[J. Schuster]], [[Jeremiah Seed]], [[Miguel Servet]], [[Thomas Shepard]], [[Upton Sinclair]], [[Isaac Bashevis Singer]], [[Borys Słucki]], [[Aleksander Sołżenicyn]], [[Friedrich Spellenberg]], [[Spitaels]], [[Emilian Stanew]], [[Chandler W. Sterling]], [[Jan Janszoon Starter]], [[Philip Stubbs]], [[Carmen Sylva]], [[Emmanuel Swedenborg]], [[Robert Lewis Taylor]], [[Benjamin Tooke]], [[William Tyndale]], [[Sylvanus Urban]], [[Johannes Hendricus van der Palm]], [[Gregorius Van Etten]], [[Franciscus Van Heurck]], [[Frederik van Houten]], [[Everardus Hendricus van Leeuwen]], [[Emanuël van Meteren]], [[Bernardus van Mourik]], [[Marcus van Vaernewijck]], [[Tot nut van 't Algemeen]], [[Tommaso de Vio]], [[Artus Vigelii]], [[Kurt Vonnegut]], [[Lewis Wallace]], [[Mika Waltari]], [[Isaac Watts]], [[Herbert George Wells]], [[Samuel Wesley]], [[Johannes Wier]], [[Anatolij Winogradow]], [[R.J.Wipper]], [[George Wither]]</ref><ref>[http://tetragram.pl/jhwh/literatura/literatura-obca Imię Boże w literaturze obcej]</ref><ref>[http://www.bibelarchiv-vegelahn.de/ Jehova In der Literatur]</ref><ref>[http://www.divine-name.info/ Święte Imię: architektura, literatura, muzyka, biblie, historia ...]</ref>
W roku [[1940]] młody Karol Wojtyła (późniejszy papież [[Jan Paweł II]]) napisał dwa dramaty oparte na motywach biblijnych: ''[[Hiob (dramat)|Hiob]]'' oraz ''[[Jeremiasz]]'', w których wielokrotnie występuje imię Jehowa. Również [[Faustyna Kowalska]] (św. Faustyna) zamieściła imię Jehowa w swoim ''Dzienniczku''.
Imię Boże występuje też w różnych publikacjach religijnych, encyklopediach, konkordancjach, śpiewnikach, modlitewnikach, katechizmach i innych opracowaniach różnych wyznań chrześcijańskich oraz żydowskich<ref>[http://tetragram.pl/10445 Tetragram w modlitewniku opracowanego przez gminę żydowską [[Beit Kraków]] ]</ref><ref>Imię ''Jehowa'' występuje w [[publikacje Świadków Jehowy]] w ponad 560 językach.</ref>. W jednym z najstarszych rękopisów na świecie, w łacińskim przekładzie [[kabała|kabalistycznym]] dzieła żydowskiego [[Sefer Jecira]] z 1552 roku używa się imienia Bożego w formie ''Iehouah''.
==== Muzyka ====
* '''Klasyczna:'''
Imię Boże Jehowa powszechnie występuje w tekstach sakralnych [[kantata|kantat]] [[Johann Sebastian Bach|Jana Sebastiana Bacha]]<ref>[http://tetragram.pl/675 Imię Boże u J.S. Bacha]</ref>. Austriacki kompozytor [[Franz Schubert|Franciszek Schubert]] skomponował muzykę do pieśni ''Wszechmoc'' (''Die Allmacht''), w której przewodnia myśl brzmi: "Wielki jest Pan, Jehowa" ("Gross ist Jehova der Herr"}<ref>[http://tetragram.pl/3574 Imię Boże u F. Schuberta]</ref>. Imienia tego używali również: [[Joseph Haydn]]<ref>[http://tetragram.pl/3380 Imię Boże u J. Haydna]</ref>, [[Ludwig van Beethoven]]<ref>[http://tetragram.pl/3333 Imię Boże u Beethovena]</ref> i [[Wolfgang Amadeusz Mozart|Wolfgang Amadeus Mozart]]<ref>[http://tetragram.pl/3549 Imię Boże u W.A. Mozarta]</ref>. Imię Jehowa występuje też w twórczości innych kompozytorów, głównie z krajów protestanckich. Pojawia się często w dziełach muzyki klasycznej o tematyce opartej na [[Stary Testament|Starym Testamencie]]: oratoriach np. ''Król Dawid'' szwajcarskiego kompozytora [[Arthur Honegger|Arthura Honeggera]], w wielu oratoriach [[Georg Friedrich Händel|Georga Friedricha Händla]] takich jak: ''[[Atalia]]'', ''[[Baltazar]]'' (''Belshazzar''), ''[[Estera]]'' (początkowo jako rodzaj angielskiej opery - [[masque]] w [[1718]] a później już jako oratorium ''[[Estera]]'' w [[1732]]), ''[[Debora]]'', ''[[Izrael w Egipcie]]'', ''[[Jefte]]'', ''[[Józef i jego bracia]]'' (''Joseph and his Brethren''), ''[[Samson]]'', ''[[Saul]]'', ''Zuzannna'', ''[[Juda Machabeusz]]'', czy ''An Occasional Oratorio''; w dziełach chóralnych rosyjskiego kompozytora [[Modest Musorgski|Modesta Musorgskiego]]: ''Jozue syn Nuna'' oraz ''Zniszczenie Sennacheriba'' a także w operach, np. w ''[[Nabucco]]'' słynnego włoskiego kompozytora muzyki operowej [[Giuseppe Verdi]]ego (autor napisanego w 1842 r. libretta do ''[[Nabucco]]'', włoski kompozytor i poeta [[Temistocle Solera]] użył w tekście ciekawej formy '''Jeovha'''). [[William Williams Pantycelyn]] (znany też jako ''Williams Pantycelyn'' lub ''Pantycelyn'') walijski autor hymnów napisał (początkowo w [[język walijski|języku walijskim]]) do muzyki [[Johna Hughe]] hymn ''Guide Me O Thou Great Jehovah'', który jest jednym z najbardziej popularnych i szeroko stosowanych hymnów w Walii i został przetłumaczony na ok. 75 języków. Czeski kompozytor [[Jan Campanus Vodnanský]] skomponował utwór (z łacińskim tekstem) ''ODA XLVI'', w którym używa formy ''Jehovah''. Niemiecki kompozytor barokowy [[Georg Philipp Telemann]] napisał utwór ''Laudate Jehovam omnes gentes''. Francuski kompozytor [[Camille Saint-Saëns]] użył formy ''Jéhovah'' w swojej operze ''Samson et Delila''. Angielski kompozytor muzyki barokowej [[Henry Purcell]] stworzył dzieło ''Jehova, quam multi sunt hostes mei''. Imienia ''Jehovah'' używał także [[James Montgomery]] angielski autor hymnów. Niemiecki kompozytor okresu [[romantyzm]]u [[Felix Mendelssohn-Bartholdy|Felix Mendelssohn]] w kompozycji ''Saint Paul, Part II'' również użył imienia Bożego w tej formie. Amerykański kompozytor [[Lowell Mason]] imienia ''Jehovah'' użył w utworach ''Thoughts for the Sanctuary — Psalms 118'' i ''Jehovah’s Perfect Law'', włoski kompozytor [[Arturo Benedetto Marcello]] stworzył kompozycję ''Thy mercy, Jehovah'' a niemiecki kompozytor [[Leonhard Lechner]] imienia ''Jehova'' użył w pieśni ''Hochzeitsmotette''. Inni kompozytorzy, którzy używali imienia Bożego to między innymi: [[William J. Kirkpatrick]] (''Praise Jehovah''), [[Oliver Holden]] (''Jehovah, Lord of Heaven and Earth''), [[Johan Dirk Heersink]] (''Jehova in Zinn Naam''), czeski kompozytor [[Antonín Dvořák]], [[Thomas D’Urfey]], [[John Dowland]], [[Lorenzo Perosi]] (''La voce di Jehova'') i ''[[The Boston Academy of Music]]''.
* '''Muzyka współczesna, rozrywkowa:'''
We współczesnej muzyce rozrywkowej na płycie ''Kaseta'' zespołu [[Kult (zespół muzyczny)|Kult]] można znaleźć piosenkę pt.: ''Czekając na królestwo J.H.W.H'', poza tym w innych utworach [[Kazik Staszewski]] używa formy ''Jahwe''. [[Jacek Kaczmarski]] umieścił imię Jehowa w dwóch swoich utworach (''Ballada o spalonej synagodze'' i ''Opowieść pewnego emigranta''). [[Deus Meus]] nagrał utwór ''Jahwe''. Piosenka zespołu [[2Tm2,3]] nosi tytuł ''Jahwe Tyś Bogiem mym''. Zespół [[Zmaza]] nagrał utwór ''Jah''. [[Big Cyc]] w piosence ''Red Hot Chili Big Cyc'' umieścił imię ''Jehowa'', tak samo jak zespoły [[K.A.S.T.A.]], [[O.S.T.R.]] i [[Nagły Atak Spawacza]]. [[Justyna Steczkowska]] w utworach ''Genesis'' i ''Wędrowni sztukmistrzowie'' na płycie ''Alkmija'' śpiewa, używając imienia Bożego w formie ''Jahwe'' i ''Jehova''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=469.png Imię Boże u J.Steczkowskiej]</ref>. Grupa Adonai na ''Składance (2000–2002)'' w kilku miejscach używa formy ''Jahweh''. Imienia tego używa również Studio Edycji Świętego Pawła na płycie ''Pomoc duchowa – ballady w nowym życiu'', natomiast Matan i Krotoszyński używa formy ''Jahwe'' na płycie ''Pomoc duchowa – historia prawdziwa''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=382.png Grupa Adonai; Matan i Krotoszyński oraz studio Edycji Świętego Pawła]</ref>. Deus Meus wydał płytę ''Jahwe''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=381.png Deus Meus: ''Jahwe'']</ref>.
Imię Boże w postaci [[Jah]] często występuje w utworach wykonawców muzyki reggae, dub, ska, yass i rap. Polski raper [[Grubson]] umieścił tę skróconą formę ([[Jah]]) w piosenkach ''Kochana'' i ''Schowaj nóż''. Podobnie [[Vavamuffin]] w utworze ''Jah jest prezydentem'', [[Habakuk (zespół muzyczny)|Habakuk]] w utworze ''Jah'' i ''Sunny Lion'', [[Izaiasha]] - płyta ''Jahwe zbaw!'', Raggafaya w utworze ''Jah'', zespół [[TABU]] w utworze ''Dziękuję Ci Jah'', [[Ares Chadzinikolau|Ares "Jah Ares" Chadzinikolau]] nagrał album ''[[Jah Jah Children]]''. Piosenka zespołu [[Gedeon Jerubbaal]] nosi tytuł ''Do JHWH'' (w tekstach zespołu występuje forma [[Jahwe]]), lub piosenka zespołu [[Izrael (zespół muzyczny)|Izrael]] - ''Jah People''. Inni polscy wykonawcy tego stylu muzyki używający Imienia Bożego to m.in.: Arkapark, Biały&Dylu, Chlapku&Riddimaniak, [[Dreadsquad]], [[Druga Strona Lustra]], [[Fandango Gang]], Jahbestin, [[Kamil Bednarek]], [[Kury]], [[Mesajah]], [[Miuosh]], [[Paraliż Band]] (''O Jah'', ''Jah can stop the tears''), Silesian Sound.
Wykonawcy reggae (i nie tylko), używający formy ''Jah'', to m.in.: [[10 ft. Ganja Plant]], [[Alborosie]], [[Andrew Tosh]], [[Anthony B]], [[Ares & The Tribe]], [[Aswad]], [[Bad Brains]], [[Babaman]], [[Bas Tajpan]], [[Beenie Man]], [[Ben Harper]], "król Reggae" [[Bob Marley]] - ''Forever Loving Jah'', ''So Jah Seh'', ''Exodus'', ''Revolution'' i w wielu, wielu innych, [[Brigadier Jerry]], [[Brusco]], [[Buju Banton]], [[Burning Spear]], [[Camper Van Beethoven]], [[Capleton]] –''Jah Jah city'', Cave In, [[The Clash]], [[Culture (zespół muzyczny)|Culture]], [[David Bowie]] (''Glass Spider'' z płyty ''Ziggy Stardust''), [[Damian Marley]], Devon A.K.A. Mr. Metro, [[Drummie Zeb]], [[Dennis Brown]], [[Everton Blender]], [[EastWest Rockers]], [[Everton Blender]], [[Fantan Mojah]], [[Gentleman (muzyk)|Gentleman]] - utwór ''Jah Jah never fail'', [[The People Dem]], [[The Heptones]], [[Indios Bravos]], [[Ini Kamoze]] – ''Jump for Jah'', [[Israel Vibration]] – ''Jah is the way'', [[Jah Bami]], [[Jahbestin]], [[Jah Cure]] - ''Unconditional Love'', [[Jah Division]], [[Jah Messengers]], [[Jah Mex]], [[Jah Nattoh]] (''Jahovia''), [[Jah Roots]], [[Jah Shaka]], [[Jahslams]], [[Jah Sun Music]], [[Jah Tiger]], [[Jah Wobble]], [[Jah Zeus]], [[Jah Zilla]], [[Jjahman]], [[Justin Adams]], [[Kalafro Sound Power]], [[K-Jah]], [[King Tubby & Errol Thompson]], [[KJ-52]], [[LA Symphony]], [[Lee Perry]], [[Linval Thompson]], [[Luciano]] (''Jah is my Navigator'', ''Jah Live'', ''Jah Canopy''), [[Lucky Dub]], [[Maleo Reggae Rockers]], [[Massive Attack]] - ''A Prayer For England'', [[Matisyahu]], [[Michael Rose]], Mighty Diamonds, [[Musical Youth]], [[Mystic Revealers]], [[Misty in Roots]], [[Nabi]], [[Nas]], [[Natural Dread Killaz]], [[Nefre]], [[Nyahbingi Drum Choir]], [[Osibisa]], Patrice, [[Paz de Jah]], [[Peter Broggs]], [[Peter Metro]], [[Prince Malachi]], [[Pro Jah]], [[Project 86]], [[Przemysław Frankowski|Przemysław "Jah Jah" Frankowski]], [[Ras Michael & The Sons of Negus]], [[Rene Jah Love]], [[Richie Spice]], [[Sage Francis]], [[Satellite]], Similarly, [[Sinsemilia]], [[Sister Carol]], [[Sizzla Kalonji]] - ''Praise Ye Jah'', [[Skindred]], [[Sly & Robbie]], [[Soldiers Of Jah Army]], [[Spragga Benz]], [[Stephen Marley]], [[Sublime]], [[Testify]], [[Thievery Corporation's]], [[Tiken Jah Fakoly]], [[Tilt]], [[UB40]], [[U.Roy]], [[Villa Ada Posse]], [[Yami Bolo]] - ''Yah Yah Give Me Love'', [[Yellowman]], [[Ziggy Marley]] i wielu innych.
Raper [[Shellerini]] używa formy ''Jahwe'', tak samo jak grupa [[Sodom]], [[KAT]], [[Oomph!]], [[Honor (zespół muzyczny)|Honor]], Magisu feat Baranek, Lyrage, Anja Lehmann.
Forma ''Jehova''/''Jehovah'' występuje najczęściej (chociaż nie tylko), w tekstach artystów anglojęzycznych takich na przykład jak: [[Tupac Shakur|2Pac]], [[Aaliyah]], [[Al Stewart]], Atmosphere, [[Azrael]] - ''Jehova, [[Behemoth]], [[Big Punisher]], [[Billie Myers]],[[Bone Thugs-n-Harmony]], [[Brian McKnight]], [[Blue (zespół muzyczny)|Blue]], Cadaver, [[Deicide]], [[Don Omar]], [[Ercandize]], [[Elvis Costello]], [[Erick Sermon]], [[Erykah Badu]], [[Frank Sinatra]], Freak Kitchen, [[Foxy Brown]], [[Fugees]], [[George Harrison]] (''Like Itself''), [[Gino Vanelli]], [[Gloria Gaynor]], [[Grateful Dead]] (''The Music Never Stopped''), Hans Theessink, [[Ice Cube]], Icicle Works, [[Jay-Z]], [[Jann Arden]], [[Killah Priest]], [[Lil' Kim]], [[Lucyfire]], [[Mavado]] - ''I'm On The Rock (Jehova Guide Me)'', Michael Card, [[Marduk (zespół muzyczny)|Marduk]], [[Martin Simpson]] (''Come Down Jehovah''), Mase, Necrophobic, [[Nelly (raper)|Nelly]], [[New Order]], New Radicals - ''Jehovah Made This Whole Joint For You'', Non-Phixion, [[Obie Trice]], [[Onyx (zespół muzyczny)|Onyx]], [[P. Diddy]], Pastor Troy, [[Puff Daddy]], [[Quincy Jones]], [[Ras Kass]], [[Recoil]], [[Rod Temperton]], [[Roger Waters]], [[Satyricon (zespół muzyczny)|Satyricon]], [[Sportfreunde Stiller]], [[Sinister]], [[tobyMac]], [[Trick Daddy]], [[The Beach Boys]] (The Beaks of Eagles), [[The Roots]], [[Tweet]], [[Twista]], Vineyard, Vicki Yohe, [[W.A.S.P.]], [[Xzibit]], [[Young Buck]], Elio e le Storie i inni.
W piosence [[Elvis Presley|Elvisa Presley'a]] ''If the Lord Wasn't Walking By My Side'' również występuje imię Boże w formie ''Jehovah''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=495.png Imię Boże u E.Presleya]</ref>. [[John Denver]] w piosence ''World Game'' używa zarówno niespotykanej formy '''Yaweh''' jak i ''Yah''. W piosence ''En chantant'', francuski piosenkarz [[Michel Sardou]] śpiewa: ''(...) On ne parle à '''Jéhova''' (...)'' (tekst [[Pierre Delanoë]]). Na płycie zespołu [[U2]] ''How to Dismantle an Atomic Bomb'' ostatni utwór nosi tytuł ''[[Yahweh]]''. [[Dr Alban]] w utworach ''Hard pan di drums'', '' Home sweet home'' ''One Love'' i '' Free up Soweto'' używa formy Jah – używa jej także [[Sinéad O'Connor]] m.in. w utworach: ''A Prayer for England'', ''Glory of Jah'' czy ''Jah Nuh Dead'', [[Shaggy]] w piosence ''How much more'' a grupa [[Wet Wet Wet]] w utworze ''Is this Love''.
Istnieje zespół muzyki trance pod nazwą ''JHWH''<ref>[http://tetragram.pl/2466 Płyty zespołu JHWH (tetragram.pl)]</ref> oraz zespół Yahwe Mutabo. Grupa [[The Mars Volta]] nagrała utwór ''Tetragrammaton'', [[Falco]] (''Jah vibration''), Söhne Mannheims (''Jah is changing all''), [[Wu-Tang Clan]] (''Jah world''), a Judy Jacobs nagrał utwór ''No God Like Jehovah'', BJ Vavasseur – ''In the Presence of Jehovah'', hiszpański zespół Heissel – ''Yahve'', Immanuel Lobpreiswerkstatt – ''Jahwe Zabaoth'' (''Jahwe Zastępów''), zespół Sugar Minnott – ''Jehovah'', australijski zespół grający ''chrześcijańskiego death rocka'' [[Mortification]] (''Jehovah Nissi''), [[Sleeping Giant]] (utwór ''Jehova Shalom''), izraelski zespół Yeshurun nagrał utwór ''YHWH Ekhad'', irański wokalista [[Shahrdad Rohani]] utwór ''Jahwe''. Grupa [[Celtic Frost]] w piosence ''Ain Elohim'' używa słowa Tetragrammaton, podobnie jak grupa Bruno Filizola (Astrancer). Utwór [[James Ingram|Jamesa Ingrama]] i [[Michael McDonald (piosenkarz)|Michaela McDonalda]] nosi tytuł ''Yah Mo B There'' (według M.McDonalda orginalny tytuł powinien brzmieć ''Yahweh be there''). Imienia Bożego użyli m.in.<ref>[http://www.divine-name.info/quotations.htm Inni artyści używający w swych utworach Imienia Bożego]</ref>: [[Guy Béart]] (''O Jéhovah''), [[Harry Belafonte]] (''Jehovah, The Lord Will Provide''), [[Johnny Cash]] (''I Shall Not be Moved''), [[Pierangelo Comi]] (''Jahve′ nostra festa''), [[Jean Ferrat]] (''Nuit et brouillard''), [[Ernst Fuchs (malarz)|Ernst Fuchs]] (''Von Jahve''), [[P.O.D.]] (''Without Jah, nothin''), [[Don Moen]] (''Jehovah Jairah my provider''), [[Ben Harper]] (''Jah work''). [[Stevie Wonder]] w piosence ''Master Blaster (Jammin')'' i w piosence ''Dark'N'Lovely'' użył formy ''Jah''. [[Ukraina|Ukraiński]] chór nosi nazwę Он Иегова (Ten Jehowa). Tajwańskie wydawnictwo muzyczne ''Stream of Praise – Jehovah's Blessings Abound Stream of Praise'' – (''Jehowy błogosławieństwo będzie obfitować'') wydało album ''Jehovah's Blessing Abound''<ref>[http://www.cmt.com/artists/az/stream_of_praise/2419399/album.jhtml ''Stream of Praise – Jehovah's Blessings Abound Stream of Praise'' – (''Jehowy błogosławieństwo będzie obfitować''): album ''Jehovah's Blessing Abound'']</ref>. Zespół Jerusalem Rivers nagrał album ''Worship Yhwh''. Istnieje zespół pod nazwą HalleluYAH <ref>[http://tetragram.pl/8611 Niektóre zespoły z imieniem Bożym]</ref>. Akademia Muzyczna w Bostonie umieściła w swoim śpiewniku utwory, w których wystepuje imię Jehovah. [[Ivete Sanglo]] w stylu [[Axé (muzyka)|axé]] śpiewa o Królestwie Jah (''Natural Collie''). Amerykański gitarzysta [[Kent Henry]] nagrał utwór ''Jehovah – Nissi'' (''Jehowa sztandarem''), taki sam utwór zaśpiewał solista [[Dennis Jernigan]]. [[Maxi Priest]] w albumie ''Intentions'' umieścił utwór ''Jehovah''. [[George Benson]] nagrał album ''George Benson and Friends – Sing to Jehovah'' (występują na niej m.in. [[Sheli Hutchinson]] z zespołu ''[[The Emotions]], ''The Brown Family Singers'' i [[Larry Graham]]). [[Prince]] zaaranżował gitarową wersję ''Life Witohout End At Last'', w której użyto imienia Jehowa. Wykonawcy z krajów "[[czarna Afryka|czarnej Afryki]]": [[Lundi]] (Bulelani KuJehova), [[Sarah Mbogo]] (Jehovah), zespół [[Vabati VaJehova]] (Jehova), [[Jah Verity]].
* '''Religijna:'''
Wiele muzycznych grup religijnych katolickich i protestanckich umieszcza Imię Boże w swoich utworach<ref>[http://tetragram.pl/2497 Płyty z Imieniem Bożym (tetragram.pl)]</ref><ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=382.png Pieśni Jahwe]</ref>. Występuje też w pieśniach religijnych różnych wyznań<ref>Imię Boże występuje m.in. w ''Śpiewniku pieśni Pana'' (Katolicka Wspólnota Odnowy w Duchu Świętym ''Marana tha''); w ''[[Pieśni Królestwa|Pieśniach Królestwa]]'' [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]] występuje 214 razy oraz w 34 w ich tytułach; grup protestanckich (gł. baptystów); w śpiewniku Jednoty Braci Polskich oraz innych wyznań]</ref>.
[[Plik:Kosciotrupy w Gdansku w Kosciele mariackim.jpg|250px|thumb|Tetragram nad sceną z ''Wizji Ezechiela'' w sferze niebieskiej ([[Epitafium Edwarda Blemkego]], [[Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku|Kościół Mariacki w Gdańsku]]).]]
[[Plik:Panewniki stained glass 49.jpg|thumb|250px|Tetragram na witrażu w ''[[Bazylika św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny|Bazylice św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia N.M.P.]]'' w [[Katowice|Katowicach]]-[[Panewniki|Panewnikach]].]]
[[Plik:Psalm23.jpg|thumb|250px|Tekst z [[Psalm 23|Psalmu 23]]:" ''[[Jehowa]] jest moim pasterzem''" na ambonie kościoła w [[Jonstorp]] w [[Szwecja|Szwecji]].]]
[[Plik:Sør-Fron church, IEHOVA.jpg|thumb|250px|Imię ''Iehova'' w kościele w [[Norwegia|norweskim]] [[Sør-Fron]].]]
[[Plik:Ivetofta predikstol.jpg|thumb|250px|Imię ''Jehova'' w kościele w [[Ivetofta]] w [[Szwecja|Szwecji]].]]
[[Plik:Tavla2.jpg|thumb|250px|Tetragram w kościele w [[Längst]].]]
[[Plik:Shiviti on vellumTetragrammaton.jpg|thumb|250px|Tetragram w [[sziwiti]] w [[synagoga|synagodze]]...]]
[[Plik:2007-08-22 Nozyk Synagogue 1295.jpg|thumb|250px|... w [[Synagoga im. Małżonków Nożyków w Warszawie|Synagodze im. Małżonków Nożyków w Warszawie]] ...]]
[[Plik:Chewra Lomdei Misznajot 22.JPG|thumb|250px| ... w [[Synagoga Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu|Synagodze Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu]] ...]]
[[File:Tetragrammaton JHWH, Old Synagogue 01, Kraków,Poland.jpg|250px|thumb| ... dwukrotnie]]
[[File:Tetragramaton JHWH.Old Synagogue 02.Kraków.Poland.jpg|250px|thumb|w [[Synagoga Stara w Krakowie|Synagodze Starej w Krakowie]] ...]]
[[Plik:Bychawa synagoga 29.jpg|250px|thumb|... w [[Synagoga w Bychawie|Synagodze w Bychawie]]...]]
[[Plik:Tetragrammaton at 5th Chapel of the Palace of Versailles France.jpg|thumb|250px|... w ''[[Pałac wersalski|pałacu wersalskim]]''.]]
[[Plik:Jhwh skepplanda.jpg|250px|thumb|''Krzew gorejący'' - obraz z 1770, [[Mojżesz]] z tetragramem w [[krzew gorejący|krzewie gorejącym]] pod [[Synaj (góra)|Górą Synaj]] ([[Horeb]]) - świętą górą Jahwe (Jehowy)]]
[[Plik:Karl9 gbg valsprak2.jpg|thumb|250px|Imię Boże na ''pomniku [[Karol IX Waza|Karola IX]]'' w [[Göteborg|Geteborgu]].]]
[[Plik:Tetragrammaton benediction.png|thumb|250px|Tetragram z ok. 600 r. p.n.e. w ''[[Muzeum Izraela]]'' w [[Jerozolima|Jerozolimie]]...]]
[[Plik:Wenceslas Hollar - God's covenant with Abraham (State 2).jpg|thumb|250px|... na rycinie Wenceslausa Hollara ''Rozmowa Boga z [[Abraham]]em ...]]
[[Plik:Jhwh vanersborg bonad.jpg|thumb|250px|... w promieniach na gobelinie z 1842 ....]]
[[Plik:Jhwh ragunda sol.jpg|thumb|250px|... na tzw. ''słońcu Jehowy'' ...]]
[[Plik:UppsalaUniversitetsSigill.png|thumb|250px|... na pieczęci ''[[Uniwersytet w Uppsali|Uniwersytetu w Uppsali]]''...]]
[[Plik:Norwegian Skilling 1644.jpg|thumb|250px|... na norweskiej monecie z 1644.]]
[[Plik:Jehovah Gap, American River, from the Central Pacific Railroad, Placer County, by Thomas Houseworth & Co..png|thumb|250px|''Jehovah Gap'' w USA (rycina z 1868)]]
[[File:Koenigreichssaal Essen-Frohnhausen (2).jpg|250px|thumb|Na budynkach religijnych [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]], przykładowo w [[Essen]]]]
[[Plik:El gran día de Jehová.jpg|thumb|250px|Imię ''Jehowa'' w haśle rocznym z 2007 r. w j. hiszpańskim na ''[[Sala Królestwa|Sali Królestwa]]'': ''"Bliski jest wielki dzień Jehowy"'' ([[Księga Sofoniasza|Sof]] 1:14).]]
[[Plik:ZJ.jpg|thumb|250px|thumb|Imię Boże w nazwie ''[[Świadkowie Jehowy]]'' (na zdj. w j. niem.: ''Jehovas Zeugen'')]]
==== Film ====
W filmie fabularnym prod. USA w reżyserii [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]] ''[[Indiana Jones i ostatnia krucjata]]'' (z [[Harrison Ford|Harrisonem Fordem]] i [[Sean Connery|Seanem Connery'm]] w rolach głównych) użyto imienia zarówno we współczesnej angielskiej formie ''Jehovah'' jak i w łacińskiej ''Iehovah'' w jednej z kluczowych, końcowych scen filmu. Imię to występuje w ekranizacjach filmowych powieści [[Lewis Wallace]] ''[[Ben Hur (powieść)|Ben-Hur]]'' zarówno w wersji "niemej" z 1925. jak i w najbardziej znanej wersji z [[Charlton Heston|Charltonem Hestonem]] w roli tytułowej z 1959. W ekranizacji filmowej powieści [[Bolesław Prus|Bolesława Prusa]] – ''[[Faraon]]'' z 1966. imię to wypowiadane jest "O Jehwo!" (podczas gdy w książce – "O Jehowo!"). [[Mel Brooks]] w swoim satyryczno-komediowym filmie z 1981. [[Historia świata: Część I]] (History of the World, Part I) grając Mojżesza mówi: "..Lord Jehovah..", w filmie ''[[Żywot Briana]]'' (''Life of Brian/Monty Python's Life of Brian''), którego akcja dzieje się w czasach Jezusa, zrealizowanym przez angielską grupę [[Monty Python]]a w 1979. imię Boże ''Jehovah'' występuje wiele razy w scenie kamienowania za... wypowiadanie na głos imienia własnego Boga. Imię Boże występuje też w filmie ''[[Salomon i Królowa Saby]]'' (''Solomon and Sheba'') z 1959. Imię ''Jehowa'' występuje w kontrowersyjnym filmie z 1988 ''[[Ostatnie kuszenie Chrystusa (film)|Ostatnie kuszenie Chrystusa]]'', w dramacie historycznym z czasów [[Jezus]]a - ''[[Tunika (film)|Szata]]'' (''The Robe'') z 1953, będącym ekranizacją powieści Lloyd C. Douglasa o tym samym tytule, w filmie ''The Story of Ruth'' z 1960 w reżyserii [[Henry Koster|Henrego Kostera]] (również reżysera ''Szaty''), w ''Greatest Heroes of the Bible'' (1976, prod. USA), w filmach ''Slaves of Babylon'' (prod. USA, 1953), ''David and Goliath'' oraz we włoskim filmie ''Il quarto re''. Sześć razy imię ''Jehowa'' występuje w ''[[Fotodrama stworzenia|Fotodramie stworzenia]]'' - jednym z najdłuższych filmów w historii kina.
Imię Jehova(-h) można spotkać także w filmach, których treść nie nawiązuje do Biblii i starożytności. Występuje w komedii ''[[Krótkie spięcie 2]]'' z 1988 (''[[Short Cirquit 2]]'', która jest sequelem komedii ''[[Krótkie spięcie]]'' – ''[[Short Cirquit]]'') a także w komedii ''[[Wielka biała pięść]]'' (''[[The Great White Hype]]'') z 1996, w której [[Samuel L. Jackson]] gra rolę podejrzanego kaznodziei "nieokreślonego wyznania" (''Wielebny Fred Sultan''), który jest promotorem nieuczciwych walk bokserskich (''" – The Lord God Jehovah is a mighty god! "''). W komedii z 2003 ''[[Bruce Wszechmogący]]'' (''Bruce Almighty'') i w komedii ''Joe Dirt'' ([[David Spade]] w roli tytułowej) z 2001. W filmie prod. USA z 1974 r. – ''QB VII '', gdzie aktor [[Anthony Hopkins]] wypowiada słowa "''wierzę również w imię Jehowy''", we włoskim filmie ''Innamorato pazzo'' z 1981. W [[Dreszczowiec|thrillerze]] [[Fantastyka naukowa|science-fiction]] ''[[Equilibrium (film)|Equilibrium]]'' prod. USA, pojawia się instytucja – Tetragrammaton ([[Tetragram]]). W serialu ''[[Dr House]]'' tytułowy bohater [[Gregory House]] używa imienia ''Jahwe'' (odcinek ''Nigdy się nie zmieniaj''). W ekranizacji powieści [[Paulo Coelho|Paula Coelha]] ''[[Weronika postanawia umrzeć (film)|Weronika postanawia umrzeć]]'' wypowiada to imię postać Mari.
==== Malarstwo, rzeźba, architektura ====
W wiekach XVI – XVIII tetragram lub forma Jehowa były powszechnie stosowane w [[Europa|Europie]] jako przedmiot inwokacji i jednocześnie element dekoracyjny w architekturze, malarstwie i rzeźbie. Występowały – oprócz utworów literackich i muzycznych – na herbach, uzbrojeniu, monetach, medalach, rzeźbach, obrazach, witrażach, pieczęciach (również kościelnych).
* '''Kościoły, bazyliki, katedry, kaplice:'''
** '''Polska:'''
- ''[[Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku|Kościół Mariacki w Gdańsku]]'' - ''Jehowa'' trzykrotnie w cytacie z [[Księga Ezechiela|Księgi Ezechiela]] 37,4-6 na [[epitafium]].
- ''[[Bazylika archikatedralna w Gdańsku-Oliwie]]'' - tetragram na ''ołtarzu św. Michała Archanioła'' <ref>[http://tetragram.pl/6462 Tetragram w Archikatedrze oliwskiej] </ref>.
- ''[[Konkatedra św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim]]'' - ''JEHOWAH'' w napisie umieszczonym pod organami<ref> [http://tetragram.pl/502 Imię JEHOWAH w Konkatedrze św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim]</ref>.
- ''Pomnik Jezusa'' na [[Jasna Góra|jasnogórskich]] błoniach w [[Częstochowa|Częstochowie]] - tetragram<ref>[http://sj-media.eu.org/jasna_gora/ Imię Boga w formie tetragramu na Jasnej Górze]</ref>.
- ''[[Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim]]''<ref>[http://tetragram.pl/543. Tetragram w Zamku Biskupów Warmińskich, Lidzbark Warmiński]</ref>. - tetragram.
- ''[[Bazylika Kolegiacka św. Andrzeja w Olkuszu]]'' - tetragram zapisany jest w pisowni [[Masoreci|masoreckiej]]<ref>[http://tetragram.pl/381 Tetragram w Bazylice Kolegiackiej św. Andrzeja w Olkuszu]</ref>.
- ''[[Katedra św. Michała Archanioła w Łomży]]'' - tetragram<ref>[http://www.narew.info/wiadomosci/970-lomza-nie-dziw-sie-cz-owiecze-temu-co-widzisz Tetragram w katedrze w Łomży]</ref>.
- ''[[Kolegiata Wszystkich Świętych w Sieradzu]]'' - tetragram nad głównym ołtarzem <ref>[http://tetragram.pl/493 Tetaragram w Kolegiacie Wszystkich Świętych w Sieradzu]</ref>.
- ''[[Parafia św. Mikołaja w Łęgowie|Sanktuarium Pojednania w Łęgowie]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/8038 Tetragram w Sanktuarium Pojednania w Łęgowie]</ref>.
- ''Kościół św. Józefa w [[Zabrzeg]]u'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/5195 Tetragram w Kościele św. Józefa w Zabrzegu]</ref>.
- ''[[Bazylika św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/6655 Tetragram w Bazylice św. Elżbiety Węgierskiej we Wrocławiu]</ref>.
- ''[[Kościół Imienia Jezus we Wrocławiu]] - tetragram na sklepieniu przebiterium <ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=497.png Tetragram w Kościele Imienia Jezus we Wrocławiu]</ref>.
- ''[[Parafia Matki Bożej Miłosierdzia w Jeleniej Górze-Cieplicach|Kościół Matki Bożej Miłosierdzia w Jeleniej Górze-Cieplicach]]'' - tetragram na zewnątrz kościoła <ref>[http://www.godsnaam.be/wereldwijd.pdf Tetragram w Kościele w Cieplicach]</ref>.
- ''[[Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu|Kościół Parafialny Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu]]''- tetragram <ref>[http://tetragram.pl/6704 Tetragram w kościele parafialnym Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu]</ref>.
- ''[[Sanktuarium Matki Bożej Rokitniańskiej]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/6454 Tetragram w Sanktuarium Matki Bożej Rokitniańskiej]</ref>.
- ''Kościół św. Marcelina w [[Rogalin]]ie'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/6439 Tetragram w kościele św. Marcelina w Rogalinie]</ref>.
- ''Kościół św. Małgorzaty w [[Krasiejów|Krasiejowie]]'' - tetragram nad ołtarzem <ref>[http://tetragram.pl/1028 Tetragram w kościele p.w. św. Małgorzaty w Krasiejowie]</ref>.
- ''Kościół w [[Kwidzyn]]iu'' - ''IEHOVA''<ref>[http://tetragram.pl/602 Tetragram w kościele w Kwidzyniu (obecnie zamalowany)]</ref>.
- ''Kościół w [[Świdnica|Świdnicy]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/536 Tetragram na śląskich epitafiach w Świdnicy]</ref>.
- ''Kościół w [[Jawor (powiat milicki)|Jaworze]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/530 Tetragram w kościele w Jaworze]</ref>.
- ''Kościół w [[Charbrowo|Charbrowie]]'' - tetragram <ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=212.png Tetragram w kościele w Charbrowie (obecnie usunięty)]</ref>.
- ''Kościół MB Częstochowskiej w [[Kiezmark]]u'' - ''Jehova''.
- ''Kościół NMP w [[Kowary|Kowarach]]'' - tetragram.
- ''Kościół w [[Zgorzelec]]u'' - ''Jahve''.
- ''[[Parafia Trójcy Świętej w Sosnowicy|Kościół Trójcy Świętej w Sosnowicy]]'' - tetragram nad głównym wejściem do niego.
- ''Kościół w Henrykowie'' - tetragram <ref>[http://www.godsnaam.be/wereldwijd.pdf Spis obiektów w Polsce z Imieniem Bożym]</ref>.
- ''[[Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/516 Tetragram w Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie]</ref>.
- ''[[Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Pelplinie]]'' - tetragram <ref>[http://tetragram.pl/511 Tetragram w Bazylice katedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Pelplinie]</ref>.
- ''Kapliczka w [[Radków|Radkowie]]'' - tetragram <ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=228.png Tetragram na kapliczce w Radkowie]</ref>.
- ''[[Sanktuarium Wambierzyckiej Królowej Rodzin]]'' w [[Wambierzyce|Wambierzycach]] - tetragram w kilku miejscach <ref>[http://tetragram.pl/598 Tetragram w Bazylice w Wambierzycach]</ref>, m.in. we wnęce, gdzie przedstawiono ''sąd Salomona''; jest umieszczony nad tronem Salomona.
- ''[[Bazylika św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny]]'' w [[Katowice|Katowicach]]-[[Panewniki|Panewnikach]] - tetragram na witrażu.
- ''[[Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze]]'' - tetragram wymalowany na suficie w kole, z którego rozchodzą się jak gdyby promienie słońca, a całość otaczają aniołki zwrócone do niego twarzami.
** '''[[Australia]]:''' ''Kościół Kongregacyjny w [[Adelajda|Adelajdzie]]''.
** '''[[Austria]]:''' ''[[Kościół Wotywny w Wiedniu]]'', ''[[Kościół św. Karola Boromeusza w Wiedniu]]'', ''Kościół Minorieten w [[Wiedeń|Wiedniu]]'', ''Kościół św. Piotra w Wiedniu'', ''Sanktuarium Maryjne w Hafnerbergu'', ''Kościół St. Paternianus w Paternion'', ''Kościół St. Nikolaus w Tannheim'', ''Burgkapelle Forchtenstein'', ''Kościół w Grafenschach'', ''Kościół w Patergassen'', ''Kościół w Paternion'', ''Kadetra w [[Wiener Neustadt]]'', ''Kościół Wniebowzięcia Marii w Dunerstein Wachau'', ''Maria Dreichien Kirche w [[Eggenburg]]u''; w kościołach w: Furth-Gottweig, Triengstingtal, [[Harmanschlag]], Jeutendorf, Laxenburgu, Horn, Prizendorf an der Zaya, Purkensdorf, Riegersburgu, Braunan am Inn, Kremsmunster, Stadt Paula, [[Steyr (miasto)|Steyr]], [[Linz]], St. Florian, Admont, Brestein, Fohnsdorf, Goss bei Leobben, Grosslobming, Pollau, Radmer, Seckau, Seeberg, St. Erhard, St. Gallen, St. Johann, St. Peter, Strassengel, Insbrucku, Ramsau, Rattenbergu, Kraubath, Tannheim, Hohenemes, Leonben, Mariazell, Obdach, Piescheldorf, oraz w dwóch w [[Vorau]], [[Weiz]], w trzech kościołach w [[Salzburg]]u, Stams, w pięciu w [[Graz]] oraz w ośmiu wiedeńskich i innych.
** '''[[Belgia]]:''' ''Kolegiata św. Marcina w [[Aalst]]'', ''Kościół św. Martina w [[Arlon]]'', ''[[Katedra Najświętszej Marii Panny w Antwerpii]]'', ''Sint-Andrieskerk w Antwerpii'', ''Sint-Andrieskerk w Antwerpii'', ''Sint-Antoniuskerk w Antwerpii'', ''Kościół Sint Sarvatius Berg-Kampenhout'', ''Bazylika św. Krwi [[Brugia|Brugii]]'', ''Katedra św. Salwatora Brugii'', ''[[Kościół Najświętszej Marii Panny w Brugii]]'', ''Kościół Świętych Jana i Etienne aux Minimes'' w [[Bruksela|Brukseli]], ''Kerk St. Jan de Doper ter Begijnhof'' w Brukseli, ''Kościół NMP'' w [[De Panne]], ''Kościół St. Gilliskerk'' w [[Dendermonde]], ''Kościół St. Sulpitius'' w [[Diest]], ''Kościół St. Fiacre'' w [[Dison]], ''Kościół Kerkhof'' w Esen, ''Kościół św. Krzysztofa'' w [[Evergem]], ''Kościół Ojców Barnabitów'' w [[Forest (Belgia)|Forest]], ''Kościół Saint-Eloi Froyennes'' k. [[Tournai]], ''Kościół św. Stefana'', ''Kościół św. Mikołaja'' i ''Klasztor św. Piotra i ruiny klasztoru św. Bawona'' w [[Gandawa|Gandawie]], ''Kościół św. Szymona i Judasza-Tadeusza'' w [[Gentbrugge]], ''Kościół Św. Bartolomeusza'' w [[Geraardsbergen]], ''Bazylika św. Servatiusa'' w [[Grimbergen]], ''Kościół Zbawiciela'' w [[Harelbeke]], ''Kościół św. Marcina'' w [[Houthalen]], ''Kościół św. Piotra'' w [[Leper]], ''Kościół NMP'' w [[Jezus-Eik]], ''Kościół św. Marcina'' w [[Kontich]], ''Kościół św. Marcina'' w [[Kortrijk]], ''Kościół św. Kwinten'' w [[Leuven]], ''[[Katedra Świętego Pawła w Liège]]'', ''Kościół Saint Barthélémy'' w [[Liège]], ''Kościół św. Antoniego'', w Liège, ''Kościół Heilig Hart'' w Liège, ''Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-van-Hanswijk'' w [[Mechelen]], ''[[Beginaż]] św. Aleksandry i Katarzyny'' w Mechelen, ''Kościół Sint-Jan de Doper en Sint-Jan Evangelist'' w Mechelen, ''Kościół Sint Antonius'' w Mol Donk, ''Kościół Matki Bożej Wniebowzięcia'' w [[Ninove]], ''Kościół św. Michała'' w [[Roeselare]], ''Kościół de St-Hermès'' w [[Ronse]], ''Kościół Onze-Lieve-Vrouw-ten-Hemelopneming'' w [[Ruiselede]], ''Kościół w Schelle'', ''Kościół św. Michała'' w [[Sint-Lievens-Houtem]], ''Klasztor Norbertanów w Tongerlo'', ''Kościół św. Piotra'' w [[Turnhout]], ''Kościół św. Piotra'' w [[Ypres]], ''Kościół św. Marcina'' w Zaventem, ''Kościół św. Lawrenca'' w [[Zedelgem]] i innych.
** '''[[Brazylia]]:''' ''Katedra metropolitarna [[São Paulo]]''.
** '''[[Chile]]:''' ''Kościół Pasco Real''.
** '''[[Chorwacja]]:''' ''[[Katedra św. Jakuba w Szybeniku]]'' i ''[[Klasztor Visovac]]''.
** '''[[Czechy]]:''' <ref>[http://tetragram.pl/jhwh/czechy Imię Boże w Czechach]</ref> ''Benedyktyński Klasztor w [[Broumov]]'', ''Kościół Klasztorny Wniebowzięcia NMP [[Kutná Hora]]'', ''Kościół NMP [[Nová Paka]]'', ''Kościół św. Trójcy w [[Nowe Miasto nad Metują|Nowym Mieście nad Metują]], ''Kościół św. Marcina w Pradze'', ''Kościół Klasztorny w Vrchlabí'', ''Kaplica w Vrchlabí'', ''Kościół w Vranov'' i ''Kościół w Valec''.
** '''[[Dania]]:''' <ref>[http://www.gudsnavnet.dk/ Imię Boże w Danii]</ref> ''[[Katedra w Roskilde]]'', ''[[Katedra w Ribe]]'', ''[[Katedra św. Kanuta w Odense]]'', ''Katedra Maribo'', ''Klasztor [[Nykøbing Falster]]'', ''Katedra w [[Viborg]]u'', ''Kościół Klasztoru [[Horsens]]'', ''Klasztor Boerglum'' k. [[Brønderslev]], ''Kaplica Zamkowa Brahetrolleborg'', ''Klasztor Asmild'', ''Katedra w [[Ribe]]'', ''Kościół Holmens'' w [[Kopenhaga|Kopenhadze]] , ''Kościół św. Piotra w Kopenhadze'', ''Kościół Garnizonowy w Kopenhadze'', ''Kościół Broendbyoester w Kopenhadze'', ''Kościół Lundtofte w Kopenhadze'', ''Kościół Lyngby w Kopenhadze'', ''Klasztor [[Sebber]]'', ''Klasztor Alling'', ''Klasztor [[Antvoeskov Slagelse]]'', ''Klasztor w [[Søro]]'', ''Klasztor [[Asmild]]'', ''Kościół Ansgar w [[Aalborg]]'', ''Klasztor [[Nykøbing Falster]]'', ''Kościół Mikołaja w [[Vejle]]'', ''Kościół św. Mikołaja w [[Køge]]'', ''Katedra [[Maribo]]'', ''Kościół św. Michała w [[Slangerup]]'', ''Kościół Marii Magdaleny w [[Ryomgaard]]'', ''Kościół św Mortens w [[Randers]]'' oraz w kościołach w miejscowościach: [[Ålsø]], [[Ansgars]], [[Århus]] (''[[Kościół Najświętszej Marii Panny w Århus]]'', ''Katedra św. Klemensa''), [[Asserballe]], [[Astrup]], [[Åstrup]], [[Astrup Hovedgård]], [[Ballum]], [[Biersted]], [[Birkerørd]], [[Bislev]], [[Bjergager]], [[Bjerreby]], [[Borglum]], [[Borreby]], [[Brahetrollerborg]], [[Bringstrup]], [[Broholm Gods]], [[Brovst]], [[Dalbyneder]], [[Dallerup]], [[Diernaes]], [[Dreslette]], [[Egå]], [[Ejsing]], [[Engelsholm]], [[Engum]], [[Enslew]], [[Fakse]], [[Fjerellup]], [[Flynder]], [[Føvling]], [[Fraugde]], [[Frederissung]], [[Fruering]], [[Gadstrup]], [[Gamtofte]], [[Gavnø]], [[Gerlev]], [[Gimlinge]], [[Gimming]], [[Gjellerup]], [[Grønbæk]], [[Grøninng]], [[Gudbjerg]], [[Guldager]], [[Gunderup]], [[Hals]], [[Haraldsted]], [[Hårlev]], [[Hassing]], [[Helnæs]], [[Hem]], [[Herlev]], [[Herlufmagle]], [[Hersom]], [[Hjerk]], [[Hjorring]] (''Kościół św. Katarzyny'', '' Kościół św. Olafa''), [[Hjortshøj]], [[Ho]], [[Højby]], [[Horne]], [[Holme Ostrup]], [[Holstebro]], [[Holsteinsborg]], [[Hørby]], [[Horne]], [[Hornslet]], [[Horsens]], [[Hvidbjerg]], [[Hylline]], [[Idom]], [[Jegindø]], [[Karup]], [[Kavslunde]], [[Kirke Fenjeslev]], [[Kirke Hvalsø]], [[Klejtrup]], [[Kliplev]], [[Knebel]], [[Knudskerk]], [[Kopenhaga]] (10), [[Kolby Samsø]], [[Kolding]], [[Kværndrup]], [[Kvong]], [[Ledreborg]], [[Lee]], [[Lem]], [[Lomborg]], [[Løsning]], [[Lundtofte]], [[Lyby]], [[Lyngby]], [[Lyngby ved Århus]], [[Lyø]], [[Magleby]], [[Mejrup]], [[Middelfart]], [[Møgeltønder]], [[Mygdal]], [[Nørlem]], [[Nørre Herlev]], [[Nørre Nebel]], [[Nørre Tranders]], [[Nørre Vium]], [[Nørresundby]], [[Nørun]], [[Nørup]], [[Nybøl]], [[Nyborg]], [[Nyker]], [[Odder (Dania)|Odder]], [[Oddense]], [[Ølgod]], [[Ørding]], [[Østbirk]], [[Øster Tørslew]], [[Østermarie]], [[Ostrup]], [[Pårup]], [[Raasted]], [[Resenby]], [[Resenstad]], [[Rind]], [[Rigsted]], [[Rødding]], [[Roskilde]], [[Roslev]], [[Ryslinge]], [[Sahl]], [[Sebber]], [[Sjørslev]], [[Skibsted]], [[Skraem]], [[Slots Bjergby]], [[Sludstrup]], [[Sønder Ho]], [[Sønder Rind]], [[Sønderborg Jutta]], [[Sønderhå]], [[St. Heddinge Præstegård]], [[Støvring]], [[Suldrup]], [[Svenstrup]], [[Svostrup]], [[Thisted]], [[Tinglev]], [[Tingsted]], [[Todbjerg]], [[Tømmerby]], [[Tønder]], [[Torkilstrup]], [[Tranebjerg]], [[Tvis]], [[Tyrsting]], [[Ubjerg]], [[Uddy]], [[Ulfborg]], [[Urlew]], [[Vallensved]], [[Varde]], [[Vemmetofe]], [[Venslev]], [[Vester Starup]], [[Viborg]], [[Viby]], [[Vidstrup]], [[Vilstrup]], [[Vinblæs]], [[Vinderød Kirkegård]], [[Vinding]], [[Vinkel]], [[Viuf]], [[Vive]], [[Vivild]], [[Voeerladegaard]], [[Vokslev]], [[Vordingsborg]] i inne.
** '''[[Finlandia]]:''' ''[[Katedra w Helsinkach]]'', ''Katedra w [[Kuopio]]'', ''Katedra w Oulu'', ''Drewniany kościół [[Kempele]]'', ''Katedra w [[Porvoo]]'', ''Katedra w [[Kuhmoinen]]'' i inne.
** '''[[Francja]]:''' ''Katedra [[Pałac wersalski|Pałacu Wersalskiego]]'', ''[[Kościół Notre Dame des Victoires w Paryżu]]'', ''[[Kościół Notre Dame de l'Assomption w Paryżu]]'', ''[[Katedra św. Krzyża w Orleanie]]'', ''[[Bazylika Matki Bożej Różańcowej w Lourdes]]'', ''Bazylika w [[Sainte-Anne-de-Beaupré]]'', ''Bazylika Najświętszej Maryi Panny w [[Lyon]]ie'', ''Krzyż'' w [[Perpezat]], ''Katedra św. Marcina'' w [[Colmar]], ''Kaplica w [[Evreux]]'', ''Katedra'' w [[Strasbourg]]u oraz w kościołach w miejsowościach: [[Calis]], [[Saint-Omer]], [[Tourcoing]], [[Cempuis]], [[Eu]], [[Mont-de-L'lf]], [[Bayeux]], [[Cherbourg-Octeville]], [[Honfleur]], [[Ménil Gonduin]], [[Cléden-Cap-Sizun]], [[Plonévez]], [[Roscanvel]], [[Saint-Pol-de-Léon]], [[Trégarvan]], [[Étain]], [[Saint-Dié-des-Vosges]], [[Paryż]] (15), [[Arnay le Duc]], [[Auxerre]], [[Beaune]] (2), [[Bligny-sur-Ouche]], [[Fougères]], [[Nolay]], [[Parigne]], [[Vandensse en Auxois]], [[Viré]], [[Troyes]], [[Besançons]], [[Courchaton]], [[Colmar]], [[Guebwiller]], [[Strasbourg]] (3), [[Bourges]], [[Beaulieu lès Loches]], [[Orlean]], [[Richelieu (Indre-et-Loire)|Richelieu]], [[La Celle Dunoise]], [[Perpezat sur Apchat]], [[Prades]], [[Grenoble]], [[Les Vans]], [[Lyon]] (2), [[Pérouges]], [[Saint-Chef en Dauphiné]], [[Saint Pries]], [[Villefontaine]], [[Riberac]], [[Auterive]], [[Arles-sur-Tech]], [[Carcasonne]], [[Guzargues]], [[Perpingnan]], [[Pont-Saint-Esprit]], [[Port-Vendres]], [[Ansuis]], [[Antibes]], [[Aubiignan]], [[Aups]], [[Cannes]], [[Carpentras]], [[Digne-les-Bains]], [[Èze]], [[Grambois]], [[La Farléde]], [[Le Pradet]], [[Marsylia]] (2), [[Ramatuelle]], [[Saint Christol]], [[Saint Christol]], [[Saint-Tropez]], [[Salerens]], [[Vachères]], [[Venasque]] i innych.
** '''[[Hiszpania]]:''' ''Bazylika w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]]'', ''Bazylika w [[Tarragona]]'', ''Katedra w [[Grenada (miasto w Hiszpanii)|Grenadzie]]'', ''Katedra w [[Polego]]'' oraz w kościołach w miejscowościach: San Luis, [[Huéscar]], [[La Orotava]], [[Palafrugell]] i w innych.
** '''[[Holandia]]:''' W kościołach w miejscowościach: [[Beetsterzwaag]], [[Berkel-Enschot]], [[Boxmeer]], [[Breskens]], [[Bruinisse]], [[Bunschoten]], [[Delft]], [[Dortrecht]], [[Edam (miasto w Holandii)|Edam]], [[Gouda (miasto)|Gouda]], [[Losdorp]], [[Maastricht]], [[Middelstum]], [[Noorbeek]], [[Oudenbosch]], [[Strijen]], [[Urk]], [[Woudt]] i w innych.
** '''[[Irlandia]]:''' ''Katedra w [[Waterford]]''.
** '''[[Islandia]]:''' ''[[Katedra w Reykjavíku]], ''Kościół Ketilstaoa'', ''Kościół Holum'', ''Kościół Uroum''.
** '''[[Kanada]]:''' ''Bazylika [[Sainte-Anne-de-Beaupré]]'', ''Kościół Glansworth'', ''Kosciół Saint-Jean-de-l'ile-d'Orleans''.
** '''[[Kostaryka]]:''' ''Kościół w Potrero Grande''.
** '''[[Luksemburg]]:''' ''Kościół Église St Michel'', ''Kościół Église St Martin''.
** '''[[Malta]]''': ''[[Katedra Świętego Pawła w Mdinie]]'', ''Kościół św. Mikołaja w Sieggiwie''.
** '''[[Meksyk]]''': ''Katedra w [[Guadalajara (miasto w Meksyku)|Guadalajarze]]''.
** '''[[Niemcy]]:''' ''[[Klasztor Andechs]]'', ''[[Kościół św. Michała w Monachium]]'', ''Bazylika w [[Seckau]]'', ''Kościół francuski w Poczdamie'', ''Kościół św. Michała w [[Würzburg]]u'', ''Kilianskirche'' w [[Korbach]], ''Bazylika w [[Gößweinstein]]'', ''Bazylika w [[Ottobeuren]]'', ''Kościół w [[Münstertal/Schwarzwald]]'', ''Kościół w Viseck'', ''Kościół klasztorny opactwa benedyktynów św. Jerzego w [[Isny im Allgäu]]'', ''Kościół św. Wawrzyńca w [[Kempten (Allgäu)]]'', ''Katedra w [[Nördlingen]]'', ''Kolegiata w [[Salem (Badenia-Wirtembergia)|Salem]]'' ''Kościół Klasztorny w [[Schöntal]]'', ''Kościół w [[Waldenburg (Badenia-Wirtembergia)|Waldenburgu]]'', ''Kościół Klasztorny w [[Speinshart]]'', ''Kościół w [[Fürstenau]]'' oraz w kościołach w miejsowościach: [[Alsfeld]], [[Altdorf (Nadrenia-Palatynat)|Altdorf]], [[Amberg]], [[Annweiler]], [[Andechs-Erding]], [[Aschaffenburg]], [[Augsburg]] (w 2 kościołach), [[Börln]], [[Bad Berneck]], [[Bad Sachsa]], [[Bad Salzdetfurth]], [[Bad Schussenried]], [[Bad Teinach]], [[Baiersdorf]] (2), [[Baiersdorf]], [[Bamberg]] (4), [[Banz]], [[Bayereuth]] (2), [[Behringersdorf]], [[Bad Bentheim]], [[Bad Salzuflen]] (2), [[Bad Soden]], [[Barbis]], [[Benediktbeuern]], [[Bergzabern]], [[Berlin]] (2), [[Betzenstein]], [[Biberach an der Riß|Biberach]], [[Bielefeld]], [[Birnau]], [[Bonn]], [[Bordesholm]] (2), [[Brunszwik]] (3), [[Brema]], [[Burg auf Fehmarn]], [[Butzbach]], [[Celle (Niemcy)|Celle]], [[Cornberg Rockensüß]], [[Creußen]], [[Darmstadt]], [[Dettingen (Konstancja)|Dettingen]], [[Dietramszell]], [[Dittenheim]], [[Donauwörth]], [[Eberhardzell]], [[Ediger]], [[Eichelberg]], [[Ellwangen (Jagst)]], [[Erding]], [[Eschwege]], [[Essen]], [[Essing]], [[Esslingen am Neckar]], [[Ettal (gmina)|Ettal]], [[Ettenheimmünster]], [[Fauerbach]], [[Flensburg]] (2), [[Frohnstetten]], [[Fürstenau]], [[Gaukönigshofen]], [[Geigant]], [[Gifhorn]], [[Gingst]], [[Gladenbach]], [[Görlitz]], [[Gössweinstein]], [[Gräfenberg (miasto)|Gräfenberg]], [[Grafing bei München]], [[Günzburg]], [[Gunzenhausen]], [[Güldendorf]], [[Gutenzell]], [[Hanower]] (2), [[Hannoversch-Münden]], [[Hamburg]] (2), [[Harburg (dzielnica Hamburga)|Harburg]], [[Heidelberg]] (2), [[Heilbronn]], [[Hermannsburg]], [[Herrenberg (Badenia-Wirtembergia)|Herrenberg]], [[Hersbruck]], [[Hochkirch (Niemcy)|Hochkirch]], [[Holzhausen]], [[Hof (Bawaria)|Hof]], [[Hünfeld]] (2), [[Isny im Allgäu]], [[Kempten (Allgäu)]], [[Kettenacker]], [[Kevelaer]] (2), [[Koblenu]], [[Korbach]], [[Kremmen]], [[Kümmersbruck]], [[Landsberg]], [[Lauf (Badenia-Wirtembergia)|Lauf]], [[Laufenburg-Murg]], [[Lauterbach]], [[Lingen]], [[Ludwigstadt]], [[Lüneburg]], [[Moguncja]], [[Mainbernheim]], [[Marburg]], [[Marienstein]], [[Medebach]], [[Meldorf]], [[Mölln]], [[Monachium]], [[Morsum]], [[Mosbach (Badenia-Wirtembergia)|Mosbach]], [[Mühldorf am Inn]], [[Neuburg-Dommelstadl]], [[Neuenfelde (dzielnica Hamburga)|Neuenfelde]], [[Nieblum]] (2), [[Niederwesel]], [[Norden]], [[Nördlingen]], [[Norymberga]] (2), [[Oberwinter]], [[Oberelchingen]], [[Ochsenhausen]], [[Osten (Dolna Saksonia)|Osten]], [[Ottobeuren]], [[Pasawa]], [[Pegnitz (Bawaria)|Pegnitz]], [[Peine]], [[Pleinfeld]], [[Pleystein]], [[Pommelsbrunn]], [[Poczdam]], [[Probsteierhagen]], [[Puderbach Westerwald]], [[Rabenstein]], [[Raitenhaslach]], [[Reichenbach (Gera)|Reichenbach]], [[Ratyzbona]], [[Rellingen]], [[Rödelsee]], [[Rückersdorf (Bawaria)|Rückersdorf]], [[Salem (Badenia-Wirtembergia)|Salem]], [[Schnackenburg]], [[Schöntal]], [[Schonach im Schwarzwald]], [[Schönebeck (Elbe)]], [[Schüttorf]], [[Schwabach]], [[Simmern Hunsrück]], [[Speinshart]], [[Spira]], [[Stadthagen]], [[Steinhausen an der Rottum]], [[Straubingen]], [[Stuttgart]], [[St. Peter (Badenia-Wirtembergia)|St. Peter]], [[St. Trudpert]], [[Sulzbach am Main]], [[Tann (Bawaria)|Tann]], [[Tönning]], [[Trewir]], [[Türkheim]], [[Uttenweil]], [[Vilseck]], [[Waldeck]] (3), [[Wehretal]] (2), [[Waldsassen]], [[Wechselburg]], [[Weiden in der Oberpfalz]], [[Weikersheim]], [[Weikersheim]], [[Wemding]], [[Weißenohe]], [[Westerland]], [[Winster]], [[Wiblingen]], [[Zeil am Main]], [[Zeitlofs]] i innych.
** '''[[Norwegia]]:''' <ref>[http://www.gudsnavnet.no/ Imię Boże w Norwegii]</ref> Kościoły w: Austrått, Bergen, Brandval, Bø, Fiskum, Giske, Hvaler, Høvåg, Kongsberg, Kragerø, Nøtterøy, Oslo, Porsgrunn (2), Seljord, Skien, Stavern, Sør-Fron, Vestre Slidre i Ålesund.
** '''[[Peru]]:''' ''Kościół Tussen Trujillo'' w [[Chimbote]].
** '''[[Polinezja Francuska]]:''' ''Kościół w [[Huahine]]''.
** '''[[Rosja]]:''' ''Katedra Kasaner w [[Petersburg]]u'', ''Katedra Trójcy Świętej św. Sergiusza Ławry'' w [[Siergijew Posad]].
** '''[[Rumunia]]:''' ''Katedra Ewangelicka w [[Sybin]]''
** '''[[Słowenia]]:''' ''Monastyr Olimje'', ''Kościół [[Slovenj Gradc]]'', ''Klasztor Cystersów w Stičnej'', ''Klasztor w [[Podčetrtek]]''.
** '''[[Szwecja]]:''' <ref>[http://www.gudsnamnet.se/ Imię Boże w Szwecji]</ref> ''[[Katedra w Strängnäs]]'', ''Sankta Ragnhilds kyrka'' w [[Södertälje]], ''Kościół w [[Gmina Hammarö|Hammarö]]'', ''Kościół Ivetofta'' w [[Bromölla]], ''Kościół Mariacki'' w [[Gmina Båstad|Båstad]]; w kościołach w miejscowościach: [[Abilds]], [[Alingsås]], [[Allerums]], [[Almunge]], [[Arilds]], [[Asby]], [[Askersunds]], [[Askome]] (2), [[Asmundtorps]], [[Avesta]] (2), [[Backaryds]], [[Barkåkra]], [[Barnarps]], [[Barva]], [[Bergums]], [[Billeberga]], [[Bjälbo]], [[Bjärtrå]], [[Bokenäs]], [[Bo]], [[Borgeby]], [[Borlänge]], [[Botilsäters]], [[Botkyrka]], [[Brandstorps]], [[Breareds]], [[Bringetofta]], [[Brunnby]], [[Burlövs]], [[Båstad]], [[Dalarö]], [[Dalby]], [[Eftra]], [[Ekeby]], [[Ekshärads]], [[Enköping-Vårfrukyrkan]], [[Enköpings-Näs]], [[Enslövs]], [[Enångers]] (2), [[Enångers]], [[Eslövs]], [[Fagersta-Västanfors]], [[Falun-Hosjö]], [[Falun-Falu]], [[Finja]], [[Flens]], [[Flistads]], [[Floda]], [[Fläckebo]], [[Fors]] (2), [[Frillesås]], [[Frustuna]], [[Fröskogs]], [[Fröslunda]], [[Fullösa]], [[Färila]], [[Glömminge]], [[Gotland]], [[Granhults]], [[Grundsunda]], [[Gräsmarks]], [[Göteborg]], [[Götlunda]], [[Habo]], [[Hagebyhöga]], [[Hakarps]], [[Hallaröds]], [[Halmstad]] (3), [[Hammarby]], [[Hanhals]], [[Harestads]], [[Harplinge]], [[Hasslövs]], [[Helsingborg]], [[Hishults]], [[Hofterups]], [[Hova]], [[Hovs]] (2), [[Hudiksvall]], [[Husby]] (2), [[Hyby]], [[Hyssna]], [[Hålanda]], [[Håsjö]], [[Håstads]], [[Hässlunda]], [[Hästveda]], [[Högby]], [[Högs]], [[Hölö]], [[Hörby]], [[Hörja]], [[Höörs]], [[Indals]], [[Jonstorps]], [[Jäders]], [[Järvsö]], [[Kalix]], [[Kalmar]], [[Kareby]], [[Karlskrona]] (2), [[Karlstad]], [[Karlstads]], [[Kattarps]], [[Kattnäs]], [[Kimstads]], [[Klövsjö]], [[Knäreds]], [[Kristianstad (miasto)|Kristianstad]], [[Kropps]], [[Kungslena]], [[Kungälvs]], [[Kvarsebo]], [[Kållereds]], [[Laholm]], [[Landa]], [[Landskrona]], [[Laxå]], [[Leksands]], [[Lena]], [[Lenhovda]], [[Lillhärdals]], [[Linköping]], [[Linsells]], [[Lits]], [[Lohärads]], [[Lovö]], [[Ludvika]], [[Lunda]], [[Lunds]], [[Lycksele]], [[Maglarps]], [[Malmö]] (2), [[Mariefreds]], [[Marstrands]], [[Mora]], [[Mossebo]], [[Motala (miasto)|Motala]], [[Munka-Ljungby]], [[Munktorps]], [[Munsö]], [[Nederluleå]], [[Njutångers]], [[Norbergs]], [[Norra Rörums]], [[Norra Vrams]], [[Norra Åsums]], [[Norrbyås]], [[Norrköping]] (2), [[Norrvidinge]], [[Nydala]], [[Nyköping]] (2), [[Nysunds]], [[Partille]], [[Piteå]], [[Ragunda]] (2), [[Ramsele]], [[Resmo]], [[Revinge]], [[Rinna]], [[Romelanda]], [[Ronneby]], [[Rystads]], [[Ränneslövs]], [[Rävinge]], [[Röke]], [[Röks]], [[Röstånga]], Sala, [[Salems]], [[Silvbergs]], [[Simrishamn]], [[Skabersjö]], [[Skepparslövs]], [[Skepplanda]], [[Skrea]], [[Skårby]], [[Skänninge]], [[Skövde]], [[Slättåkra]], [[Slöinge]], [[Solberga]], [[Sollentuna]], [[Spekeröds]], [[Starrkärrs]], [[Steninge]], [[Stigtomta]], [[Stoby]], [[Sztokholm]] (''Adolf Fredriks kyrka'', ''Finska kyrkan'', ''Hedvig Eleonora kyrka'', ''Klara kyrka'', ''Kungsholms kyrka'', ''Maria Magdalenas kyrka'', ''Sabbatsbergs kyrka'', ''Seglora kyrka'', ''Storkyrkan'', ''Tyska kyrkan''), [[Stora Tuna]], [[Stora Åby]], [[Strängnäs]], [[Stuguns]], [[Stävie]], [[Surte]], [[Svartrå]], [[Svärta]], [[Sya]], [[Sågmyra]], [[Säfsnäs]], [[Sällstorps]], [[Säters]] (2), [[Säve]], [[Söderhamn]], [[Söderköping]], [[Södertälje]], [[Södra Fågelås]], [[Sölvesborg]], [[Söndrums]], [[Teda]], [[Tegelsmora]], [[Tensta]], [[Tidö]], [[Tillinge]], [[Tingsryd]], [[Tingstads]], [[Tofta]], [[Tomelilla]], [[Torekovs]], [[Trosa]], [[Trysunda]], [[Tuna]], [[Tunge]], [[Tuve]], [[Tynderö]], [[Upphärads]], [[Uppsala]] (2), [[Vadstena]], [[Valö]], [[Vankiva]], [[Vapnö]], [[Varbergs]], [[Veddige]], [[Veinge]], [[Velinga]], [[Vendels]], [[Vessige]], [[Viksta]], [[Villberga]], [[Vinbergs]], [[Vittinge]], [[Vårdsbergs]], [[Väderstads]], [[Välinge]], [[Västerhaninge]], [[Västerlösa]], [[Västerplana]], [[Västerås]], [[Västra]] (5), [[Ysby]], [[Ystad]], [[Ytterby]], [[Åhus]], [[Åseda]], [[Älgarås]], [[Älvros]], [[Ängelholms]], [[Ödeshögs]], [[Öjeby]], [[Örkelljunga]], [[Östads]], [[Österhaninge]], [[Österåkers]] (2), [[Östra]] (2), [[Övergrans]], [[Övertorneå]] i innych.
** '''[[Szwajcaria]]:''' ''[[Berner Münster]]'', ''Bazylika w [[Neuchâtel (miasto)|Neuchâtel]]'' <ref>[http://www.divine-name.info/worldwide/suisse/neuchatel.htm Tetragram w Bazylice Neuchâtel]</ref>; w kościołach w: Almens, Bernie, Eschenbachu, Filisur (2), Groschostteten, Hochdorf, Lozannie (2), Olten, Pfafers, Rodels, Scuol, Sils, Solothurn, St. Moritz, St. Urban, Zurichu i innych.
** '''[[Watykan]]:''' Na pomniku nagrobnym Klemensa XIII i w ''Kaplicy Ofiarowania'' (''Cappella della Presentatione'') w ''[[Bazylika św. Piotra na Watykanie|bazylice św. Piotra]]''.
** '''[[Węgry]]:''' ''[[Kościół Franciszkanów w Egerze]]''.
** '''[[Wielka Brytania]]:''' ''Trinity Methodist Church w Tredavoe'', ''St. Ann’s Church w [[Manchester]]ze'', ''Kościół w polu w Low Ham'', ''St. George’s Bloomsbury w [[Londyn]]ie'', ''Gunnersbury Baptist Church w Londynie'', ''St. Anneskappelle w Londynie'', ''St. Giles Cathedral w [[Edynburg]]u'', ''Tron Kirk w Edynburgu'', ''Katedra St. Martyr'', ''Katedra w [[Winchester (Anglia)|Winchesterze]]'', ''Katedra w Hampshire'', ''Stonegrave Minster w North Yorkshire'' i w innych.
** '''[[Włochy]]:''' Na mozaice w ''[[Bazylika św. Marka w Wenecji|Bazylice św. Marka w Wenecji]]'' <ref>[http://tetragram.pl/6648 Tetragram w Bazylice św. Marka w Wenecji]</ref> oraz na mozaice w ''Świętej Trójcy i Świętych Kosmy i Damiana w [[Bari]]'', ''[[Bazylika św. Jana na Lateranie]]'', ''[[Katedra w Mediolanie]]'', ''[[Katedra w Sienie]]'', ''[[Katedra w Weronie]]'', ''[[Nowa Katedra w Brescii]]'', ''Sanktuarium w [[Cerveno]]''; w kościołach w miejscowościach: [[Albano]], [[Bari]], [[Barma]], [[Bergamo]], [[Bolonia]], [[Bolzano]], [[Centallo]], [[Cremona]], [[Faenza]] (2), [[Finale Ligure]], [[Firenze]], [[Formia Parma]], [[Fosano]], [[Mediolan]] (2), [[Monreala]], [[Montelapiano]], [[Morgex]] (2), [[Neapol]], [[Nella]], [[Orvietto]], [[Parma]] (2), [[Rzym]] (6), [[Santhia]],[[Siena]], [[Turyn]], [[Varese]], Wenecja, [[Werona]], [[Vezzo]] i w innych.
** '''[[USA]]:''' ''[[Bazylika św. Ludwika, króla Francji]]'' w [[Saint Louis]]<ref>[http://tetragram.pl/6280 Tetragram w Bazylice św. Ludwika, króla Francji]</ref>, ''Katedra św. Ludwika'' w [[Nowy Orlean|Nowym Orleanie]], w ''Kościele w [[Savannah (Georgia)|Savannah]]'' – gdzie Lowell Mason skomponował pieśni, w których używa imienia Jehovah oraz w ''Kościele Kawaiaho w Honolulu'', ''Trynity Church'' w Nowym Jorku, w ''Kościele St. Francis'' w Santa Fe, w ''Kościele Dom Presbiterian'' w St. Augustine na Florydzie, ''Grace Episcopal Church'' w [[Decorah (Iowa)|Decorah]].
** '''Inne:''' Imię ''Jehowa'' występuje na budynkach kilkudziesięciu tysięcy ''[[Sala Królestwa|Sal Królestwa]] [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]]'', ''[[Sala Zgromadzeń|Sal Zgromadzeń]]'' i innych budynkach, na całym świecie.
* '''Synagogi:'''
Tetragram występuje w wielu [[synagoga]]ch na świecie, m.in.w :
** '''Polska''':
-''[[Synagoga Tempel w Krakowie]]'' (dwukrotnie)<ref>[http://tetragram.pl/1032 Tetragram w Synagodze Tempel, Kraków]</ref>,
-''[[Synagoga Stara w Krakowie]]'' (dwukrotnie) <ref>[http://tetragram.pl/524 Tetragram Stara Synagoga, Kraków]</ref>,
-''[[Wielka Synagoga w Warszawie]]''<ref> W Wielkiej Synagodze w Warszawie, pomiędzy czaszą sklepienia apsydy, a arkadami chóru umieszczono inwokację: "''[[Szema Jisrael|Słuchaj, Izraelu]], JHWH jest naszym Bogiem, JHWH jest Jedyny''", gdzie dwukrotnie wpisano imię Boga, czyli tetragram – stworzono sytuację nie do przyjęcia dla większości warszawskich [[Żydzi|Żydów]]</ref><ref>[http://tetragram.pl/jhwh/synagoga Imię Boże w synagogach]</ref><ref>[http://www.rumburak.friko.pl/BIBLIA/JHWH/judaizm/synagoga.php Tetragram w synagogach]</ref>.
- ''[[Synagoga im. Małżonków Nożyków w Warszawie]]'',
- ''[[Synagoga Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu]]'',
- ''[[Synagoga w Niebylcu]]'',
- ''[[Synagoga w Bychawie]]'',
- ''[[Wielka Synagoga w Tykocinie]]'' <ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tykocin_Great_Synagogue_11.jpg?uselang=pl Zdjęcie tetragramu w Wielkiej Synagodze w Tykocinie]</ref>,
- ''[[Synagoga Herszla Zagajskiego w Kielcach]]'' <ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zagajskiego_synagogue_03.JPG?uselang=pl Tetragram w Synagodze herszla Zagajskiego w Kielcach]</ref>,
- ''[[Synagoga w Nowym Korczynie]]'',
- ''[[Wielka Synagoga we Włodawie]]''.
** '''Argentyna:''' ''[[Synagoga Templo Libertad w Buenos Aires]]'', ''Synagoga Villa Dominguez'', ''Synagoga w Moisés Ville'';
** '''Australia''': ''[[Wielka Synagoga w Sydney]]'' <ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/The_Great_Synagogue_in_Sydney%2C_bimah.JPG Tetragram w Synagodze w Sydney]</ref>;
** '''Austria:''' ''Synagoga Stadttempel w Wiedniu'', ''Synagoga w [[Stadtschailing]]'';
** '''Belgia:''' ''[[Wielka Synagoga w Brukseli]]'', ''Synagoga Eisenman w Antwerpii'';
** '''Białoruś:''' ''[[Wielka Synagoga w Grodnie]]''<ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B0_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B0_y_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D1%96.jpg?uselang=pl Tetragram w Wielkiej Synagodze w Grodnie]</ref>, ''Synagoga w [[Wołpa|Wołpie]]<ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wolpa_synagogue-the_Aron_Kodesh.jpg?uselang=pl Tetragram w Synagodze w Wołpie]</ref>;
** '''Czechy:''' ''[[Synagoga Staronowa w Pradze]]'', ''[[Synagoga Jubileuszowa w Pradze]]'';
** '''Egipt:''' ''[[Synagoga Ben Ezry w Kairze]]'';
** '''Francja:''' ''[[Synagoga w Carpentras]]'', ''Synagoga Rue Copernic w Paryżu'', ''Synagoga w [[Étain]]'', ''Synagoga w [[Saint-Dié-des-Vosges]]'', ''Synagoga w [[Carpentras]]'';
** '''Grecja:''' ''Synagoga w [[Weria|Werii]]'';
** '''Holandia:''' ''Synagoga w [[Emmen (Holandia)|Emmen]];
** '''Indie:''' ''Synagoga w [[Bombaj]]u'';
** '''Izrael:''' ''[[Kampus Uniwersytetu Tel Awiwu (osiedle Tel Awiwu)|Synagoga Cymbalista w Tel Awiwie]]'', ''[[Synagoga Ari Ashkenazi w Safedzie]]'', ''[[Synagoga Ari w Jerozolimie]]'', ''[[Synagoga Beit El w Jerozolimie]]'', ''[[Synagoga Ramban w Jerozolimie]]'', ''[[Synagoga Stambulska w Jerozolimie]]'', ''Synagoga Kehilot Yaakov'' w Jerozolimie, ''Synagoga w [[Rosz Pina]]'', ''[[Synagoga w Peki’in]]'', ''Centralna Synagoga w [[Bene Berak]]'', ''Synagoga w [[Akka|Akce]]'', ''Synagoga Ohel Yaakov w [[Zichron Ja’akow]]'' oraz w niemal w każdej synagodze w tym kraju;
** '''Kostaryka:''' ''Synagoga Pasco Real'';
** '''Mołdawia:''' ''Synagoga w Rascowie'';
** '''Niemcy:''' ''[[Synagoga w Worms]]'', ''[[Synagoga w Essen]]'', ''Synagoga w [[Stadtschlaining]]u'', ''Synagoga w [[Rimbach (Hesja)|Rimbach]]'';
** '''Rumunia:''' ''[[Wielka Synagoga w Bukareszcie]]'', ''Synagoga w [[Târgu Mureș]]'', ''Synagoga w [[Piatra Neamţ]]'', ''Wielka Synagoga w [[Botoszany|Botoszanach]]'', ''Synagoga w [[Suczawa|Suczawie]]'', ''Wielka Synagoga w [[Radowce|Radowcach]]'';
** '''Słowacja:''' ''Synagoga w [[Liptowski Mikułasz|Liptowskim Mikułaszu]]'';
** '''Syria:''' ''Synagoga w [[Damaszek|Damaszku]]'';
** '''Szwajcaria:''' ''Synagoga w [[Berno|Bernie]]'', ''Synagoga w [[Lozanna|Lozannie]]'';
** '''Tunezja:''' ''[[Synagoga Al-Ghariba w Ar-Rijadzie]]'', ''Synagoga w [[Tunis]]ie'';
** '''Turcja:''' ''[[Synagoga Ahrida w Stambule]]'';
** '''Węgry:''' ''[[Wielka Synagoga w Budapeszcie]]'', ''Synagoga w [[Hódmezővásárhely]]''; i wielu innych.
* '''Kienesy'''
Tetragram występuje w [[Kienesa|kienesach]]:
** '''Izrael:''' ''[[Kienesa w Ramli]]'' (w pięciu miejscach) <ref>[http://tetragram.pl/9188 Tetragram w Kienesie w Ramli]</ref>;
** '''Litwa:''' ''[[Kienesa w Trokach]]'' <ref>[http://tetragram.pl/9154 Tetragram w Kienesie w Trokach]</ref>;
** '''Ukraina:''' ''[[Kienesy w Eupatorii]]'' <ref>[http://tetragram.pl/9181 Tetragram w Kienesach w Eupatorii]</ref>;
** '''USA:''' ''[[Kienesa Bnei Yisrael w Daly City]]'' <ref>[http://tetragram.pl/9172 Tetragram w Kienesie Bnei Yisrael w Daly City]</ref>.
* '''Zamki, pałace, ratusze:'''
** '''Polska:''' W [[gdańsk]]im Ratuszu w ozdobnej ''Sali Czerwonej'' wielokrotnie występuje tetragram i wersja ''Jehowa'' na umieszczonych tam obrazach symbolizujących ideały miasta Gdańsk oraz łacińska wersja ''IEHOVÆ'' na obrazie [[Anton Möller|Antona Möllera]], a tetragram znajduje się na obrazie w ''[[Dwór Artusa w Gdańsku|gdańskim Dwórze Artusa]]''<ref>[http://tetragram.pl/8169 Tetragram w gdańskim Dworze Artusa]</ref>. Tetragram znajduje się na XVIII w. płycie nagrobnej z Gdańska na ''[[Zamek w Malborku|Zamku w Malborku]]''<ref>[http://tetragram.pl/6471 Tetragram na Zamku w Malborku]</ref> oraz w kaplicy ''[[Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim|Zamku biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim]]''.
** '''Belgia:''' ''Sanktuarium zamkowew Belœil'' (forma ''IEHOVAH'').
** '''Czechy:''' ''Zamek Český Šternberk'' k. [[Divišov]]a (forma ''Jehova'').
** '''Dania:''' ''Zamek w [[Fredensborg]]u'', ''Zamek [[Christiansborg]]'', ''Zamek Holsteinborg'', ''Zamek Ledreborg'', ''Zamek Brahetrolleborg'', ''Zamek [[Rosenborg]]'', ''Zamek Broholm'', ''Zamek Engelsholm '' k. [[Vejle]], ''Zamek Bregentved'' k. [[Haslev]], ''Zamek w [[Hillerød]]'', ''Zamek Gavnø'' k. [[Næstved]].
** '''Francja:''' ''[[Pałac wersalski]]'' (tetragram)<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=123.png Tetragram w pałacu wersalski]</ref>.
** '''Holandia:''' ''Ratusz [[Dordrecht]]'', ''Ratusz w [[Maastricht]]''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=030.png Tetragram na ratuszu w Maastricht]</ref>, ''Ratusz w [[Oud Beijerland]]''.
** '''Niemcy:''' ''Ratusz w [[Bamberg]]u'', ''Ratusz w [[Essen]]-Schönebeck'', ''Ratusz w [[Flensburg]]u'', ''Ratusz w [[Leutkirch im Allgäu]]'', ''Zamek Zeil'' k. Leutkirch im Allgäu, ''Stary Ratusz w [[Rostock]]u'', ''Ratusz w [[Memmingen]]'', ''Ratusz w [[Horb am Neckar|Horb]]'' (wszędzie tetragram) oraz ''[[Zamek w Heidelbergu]]'', ''Zamek w [[Weikersheim]]'', ''Zamek Klaffenbach'' w [[Chemnitz]] (wszędzie forma ''Jehova'').
** '''Słowenia:''' ''Zamku [[Radovljica]]'' (forma ''Jehova'').
** '''Szwajcaria:''' ''Ratusz w [[Bazylea|Bazylei]]''.
** '''Szwecja:''' ''Pomniku [[Karol IX Waza|Karola IX]]'' w [[Göteborg|Geteborgu]]<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=205.png Imię Boże u Karola IX]</ref>,
* '''Inne budowle:'''
** '''Austria:''' Rzeźba na ''Placu Michała'' w Wiedniu (tetragram).
** '''Belgia:''' Tetragram na medalionie budynku ''Voormalige Armenschool'' w [[Leuven]]<ref>[http://tetragram.pl/2567 Tetragram znajduje się też na medalionie na budynku ''Voormalige Armenschool'' w Leuven]</ref>, oraz na fundamencie domu w [[Nimwegen]] oraz płycie na budynku w Brukseli, występuje forma ''Jehova''.
** '''Chile:''' Tablice parkowych w [[Los Ángeles (Chile)|Los Ángeles]] (tetragram).
** '''Dania:''' Forma ''Jehova'' występuje na ''Okrągłej Wieży'' (''Rundetaarn'') w [[Kopenhaga|Kopenhadze]], umieszczone jest na tamtejszym ''Budynku Giełdy''. Na nagrobku na cmentarzu Vinderoed Grave Yard znajduje się tekst ''Poczekaj na JHVH'' oraz na nagrobku w [[Bryrup]] w formie ''Jehova''. Na tablicy informacyjnej w ogrodzie biblijnym w Viborgu w formie ''Jahve''. W budynku sklepu obuwniczego w Soenderborg w formie ''IEHOVA''.
** '''Francja:''' Kilka witraży z tetragramem widnieje na witrażach w budynkach na [[Paryż|paryskim]] ''[[Cmentarz Montparnasse|cmentarzu Montparnasse]]''.
** '''Hiszpania:''' W [[Maó]] na [[Minorka|Minorce]] tetragram umieszcony jest na wewnętrznym murze publicznej hali targowej, będącej dawniej krużgankiem kościelnym oraz w ''Szpitalu de los Vanerables-Sacedortes'' w [[Sewilla|Sewilli]].
** '''Holandia:''' W Roterdamie na budynku ''Burgerweeshuis'', w [[Noordgouwe]] na ''Conyershuisjes'', w Maastricht na ''Stadhuis'', w Dordrecht na ''Grofthoofdspoort'' oraz w [[Liempde]].
** '''Irlandia:''' Hala targowa w [[Dublin]]ie.
** '''Izrael:''' Na ścianie przy monumentalnej harfie w wejściu do [[Stare Miasto (Jerozolima)|Starego Miasta w Jerozolimie]] tetragram występuje kilka razy<ref>[http://tetragram.pl/1424 Tetragram w Starym Mieście w Jerozolimie]</ref>; dwukrotnie na jerozolimskiej [[Brama Jafy|Bramie Jafy]] <ref>[http://tetragram.pl/8605 Tetragram na Bramie Jafy]</ref>.
*** '''Autonomia Palestyńska:''' Na ażurowej ściance w budynku, przy ''[[Źródło Jakuba|Studni Jakuba]]'' koło Askar.
** '''Niemcy:''' Na [[Bonn|bońska]] stacji ''Kaisersplatz'' (tetragram), na budynku ''Romantik-Hotel Zum Ritter'' w [[Heidelberg]]u (Jehova), na bramie plebanii w [[Hochkirch (Niemcy)|Hochkirch]] (Iehova); na budynkach w: [[Lingen]] (Jehovae), [[Mainbernheim]] (Iehovas), [[Medebach]] (Jehova), [[Rödelsee]] (Iehovae), [[Stadthagen]] (Jehova) i na dwóch budynkach w [[Wehretal]] (Jehova).
** '''Sri Lanka:''' Na budynku z 1780 r. w [[Kolombo]].
** '''Szwajcaria:''' W formie ''Jehova'' występuje na kilku budynkach w alpejskiej dolinie [[Engadyna]] (m.in. z 1654, 1715).
** '''Szwecja:''' Na najstarszym budynku - ''Dom Zetterlöfska'' - w [[Stenungsund]].
** '''Włochy:''' Na obrazie Uniwersytetu w [[Siena|Sienie]], w Uniwersytecie w [[Banche di Sotto]], Uniwersytecie w Rzymie oraz na budynku w Bolonii.
** '''USA:''' W Nowym Jorku forma ''Jehovah'' zostało wyryte na narożniku budynku w centrum miasta, a tetragram wkomponowany w mozaikę stacji metra.
Imię Boże występuje też na licznych bramach, ogrodzeniach, kamieniach, cmentarzach, mostach, statuach, płytach, domach mieszkalnych, budynkach handlowych, szpitalach, szkołach, fabrycznych, dworcach, motelach i hotelach – głównie w [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]] i [[Skandynawia|Skandynawii]]<ref>[http://www.bibelarchiv-vegelahn.de/ Imię Boże na różnych budowlach]</ref>.
==== Inne ====
* '''Eksponaty muzealne, galerie, biblioteki, instytuty:''':
** '''Polska:''' Na [[judaika]]ch, [[Amud|sziwiti]] z [[synagoga|synagogi]] w [[Kopyczyńce|Kopończycach]] w ''[[Muzeum Narodowe w Krakowie|Muzeum Narodowym w Krakowie]]'' oraz z byłej [[Wielka Synagoga w Gdańsku|Wielkiej Synagogi w Gdańsku]]<ref>[http://tetragram.pl/547 Tetragram na judaikach gdańskich]</ref>, na tabliczce ''[[Wycinanka żydowska|mizrach]]'' w budynku ''[[Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie|Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie]]''. Tetragram znajduje się na ''Bursztynowym Skarbcu Myrty''<ref>[http://tetragram.pl/3888 Tetragram na Bursztynowym Skarbcu Myrty w Gdańsku]</ref> w ''[[Muzeum Narodowe w Gdańsku|Muzeum Narodowym w Gdańsku]]''. Kilkanaście monet z imieniem Bożym, których najwięcej bito w Gdańsku, jest na ekspozycji muzealnej w ''Ratuszu Gdańskim''. Tetragram wysętępuje w [[Warszawa|warszawskim]] muzeum ''[[Żydowski Instytut Historyczny|Żydowskiego Instytutu Historycznego]]'' <ref>[http://tetragram.pl/9383 Tetragram w muzeum ''Żydowskiego Instytutu Historycznego'']</ref>.
** '''Austria:''' We [[wiedeń]]skim ''Volkekunde Museum'' oraz w ''Muzeum Miejskim'' w [[Salzburg]]u.
** '''Belgia:''' Na [[Tapiseria|gobelinie]] w ''Muzeum Tkanin'' w [[Oudenaarde]]<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=397.png Imię Boże na gobelinie w ''Muzeum gobelinów i srebra'' w Oudenaarde]</ref>, na tabakierce z 1785 roku w muzeum w [[Haga|Hadze]] pojawia sie imię ''Jehowa'' oraz w ''Bijloke Muzeum'' w [[Gandawa|Gandawie]], ''Catholic University'' w [[Leuven]], ''Brugse Vrije'' w [[Brugia|Brugii]] i ''Erfgoed Vlaanderen Vzw'' w [[Holsbeek]].
** '''Dania:''' W wielu muzeach eksponuje się flagi, sztandary, armaty, kielichy i inne przedmioty z imieniem Bożym pisanym w różnej formie. Znajduje się m.im. w: ''Muzeum w [[Nyker]]'' na [[Bornholm]]ie, w ''Muzeum Diecezjalnym'', ''Biblegarden'' w [[Viborg]]u, w ''Zbrojownii (Tøjhusmuseet)'' w Kopenhadze oraz w tamtejszym ''Muzeum Narodowym (Nationalmuseet)''. Tetragram i forma ''Jehova'' występuje na eksponatach w skansenie wiejskim w Odense<ref>[http://tetragram.pl/3409 Imię Boże w skansenie w Odense]</ref>.
** '''Egipt:''' W ''[[Societé Royale de Papyrologie]]'' w [[Kair]]ze, na tamtejszym ''[[Papirus Fouad 266|Papirusie Fouad 266]]'', na eksponacie w ''[[Muzeum Egipskie w Kairze|Muzeum Egipskim w Kairze]]'' oraz na inskrypcjach w ''Instytucie Archeologicznym Al-Kantara'' w ''Centrum Studiów nad [[Synaj (półwysep)|Synajem]]'' w mieście [[Al-Kantara]] <ref>[http://thechurchofjesuschrist.us/2011/03/yhwh-has-returned-thanks-to-the-egyptian-revolution/ YHWH has Returned thanks to the Egyptian Revolution</ref><ref>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/he/f/f2/%D7%9B%D7%AA%D7%95%D7%91%D7%AA_%D7%A2%D7%9C_%D7%98%D7%99%D7%97_%D7%A7%D7%99%D7%A8_-_%D7%9B%D7%95%D7%A0%D7%AA%D7%99%D7%9C%D7%AA_%D7%A2%D7%92%27%D7%A8%D7%95%D7%93.jpg Zdjęcie inskrypcji z tetragramem z półwyspu Synaj]</ref>.
** '''Ekwador:''' Na malowidłach w ''Muzeum Marii Augusta Urrutia'' w [[Quito]].
** '''Francja:''' Na [[Stela Meszy|Steli Meszy]] w [[Paryż|paryskim]] ''[[Luwr]]ze'', oraz w tamtejszym muzeum biblioteki ''Sainte Geneviève'', znajduje się tam dzieło hiszpańskiego mnicha Raymundusa Martiniego ''Sztylet wiary'' z 1278 roku z formą ''Yohoua'' <ref>Manuskrypt ''Pugio fidei'' (pochodzący z XIII lub XIV w.) – Biblioteka Ste. Geneviève w Paryżu (karta 162 b)</ref>., tak jak w ''Muzeum Hotel Dieu'' w [[La Baume]], a tetragram znajduje się na judaikach w ''Judaica in Musée'' w [[Strasburg]]u oraz w bibliotece ''Katolickiego Uniwersytetu w [[Louvain]]''<ref>[http://tetragram.pl/10051 ''Katolicki Uniwersytet w Louvain'', ''Dziesięć przykazań'' (tetragram)]</ref>.
** '''Gruzja:''' Tetragram na świeczniku chanukowym, eksponowanym na wystawie sztuki żydowskiej w ''Muzeum Miejskim'' w [[Tibilisi]]<ref>[http://tetragram.pl/9410 Tetragram na wystawie w Tibilisi]</ref>
** '''Holandia:''' W ''Muzeum Ziemi Świętej'' w [[Nijmegen]], w [[Antwerpia|antwerpskim]] ''Koninklijk Museum'' i ''Augustinus Music Centre'', w ''[[Universiteit van Tilburg]]''<ref>W Universiteit van Tilburg znajduje się kolekcja zdjęć księży noszący w procesji transparenty z imienia Boga ''Jehova''</ref>, w ''Biblical Museum'' w Amsterdamie, w ''Bibliotece Uniwersyteckiej w [[Lejda|Lejdzie]]'' w ''Muzeum-Parku Orientalnym Groesbeek''. Imię Boże ''JEHOVAE'' występuje na najstarszym [[kontrabas]]ie na świecie z 1647 r. w ''Museum Vleeshuis'' w Antwerpii<ref>[http://www.divine-name.info/museums/vleeshuis.htm Museum Vleeshuis]</ref><ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=270.png Imię Jehowa na najstarszym kontrabasie na świecie]</ref>, oraz na judaikach w amsterdamskim ''Jewish Historical Museum''.
** '''Iran:''' Tetragram w mauzoleum w [[Hamadan]].
** '''Izrael:''' W ''[[Muzeum Izraela]]'' w Jerozolimie na berle w kształcie owocu granatu z VIII w. p.n.e z fragmentem tetragramu, na kwicie świątynnym z IX w. p.n.e., na ''Pieczęci Miqneyaw'', na [[ostrakon]]ach, na dwóch niewielkich srebrych zwojach z VII w. p.n.e., w ''[[Kantyk Mojżesza|Kantyku Mojżesza]]'', makiecie Jerozolimy oraz na sefardyjskiej wycinance żydowskiej z Turcji, z czasów Imperium Otomańskiego. Na eksponatach w jerozolimskim ''Muzeum Holokaustu'', m.in. na freskach z domu [[Bruno Schultz|Bruna Schultza]]; na grobowcu króla Dawida na [[Syjon]]ie; na inskrypcjach w [[Arad (miasto w Izraelu)|Aradzie]] (Tel Arad); w ''[[Muzeum Diaspory]]'' w [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiwie]], na manuskryptach w ''[[Muzeum Rockefellera]]'' w Jerozolimie oraz na tablicy w ''[[Yad Vashem]]'' <ref>[http://tetragram.pl/8406 Yad Vashem]</ref>.
** '''Islandia:''' W muzeach ''Uroum'', ''Holum'' i ''Ketilstaloa'' w [[Reykjavík]]u.
** '''Jordania:''' Na [[Rękopisy z Qumran|rękopisach z Qumran]] w ''Muzeum Archeologicznym'' w [[Amman]]ie <ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=365.png Pisownia Tetragramu w manuskryptach]</ref>.
** '''Kanada:''' W Saint-Pierre znajduje się najstarszy wiejski kościół w [[Quebec]]u z 1717 roku – obecnie galeria wystawowa – gdzie nad byłym ołtarzem widnieje tetragram.
** '''Luksemburg:''' Na pucharze z 1711 r. w ''Muzeum Gaspar''.
** '''Meksyk:''' Na kamiennej inskrypcji w [[meksyk]]ańskim [[Las Lunas]]<ref>[http://tetragram.pl/458 Imię Boże w Las Lunas]</ref>.
** '''Niemcy:''' Imię ''Jehowa'' znajduje się na kołnierzu zbroi króla Szwecji Gustawa II Adolfa w ''Muzeum w [[Rudolstadt]]''. Imię Boże znajduje się w: ''Helmns Museum'' i ''Muzeum Historii Hamburga'' w [[Hamburg]]u, ''Helmsmuseum'' w Hamburgu-Harburgu, ''Muzeum Misjonarskim'' w [[Hermannsburg (Südheide)|Hermannsburgu]], ''Niemieckim Muzeum Wolnomularskim'' w [[Bayreuth]], ''[[Uniwersytet w Lund|Uniwersytecie w Lund]]'', ''Muzeum Pedagogicznym'' w [[Donauwörth]], ''Heimat Museum'' w [[Lüneburg]]u, ''Muzeum Lutra'' w [[Wittenberga|Wittenberdze]], ''Bibliotece Miejskiej'' w [[Amberg]]u, ''Miejskim Muzeum Sztuki'' w [[Augsburg]]u, ''Hugenoten Museum'' w [[Berlin]]ie, ''Muzeum Biblijnym'' w [[Stuttgart|Stuttgarcie]]-Möhringen, ''Schloss-Museum'' w [[Chemnitz]], ''Schloss-Museum'' w [[Ellwangen (Jagst)|Ellwangen]], ''Niemieckim Muzeum Narodowym'' w [[Norymberga|Norymberdze]], ''Jewish Museum'' w [[Wormacja|Wormacji]]), ''Museum Alexander Koenig'' w [[Bonn]], ''Muzeum Historii'' w [[Türkheim]], ''Glockenmuseum Stiftskirche [[Herrenberg (Badenia-Wirtembergia)|Herrenberg]]''. Kolekcje monet tzw. ''Talary Jehowy – imię Boga na monetach i medalach'' można czasowowo oglądać w muzeach m.in. w: Magdeburgu, Sachsenhausen k. Oranienburga, Berlinie, Mainz-Kastell, Selters im Taunus, Graz, Sulz am Neckar, Emmendingen, Hamburgu, Velten i w Bremie. Imię Boże można zobaczyć na objazdowej wystawie ''Historische Luther Bibelausstellung''.
** '''Norwegia:''' Na opracowaniach [[Schøyen Collection]] w ''Muzeum Narodowym'' w Oslo, na monetach w ''Den kongelige mynts museum'' w [[Kongsberg]]u.
** '''Rosja:''' W ''[[Rosyjska Biblioteka Narodowa|Rosyjskiej Bibliotece Narodowej]]'' w [[Sankt Petersburg]]u na ''[[Kodeks Leningradzki|Kodeksie Lenigradzkim]]'' oraz na największej [[mezua|mezuzie]] świata w ''[[Muzeum Współczesnej Kaligrafii]]'' w [[Moskwa|Moskwie]]<ref>[http://tetragram.pl/8677 Imię Boże na najwięjszej mezuzie świata]</ref>.
** '''Sudan:''' W [[Soleb]]ie, na dwóch tablicach z inskrypcjami, zawierające imię Boże, w formie egipskich [[hieroglify|hieroglifów]] – YEHUA. Znajdują się one w świątyni [[Amenhotep III|Amenhophisa III]] i datuje się je na rok 1391-1353 p.n.e. Kopie ich znajdują się również w świątyniach [[Ramzes II|Ramzesa II]] w [[Amara (Nubia)|Amara Zachodnim]] i w [[Aksza|Akszy]]<ref>[http://oi.uchicago.edu/museum/collections/pa/breasted/sites.html Imię Boże na hieroglifach w Solebie (oi.uchicago)]</ref>. W ''[[Muzeum Chartumskie|Muzeum Chartumskim]]'' znajduje się spodek z VI w. z tetragramem.
** '''Szwecja:''' W ''Muzeum [[Långholmen]]'' eksponowana jest szata liturgiczna z tetragramem - jedna z wielu popularnych w Skandynawii. skansenie ''Wieś z Fionii'' (''Den Fynske Landsby'') w [[Odense]], ''Muzeum Miejskim'' i ''Museum of Fine Arts'' w [[Gandawa|Gandawie]], ''Nordiska Museet Stockholm'', w ''Livrustkammaren Stockholm'', ''Muzeum Diecezjalnym'' i ''Muzeum Biblijnym'' w [[Viborg]]u, ''Blekinge Museum'' w [[Karlskrona]]. Szwedzkie monety z imieniem ''Jehova'' eksponowane są w ''Kungliga Myntkabinettet Sveriges Ekonomiska Museum'' w [[Sztokholm]]ie, a ''naszyjnik Jehowy'' [[Karol IX Waza|Karola IX]] w ''Historiska Museet Stockholm''.
** '''USA:''' Tetragram w ''Komentarzu do Księgi Habakuka, ostrakon nazwany ''Domem Bożym'' w ''The Metropolitan Museum of Art'' w Nowym Jorku oraz na reliefcie w ''Muzeum Mormonów'' w [[Salt Lake City]]<ref>[http://tetragram.pl/6284 Tetragram w Muzeum Mormonów w Salt Lake City]</ref>. W ''Bibliotece Huntingtona'' w San Marino w [[Hrabstwo Los Angeles|hrabstwie Los Angeles]], znajduje się XVII w. ''Biblia w Przekładzie Johna Eliota'' w jednym z języków indiańskich – massachusett, w której znajduje się forma ''Jehowa''. W [[Honolulu]] w ''Hawaii State Archives'' znajduje się list króla [[Kamehameha III]] z 1852 r. z imieniem ''Jehova''.
** '''Wielka Brytania:''' Na kopii ''Steli Meszy w [[Londyn|londyńskim]] ''[[Muzeum Brytyjskie|Muzeum brytyjskim]]'', w ''[[British Library]]'' na ''[[Papirus Oxyrhynchus 208 + 1781|Papirusie Oxyrhynchus 208 + 1781]]'', na ''[[Papirus Nasha|Papirusie Nasha]]'' w ''[[University of Cambridge]]'' oraz na manuskryptach w ''[[Ashmolean Museum]] w [[Oxford]]zie.
** '''Włochy:''' W ''[[Neapol]]skim Muzeum Miejskim'' i [[Mediolan|mediolańskiej]] ''Pinakotece Ambrosiana'' na IX w. kodeksie.
** '''Inne:''' Imię Boże w różnych formach znajduje się też w kilkunastu innych muzeach na świecie<ref>[http://www.divine-name.info/museums.htm Niektóre muzea z eksponatami z Imieniem Bożym]</ref>m.in. na wystawach i tablicach informacyjnych o więzionych Świadkach Jehowy w byłych hitlerowskich obozach koncentracyjnych w Europie.
* '''Ezoteryka:'''
Tetragram spotykany jest także w [[Żydzi|żydowskiej]] [[Kabała|kabale]], [[gematria|gematrii]] oraz w różnych formach [[okultyzm]]u – potępionego w Biblii<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=164.png Przykłady tetragramu w ezoteryce]</ref>.
* '''Grafika, ekslibrisologia:'''
Na plakacie zaprojektownym przez [[Alfons Mucha|Alfonsa Muchę]] do sztuki ''La Samaritaine'' widnieje tetragram<ref>[http://tetragram.pl/3719 Tetragram na plakacie sztuki ''La Samaritaine'']</ref>. Tetragram widnieje na wielu pracach [[Marc Chagall|Marca Chagalla]]<ref>[http://tetragram.pl/1335 Tetragram u M.Chagalla]</ref>, na rysunkach Riccioli z 1633 roku oraz [[Wenceslaus Hollar|Wenceslausa Hollara]], na rycinach Jana Ziarnki (m.in. na karcie tytułowej ''Biblii Frizona'')<ref>[http://tetragram.pl/8164 La Sancte Bible françoise, ilustracje Jana Ziarnko – tetragram]</ref> i na wielu innych pracach artystów. Występuje także w komiksach, m.in. ''Indiana Jones''. Występuje też na wielu [[Ekslibris (znak)|ekslibrisach]].
* '''Heraldyka:'''
Występuje też na herbach miast: [[Plymouth]] (również na pomniku kotwicy z herbem tego miasta na [[Gdynia|gdyńskim]] ''Skwerze Plymouth'')<ref>[http://tetragram.pl/6468 Tetragram na pomniku w gdyńskim Parku Plymouth]</ref> i [[Mardon Hall]] w [[Anglia|Anglii]], [[Forres]] w [[Szkocja|Szkocji]], [[Boxmeer]] w [[Holandia|Holandii]]. Imię "Jehowa" występuje w ''[[Zamek Orawski|Zamku Orawskim]]'' na [[Słowacja|Słowacji]], na płaskorzeźbie z herbem rodziny Tchurzów w dziedzińcu. Imię Boże znajduje się na [[pieczęć|pieczęci]]: ''[[Uniwersytet Helsiński|Uniwersytetu Helsińskiego]]'', ''[[Uniwersytet w Turku|Uniwersytetu w Turku]]'', ''[[Uniwersytet w Uppsali|Uniwersytetu w Uppsali]]'', ''[[Columbia University]]'' i ''[[Universiteit van Amsterdam]]''. Tetragram widnieje na proporcu portowym Burchstraat (Holandia).
* '''Kartografia:'''
Imię Boże można spotkać na wielu mapach i opracowaniach kartograficznych, używali je na mapach m.in: [[Herman Moll]], [[Visscher House]], [[Jodocus Hondius]], [[Pieter Huys]], [[Willem Blaeu]].
* '''Numizmatyka, filatelistyka, deltiologia:'''
Tetragram i wersja Jehowa spotykana jest często na monetach z XVI i XVII wieku, zwłaszcza gdańskich, śląskich, niemieckich, angielskich, holenderskich i szwedzkich<ref> W ''Katalogu monet polskich z lat 1632-1696'', tom I (1982), tom II (1984), zamieszczono opis pochodzących z tego okresu 50 różnych monet, na których widnieje imię Jehowa</ref><ref>[http://tetragram.pl/jhwh/numizmaty Numizmaty z Imieniem Bożym]</ref>. W Szwecji moneta z imieniem Bożym pojawiła się ok. 1568 r., a w [[Szkocja|Szkocji]] w [[1591]] r. Na monetach z ok. [[1600]] r., bitych przez szwedzkiego króla [[Karol IX Waza|Karola IX Waze]] było ono w formie ''Ihehova'', ''Iehova'' lub ''Iehovah''. Ponad 60 różnych monet z imieniem Bożym, tzw. ''talarami Jehowy'', pochodzi z okresu [[Chrystian IV Oldenburg|Chrystiana IV Oldenburga]]. Do połowy XVII w. monety takie pojawiły się w Polsce, Niemczech i Szwajcarii, gdzie umieszczano łaciński napis ''Benedictus sit Iehova Deus'' (''Błogosławiony niech będzie Jehowa Bóg''). W [[1631]] r. szwedzki król [[Gustaw II Adolf]] nakazał wybijać monety z tetragramem, produkowno je m.in. w Erfurcie, Moguncji, Würzburgu i Fürth. Potem umieszczano imię Boże na monetach i medalach w Austrii, Francji, Meksyku, Rosji i innych krajach. Wśród książąt protestanckich istniał zwyczaj noszenia oznaki w postaci tetragramu i stylizowanego słońca tzw. ''słońce Jehowy'', gdzie ten symbol umieszczano również na monetach <ref>''Brockhaus Enzyklopädie''</ref>. W 1949 r. ''[[Deutsche Post]]'' wydał okolicznościowy stempel z okazji ''[[Kongres (Świadkowie Jehowy)|kongresu]]'' [[Świadkowie Jehowy|Świadków Jehowy]] w Monachium z imieniem ''Jehovas'' <ref>[http://www.rumburak.friko.pl/BIBLIA/JHWH/inne/filatelistyka.php Okolicznościowy stempel z pocztowy z imieniem ''Jehovas'']</ref>. Tetragram można też znaleźć na znaczkach pocztowych<ref>[http://tetragram.pl/jhwh/inne/filatelistyka Imię Boże w filatelistyce]</ref><ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=204.png Historia monet z Imieniem Bożym]</ref> oraz kartach pocztowych i pocztówkach. Występuje na medalu ''Flavit Jehowa''.
* '''Inne:'''
Imię Boże wystepuje na szlaku winnym w [[Empersdorf]]. Na grocie skalnej k. [[Beit Guvrin]] w [[Izrael]]u. W [[gra komputerowa|grze komputerowej]] ''[[Assassin's Creed: Brotherhood]]'' kod dostępu, który przechowuje Jabłko Edenu to ''Tetragrammaton''. Brendan Powell Smith na ''The Brick Testament'' (opowiadania biblijne z klocków ''[[Lego]]'') umieścił imię ''Yahweh''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=401.png Imię Boże na klockach ''Lego'']</ref>. Występuje też na pojazdach, łodziach, tablicach rejestracyjnych (np. małopolskiej: ''K0 JHWH''<ref>[http://www.verso.pl/lu/k0_jhwh.jpg Rejestracja pojazdu ''K0 JHWH'']</ref>)<ref>[http://tetragram.pl/8267 Imię Boże na samochodach]</ref>. Tetragram był umieszczony na rzeźbie lodowej<ref> Rzeźba lodowa – Mojżesz z tablicami [[dekalog]]u z wielkim tetragrmam – była prezentowana na ''Ice World Festival'' p.h. ''Biblia – historie ze Starego i Nowego Testamentu'' w Lubece w dn. 12.12.03-25.01.04</ref>. Tetragram umieszczony jest także przy szkolnym obiekcie sportowym w [[Bat Jam]]. Na zegarze ściennym z 1800 r. autorstwa Johna Stålknappa. Imię Boże jest umieszczone na religijnych wachlarzach w Hiszpanii, odzieży, materiałach tekstylnych, nakryciach głowy <ref>[http://tetragram.pl/8608 Imię Boże na T-shirtach i nakryciach głowy]</ref>, gobelinach, zegarach, listach, pudełkach zapałek, wyrobach kaletniczych (okładki i futerały na publikacje), kalendarzach, kubkach, wyrobach ceramicznych, flagach i innych przedmiotach.
Imię Boże występuje w prawie 1000 miejscach w Niemczech<ref>[http://tetragram.pl/1394 Imię Boże w prawie 1000 niemieckich miejscach]</ref>, w ponad 300 miejscach w Szwecji<ref>[http://tetragram.pl/8133 Imię Boże w ponad 300 miejscach w Szwecji]</ref>, a także w 222 miejscach w [[Dania|Danii]]<ref>[http://tetragram.pl/606 222 miejsc z imieniem Bożym w Danii]</ref>, kilkudziesięciu we Włoszech, Wielkiej Brytanii, Francji<ref>[http://tetragram.pl/613 Imię Boże we Francji]</ref>, Holandii i Belgii.
=== Występowanie w geografii i topografii ===
W pobliżu [[peru]]wiańskiego miasta [[Trujillo (Peru)|Trujillo]] położone są dwie góry z imieniem Jehowa napisanym w pobliżu ich szczytu<ref>[http://tetragram.pl/6224 Góry z imieniem Bożym w Peru]</ref>. W [[Barrigada]] na [[Guam]]ie jedna z ulic nosi nazwę imienia Bożego ([[język angielski|ang.]] Jehovah St.). W 1868 jedną ze wzgórz w USA nazwano ''Jehovah Gap''. W [[Liberia|Liberii]] położone są niewielkie wioski o nazwie ''Jah Town''<ref>[http://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2958219&fid=3730&c=liberia Jah Town w geographic.org.]</ref> oraz ''Jah Tondo Town''<ref>[http://allafrica.com/stories/200208280103.html O Jah Town w Liberii]</ref>. Na zdjęciu satelitarnym obszaru między Jerozolimą a [[Shilo]] poprzez doliny wyrzeźbione na [[Wyżyna Judejska|Wyżynie Judejskiej]], powstaje tetragram <ref>[http://tetragram.pl/8228 Imię Boże pomiędzy Shilo a Jerozolimą]</ref>.
=== Występowanie w botanice ===
[[Skalnica]] ''Saxifraga hirsuta'' została nazwana w języku holenderskim ''Jehovabloempje'' (kwiat Jehowy)<ref>[http://www.afleurdepau.com/Flore/saxifragaceae/saxifraga-hirsuta/x.htm ''Saxifrage hérissée – Saxifraga hirsuta'' – www.afleurdepau.com]</ref>, a w niemieckim ''Jehovah Steinbrech'' (skalnica Jehowy)<ref>[http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/60802/export/pdf ''Saxifraga hirsuta'' – Tela Botanica]</ref>, natomiast skalnica ''Saxifraga punctata'' w języku niemieckim nosi nazwę ''Jehovahblümchen''<ref name="punctata">[http://de.academic.ru/dic.nsf/pierer/44320/Saxifrăga Saxifrăga – Pierer's Universal-Lexikon]</ref>, ''Jehovah-Blümchen'' (kwiat Jehowy)<ref>[http://books.google.pl/books?id=chQXAAAAYAAJ&pg=RA1-PA188&dq=Jehovah+Bl%C3%BCmchen&hl=pl&ei=T0kpTqaMJJG28QPez42bDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q=Jehovah%20Bl%C3%BCmchen&f=false Johann Kachler "Encyclopädisches Pflanzen-Wörterbuch aller einheimischen und fremden Vegetabilien"]</ref>. Nazwa ta została nadana z powodu czerwonych plamek na płatkach kwiatów, które układają się we wzór przypominający tetragram<ref name="punctata"/>.
=== Występowanie w taksonomii ===
[[Herman Strecker]] nazwał jedną z olbrzymich [[Ćmy|ciem]] – ''Copiopteryx jehovah''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=124.png Ćma ''Copiopteryx jehovah'']</ref>.
=== Występowanie w zoologii ===
W [[Australia|Australii]] hodowana jest rasa kota o nazwie ''Trueblu Jehovah''<ref>[http://www.divine-name.info/remarkable/trueblu.htm Trueblu Jehovah (rasa kotów)]</ref>.
=== Występowanie w innych miejscach ===
Istnieją również stacje radiowe angielsko- i niemieckojęzyczne mające w tytule Imię Boże<ref>Stacje radiowe z imieniem Bożym, np. radio.jahwe.name, Prophet Yahweh, ...]</ref>. Widniej ona na stronie tytułowej każdego numeru największego czasopisma religijnego na świecie – ''[[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy]]''.
Imię ''Jehowa'' widnieje też na autobusach miejskich m.in. w [[Puerto Plata (miasto)|Puerto Plata]] ([[Dominikana]]) i [[Quevedo]] ([[Ekwador]]). W [[Indie|indyjskim]] [[Madras]]ie istnieje korporacja taksówkowa ''Jehovah City Taxi''<ref>[http://www.cylex.in/company/jehovah-city-taxi-10773952.html Jehovah City Taxi]</ref>, a w [[West Palm Beach]] sieć kawiarni ''Jehova's Cafe''. Istnieje niemiecka firma odzieżowa ''Jah Army Highwear''. W krakowskiej 4.lidze [[futsal]]u występuje drużyna ''Jah Creation'' (stan: lipiec 2011). Samuel Avalos uratowany górnik z [[Katastrofa górnicza w Copiapó|katastrofy górniczej w Copiapó w 2010 r.]] po wydobyciu podziękował Jehowie swojemu Bogu <ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=472.png Samuel Avalos, uratowany górnik - Dziękuje Jehowie swojemu Bogu]</ref>. W czasie [[Pogrzeb Lecha i Marii Kaczyńskich|pogrzebu Lecha i Marii Kaczyńskich w 2010 r.]] [[Józef Michalik]] użył imienia ''Jahwe''<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=359.png Polska - uroczystości żałobne - sługa Jahwe]</ref>, imienia tego użył również w wywiadzie aktor [[Andrzej Grabowski (aktor)|Andrzej Grabowski]]<ref>[http://www.teatry.art.pl/n/czytaj/26243 Dziennik Teatralny za Rzeczpospolitą 28.12.2010]</ref>. [[Prezydenci Stanów Zjednoczonych|Prezydent Stanów Zjednoczonych]] [[Barack Obama]] w czasie 10. rocznicy [[Zamach z 11 września 2001|zamachu z 11 września 2001]], odczytując [[Księga Psalmów|Psalm]] [[Psalm 46|46]] użył imienia ''Jehowa''. Imię to występuje też na tabliczkach pod znakami drogowymi <ref>[http://www.blue-world.pl/menu_podroze/galeria/cracovia_kongres/8.jpg Imię Jehowy na tabliczce pod znakiem drogowym na ul. 3 Maja w Krakowie (2011)]</ref>.
[[Tetragrammaton Records]] to amerykańska wytwórnia płytowa (1960-1971) znana z tego, że wydała m.in. pierwsze płyty zespołu [[Deep Purple]].
Skróconą formę ''Jah'' nosili hinduscy władcy począwszy od [[Asaf Jah I|Asafa Jah I]], a skończywszy na [[Asaf Jah VIII|Asafie Jah VIII]] (władców [[Hajdarabad (Indie)|Hajdarabadu]]).
Imię Boże w formie ''Jahweh'' umieszczono w [[1969]] roku na [[księżyc]]u, w przesłaniu od papieża [[Paweł VI|Pawła VI]]<ref>[http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=494.png Imię Boże na Księżycu]</ref>.
== Hasło "Jahwe" z encyklopedii Ultima Thule (1933) ==
Jahwe, Bóg Izraela. Imienia jego Żydzi starali się nie wymawiać, aby:
# nie profanować świętego imienia,
# uniemożliwić używanie go do celów magicznych,
# uniknąć posądzenia o politeizm, gdyż jeżeli Bóg posiada imię własne, to znaczy, że są i inni bogowie, od których trzeba go wyróżnić imieniem.
Niektórzy późniejsi pisarze Starego Testamentu używają wyrazu ''[[Elohim]]'' – bóg. Aż do upadku Jerozolimy w [[70]] r. n.e. imię Jahwe było jednak wymawiane podczas nabożeństwa w świątyni, ale tak cicho, aby je zagłuszył głośny śpiew kapłanów. Po tej dacie używane było już tylko w magicznych papirusach i w zaklęciach egzorcystów, którzy przypisywali mu wielką czarodziejską siłę. Szkoła rabinistyczna, spotykając w piśmie wyraz Jahwe, czytała zawsze ''Adonai'' – Pan. Poza Starym Testamentem spotyka się nazwę Jahwe tylko raz, na tzw. [[Stela Meszy|kamieniu moabickim]]. Jahwe jest niewątpliwie bóstwem hebrajskim. Przypuszczenia, że był pierwotnie bóstwem kananejskim lub nawet babilońskim ("Jau"), są pozbawione poważniejszych podstaw.
== Składnik dwuczłonowych imion ==
Imię Boże występuje także w Biblii jako składnik dwuczłonowych [[Imiona semickie|imion hebrajskich]]. Istotnym imieniem jest [[Jehoszua]] - tłumaczone też jako [[Jozue]], [[Józef]], [[Jezus]] - które znaczy ''Jahwe (Jehowa) wybawia''. Nazwa własna Żyd (Jehudi) zawiera w sobie brzmienie imienia Bożego. W niektórych imionach środkowe ''‘H’'' pozostaje nieme, co tworzy [[Joszua|Joszuę]], [[Jotam]]a, [[Jozjasz]]a, [[Jonasz]]a, [[Jonadab]]a, [[Judyta|Judytę]]. Wiele imion biblijnych jest nadal popularnych, a zawierają imię Boże, np: [[Jan]], [[Joanna]] — ''Jahwe okazał łaskę'', [[Joel]] — ''Jahwe jest Bogiem'', [[Jonatan]] — ''Jahwe dał'', [[Maciej]], [[Mateusz]] — ''dar Jah''.
Wykaz: [[Abdiasz (prorok)|Abdiasz]], [[Abija]], [[Abijasz]], [[Acaliasz]], [[Achaz]], [[Achazjasz]], [[Achiasz]], [[Achzaj]], [[Adajasz]], [[Adoniasz]], [[Amacjasz]], [[Amariasz]], [[Amasjasz]], [[Anajasz]], [[Ananiasz]], [[Asajasz]], [[Atajasz]], [[Azaniasz]], [[Azariasz]], [[Azazjasz]], [[Baasejasz]], [[Bakbukiasz]], [[Barachiasz]], [[Bealiasz]], [[Bedejasz]], [[Benajasz]], [[Berajasz]], [[Berechiasz]], [[Besodejasz]], [[Chabjasz]], [[Chaggiasz]], [[Chakaliasz]], [[Chananiasz]], [[Charchajasz]], [[Chasadiasz]], [[Chaszabiasz]], [[Chaszebnejasz]], [[Chazajasz]], [[Chilkiasz]], [[Chizkiasz]], [[Chuszaj]], [[Delajasz]], [[Eliasz]], [[Gedaliasz]], [[Gemariasz]], [[Hoszajasz]], [[Izajasz]], [[Jaazaniasz]], [[Jaazjasz]], [[Jachin]], [[Jachzejasz]], [[Jadon]], [[Jahdaj]], [[Jakim]], [[Jan]], [[Jeberiechias]], [[Jechdejasz]], [[Jechiasz]], [[Jechizkiasz]], [[Jecholia]], [[Jechoniasz]], [[Jedajasz]], [[Jedidiasz]], [[Jehoachaz]], [[Jehoadda]], [[Jehoaddin]], [[Jehoasz]], [[Jehocadak]], [[Jehochanan]], [[Jehojachin]], [[Jehojada]], [[Jehojakim]], [[Jehojarib]], [[Jehonadab]], [[Jehonatan]], [[Jehoram]], [[Jehoszabat]], [[Jehoszafat]], [[Jehoszeba]], [[Jehoszua]], [[Jehozabad]], [[Jehu]], [[Jechuchal]], [[Jekamiasz]], [[Jeremiasz]], [[Jeriasz]], [[Jeszajasz]], [[Jeszbab]], [[Jeszua]], [[Jezaniasz]], [[Jezus]], [[Jabchar]], [[Jibchar]], [[Jibnejasz]], [[Jibnijasz]], [[Jidejasz]], [[Jigdaliasz]], [[Jirijasz]], [[Jismachiasz]], [[Jiszi]], [[Jiszmajasz]], [[Jiszmeraj]], [[Jiszsziasz]], [[Jiszszijasz]], [[Jizrachiasz]], [[Jizzjasz]], [[Joab]], [[Joach]], [[Joachim]], [[Joachaz]], [[Joanan]], [[Joanna]], [[Joasz]], [[Jocha]], [[Jochanan]], [[Jochebed]], [[Joed]], [[Joel]], [[Joela]], [[Joezer]], [[Jogli]], [[Jojada]], [[Jojakim]], [[Jojarib]], [[Jokim]], [[Jonatan]], [[Joram]], [[Josifiasz]], [[Joszafat]], [[Joszawiasz]], [[Joszibiasz]], [[Jotam]], [[Jozabad]], [[Jozachar]], [[Jozes]], [[Jozjasz]], [[Jozue]], [[Józef]], [[Juchal]], [[Kelejasz]], [[Keneniasz]], [[Maadiasz]], [[Maasejasz]], [[Maazjasz]], [[Mechsejasz]], [[Maciej]], [[Mlkijasz]], [[Mateusz]], [[Mattaniasz]], [[Mattat]], [[Mattata]], [[Mattatiasz]], [[Mattatta]], [[Mattenaj]], [[Mattitiasz]], [[Melatiasz]], [[Meszelemiasz]], [[Michajasz]], [[Miknejasz]], [[Moadiasz]], [[Neariasz]], [[Nehemiasz (postać biblijna)|Nehemiasz]], [[Neriasz]], [[Netaniasz]], [[Noadiasz]], [[Ozeasz]], [[Pedajasz]], [[Pekachiasz]], [[Pelajasz]], [[Pelaliasz]], [[Pelatiasz]], [[Petachiasz]], [[Piltaj]], [[Raamiasz]], [[Ramiasz]], [[Reajasz]], [[Rechabiasz]], [[Reelajasz]], [[Refajasz]], [[Remaliasz]], [[Sachiasz]], [[Sedekiasz]], [[Semachiasz]], [[Sofoniasz]], [[Szafat]], [[Szebaniasz]], [[Szechaniasz]], [[Szechariasz]], [[Szfatiasz]], [[Szelemiasz]], [[Szemajasz]], [[Szemariasz]], [[Szerebiasz]], [[Szimej]], [[Szymea]], [[Tebaliasz]], [[Tobiasz]], [[Tobijasz]], [[Uriasz]], [[Urijasz]], [[Uzzjasz]], [[Zabbaj]], [[Zachariasz]], [[Zakkaj]], [[Zebadiasz]] i [[Zerachiasz]].
== Składnik nazw ołtarzy ==
* '''Jahwe-Jireh''', '''Jehowa-Jireh''', inaczej: ''wzgórze Jahwe'' ''góra Jehowy'' (''JHWH widzi, zapewnia'').
Miejsce na jednej z gór w [[Wzgórze Świątynne|Moria]], gdzie [[Abraham]] znalazł barana zaplątanego w zaroślach, którego złożył w ofierze całopalnej zamiast swego syna [[Izaak]]a. Ponieważ uznał, że owo zwierzę dostarczył mu Bóg, nazwał to miejsce od Jego imienia. Starożytna tradycja utożsamia je [[Wzgórze Świątynne|z terenem, na którym wzniesiono]] [[Świątynia Jerozolimska|świątynię]] [[Salomon (król Izraela)|Salomona]]. Nazwa może być aluzją do tej przyszłej świątyni<ref>[[Księga Rodzaju|Rdz]] 22:2, 13, 14</ref><ref>Przypis wersetowy w ''[[Biblia Rysiąclecia|BT]]''</ref>).
* '''Jahwe-Nissi''', '''Jehowa-Nissi''' (''JHWH jest moim sztandarem, słupem sygnałowym<ref>Jeżeli ''nissi'' pochodzi od słowa ''nes'' (''słup sygnałowy'')</ref>, schronieniem<ref>Tłumacze Septuaginty uważali, że ''nissí'' pochodzi od słowa ''nus'' (''uciekać do miejsca schronienia'')</ref>, wywyższeniem''<ref>Tłumacze Wulgaty uważali, że ''nissi'' pochodzi od słowa ''nasás'' (''podnieść; wznieść'')</ref>).
Nazwa ołtarza wzniesionego przez [[Mojżesz]]a na pamiątkę zwycięskiej bitwy z [[Amalekici|Amalekitami]] pod [[Refidim]]<ref>[[Księga Wyjścia|Wj]] 17:8, 13-16</ref>.
* '''JHWH-Szalom''', '''Jahwe-Pokój''', '''Jehowa-Szalom'''
Nazwa ołtarza wzniesionego przez [[Gedeon]]a w [[Ofra|Ofrze]]. Gdy zobaczył anioła Bożego, zaczął się bać o swoje życie, wtedy usłyszał zapewnienie: ''Pokój z tobą! Nie bój się niczego. Nie umrzesz!''. Z wdzięczności, zbudował tam ołtarz<ref>[[Księga Sędziów|Sdz]] 6:22-24</ref>.
== Jahwe (Jehowa) Zastępów ==
'''Jahwe Zastępów''' (z hebr. ''Sebat'', ''Sebaoth'') – tytuł nadawany Bogu przez proroków, który uwzględnia to, iż Bóg jest władcą wszystkich potęg duchowych ([[anioł]]ów) i kosmicznych (gwiazd, galaktyk), które Mu służą a użycie go było też dodatkową gwarancją spełnienia się ich zapowiedzi.
Jest tłumaczeniem hebrajskiego wyrażenia ''Jehowáh cewaʼòt'', które występuje w Biblii 283 razy. W szczególności w [[Księga Izajasza|Księdze Izajasza]], [[Księga Jeremiasza|Jeremiasza]] oraz [[Księga Zachariasza|Zachariasza]]. W języku greckim użyli go [[Paweł z Tarsu|apostoł Paweł]] i [[Jakub Mniejszy Apostoł|Jakub]], kiedy cytowali proroctwa ([[List do Rzymian|Rz]] 9:29; [[List Jakuba|Jak]] 5:4; Iz 1:9). To hebrajskie słowo w liczbie pojedynczej ''cawáʼ'' wskazuje wojsko, zastępy również duchowe, niewidzialne, niebiańskie ([[Księga Jozuego|Joz]] 5:13-15; [[1 Księga Królewska|1Kl]] 22:19-21; Iz 37:16; [[1 Księga Samuela|1Sm]] 1:9-11, 4:4, 17:45; [[2 Księga Samuela|2Sm]] 6:2,18, 17:25-29; [[2 Księga Królewska|2Kl]] 6:15-17; [[Księga Psalmów|Ps]][[Psalm 103|103]]:20, 21; [[Psalm 148|148]]:1, 2; Iz 1:24; [[Księga Jeremiasza|Jer]] 32:17, 18). (2Sm 6:18; 7:25-29).
== Poświęcony Jahwe ==
[[Arcykapłan]] nosił przymocowaną z przodu [[zawój|zawoju]] sznurem z fioletowej purpury, lśniącą płytkę ze szczerego złota (diadem), na której wyryte były słowa: ''Poświęcony Jahwe'' (''Świętość należy do Jehowy'') (Wj 28:36). Nazywano ją ''świętą koroną'', ''świętym znakiem poświęcenia'' (Wj 29:6; 39:30).
== Jahwe-Szamma ==
''Jest tam Jahwe'' - miasto z wizji z 48 rozdziału [[Księga Ezechiela|Księgi Ezechiela]]. Ma ono kształt kwadratu, o boku długości 4500 łokci (ok. 2331 m) oraz 12 bram, z których każda nosi nazwę innego plemienia Izraela (Eze 48:15, 16, 31-34). Miało ono przypaść Izraelowi (Eze 45:6). Nazwa wskazuje na symboliczną obecność Boga, podobnie jak inne wersety, np. Psalm 46:5; 132:13, 14; Izajasza 24:23; Joela 3:21 i Zachariasza 2:10, 11, gdzie o Jahwe, którego przecież ‛niebo niebios nie może pomieścić’, powiedziano tak, jakby przebywał w jakimś ziemskim miejscu lub mieście (1Kl 8:27).
== Zobacz też ==
{{Commons|Tetragrammaton|Tetragram, JHWH & Jehowa}}
{{wikicytaty|Jehowa|Jehowa}}
* [[Alleluja]] – biblijny zwrot nawołujący do wychwalania Jahwe
* [[Księga Wojen Jahwe]] – według Biblii [zaginiona] księga, na którą powołał się [[Mojżesz]]
* [[Świadkowie Jehowy]] – [[związek wyznaniowy]]
* [[Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy]] – największe czasopismo religijne na świecie.
* [[Synaj (góra)|Góra Synaj]] – według Biblii ''góra Jahwe (Jehowy)'' lub ''góra prawdziwego Boga''.
{{Przypisy|2}}
== Bibliografia ==
* Zenon Ziółkowski "Najtrudniejsze stronice Biblii", PAX 1997
* "Leksykon pojęć teologicznych i kościelnych", WAM, 2002
* "ABC chrześcijanina", Mały Słownik, Verbinum, 1999
* Jan Maria Szymusiak SJ, ks. Marek Starowieyski "Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa", KŚW, 1971
* "[[Publikacje Świadków Jehowy#Imię Boże, które pozostanie na zawsze|Imię Boże, które pozostanie na zawsze]]", wyd. [[Strażnica - Towarzystwo Biblijne i Traktatowe|Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe]], 1989
== Linki zewnętrzne ==
* [http://biblia-internetowa.pl/st.php?co=szukaj&wyraz=%D7%99%D7%94%D7%95%D7%94&gdzie=bh Lista wersetów biblijnych zawierających Imię Boże]
* [http://www.godsnaam.be/wereldwijd.pdf Niepełna lista miejsc na świecie z Imieniem Bożym]
* [http://tetragram.pl/ Imię Boże w Polsce i na świecie]
* [http://jehowa-biblioteka.com/ Biblioteka Imienia Bożego]
* [http://www.jehowa.info/ Imię Boże w polskiej literaturze do końca XX w.]
* [http://www.jehowa-biblioteka.com/galeria/index.php?i=301.png Historia Imienia Bożego w Polsce]All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=42701067.
  This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|