Revision 43276079 of "Flota rzymska" on plwiki

{{Dopracować|źródła=2008-06|styl}}
'''Flota rzymska''' ({{łac.|classis}}) – siły morskie [[Starożytny Rzym|starożytnego Rzymu]], ich głównym celem była obrona mórz i rzek imperium. Jej główne ośrodki znajdowały się w [[Rawenna|Rawennie]] i [[Misenum]], mniejsze zaś w niektórych prowincjach nadmorskich i na [[Ren]]ie oraz [[Dunaj]]u. Marynarze rekrutowali się z najniższych grup społeczeństwa rzymskiego, nawet spośród [[niewolnictwo|niewolników]]. Od czasów [[Klaudiusz (cesarz)|Klaudiusza]] we flocie mogli służyć tylko wyzwoleńcy i mieszkańcy nadmorskich prowincji. Dowódcami (''praefecti classis'') byli za [[Oktawian August|Augusta]] jeszcze [[wyzwoleniec|wyzwoleńcy]], później [[ekwici]].

== Historia ==
=== Wczesna republika ===
Pierwsza wzmianka o rzymskiej flocie pochodzi z [[311 p.n.e.|roku 311 p.n.e.]], po podbiciu [[Kampania (region)|Kampanii]], kiedy mianowano dwóch nowych urzędników ''[[duumruvi]] navales'' i przydzielono im zadanie utrzymania floty. W efekcie [[Republika rzymska|republika]] nabyła swoją pierwszą flotę składającą się z 20 statków, najprawdopodobniej [[triera|trier]], z każdym duumruvirem mającym pod dowództwem 10 statków. Niemniej, przed [[I wojna punicka|I wojną punicką]] głównym zadaniem tej floty było patrolowanie [[Italia (kraina historyczna)|italskiego]] wybrzeża i rzek, zabezpieczając morski handel przed [[pirat]]ami. Ilekroć musiano podjąć większe działania, tak jak morska blokada oblężonego miasta, Rzymianie prosili o pomoc sprzymierzone [[Starożytna Grecja|greckie]] miasta na południu Italii, ''socii navales'', by te dostarczyły im załogi i statki.

Miejscem pierwszej rzymskiej ekspedycji poza Italią była [[Sycylia]] w roku [[265 p.n.e.]]. Spowodowało to wybuch niechęci [[Kartagina|Kartaginy]], która w tym czasie była dominującą morską potęgą na zachodnim [[Morze Śródziemne|Morzu Śródziemnym]], posiadając długie morskie wybrzeże, doświadczenie oraz dużą flotę. Operacja na Sycylii musiała się opierać na flocie, dlatego Rzymianie postanowili skonstruować flotę składającą się ze 100 [[quinquereme]] oraz 20 trier. Według relacji [[Polybiusz]]a, Rzymianie chcieli schwytać kartagiński [[okręt]] i na jego podstawie rozpocząć budowę floty. Na jej czele stali dorocznie wybierani przez Rzymian ''magistrates'', ale doświadczenie w sprawach floty mieli głównie niżsi urzędnicy, którzy byli dostarczani przez sojuszników, przeważnie [[Grecy|Greków]]. Praktyka ta była kontynuowana aż do czasów [[Cesarstwo Rzymskie|cesarstwa]], co również zostało potwierdzone przez bezpośrednie przyjęcie licznych Greków do [[marynarka wojenna|marynarki]].

[[Plik:Corvus.svg|thumb|200px|Corvusy, które pozwoliły osiągnąć Rzymianom dominacje na zachodnim Morzu Śródziemnym]]
Pomimo budowy floty, rzymskie załogi było dużo mniej doświadczone od kartagińskich i nie mogli oni liczyć na przeciwstawienie się im w dotychczasowych morskich taktykach, które wymagały dużej zwrotności. W związku z tym zastosowali nową broń, która przechyliła działania wojenne na ich korzyść. Wyposażyli swoje [[statek|statki]] w tzw. [[kruk (pomost bojowy)|kruki]] (''corvus''), opracowane wcześniej przez [[Syrakuzy|mieszkańców Syrakuz]] przeciwko [[Ateny|Ateńczykom]]. Były to długie [[pomost]]y z [[hak]]ami pozwalające wejść na wrogi statek. Używając go jako [[most]]u [[Marynarz (zawód)|marynarze]] mogli się znaleźć na [[Pokład statku|pokładzie]] wrogiego okrętu przekształcając walki na morzu w walki na lądzie, w czym rzymscy [[legion]]iści byli lepsi. Jednak uważa się, że przez kruki statki robiły się niestabilne i mogły się wywrócić do [[morze|morza]].

Chociaż pierwsza morska bitwa ([[Bitwa koło Wysp Liparyjskich|w pobliżu Wysp Liparyjskich]]) zakończyła się porażką Rzymu, siły zaangażowane w nią były stosunkowo małe. Poprzez korzystanie z kruków, raczkująca flota rzymska odniosła swoje pierwsze większe zwycięstwo w [[Bitwa morska pod Mylae|bitwie pod Mylae]]. W trakcie wojny [[Rzym]] nadal wygrywał na morzu i zdobył doświadczenie w marynarce wojennej, mimo że poniósł również szereg katastrofalnych strat z powodu [[sztorm]]ów, natomiast odwrotnie, kartagińska flota była wyniszczona. Ich pasmo sukcesów pozwoliło Rzymowi popchnąć wojnę dalej przez morze do [[Afryka|Afryki]] i samej [[Kartagina|Kartaginy]] i w ostatniej bitwie wojny, w pobliżu [[Egady|Egadów]], Rzymianie okazali wyższość swojej floty nad Kartagińczykami.

Na początku [[II wojna punicka|II wojny punickiej]] ([[218 p.n.e.]] - [[202 p.n.e.]]), równowaga potęgi morskiej w zachodnim rejonie Morza Śródziemnego przesunęła się z Kartaginy do Rzymu. To spowodowało, że [[Hannibal]], wielki wódz kartagiński przeniósł wojnę na [[Półwysep Apeniński]]. W odróżnieniu od [[I wojna punicka|pierwszej wojny]], flota odgrywała małą rolę po którejkolwiek stronie w II i w [[III wojna punicka|III wojnie punickiej]], z wyjątkiem przeprowadzania [[dostawa|dostaw]] i posiłków. Dużo później ([[168 p.n.e.]]) Rzym podbił [[Iliria|Ilirię]] i utworzył tam [[prowincje rzymskie|prowincje]], [[I wojna iliryjska]] w [[229 p.n.e.]] była datą, kiedy Rzymianie po raz pierwszy przepłynęli [[Morze Adriatyckie]] i zaczęli ekspansje na wschód. Ponieważ Rzym był coraz bardziej zamieszany w wydarzenia wschodniego [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], rzymska flota odgrywała jeszcze raz ważną rolę. Do końca II wieku p.n.e., Rzymianie kontrolowali wszystko co miało później być nazwane ''mare nostrum'' ("nasze morze").

=== Późna Republika ===
[[Plik:Ballistae on roman ship.JPG|thumb|200px|[[Balista]] na statku rzymskim]]
Po ostatecznym zwycięstwie Rzymu nad Kartaginą, nie było żadnej innej potęgi morskiej, mogącej walczyć z Rzymem i rzymska flota została w dużej mierze rozwiązana. Wobec braku obecności poważnych sił morskich, rozwijało się [[Pirat|piractwo]], zwłaszcza w [[Cylicja|Cylicji]], które stanowiło rosnący problem dla rzymskiej gospodarki. Przez jakiś czas zawierano umowy z piratami, ale przynosiło to tylko miejscowe skutki. W końcu, w [[67 p.n.e.]] [[Senat rzymski|senat]] upoważnił [[Pompejusz]]a, by ten ich pokonał. W szeroko zakrojonej i wspólnej kampanii Pompejusz oczyścił morza z piratów. Potem, flota została zredukowana jeszcze raz, tylko do służb porządkowych przeciwko sporadycznemu piractwu. Ostatnia szeroko zakrojona kampania rzymskiej floty w rejonie Morza Śródziemnego od III wieku była w czasie wojen domowych, które zakończyły okres [[Republika rzymska|republiki]].

Ponieważ Republika rzymska rywalizowała ze sobą, Rzymscy [[generał]]owie ponownie zbudowali silną flotę. [[Sekstus Pompejusz]], w swoim konflikcie z [[Oktawian August|Oktawianem]], otrzymał dowództwo nad [[Italia (kraina historyczna)|italską]] flotą przez senat w [[43 p.n.e.]] i kontrolował ważny politycznie przewóz [[zboża]] z [[Sycylia|Sycylii]] do Rzymu. Po porażce Sekstusa w [[42 p.n.e.]], Oktawian zapoczątkował ogromne morskie zbrojenia, wspomagane przez jego najbliższego współpracownika, [[Marek Agrypa|Marka Agrypę]]. Statki zostały zbudowane przy Rawennie i [[Ostia Antica|Ostii]], zbudowano nowy port, [[Portus Julius]], zwerbowano wielu żołnierzy i wioślarzy, wliczając w to ponad 20 000 niewolników. Agrypa również wprowadził nowe morskie rodzaje [[broń|broni]], takie jak katapulty strzelające hakami (''harpago'') i [[wieża|wieże]] na końcu każdego statku. W końcu, Oktawian i Agrypa zwyciężyli Sekstusa w [[Bitwa pod Naulochus|Bitwie pod Naulochus]] w [[36 p.n.e.]], kładąc kres całemu oporowi Pompejusza. Siła Oktawiana ponadto była zademonstrowana przeciwko połączonym flotom [[Marek Antoniusz|Marka Antoniusza]] i [[Kleopatra VII|Kleopatry]], królowej [[Starożytny Egipt|Egiptu]], w [[Bitwa pod Akcjum|bitwie pod Akcjum]] w [[31 p.n.e.]] gdzie Antoniusz zgromadził 230 statków przeciwko 400 statkom Oktawiana. Ta ostatnia morska bitwa republiki rzymskiej ostatecznie ustaliła Oktawiana jedynym panem Rzymu i Morza Śródziemnego. Po tym zwycięstwie, zreformował struktury floty, zakładając kilka kluczowych [[Port morski|portów]] w rejonie Morza Śródziemnego (patrz poniżej). W pełni profesjonalna wtedy flota miała główne zadanie ochraniać statki przed piractwem, eskortować żołnierzy i patrolować [[Europa|europejskie]] rzeki.

=== Za czasów Augusta ===
Za Augusta i po zdobyciu Egiptu potrzebami rzymskiej gospodarki było rozszerzyć [[szlaki handlowe]] do [[Indie|Indii]]. Przeszkodą była [[Arabowie|Arabska]] kontrola wszystkich dróg morskich do Indii.
Dlatego jednym z pierwszych działań morskich ''pricepsa'' było przygotowanie się do wyprawy na [[Półwysep Arabski]]. Aelius Gallus, prefekt Egiptu zarządził budowę 130 transportowców i później wysadzić 10 000 żołnierzy w [[Arabia|Arabii]]. Ale marsz przez [[pustynia|pustynię]] w kierunku [[Jemen]]u zawiódł i plany odnośnie kontroli Półwyspu Arabskiego musiały zostać odrzucone.

Na drugim końcu [[Cesarstwo Rzymskie|cesarstwa]], w [[Germania|Germanii]] flota odegrała dużą rolę w dostarczeniu zapasów i transportu [[legion]]ów. W 15 p.n.e. niezależna flota została zainstalowana przy [[Jezioro Bodeńskie|Jeziorze Bodeńskim]]. Później, generałowie [[Druzus Starszy|Druzus]] i [[Tyberiusz]] użyli floty gdy spróbowali poszerzyć rzymską granicę do [[Łaba|Łaby]]. W [[12 p.n.e.]] Druzus zarządził budowę floty 1 000 statków i popłynął na nich wzdłuż [[Ren]]u do [[Morze Północne|Morza Północnego]]. [[Fryzowie]] i [[Chauci]] nie mieli nic, co mogło się równać z liczebnością, taktyką i technologią Rzymian. Kiedy wpłynęli oni do ujść rzeki [[Wezera]] i [[Ems (dopływ Dollart)|Ems]], lokalne plemiona musiały się poddać. W 5 p.n.e. rzymska wiedza dotycząca Morza Północnego i [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]] uczciwie została poszerzona podczas kampanii Tyberiusza, sięgająca do Łaby:

Pliniusz opisuje jak rzymskie statki przepływały obok [[Helgoland]]u i wypłynęły w morze do północno-wschodniego wybrzeża [[Dania|Danii]], a August chwali się w swoim ''[[Res Gestae]]'': " Moja flota wypłynęła z ust Renu na wschód jak daleko ziemie [[Cymbrowie|Cymbrów]] których, do tego czasu, żaden Rzymianin nie spenetrował kiedykolwiek żadną drogą lądową albo morską...". Liczne morskie wyprawy na północ od Germanii musiały zostać porzucone po [[Bitwa w Lesie Teutoburskim|Bitwie w Lesie Teutoburskim]] w roku [[9|9 n.e.]]

=== Dynastia Julijsko-Klaudyjska ===
W latach [[15]] i [[16]], [[Germanik]] przeprowadził kilka wypraw, wzdłuż rzek Ren i [[Ems (dopływ Dollart)|Ems]], bez większych rezultatów z powodu zaciętego germańskiego oporu i katastrofalnego sztormu. W [[28]], Rzymianie tracą kontrole nad ujściem Renu na rzecz Fryzów. Od [[37]] do [[87]], rzymska flota odgrywała ważną rolę w podbiciu [[Brytania|Brytanii]]. Zwłaszcza flota Germanika miała wielkie zasługi w licznych lądowaniach u wybrzeży tego kraju. W [[46]] morska wyprawa popłynęła przez [[Morze Czarne]] docierając nawet do [[Don]]u. W [[57]] ekspedycja dotarła do [[Chersonez Taurydzki|Chersonezu]] na [[Półwysep Krymski|Krymie]]. Wygląda na to, że za [[Neron]]a flota nabyła strategicznie ważne pozycje do handlowania z Indiami; ale nie było żadnej znanej floty na [[Morze Czerwone|Morzu Czerwonym]].

Być może, część floty [[Aleksandria|aleksandryjskiej]] służyła jako eskorta dla statków handlujących z Indiami. W [[Wojna żydowska (66-73)|żydowskim powstaniu]], od [[66]] do [[70]], Rzymianie zostali zmuszeniu do walczenia z żydowskimi statkami, obsługując się w porcie na obszarze dzisiejszego [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiwu]], na śródziemnomorskim wybrzeżu [[Izrael]]a. W tym czasie miało miejsce też kilka zaangażowań na [[Morze Martwe|Morzu Martwym]].

=== Dynastie Flawiuszów, Antoninów i Sewerów ===
Podczas buntu [[Batawowie|Batawów]] ([[69]]-[[70]]), buntownicy dostali w swoje posiadanie flotę przez zdradę, ale nie mogli ich użyć w buncie przeciwko konkurencyjnej flocie. Pozostające statki wróciły do imperialnej władzy, gdy ich przywódca Gaius Julius Civilis został pokonany w otwartej bitwie.

W latach [[82]] do [[85]], Rzymianie podjęli kampanie przeciwko [[Kaledończycy|Kaledończykom]] we współczesnej [[Szkocja|Szkocji]]. Dlatego rzymska flota rozpoczęła działania na zachodnim wybrzeżu Szkocji. Jednocześnie przeprowadzono wiele wypraw i podróży rozpoznawczych. Podczas ich trwania Rzymianie na krótki czas opanowali [[Orkady]] i zdobyli informacje o [[Szetlandy|Szetlandach]]. Ponoć Rzymianie również wylądowali w [[Irlandia|Irlandii]] i na [[Hebrydy|Hebrydach]].

Za panowania [[Pięciu dobrych cesarzy]] flota prowadziła działalność głownie na rzekach; odgrywało to ważną rolę podczas podboju [[Dacja|Dacjii]] przez [[Trajan]]a. Została też chwilowo założona flota na rzekach [[Eufrat|Eufracie]] i [[Tygrys (rzeka)|Tygrysie]]. Również podczas walk z [[Wojny markomańskie|Markomanami]], konfederacja pod wodzą [[Marek Aureliusz|Marka Aureliusza]] stoczyła kilka walk na [[Dunaj]]u i [[Cisa|Cisie]].

Pod egidą [[Sewerowie|dynastii Sewerów]], militarne wyprawy floty zostały przeprowadzone tylko przez [[Septymiusz Sewer|Septymiusza Sewera]] używając pomocy morskiej w jego kampaniach nad Tygrysem i Eufratem oraz, bardziej, w Szkocji. Rzymskie statki osiągnęły wtedy między innymi [[Zatoka Perska|Zatokę Perską]] i kraniec [[Wyspy Brytyjskie|Wysp Brytyjskich]].

=== Kryzys w trzecim wieku ===
Pod rządami wojskowych cesarzy, flota rzymska przeżywała poważny kryzys, kiedy, podczas rządów [[Trebonian Gallus|Trebonaniana Gallusa]], pierwszy raz germańskie plemiona stworzyły własną potężną flotę na Morzu Czarnym. Przez dwa niespodziewane ataki ([[256]]) na rzymskich bazach floty w [[Kaukaz (kraina historyczna)|Kaukazie]] i Dunaju, liczne statki wpadły do rąk Germanów po czym wypady zostały poszerzone na [[Morze Egejskie]] [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]], [[Ateny]], [[Sparta]] i inne miasta zostały zrabowane, a odpowiedzialne za to prowincjonalne floty zostały ciężko osłabione. Gdyby napastnicy nie popełnili poważnego błędu ich ataki mogłyby nie ustać. W [[268]] miał miejsce inny, bardziej zażarty atak germański. Część najeżdżającej floty zaatakowała śródziemnomorskie wysepki, [[Kreta|Kretę]], [[Rodos (wyspa)|Rodos]] i [[Cypr]], podczas gdy inna część obrała za cel Grecję. Kolejny raz Rzymianie nie mieli nic, żeby powstrzymać atak. Dopiero gdy siły germańskie musiały zawrócić, pokonał ich [[Klaudiusz II Gocki]].

[[Plik:Denarius Mark Anthony-32BC-legIII.jpg|thumb|200px|Rzymski statek na denarze [[Marek Antoniusz|Marka Antoniusza]]]]
W [[286]] [[Cesarstwo Rzymskie|cesarstwo rzymskie]] jeszcze raz było w wielkim niebezpieczeństwie, kiedy dowódca brytyjskiej floty, Carausius, urósł w siłę i odłączył się wraz z Brytanią i częścią [[Galia|galijskiego]] wybrzeża. Za jednym razem Rzymianie stracili panowanie nad kanałem [[La Manche]] i Morzem Północnym, dlatego cesarz Maximinus zbudował zupełnie nową Północną Flotę, ale przy braku szkolenia prawie natychmiast zniszczyła się ona podczas sztormu. Dopiero cesarz [[Konstancjusz I Chlorus]] był w stanie dostarczyć jeszcze raz wojsko do Brytanii. Przez skoncentrowany atak na [[Londyn|Londinium]] Rzymianie zdołali odzyskać zbuntowaną prowincje.

=== Późna starożytność ===
W [[330]] obie główne floty zostały ustawione w [[Konstantynopol]]u. Klasyczne bitwy morskie były wtedy rzadke. Dokumenty opowiadają o zwycięstwie [[Kryspus]]a nad flotą [[Licyniusz (cesarz rzymski)|Licyniusza]] w [[324]], zniszczeniu łodzi pod Gainas w [[400]] i morskich wyprawach przeciwko [[Genzeryk]]owi w [[V wiek]]u. Rzymskie floty ucierpiały z powodu porażek w walkach z potężną flotą [[Wandalowie|Wandalów]] w [[460]] i [[468]], za cesarzy [[Majorian]]a i [[Antemiusz]]a. Podczas [[Wielka wędrówka ludów|wędrówki ludów]] działania floty rzymskiej były bezskuteczne. Do rozpadu zachodniego imperium w [[476]] Rzymianie stosowali swoje okręty wojenne tylko do ewakuacji mieszkańców. Flota pozostawiona we wschodnim Imperium stała się podstawą dla [[Cesarstwo Bizantyńskie|bizantyńskiej]] floty. Za cesarza [[Justynian I Wielki|Justyniana]] [[Triera|triery]] były jeszcze stosowane, mimo że większą rolę odgrywały [[dromon]]y. Konstantynopol chroniony był przez flotę [[Liburna|liburnów]].

== Admirałowie ==
* [[Gajusz Duiliusz]], zwycięzca [[bitwa morska pod Mylae|bitwy pod Mylae]] (260 p.n.e.)
* [[Marek Atyliusz Regulus]], zwycięzca [[Bitwa morska koło przylądka Eknomos|bitwy koło przylądka Eknomos]] (256 p.n.e.)
* [[Gajusz Lutatiusz Kato]], zwycięzca [[Bitwa koło Wysp Egadzkich|bitwy koło Wysp Egadzkich]] (241 p.n.e.)
* [[Marek Agrypa]], zwycięzca [[bitwa pod Akcjum|bitwy pod Akcjum]] (31 p.n.e.)
* [[Pliniusz Starszy]], ''praefectus'' ''[[Classis Misenensis]]'' (77 - 79 n.e.)

== Organizacja ==
=== Rekrutacja i kadry ===
[[Załoga (żegluga)|Załogi]] statków, pomimo ich wielkości były zorganizowane tak samo jak [[Centuria (armia)|centurie]]. Wśród załogi często było wielu ''principales'' (młodszy oficer) i ''[[immunes]]'' (specjaliści zwolnieni z pewnych obowiązków), z których niektórzy byli tacy sami jak ci z [[auxilia]], byli oni najczęściej [[Grecja|greckiego]] pochodzenia i byli charakterystyczni dla rzymskiej floty. Każdy statek był dowodzony przez ''trierarchusa'', natomiast oddziały ludzi zostały poddane pod władzę ''[[nauachras]]owi'' (gr. dowódca statku). Byli to profesjonalni oficerowie, którzy mieli status dokładnie taki sam jak [[Centurion (Rzym)|centurionowie]] z auxiliów (dlatego czasem nazywani ''centuriones classiarii''). Dowódcami flot byli prefekci, koniecznie [[ekwici]] - ''praefectus classis'', nominacja na dowódcę floty z [[Rawenna|Rawenny]] lub z [[Misenum]] była najbardziej prestiżowa. [[Prefekt (starożytność)|Prefekci]] byli politycznie mianowanymi osobami i pomimo że awansowali zazwyczaj z dowództwa auxiliów, ich doświadczenie w morskich sprawach było minimalne, zmuszało ich to do polegania na zawodowych podwładnych.

Członkowie załogi mogli zaciągnąć się jako [[Marynarz (zawód)|marynarze]], [[Wioślarstwo|wioślarze]], [[rzemieślnik|rzemieślnicy]] i wiele innych, jednak cały personel w [[Cesarstwo Rzymskie|cesarskiej]] flocie został zaklasyfikowany jako żołnierze (''milites''), pomimo ich funkcji. Chociaż flota miała swoich własnych marynarzy, używane było zawodowe wojsko, żeby atakować nieprzyjaciela z pomostów. Status i pozycja struktur marynarzy [[rzym]]skiej floty były nieco podobne do żołnierzy z auxiliów, otrzymywali też podobny [[żołd]].

Pomimo powszechniej opinii, załogi rzymskich [[statek|statków]] opierały się na ludziach stanu wolnego i [[niewolnictwo|niewolnicy]] nie byli raczej dopuszczani do [[wiosło|wioseł]], jedynie, gdy brakowało siły roboczej, i w nagłych przypadkach. Za czasów imperium nieobywatele z [[prowincje rzymskie|prowincji]] i [[wyzwoleniec|wyzwoleńcy]] byli podstawą struktur rzymskiej floty. Żołnierze, którzy nie posiadali rzymskiego obywatelstwa otrzymywali ten przywilej dopiero po 26 (albo nawet 28) latach służby z wszystkimi wiążącymi się z tym korzyściami, zwłaszcza większym żołdem. Potwierdzeniem wydania przywileju były tzw. [[Rzymski dyplom wojskowy|dyplomy wojskowe]], których ok. tysiąca zachowało się do współczesności.

=== Typy statków ===
[[Plik:Trireme 1.jpg|thumb|Model rzymskiej ''biremy'']]
'''Małe [[galera|galery]]'''

Na przykład [[pentenkontera|pentenkontery]] i inne.

==== [[Triera|Triery]] ====
Klasyczna triera była najważniejszym filarem [[Morze Śródziemne|śródziemnomorskich]] flot od 3 wieku p.n.e. i kontynuowały swoją służbę jako mniejsze i szybsze od ''quinqeuremes'' i innych większych statków. Ich nazwa wzięła się od trzech rzędów [[wiosło|wioseł]], jakie stosowano za czasów republiki i cesarstwa.

==== [[Pięciorzędowiec|Pięciorzędowce]] ====
Wraz z [[czwórrzędowiec|czwórrzędowcami]] stanowiły większość statków wśród rzymskiej marynarki od [[I wojna punicka|I wojny punickiej]] i czasów późniejszych.

==== [[Liburna|Liburny]] ====
Były niewielkimi, szybkimi galerami ze zwykłą załogą w liczbie trzystu-czterystu ludzi.

Rzymskie statki powszechnie były nazwane na cześć bogów ([[Mars (mitologia)|Mars]], [[Jowisz (mitologia)|Jupiter]], [[Minerwa]], [[Izyda]]), herosów ([[Herkules]]), i pojęć takie jak Harmonia, Lojalność, Zwycięstwo ''(Concordia, Fides, Victoria)''.

=== Uzbrojenie ===
Następujące bronie zostały użyte w różnym czasie przez rzymską flotę do walki z przeciwnikami:

* [[Kadłub]] statku, używany by płynąć na ukos i łamać wiosła statku nieprzyjacielskiego, unieruchamiając go.
* [[Taran (okrętownictwo)|Tarany]], używane do niszczenia wrogich statków, przez rozbicie go.
* Haki, używane by przerzucić je na wrogi statek i pozwolić [[armia rzymska|wojsku]] przejść na jego pokład. Wariacje:
** [[Kruk (pomost bojowy)|Corvusy]], duże wchodzące na pokład deski z ciężkim szpicem na spodzie. Statek nieprzyjacielski był wcześniejszy ustawiony przez pomoc haków. Potem corvus wbity w pokład nieprzyjacielskiego statku ze szpicem cumującym oba statki do siebie. To umożliwiało ogromnym ilościom [[piechota|piechoty]] w szyku bojowym walczenie z wrogimi marynarzami. Używano ich tylko na początku [[I wojna punicka|I wojny punickiej]]. Współczesna odbudowa sugeruje, że prawdopodobnie zaprzestano ich używania z powodu tracenia stabilności przez statki. Podobno dwie [[flota|floty]] zginęły przez to w [[sztorm]]ach.
** ''Harpax'' lub ''harpago'', następca corvusów, ulepszona konstrukcja zmniejszała niestabilność statków.
* [[Balista|Balisty]], mocowane na pokład, jak ich lądowy odpowiednik, używano ich by bombardować statki nieprzyjacielskie [[pocisk]]ami, takimi jak [[strzała|strzały]]. Czasem używano ładunków zapalających.
* [[Katapulta|Katapulty]], mocowane na pokład, jak ich lądowy odpowiednik, używano ich by bombardować statki nieprzyjacielskie [[pocisk]]ami, takimi jak kamienie. Czasem używano ładunków zapalających.
* Podpalone strzały i [[oszczep (broń)|oszczepy]]
* Wojsko z [[legion]]ów, które mogło przed [[bitwa|bitwą]] podjąć próby ataku na wrogie statki.
* Marynarze, lekko uzbrojeni, ale także mogli walczyć, kiedy zaszła taka potrzeba.

=== Floty ===
==== Okres pryncypatu ====
Po zakończeniu wojen domowych [[Oktawian August|August]] zredukował i [[Reforma armii Oktawiana Augusta|zreorganizował]] rzymskie siły zbrojne, wliczając w to flotę. Duża część floty [[Marek Antoniusz|Marka Antoniusza]] została spalona, a reszta została cofnięta do nowej bazy przy Forum Iulii (dzisiejsze [[Fréjus]], gdzie pozostała do panowania [[Klaudiusz (cesarz)|Klaudiusza]]. Jednakże, wielka flota została podzielona na dwie [[pretorianie|pretoriańskie]] przy Misenum i Rawennie, uzupełnione przez rosnącą liczbę drobnych flot w prowincjach, które często były tworzone na zasadzie ''ad hoc'' dla konkretnych kampanii. Ta organizacyjna struktura została utrzymana prawie niezmieniona do IV wieku.

Dwie główne floty stacjonowały w [[Italia (kraina historyczna)|Italii]] i pełniły rolę centralnych morskich posiłków. Były bezpośrednio dostępne dla [[cesarze rzymscy|cesarza]] (stąd tytuł "pretoriański"). Wobec braku jakichkolwiek morskich wypraw, ich obowiązkami przeważnie było patrolowanie i obowiązki transportowe. Te floty to:

* ''[[Classis Misenensis]]'', ustanowiona w [[27 p.n.e.]], miała bazę w Portus Julius. Później nazywana ''Classis praetoria Misenesis Pia Vindex''.
* ''[[Classis Ravennatis]]'', ustanowiona w 27 p.n.e., miała bazę w Rawennie. Później nazywana ''Classis praetoria Ravennatis Pia Vindex''.

Różne prowincjonalne floty były mniejsze od flot pretoriańskich i były złożone z mniejszych statków. Niemniej brały one udział w walkach, całych kampaniach czy atakach na peryferie imperium. Te floty to:

* ''[[Classis Alexandrina]]'', miała bazę w [[Aleksandria|Aleksandrii]], kontrolowała wschodnią część Morza Śródziemnego. Została ustanowiona przez [[Oktawian August|Cesarza Augusta]] około [[30 p.n.e.]], prawdopodobnie ze statków ocalałych z [[bitwa pod Akcjum|bitwy pod Akcjum]]. Wsparły cesarza [[Wespazjan]]a w [[Rok czterech cesarzy|wojnie domowej w 69]], otrzymała przydomek ''Augusta'', i odtąd nazywała się ''Classis Augusta Alexandrina''.
* ''[[Classis Britannica]]'', ustanowiona w [[43]] w ''Portus Itius'' ([[Boulogne-sur-Mer]]), kontrolowała kanał [[La Manche]] i wody dookoła ''[[Brytania|Brytanii]]''
* ''[[Classis Germanica]]'', ustanowiona w [[12 p.n.e.]] at ''[[Xanten#History|Castra Vetera]]'', kontrolowała rzekę [[Ren]], i była głównie flotą rzeczną, aczkolwiek pływała także po [[Morze Północne|Morzu Północnym]]. Po [[50]], flota ta została przeniesiona do ''[[Kolonia (Niemcy)|Colonii Agrippinensis]]''. Później nazywana ''Classis Augusta Germanica Pia Fidelis''.
* ''[[Classis Pannonica]]'', rzeczna flota ustanowiona w [[35 p.n.e.]] w ''[[Aquincum]]'' w [[Panonia|Panonii]] (dzisiejszy [[Budapeszt]]). Kontrolowała [[Dunaj]] od ''[[Castra Regina]]'' w [[Recja|Recji]] (dzisiejsza [[Ratyzbona]]) do ''[[Belgrad|Singidunum]]'' w [[Mezja|Mezji]] (dzisiejszy [[Belgrad]]). Została zreorganizowana za [[Flawiusze|dynastii Flawiuszów]], wtedy też została zmieniona jej nazwa na ''Classis Flavia Pannonica''.
* ''[[Classis Moesica]]'', miała bazę w ''[[Isaccea|Noviodunum]]'', kontrolowała dolny Dunaj i zachodnie [[Morze Czarne]].
* ''[[Classis Pontica]]'', założona w [[14 p.n.e.]], od [[54]]/[[60]]miała bazę w ''[[Trabzon|Trapezuncie]]'' ([[Pont]]), ta flota broniła południowe i wschodnie [[Morze Czarne]].
* ''[[Classis Perinthia]]'', ustanowiona po zdobyciu [[Tracja|Tracji]] w [[46]], miała bazę w [[Perinthus]]. Pływała po wybrzeżu trakijskim. Prawdopodobnie połączona z ''Classis Pontica'' w latach późniejszych.
* ''[[Classis Syriaca]]'', ustanowiona w [[63 p.n.e.]], od [[70]] miała bazę w ''[[Seleucia Pieria]]e'' w [[Syria|Syrii]], ta flota kontrolowała zachodnie Morze Śródziemne i [[Morze Egejskie]].
* ''[[Classis Mauretanica]]'', miała bazę w ''Caesarea Mauretaniae'', kontrolowała [[afryka]]ńskie wybrzeże zachodniego Morza Śródziemnego.
* ''[[Classis nova Libyca]]'', pierwsza wzmianka o niej pochodzi z [[180]], miała bazę w [[Ptolemaida|Ptolemais]] w [[Cyrenajka|Cyrenajce]].

==== Okres [[dominat]]u ====
Ponieważ Imperium stanęło w obliczu zwiększonego zagrożenia, kilka nielicznych flot zostało stworzonych podczas [[III wiek]]u z większych prowincjonalnych flot. Większość z nich było flotami rzecznymi, stworzone zostały by przeciwdziałać napadom. Wśród nich były:

* ''Classis Venetum'', miała bazę w [[Akwileja|Akwilei]], działała na [[Morze Adriatyckie|Morzu Adriatyckim]].
* ''Classis Scythiae'', stworzona z ''Classis Moesica'', pływała po ujściu [[Dunaj]]u ([[Scytia Młodsza]]) i Morzu Czarnym.
* ''Classis Anderetianorum'', miała bazę w Parisii ([[Paryż]]), działała na [[Sekwana|Sekwanie]] i rzece [[Oise (rzeka)|Oise]].
* ''Classis Ararica'', miała bazę w Caballodunum ([[Le Chalon|Chalon]]) pływała po rzece [[Saona|Saonie]] .
* ''Classis fluminis Rhodani'', miała bazę w [[Arles]] i pływała po [[Rodan]]ie.
* ''Classis Sambrica'', miała bazę w Locus Quartensis (nieznane położenie), działała na rzece [[Somma (rzeka)|Sommie]] i na kanale [[La Manche]].
* ''Classis Carpathia'', została odłączona z ''Classsis Syriaca'' około [[400]] miała bazę na [[Wyspy Egejskie|Wyspach Egejskich]], na [[Karpatos|Karpathos]].

=== Porty ===
Głowne porty rzymskie znajdowały się w :
* [[Misenum]]
* Classis, nieopodal [[Rawenna|Rawenny]]
* [[Aleksandria|Aleksandrii]]
* [[Leptis Magna]]
* [[Ostia Antica|Ostii]]
* [[Moguncja|Moguncji]] (nad [[Ren]]em)

[[Kategoria:Flota starożytnego Rzymu]]