Revision 44198235 of "Kalendarium Wierzbnika" on plwiki

'''Wierzbnik''' – od roku 1939 Wierzbnik–Starachowice, od 1949 [[Starachowice]], występuje w dokumentach od 1552, w roku 1569 minera Jakubek, 1571 minera Wierzbnik Jakubkowa, 1576 Ruda Kowalikowska, Ruda Iakubek, 1577 vitrearia Jakubek, od 1673 Wierzbnik dziś wschodnia część Starachowic, na lewym brzegu rzeki Kamiennej, około 21 km na południe od klasztoru {{r|"slownik"}}.

== Otoczenie lokacji miasta przed rokiem 1624 ==
W miejscu posadowienia '''Minery Jakubek''' (na terenie obecnego Wierzbnika) istniał wcześniej [[Lenartów Most|Lenartowy Most]] zwany także  latach 1333–1370 ''Most''. Niegdyś niewielka osada położona nad rzeką Kamienną, między [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowem]] i [[Krzyżowa Wola|Krzyżową Wolą]] własność Odrowążów Szydłowieckich od lat 1435–1441  klasztoru świętokrzyskiego. Były tu dwa obfitujące w ryby stawy na rzece Kamiennej oraz kuźnica płacąca opactwu czynsz (Długosz L.B. s.233–4).

Sześć kilometrów na południe od Wierzbnika leży [[Kuczów]]. W roku 1571 Kuczów, choć nowo lokowany, powstał  na terenach nieistniejącej wsi [[Florencja (Starachowice)|Florencji]] i [[Lenartów Most|Lenartowego Mostu]] była tam już funkcjonująca kuźnica '''Gabriela Starzechowskiego'''.

== Podległość administracyjna i kościelna Wierzbnika ==
Początkowo Wierzbnik to w roku 1569 kuźnica {{r|ASK}} w roku 1598 osada {{r|Bas}} 1624 miasto. {{r|Wis}}, 1569 należy do pow. rad. {{r|ASK}} , 1827 powiat solecki). W 1598 parafia Wąchock {{r|Bas}}, 1626 [parafia nie określona], 1688 parafia własna {{r|Wis}}.

== Topografia, opis granic. ==
* 1628 – opisano  staw w Wierzbniku {{r|ZDP}} występuje kolejno w opisach 1608–24, 1635 i 1800 jako staw w Wierzbniku,
* 1615 – rozgraniczenie dóbr klasztoru świętokrzyskiego i klasztoru wąchockiego,
* 1641 – Cystersi wąchoccy skarżą klasztor świętokrzyski o rozkopanie kopców granicznych między ówczesnymi Starachowicami i Krzyżową Wolą,
* 1662 – ustalono granice między Wierzbnikiem, [[Wanacja (Starachowice)|Wanacją]], Michałowem, [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowem]] a dobrami klasztoru wąchockiego – [[Starachowice]] i [[Krzyżowa Wola]], 
* 1670 – ustalone zostały  granice między Wierzbnikiem i Wanacją a Krzyżową Wolą i Starachowicami {{r|ZDP}},
* 1729 – rozgraniczono wójtostwa Wierzbnik, kuźni michałowskich (Michałów), Dziurowa i  Kuczowa {{r|ZDP}},
* 1771 – następuje rozgraniczenie Wierzbnika i Wanacji od wsi Starachowice i Wólka Starachowicka,
* 1779 – do 1780  ustalone zostały granice posiadłości klasztoru świętokrzyskiego i klasztoru wąchockiego {{r|ZDP}}, 
* 1780 – kończy się spór między klasztorem świętokrzyskim a Cystersami wąchockimi o różne fundusze należące do wsi Krzyżowa Wola – spór pozostał nierozstrzygnięty,
* 1780 – według opisu [[klucz (majątek ziemski)|klucza]] rzepińskiego – Wierzbnik leży 1 milę od  Rzepina, między lasami, na ziemiach piaszczystych i kamienistych. Graniczy od wschodu ze Stykowem, od południa z Michałowem, od zachodu ze Starachowicami, od północy z Tychowem i Lipiem (Inw. Rzep.22–3),
* 1781 – ustalono granice Wierzbnika i Wanacja (Starachowice)|Wanacji]] z wsiami Tychów (obecnie [[Tychów Nowy]] i [[Tychów Stary]] oraz [[Lipie (powiat starachowicki)|Lipie]] (Inw. Rzep.22–3),
* 1791  – płynąca pod Wierzbnikiem rzeka [[Kamienna (dopływ Wisły)|Kamienna]] stanowiła granicę powiatu radomskiego i sandomierskiego, na której są staw, młyn, folusz i tartak kołowy. Dwie rzeczki, Słona Woda z lasu i Świnia Woda , płyną przez drogę do Michałowa i łąki wierzbnickie i wpadają do rzeki. Kuźnica Michałów i Michałów leżą na drugim brzegu Kamiennej (Archiwum par. w Wierzbnik, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.),
* 1820 – Wierzbnik  graniczy z Michałowem, [[Wanacja (Starachowice)|Wanacją]], [[Starachowice|Starachowicami]] i wsią Lipie {{r|Wis}}.
== Kalendarium wydarzeń w Wierzbniku od XVI do XIX wieku ==
* 1552 – Znane są „kopie bez widymat wypisanych z dokumentów z ksiąg Beneficiorum dowodzących fundacje miasteczka Wierzbnik i wioski Krzyżowej Woli” {{r|ZDP}},
* 1569 – Opat świętokrzyskiego daje pobór z kuźnicy Jakubka o 2 kołach z 3 czeladnikami w Wanacji {{r|ASK}},
* 1571 – Opat świętokrzyski daje pobór z kuźnicy Wierzbnik Jakubkowej koło Wanacji o 2 kołach z 3 czeladnikami<ref>(ib. 264, 339)</ref>,
* 1576 – Z rudy Kowalkowej poddany opata świętokrzyskiego Jakub daje pobór z kuźnicy o 2 kołach z 3 czeladnikami, pobór z rudy Jakubek,
* 1577 – W kuźnicy Kowalkowej syn Jakuba daje pobór z kuźnicy zwanej dymarka o 1 kole z 1 czeladnikiem, poza tym pobór z kuźnicy opata świętokrzyskiego zw. „chropsczi” (nazwa ta później nie występuje) o 2 kołach z 3 czeladnikami oraz z huty szkła zwanej Jakubek,
* 1605 – Włączenie do dóbr klasztoru świętokrzyskiego Krzyżowej Woli – tzn. chyba wójtostwa w tej wsi, w 1582 r. nadanego Janowi Kowalskiemu{{r|ZDP2}} ,
* 1607 – Dekret opata świętokrzyskiego w sprawie mieszczan Wierzbnika o grunty,
* 1608]]–24 – Opat Bogusław Radoszewski kupuje od wdowy Kowalkowej dożywocie na sołectwo położone koło stawu za Rudą Starzechowską {{r|Gacki}},
* 1612 – Kowalkowa zastawia łąki pod Starachowicami zwane Kozianka i Grzybowka na rzecz klasztoru świętokrzyskiego{{r|ZDP1}},
* 1624 – Król zezwala opatowi lokować na prawie niemieckich na terenie wyżej wymienionego sołectwa–wójtostwa Kowalkowej miasto Wierzbnik, które ma między innymi prawo do 3 jarmarków i 2 targów tyg. w poniedziałki i soboty{{r|MK}}{{r|Gacki}}{{r|Guldon}},
* 1635 –  Władysław IV Waza potwierdza prawa i przywileje miasta Wierzbnik oraz oddzielnym przywilejem nadaje mu dodatkowe atrybucje, 
* 1635 – Opat świętokrzyskiego nadaje Szelińskiemu dom nad stawem w Wierzbniku {{r|ZDP}},
* 1649 – Klasztor sprzedaje Jakubowi Płachcie młyn w Wierzbniku<ref>(ib. 66)</ref>,
* 1650 – Klasztor nadaje Morowickim w dożywocie młyn i gościniec w Wierzbniku,
* 1657 – opat Stanisław Sierakowski oraz kapituła klasztorna, jako że  opat Bogusław Radoszewski, założyciel miasta Wierzbniku, nie dał mu przywileju erekcyjnego, kończą teraz jego fundację. Komisarze opata wytyczyli 62+2 parcele przy rynku i ulicach. Mieszkańcy mają prawo wolnego połowu ryb w stawie na Kamiennej, płacąc za nie 12 gr rocznie na ś. Michała Archanioła [29 IX], prawo szynkowania wina, miodu i piwa oraz wyrobu gorzałki, płacąc za jej garniec po 2 zł rocznie na ś. Michała. Pobór i czopowe płacą wedle praw ogólnych. Mogą korzystać z lasów opata na własne potrzeby i na budowę domów, pod warunkiem powiadomienia gajowego z Rzepina, a ze względu na zwiększony czynsz są wolni od robocizn i podwód. Z parceli płacą po 116 zł czynszu, [[szarwark|dają szarwark]] przy zabezpieczeniu i konserwacji zbiornika wodnego na Kamiennej{{r|AG}}{{r|Guldon}},
* 1662 – Pobrano pogłówne od 155 mieszkańców, 4 osób obsługi, mieszkańców młyna nad Kamienną oraz szlachcica Walentego Kłosińskiego z żoną i 4 służby  {{r|ARP1}} (według Pawińskiego – liczy 165 mieszkańców),
* 1673 –  pogłówne od 149 mieszkańców<ref>(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/67 278)</ref>,
* 1674 – pogłówne od 136 mieszkańców (według Pawińskiego liczy 167 mieszkańców),
* 1688 –  jest tu fabryka żelaza napędzana kołami wodnymi, jaz, młyn, szkoła {{r|Wis}},
* 1725 – 79 – Dane w roku 1657 przywileje  potwierdzają kolejni opaci świętokrzyskiego<ref>(ib. 401)</ref>,,
* 1725 – z polecenia opata Stanisława Mireckiego sporządzono, po utracie starego, nowy opis miasta. Ma ono wówczas 62 parcele, z tego 37 zamieszkałych, rynek i 5 ulic: Krakowską, Wąchocką, Michałowską, Kościelną, Browarną. Po ratuszu pozostała tylko nazwa parceli przy rynku {{r|Guldon}},
* 1729 – Powstaje wójtostwo w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,rps 10543 66)</ref>,,
* 1747 – Powstaje sołectwo w Wierzbniku,
* 1757 – Powstaje karczma w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,)</ref>,
* 1775 – W wierzbniku było 34 domy, w tym 3 opata i 4 plebana {{r|Guldon}},
* 1780 – Wierzbnik należy do klucza rzepińskiego dóbr stołu opata komendatoryjnego. Lokowane na <sup>3</sup>/<sub>4</sub> ł. poborowego, ma 61 placów miejskich oraz 1 plac dworski pod młyn. 34 dymy: 26 miejskich, 2 dworskie na rynku, 4 plebana, po 1 wójta i młynarza. Pośrodku miasta opat zbudował ratusz z austerią do wyszynku trunków, ze stajnią i izbą gościnną. Tartak nad stawem, przy nim stary browarek, dawniej robiono tu piwo, teraz wyszynk zabroniony. Wielki staw na rz. Kamiennej, na którym stoi młyn o 2 kamieniach, stępach i olejarni oraz tartaku kołowego Mieszczanie płacą 100 zł czynszu placowego na ś. Marcina [11 XI] do dworu w Rzepinie. Za pędzenie gorzałki płacą po 2 zł. Wymiar od słodów gorzałczanych i piwnych oddają lub płacą po 40 gr, z wyjątkiem browarka, który robi piwo w kotle dworskim. Szewcy wyrabiają skóry dworskie, w zamian za leśne, robią buty dla czeladzi po 15 gr od męskich i po 10 gr od żeńskich. Robią szarwark przy stawie wierzbnickim. Mają za 4 zł zgrabić i wysuszyć siano z łąki dworskiej pod Wierzbnikiem, zwanej Średni Staw (Staw szrzedni), którą koszą poddani z Rzepina. Miasto bez wójtostwa i dymów dworskich płaci 150 zł subsidium charitativum. Wójtostwo posiada JR Wojciech Siewierski mocą przywileju opata Józefa Niegolewskiego z 1778 r., na lat 30. Wójtowstwo ma tylko zagrodników, płaci miastu 4 zł podymnego oraz 6 zł subsidium charitativum do dworu rzepińskiego. [[Podatek|Subsidium charitativum]] z ratusza wynosi 6 zł, a z 10 dymów dworskich 60 zł<ref>(Inwentaryzacja dóbr Rzepin 22–4, 29–30)</ref>,
* 1784 – Burmistrz Mateusz Walkowicz sprzedaje dom z placem w rynku za 34 zł Antoniemu Chmielowskiemu, który zobowiązuje się brakującą część zapłaty uregulować zawiasami zrobionymi z własnego żelaza {{r|Guldon}},
* 1787 – Wierzbnik liczy 165 mieszkańców<ref>(Spis I 416; II 132)</ref>,
* 1786 – 1788 –  Trwający od ponad 100 lat proces między klasztorem świętokrzyskiego a klasztor wąch. opr. własności terenu, na którym powstało m. Wierzbniku, nie przynosi rozstrzygnięcia, zachowany zostaje stan istniejący,
* 1789 – Własność opata świętokrzyskiego, dochód z gruntów 719 zł 18 gr, wójtem jest urodzony Benedykt Olszowski, ma dochód 59 zł 10 gr,
* 1790 – W Wierzbniku jest 40 domów<ref>(Z. GULDON, K. KRZYSTANEK, L. STĘPKOWSKI, Zarys dziejów Wierzbnika do początku XIX w., „Studia Kieleckie" 40, 1985 57)</ref>,
* 1791 – Powstają cechy: szewski, kowalski i górników kopiących<ref>(Archiwum par. w Wierzbniku, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.)</ref>,
* 1800 – Mieszczanie Wierzbnika z 60 parceli płacą rocznie w sumie 100 zł czynszu, dają pomocne przy suszeniu siana i ratowaniu stawu, palący gorzałkę płacą rocznie 2 zł, szewcy robią obuwie dla dworu, przy czym za parę mogą brać tylko po 15 gr, {{r|Gacki}},
* 1803 – Wierzbnik miał 58 domów  {{r|Guldon}},
* 1808 – [[Wierzbnik (Starachowice)|Wierzbnik]] liczy 322 mieszkańców ,
* 1810 – Wierzbnik ma 60 domów i 274 mieszkańców. Fabryka pochew do pałaszy (tzw. szajdów), która upadła w 1813 r. po śmierci sprowadzonego mistrza {{r|Wis}}{{r|Guldon}},
* 1818 – Dyrekcja Górnicza Królestwa Polskiego zajmuje należące do klasztorem świętokrzyskiego m. Wierzbniku oraz wsie Michałów, Wanację, Dziurów, Kuczów i 6768 mórg lasu, w zamian dając opactwu folwarki  Nowa i  Stara Huta {{r|Gacki}},
* 1820 – ma 61 drewnianych domów, 300 mieszkańców, w tym 32 Żydów. Dobrze prosperują kowale i szewcy. W środku rynku stoi grożąca zwaleniem górnicza austeria. Istnieją dwie propinacje, miejska i dominialna, ob. zarządu górnictwa, 3 zaniedbane jarmarki, na św. Michała [29 IX], Zielone Świątki i środę popielcową, oraz 2 upadłe targi: piątkowy i sobotni, 
* 1827 – Wierzbnik posiadał 61 domów i 441 mieszkańców, w tym 8 Żydów {{r|Guldon}}.

== Kościół i parafia, powinności na rzecz prebendy. ==
* 1626 – opat [[Bogusław Radoszewski]] funduje i uposaża drewniany kościół ś. Trójcy w m. Wierzbniku  (według Gackiego str.93 dokonał tego opat [[Stanisław Sierakowski (opat)|Stanisław Sierakowski]] w 1657 r.), 
* 1657 – dziesięcina snopowa z gruntów miejskich należy do opata,
* 1678 – opat [[Mikołaj Goski]] odbudowuje kościół w Wierzbniku ,
* 1681 –  opat [[Hieronim Komornicki]] na miejscu zniszczonego kościoła drewnniany każe wybudować nowy, murowany, oraz plebanię, 
* 1688 – 3 stycznia [[Jan Małachowski (biskup)|Jan Małachowski]] biskup krakowski, w związku z planowaną fundacją prebendy przy kościele w Wierzbniku przez opata Michała Komornickiego, prosi Stanisława Sadockiego kanonika kieleckiego, plebana [[Kunów|Kunowa]] i [[Szewna|Szewny]] oraz Jana Skorskiego, dziekana kunowskiego i plebana Krynek, o sprawdzenie zasadności pretensji dotychczasowego plebana Wierzbniku,  
* 1688 – W dniu 22.IV.1688 ponieważ niedostatecznie uposażony przez opata Bogusława Radoszewskiego drewniany kościół św. Trójcy popadł w ruinę, obecny opat Michał Komornicki wyznacza plebanowi nowo powstałego, murowanego kościoła w Wierzbniku: dom z placem i poletkiem, duży ogród, równy 5 mieszczańskim, leżący nad rzeczką przepływającą koło fabryki żelaza i napędzającą jej koło, inny ogród obok tegoż, wielkości 3 mieszczańskich, przeznaczony dla rektora szkoły, pole „pod wałami” między rolami mieszczan Alberta Regulskiego, Jana Wronka i Jana Kozika, 2 staje roli w stronę młyna starachowickiego przy łąkach Stanisława Kozika i Jana niegdyś Duracza, łąkę przy zniszczonym jazie, między rzeczką Świnia Woda i rzeką Kamienną oraz strumieniem dzielącym je od łąk folw. opata do granicy lasu wiodącej z Wierzbniku do sołectwa Michałów, łąkę zw. Wolscy przy drodze z Wierzbnika do tegoż sołectwa.
: Otrzymuje on także dziesięcinę snopową należące dotąd do stołu opata, z ról mieszczan Wierzbnika, od poddanych Wanacji, z Michałowa od poddanych, z sołectwa i z ról wytwórni mieczy, z [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowa]] z pewnych nowych ról od poddanych i sołectwa, z Kuczowa z ról poddanych i sołectwa nad Kamienną, z roli  Bogusławiec koło  Zawady, z ról poddanych w  Boleszynie w parafii Waśniów, z zastrzeżeniem, że pleban nie ma tu prawa pobierać ich z roli, ale co roku zwozić mu je będą na wskazane miejsce mieszkańcy  Wierzbnika i jeden poddany z Boleszyna. Pleban może korzystać na własne potrzeby z młyna w Wierzbniku oraz z lasów w kierunku Iłży, także na odnowienie kościoła i plebanii. Otrzymuje także 2 zagr. w Wanacji z całym dobytkiem, mianowicie Michała Wanata i Wincentego Witka, którzy mają pracować na jego potrzeby 3 razy w tygodniu. Pleban ma dbać o stan kościoła i służby bożej w nim sprawowanej. Opat rezerwuje dla siebie i swoich następców prawo patronatu i kollacji kościoła, przy czym każdorazowo plebanem ma być jeden z zasłużonych zakonników świętokrzyskiego, zdolny do sprawowania służby bożej, wybierany przez opata i prezentowany przez niego do zatwierdzenia biskupowi krakowskiemu,
* 1688 – w dniu 28.IV.1688 ma miejsce erekcja nowego kościoła w Wierzbniku. Tegoż 1688 roku opat Michał Komornicki prosi biskupa, aby nie cofał swojej zgody na ustanowienie zakonnika jako plebana Wierzbniku, ten bowiem ma nie tylko obsługiwać kościół, ale i nadzorować fabrykę. Informuje też biskupa, iż wprowadzono go w błąd, twierdząc, jakoby pleban Pawłowski miał jakieś pretensje do parafii w Wierzbnika nie był on nigdy instytuowany plebanem, lecz na prośbę poprzednich opatów, którzy wyznaczyli mu uposażenie, zajmował się obsługą duchową mieszczan Wierzbnika, na dowód czego opat przesyła jego list<ref>(ib. 407–8)</ref>,
* 1738 –  murowany kościół parafii ś. Trójcy, takie jest też wezwanie głównego ołtarza. Poza tym ołtarze: NMP Różańcowej, ś. Benedykta, ś. Barbary, przy tym ostatnim bractwo,
* 1739 – Powstaje szpital z miejscem dla 5 ubogich<ref>(H. Karbownik, Szpitale parafialne na terenie powiatu radomskiego w XV–XVIII w., „Biuletyn Kwartalny Radomskiego TN” 19, 1982, zesz. 1, 16).</ref>,
* 1743 – Michał Kunicki sufragan krakowski konsekruje w kościele parafialnym w Wierzbniku ołtarz główny ś. Trójcy,
* 1747 –  murowany kościół parafii ś. Trójcy, już konsekrowany, należy do opata świętokrzyskiego,ołtarze jak w 1738 r. Prepozyt ma 5 ról: koło kościoła, Podwały, nad rzeką Kolna, za Zapustami i koło wsi Starachowice, łąki na „Browarzysku” w miejscu dawnego stawu, dziesięcina snopowa z Wierzbnika i sołectwa Wierzbniku, z Wanacji, kuźni, część ról dworskich i sołectwa [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowa]], młyna, od sołtysa i zagród w Kuczowie, z Bogusławca z ról zajętych przez folwark i od 1 kmiecia, w Boleszynie . Szpital z 2 izbami,
* 1774 – Wojciech Musiałowski OSB podarował kościołowi w Wierzbniku obraz cudowny NMP, w 1779 r. zabrany do Kielc<ref>Z. GULDON, K. KRZYSTANEK, L. STĘPKOWSKI, Zarys dziejów Wierzbnika do początku XIX w., „Studia Kieleckie" 40, 1985/67</ref>,
* 1774 – Nieudana próba instalowania darowanego cudownego obrazu NMP. Brak kaplic. Według aktu erekcji pleban ma za dziesięciny z [[Kalendarium Boleszyna|Boleszyna]] wartości 200 zł odprawiać 2 msze w tygodniu, ale poprzednicy ze względu na szczupłość beneficjum tego nie wypełniali. Murowana zakrystia ze skarbczykiem, nowa dzwonnica. Relikwia św. Barbary.
: Cmentarz z ossarium, w kościele brak inskrypcji i pochówków z powodu skalistego podłoża. Rezydencja plebana, dom bakałarza–organisty i nowy szpital ukończony w 1791 r., w którym przebywają 2 starsze kobiety i małżeństwo staruszków. Uposażenie to plac przy kościele z plebanią i polem, plac z polem dla bakałarza–organisty, ogród, 3 pola za stodołami, pola w stroną Wąchocka i Michałowa – są to ziemie kamieniste i piaszczyste, nieurodzajne. Dobre łąki, Średni Staw i Browarzysko. Wolne mlewo w młynie na swoją potrzebę, wolny wyrąb w lesie na opał.
: Dziesięcina z ról kmiecych w Boleszynie, z Wierzbniku, Dziurowa, Kuczowa i Michałowa. Dochód parafii wynosi 331,24 zł, wydatki  624 zł. Brak innych duchownych oraz szkoły, do której rodzice nie chcieli wysyłać dzieci<ref>(Archiwum par. w Wierzbniku, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.)</ref>,
* 1780 –  murowany kościół parafii św. Trójcy, kollacja należy do opata i konw. świętokrzyskiego, zarządzany przez Benedyktynów. Plebanowi dowożą dziesiecinę snopową wytyczną z Wierzbnika oraz z Bogusławca, [[Kuczów|Kuczowa]], Michałowa, Wanacji i z gruntów [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowa]] od strony wschodniej po rzekę Złutkę.  Także w 1780 do plebana należy dziesięcina snopowa wytyczna z ról kmiecych w Boleszynie,
* 1787 – okręg parafii stanowią : Wierzbnik, [[Wanacja (Starachowice)|Wanacja]], [[Michałów (Starachowice)|Kuźnica Michałów – liczy 266 mieszkańców,w tym 7 Żydów ,
* 1789 – dochód z parafii wynosi 551 zł 24 gr, z ofiary 110 zł i 10 gr{{r|slownik}},
* 1791 – do parafii należy Wierzbnik, Wanacja, dziesięcina z Michałowa, [[Dziurów (powiat starachowicki)|Dziurowa]], [[Kalendarium Boleszyna|Boleszyna]] i młyna wierzbnickiego{{r|slownik}},
* 1791 – opis plebanii przez sporządzony przez plebana Andrzeja Fulgentego Strojnowskiego OSB, instytuowanego w 1790 r. Kościół mur. ś. Trójcy zbudowany przez opata Michała Komornickiego. W szafach w garderobie plebana znajdują się dokumenty dotyczące parafii, w tym akt erekcji i fundusz z 1681 r. Do parafii należy m. Wierzbnik, Wanacja, kuźnica i Michałów. Do komunii Wielkanocnej przystąpiło 226 osób, w tym 44 dzieci. W mieście jest 1 Żyd u mieszczanina Winiarza. Kollatorem jest opat świętokrzyskiego, a plebanem jeden ze starszych wiekiem Benedyktunów świętokrzyskiego Bractwa: ś. Barbary (założone w 1732 r.) Różańcowe (założone w 1733 r.), Matki Boskiej Pocieszenia (założone w 1776 r.). Bursa dla chorych. 2 kobiety pomagające przy porodach i w razie konieczności udzielające noworodkom chrztu. 4 ołtarze, w tym wielki ołtarz z klasztoru świętokrzyskiego z obrazem św. Trójcy ze starym tabernaculum też z klasztoru,  
* 1816 – powstaje w Wierzbniku szkoła elementarna{{r|Wis}}.

== Plebani i prepozyci parafii i kościoła św. Trójcy ==
Niejasna jest sprawa prepozytury zakonnej w Wierzbniku. Możliwe, że prawnie nigdy nie została ustanowiona. Opaci, stwarzając fakty dokonane, desygnowali na plebanów zakonników, dopiero od 1688 r. uzyskując na to zgodę bpa. Pleban, prepozyt – komendarz Wierzbnika spełniał zarazem funkcje gospodarcze.
{{Osobny artykuł|Parafia Świętej Trójcy w Starachowicach}}
* 1632 – Pawłowski, pełni obowiązki plebana  (ib).408).  prepozyt Stanisław Wąsowicz OSB ,
* 1657 – Pawłowski, pełni obowiązki plebana (ib.408);  komendarz (<small>czasowo zarządzający parafią</small>) Jakób Matuszkiewicz OSB (ib.),
* 1657 – Pawłowski, pełni obowiązki plebana (ib. 408),
* 1657 – [[Samuel Młodnicki]] OSB, prepozyt szpitalny w Nowej Słupi i pleban w Wierzbniku, komendarz Tomasz Sieradzki  ,
* 1688 – Pawłowski, pełni obowiązki plebana, 
* 1689 –  [[Emilian Kawęcki]] OSB, komendarz Wierzbniku,
* przed  1705 – [[Karol Piątkowski]] OSB, Stanisław Stokowski,
* 1705 – prepozyt [[Benedykt Minarewicz]] OSB , 
* 1715 – 1725 – prawdopodobnie    [[Antoni Kalwatowicz]] OSB,
* 1725 – [[Hilary Mazurkiewicz]], Wacław Strykowski , 
* 1747 – [[Jacek Jabłoński]] OSB  ,
* 1754 – [[Leon Grabkowski]] {{r|slownik}},
* 1768 – [[Bernard Miodo]] OSB {{r|lef}},
* 1773 – 77 – [[Wojciech Musiałowski]] OSB  {{r|lef}} (według Lefebvre VII 22a był 3–krotnie prepozyt Wierzbniku), zm. 1782),
* 1778 – [[Chryzostom Polakowski]] curatus, Kolumban Cieszkowski, Gąsowski, Klemens Sennewelt, Chachulski,
* 1789 – [[Stanisław Solnicki]] OSB  {{r|slownik}},
* 1791 – [[Fulgenty Strojnowski]] OSB {{r|Wis}}, 
* 1798 – Kaspar Bukowski OSB , Michał Lochman OSB,  
* 1814 – [[Wiktor Berger]],
* 1819 – Wiktor Berger OSB {{r|Gacki}}.

{{Przypisy|2|przypisy=
<ref name="slownik">[http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?q=Wierzbnik&d=0&t=0 Słownik historyczno–geograficzny ziem polskich w średniowieczu]</ref>
<ref name="Guldon">Z. GULDON, K. KRZYSTANEK, L. STĘPKOWSKI, Zarys dziejów Wierzbnika do początku XIX w., „Studia Kieleckie" 40, 1985 52)</ref>;
<ref name="ARP1">(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG.I/67 104v;</ref>
<ref name="Wis">J. WIŚNIEWSKI, Dekanat Iłżecki, Radom 1909—1911</ref>.
<ref name="ZDP">(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,  rps 10543 65);</ref>
<!-- <ref name="ASK">Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 417</ref> -->
<ref name="ASK">Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/7 264, 414</ref>
<ref name="Gacki">(J. GACKI, Benedyktyński klasztor na Łysej Górze, Wierzbnik 1873. 249)</ref>
<ref name="ZDP">(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,  rps 10543 65v)</ref>;
<ref name="AG">{AG KRSW 2165 koło 91–2; Wiś.Ił. 399–401}</ref>
<ref name="MK">(MK CLXXIkoło 15v</ref>
<ref name="Gacki">(J. GACKI, Benedyktyński klasztor na Łysej Górze, Wierzbnik 1873.244; Niwiński 1930 74)</ref>;
<ref name="ZDP1">Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,  rps 10543 65v)</ref>;
<ref name="ZDP2">(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,  rps 10543 65v)</ref>
<ref name="ZDP">(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,  rps 10543 65)</ref>
<ref name="Bas">A. BASTRZYKOWSKI, Dzieje kościoła farnego św. Elrbiety w Wąchocku, Kronika Diecezji Sandomierskiej</ref>
<ref name="Wis">J. WIŚNIEWSKI, Dekanat Iłżecki, Radom 1909—1911</ref>
<ref name="lef">G. Lefebvre, Spicilegium sive Collectio veterum aliquot scriptorum qui in Poloniae bibliothecis delituerant..., t. I–VII, Rajhrad 1802, rps Brno, Statni Oblastni Archiv, Kloster Rajhrad, E 6, D m 3/3–</ref>
}}

[[Kategoria:Starachowice]]
[[Kategoria:Kalendaria dóbr ziemskich klasztoru łysogórskiego]]
[[Kategoria:Kalendaria historii polskich miast]]