Difference between revisions 62636 and 63625 on ruewiki

{{Інфобокс країна (підк)
|native_name=''Kalaalit Nunaat''
|conventional_long_name=Ґроньско
|image_flag=Flag_of_Greenland.svg
|image_coat=Coat_of_arms_Greenland.svg
|image_map=Greenland (orthographic projection).svg
|national_motto=
|national_anthem=''[[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]'' <small>([[Ґроньскыĭ язык|по ґронськы]])<br />«Наша стара земле»</small><center>[[FileФайл:National Anthem of Greenland.ogg]]</center>
|official_languages=[[Ґроньскый язык|ґронськый]]
|languages_type = Инші языкы
|languages = [[Даньскый язык|данськый]]
|capital=[[Нук]]
|largest_city=capital
|demonym = [[Ґрончане]]
|ethnic_groups=88% [[Інуіты]] (вєдно зо змішаным інуітсько-[[Даны|данськым]] населенём)<br />12% [[Европане]] (головно Даны)
|latd=64 |latm=10 |latNS=N |longd=51 |longm=44 |longEW=W
|government_type=Парламентська [[Демокрація|демократія]] удну констітуційної [[Монархія|монархії]]
|leader_title1=королева
|leader_name1=[[Марґарета II.]]
|leader_title2 = высокый комісарь
|leader_name2 = [[Мікаела Енґел]]
|leader_title3 = премєр-міністер
|leader_name3 = [[Купік Клейст]]
|area_rank=8. у світї
|area_magnitude=1_E12
|area_km2=2166086
|percent_water=83.1
|population_estimate = 56,615
|population_estimate_year =януар 2011
|population_estimate_rank = 
|population_census = 
|population_census_year = 
|population_density_km2 = 0,027
|population_density_sq_mi = 0,069
|population_density_rank = 168. у світї
|GDP_PPP_year = 2007
|GDP_PPP = 2,122 міліарда [[США долар|америцькых доларув]]
|GDP_PPP_rank= 23. у світї
|GDP_PPP_per_capita=$37,517
|GDP_PPP_per_capita_rank= 52. у світї
|HDI_year = 1998
|HDI = 0,927
|HDI_category=<span style="color:#090;">дуже высокый</span>
|currency=[[Данська коруна]]
|currency_code=DKK
|utc_offset=+0 до -4
|drives_on=
|cctld=[[.gl]]
|calling_code=[[+299]]
}}

'''Ґронсько''' ци '''Ґренланд''' ([[Ґроньскый язык|по ґронськы]]: ''Kalaallit Nunaat'', «земля Ґронцюв»; [[Даньскый язык|по данськы]]: ''Grønland'') є автономна держава удну [[Даньско|Корольства Данія]], котра ся находит межи [[Северный ледовый океан|Сїверным ледовым]] і [[Атлантічный океан|Атлантічным океанами]]. Хоць [[Ґеоґрафія|ґеоґрафічно]] Ґронсько є частёв [[Северна Америка|Сїверної Америкы]], културно і політічно оно вже булш ги тысячу рокув ся удносит до [[Европа|Европы]] (до [[Норвеґія|Норвеґії]] а пак до [[Данія|Данії]]). З теріторіёв 2 166 086 км<sup>2</sup> і з людностёв 56,6 тыс. Ґронсько є ай [[Островы подля розлогы|майбулшый остров]] і [[Штаты і залежны теріторії подля густоты населїня|майменш густонаселена теріторія світу]]. 
== Історія ==
У [[Правік|передісторічный]] час (середина [[3. тісячроча п.н.л.|3. тысячроча п.н.е.]]—[[14. стороча]]) Ґронсько населяли вшелиякі [[Праескімацькы културы|праескімоські културы]], за котрых знаєме з [[Археолоґія|археолоґічных]] найдень. Потому [[Култура Дорсет|културу Дорсет]], послїдню праескімоську културу в Ґронську, вычередовала [[култура Туле]] — предкы днешнїх [[Інуїты|Інуїтув]], котрі міґровали з [[Аласка|Аласкы]] і принесли на Ґронсько даякі технолоґічні іновації, приміром, псячый [[запряг]] ци двоякый конець [[гарпуна]]. 

[[Файл:Hvalsey.jpg|thumb|left|Послїднї писемні записы за скандінавськых Ґрончанув сут за женитву в [[1408|1408. роцї]] в церькви [[Гвалсеі]], нынї майдобре всокоченуй руінї Ґронська.]]

[[Ісланд|Ісландська]] і [[Норьско|норська]] колонізація Ґронська ся зачала в [[986|986. роцї]]. Колоністы на югозападї острова дїлили го з представителями пузднёї културы Дорсет на сїверї і востоцї, а пак і з представителями културы Туле, приходячыма з сївера. [[Шкандінавія|Скандінавські]] поселенцї стали пудданыма [[Норьско|Норського корольства]] в [[13. стороча|13. сторочу]] (з кунця стороча — [[Калмарьска унія|Калмарської унії]]). Із зачатком [[Мала ледова доба|малої ледової добы]] силно ся змінив [[клімат]] Ґронська. Перед тым на острові росли дерева, ростины дикі і [[Хосенны рослины|хосенні]] (напр. [[ярець]]), пасла ся [[Худоба|марга]], айбо по зачатку малої ледової добы на острові быв зазначеный повторюючый ся голод, бывші росцвітаючі міста (як [[Братаглід]]) счезли, а поселенцї лишили остров.       

По удмираню скандинавськых поселень остров фактічно перешов пуд контролу вшелиякых ґруп Інуїтув, айбо Данія ся ниґда не зрекала свого права на Ґронсько і назад ствердила свуй суверенітет над островом кой ся з ним обновив контакт. У [[1721|1721. роцї]] Данія послала до Ґронська експедіцію, котра в [[1728|1728. роцї]] заложила місто Ґотгоб ([[Даньскый язык|по данськы]] ''Godthåb'', «добра надїя»; теперька ся зве [[Нук]], «мыс»). Сесю експедіцію мож поважовати за часть [[Даньска колоніална ріша|данської колонізації Америкы]]. 
[[FileФайл:EricTheRedsLand.gif|thumb|left|Земля Еріка Рудого]]
Кой ся в [[1814|1814. роцї]] роспустила унія межи Даніёв і Норськом, бывші колонії Норська подля [[Кільскый договор|Кілського договора]] были уддїлені уд Норська і удышли ’д Данії. Пак, у юлію [[1931|1931. року]], Норсько окуповало і вымагало [[Земля Еріка Рудого|Землю Еріка Рудого]], часть тогды незаселеного восточного Ґронська, айбо в [[1933|1933. роцї]] [[Сталый двір міджінародной справедливости|Сталый двур межинародної справедливости]] вырїшив сесь спор на хосен Данії. 

Капча межи Ґронськом і Даніёв была урвата [[9. апріля]] [[1940|1940. року]], кой Данію окуповало [[Націстічне Нїмецько|націстське Нїмецько]]. [[8. апріля]] [[1941|1941. року]] [[Споєны штаты Америцькы|США]] окуповало Ґронсько, жебы всокотити го уд возможної атакы Нїмецька. Америцька окупація ся продовжовала до [[1945|1945. року]]. Ґронсько куповало товары уд США і [[Канада|Канады]] за гроши з продажу [[кріоліт]]у з банї в [[Івітут]]ї. У часї войны островом рядив ґубернатор [[Еске Брун]] подля закона, котрый дозволяв ґубернаторови перебирати контрол у крайнїх условіях. До того Ґронсько было дуже ізолованым обществом, айбо в часї войны вно розвило чутя самостатности і независлости. Назрїла реформа сістемы. У [[1953|1953. роцї]] Ґронсько стало рувноправнов частёв Данії, а в [[1979|1979. роцї]] достало право самоуправы.

По [[Друга світова война|Другуй світовуй войнї]] США розвило ґеополітічный інтерес у Ґронську, і в [[1946|1946. роцї]] передложило купити остров за сто міліонув доларув, айбо Данія удверла сесю пропозіцію. Єднакож у [[1950|1950. роцї]] Данія дозволила США обновити [[Туле (летецька база)|авіабазу Туле]]. З [[1960]] до [[1966]] чинила ся проба побудовы секретної пудземної сїти пунктув запуску ядерных ракет у ледовум покрытю Ґронська, за яку ся Данія дознала лем у [[1997|1997. роцї]].

По приятю в [[1953|1953. роцї]] нової данської констітуції ся скончив колоніалный статус Ґронська — остров став адміністратівнов частёв Данії, што росширило данське обывательство на Ґронцюв. Сесе привело ай до зміны данської політикы в Ґронську — теперь стратеґіёв Данії была културна асімілація. У сесь період данська влада пропаґовала хоснованя лем данського языка в офіціалнуй сферї і вымагала, жебы Ґронцї шли в Данію на высокоє школованя. Много ґронськых дїти выросло в данськых школах і зохабило свою капчу з Ґронськом. Хоць сеся політіка мала «успів» у тому, же перевернула Ґронцюв із традіційных ловцюв у жителюв міст, она щи й не успіла в тому, же привела ’д обновлїню ґронського културного ідентітету ґронськов елітов, што зародило двиганя про независлость, котроє досягло верьх у [[1970-ы|1970-ых]]. Як наслїдок політічных обтяжень, поязаных зо вступом Данії до [[ЕГС|Европського ґаздувського общества]] (ЕҐО) в [[1972|1972. роцї]] быв у [[1979|1979. роцї]] приятый Акт за самосправу, котрый дав Ґронську обмежену автономію. [[Парламент Ґроньска|Парламент Ґронська]] перебрав контролу над дакотрыма сферами днукашної політікы, а [[Парламент Данії]] удержовав повну контролу над вонкашнёв, обороннов політіков і природныма ресурсами. [[Кралёвна Данії|Королева Данії]] [[Марґарета II.]] остала ся головов державы. У [[1985|1985. роцї]] Ґронсько лишило ЕҐО позад ёго реґулацій у комерційнум рыбарїню і заказу выробкув з [[Плутвоножцї|туленячої]] кожі. 

У [[2009|2009. роцї]] (по референдуму в [[2008|2008. роцї]]) Ґронсько перебрало контролу над суднов владов, поліціёв і природныма ресурсами. Данія утримує контрол над вонкашнёв і обороннов політіков. [[Ґроньскый язык|Ґронськый язык]] став єдиным офіціалным языком Ґронська. Помалу дотації Данії Ґронську будут ся зменшовати як крочай ід независлости острова.                   
== Влада ==
[[FileФайл:Kuupik Kleist.jpg|thumb|upright|[[Купік Клейст]], уд 2009. року премєр-міністер Ґронська]]
[[Голова штату|Головов державы]] в Ґронську є [[Монархы Данії|королева Данії]] [[Марґарета II.]] Данська влада именує Высокого комісаря, котрый ю представляє на острові. Теперішнёв комісарьков є [[Мікаела Енґел]]. 

Ґронцї выберают у парламент Данії, [[Фолкетінґ]], двох представителюв (з ушиткых 179). Актуалныма представителями суть [[Сара Олсвіґ]] з партії [[Народне общество (Ґроньско)|Народноє общество]] і [[Доріс Якобсен]] з партії [[Вперед (Ґроньско)|Вперед]]. 

Ґронсько має ай свуй властный парламент, у котрому є 31 член. [[Голова влады|Головов влады]] є премєр-міністер, обычайно то є лідер векшинової партії. Теперішнїм премєр-міністром є [[Купік Клейст]], голова партії Народноє общество. 
=== Адміністратівноє дїленя ===
[[FileФайл:Greenland-municipalities-2009.svg|thumb|Комуны Ґронська]]
Ґронсько є збулша незаселеным, айбо дїлит ся на чотыри теріторії, котрі ся называют комунами ([[Ґроньскый язык|ґр.]] ''kommunia'', [[Даньскый язык|дан.]] ''kommuner''): [[Сермерсок]] (''Sermersooq'', «много леду»), [[Куялек]] (''Kujalleq'', «южна»), [[Кеката]] (''Qeqqata'', «середня») і [[Касуітсуп]] (''Qaasuitsup'', «темнота»). До жадної комуны не належат сїверовосток острова ([[Народный парк Северовыходне Ґроньско|Народный парк Сїверовосточноє Ґронсько]]) і авіабаза Туле, котра ся находит удну комуны Касуітсуп. 
=== Політіка ===
У партійнуй сістемі теперька домінуют бывша комуністічна партія Народноє общество (14 депутатув), котра пропаґує соціалізм і независлость уд Данії і соціал-демократічна партія Вперед (9 депутатув), котра має подобні взоры. У парламенті заступлені ай инші партії: [[Демократы (Ґроньско)|Демократы]] (4 депутатув), [[Солідарность (Ґроньско)|Солідарность]] (3 депутатув) і [[Здружіня Кандідатів (Ґроньско)|Здруженя Кандідатув]] (1 депутат). 
=== Економіка і бізніс ===
== Ґеоґрафія і клімат ==
== Економіка ==
== Транспорт ==
== Демоґрафія ==
== Култура ==
  
[[Катеґорія:Країны|Ґроньско]]  ⏎
⏎
[[Катеґорія:Ґроньско]]

[[af:Groenland]]
[[als:Grönland]]
[[am:ግሪንላንድ]]
[[an:Gronlandia]]
[[ang:Grēneland]]
[[ar:جرينلاند]]
[[arz:جرينلاند]]
[[ast:Groenlandia]]
[[az:Qrenlandiya]]
[[bar:Grönland]]
[[bat-smg:Grenlandėjė]]
[[be:Востраў Грэнландыя]]
[[be-x-old:Грэнляндыя]]
[[bg:Гренландия]]
[[bn:গ্রিনল্যান্ড]]
[[bo:གེ་རེན་ལ]]
[[bpy:গ্রীনল্যান্ড]]
[[br:Greunland]]
[[bs:Grenland]]
[[ca:Grenlàndia]]
[[cs:Grónsko]]
[[cv:Гренланди]]
[[cy:Yr Ynys Las]]
[[da:Grønland]]
[[de:Grönland]]
[[dsb:Gróönlandska]]
[[dv:ގުރީންލޭންޑު]]
[[el:Γροιλανδία]]
[[en:Greenland]]
[[eo:Gronlando]]
[[es:Groenlandia]]
[[et:Gröönimaa]]
[[eu:Groenlandia]]
[[ext:Groenlándia]]
[[fa:گرینلند]]
[[fi:Grönlanti]]
[[fo:Grønland]]
[[fr:Groenland]]
[[frp:Grônlande]]
[[frr:Greenlun]]
[[fy:Grienlân]]
[[ga:An Ghraonlainn]]
[[gd:A' Ghraonlainn]]
[[gl:Grenlandia - Kalaallit Nunaat]]
[[gn:Kyoẽlándia]]
[[gv:Greenlynn]]
[[he:גרינלנד]]
[[hi:ग्रीनलैण्ड]]
[[hif:Greenland]]
[[hr:Grenland]]
[[hsb:Grönlandska]]⏎
[[hu:Grönland]]
[[hy:Գրենլանդիա]]
[[ia:Groenlandia]]
[[id:Greenland]]
[[ie:Grenland]]
[[ilo:Kalaallit Nunaat]]
[[io:Grenlando]]
[[is:Grænland]]
[[it:Groenlandia]]
[[iu:ᐊᑯᑭᑦᑐᑦ]]
[[ja:グリーンランド]]
[[jv:Greenland]]
[[ka:გრენლანდია]]
[[kk:Гренландия]]
[[kl:Kalaallit Nunaat]]
[[kn:ಗ್ರೀನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]]
[[ko:그린란드]]
[[ku:Gronland]]
[[kv:Гренландия]]
[[kw:Greunland]]
[[la:Groenlandia]]
[[lb:Grönland]]
[[li:Greunland]]
[[lij:Gròenlandia]]
[[ln:Groenlandi]]
[[lt:Grenlandija]]
[[lv:Grenlande]]
[[mg:Groenlanda]]
[[mhr:Гренландий]]
[[mi:Greenland]]
[[mk:Гренланд]]
[[ml:ഗ്രീൻലാൻഡ്]]
[[mn:Гренланд]]
[[mr:ग्रीनलँड]]
[[ms:Greenland]]
[[my:ဂရင်းလန်ကျွန်း]]
[[nah:Groentlālpan]]
[[nds:Gröönland]]
[[nds-nl:Gruunlaand]]
[[nl:Groenland]]
[[nn:Grønland]]
[[no:Grønland]]
[[nov:Verdi-lande]]
[[nv:Haʼaʼaahjí Hakʼaz Dineʼé Bikéyah]]
[[oc:Groenlàndia]]
[[os:Гренланди]]
[[pa:ਗਰੀਨਲੈਂਡ]]
[[pih:Griinland]]
[[pl:Grenlandia]]
[[pms:Groenlandia]]
[[pnb:گرین لینڈ]]
[[pt:Gronelândia]]
[[qu:Kalalit Nunat]]
[[ro:Groenlanda]]
[[ru:Гренландия]]
[[rw:Goronulande]]
[[sah:Гренландия]]
[[scn:Groenlannia]]
[[sco:Greenland]]
[[se:Kalaallit Nunaat]]
[[sh:Grenland]]
[[simple:Greenland]]
[[sk:Grónsko]]
[[sl:Grenlandija]]
[[so:Griinland]]
[[sq:Groenlanda]]
[[sr:Гренланд]]
[[stq:Gräinlound]]
[[su:Lemah Héjo]]
[[sv:Grönland]]
[[sw:Greenland]]
[[szl:Grynlandyjo]]
[[ta:கிறீன்லாந்து]]
[[te:గ్రీన్‌లాండ్]]
[[tg:Гренландия]]
[[th:กรีนแลนด์]]
[[tl:Lupanlunti]]
[[tpi:Greenland]]
[[tr:Grönland]]
[[tt:Гренландия]]
[[ug:گرېنلاندىيە]]
[[uk:Ґренландія]]
[[ur:گرین لینڈ]]
[[vec:Groenlandia]]
[[vi:Greenland]]
[[war:Greenland]]
[[wo:Groenlaand]]
[[wuu:格陵兰]]
[[xal:Гринлэндин Арл]]
[[yi:גרינלאנד]]
[[yo:Grínlándì]]
[[zea:Hroenland]]
[[zh:格陵兰]]
[[zh-classical:格陵蘭]]
[[zh-min-nan:Chheⁿ-tē]]
[[zh-yue:格陵蘭]]