Difference between revisions 244656 and 247207 on sahwiki

'''Магадаан уобалаhа''' — [[Арассыыйа]] Уһук Илинигэр хоту сытар субьега. Арҕаа өттүнэн Саха сирин кытта кыраныыссалаһар, хоту өттүнэн Чукотка автономнай уокуругун, илин — Камчааткалыын, соҕуруу — Хабаровскай кыраайдыын. Дальнай Восток федераал уокуругар киирэр.

1953 сыллаахха [[ахсынньы 3]] күнүгэр үөскээбит.

Иэнэ — 462 500 км².
Олохтоохторун ахсаана — 162 969 чел. (2009).
Киинэ — [[Магадаан]].

2002 сыллааҕы Биэрэпис көрдөрбүтүнэн Магадаан уобалаһыгар 182 тыһ. 726 киһи олорор эбит.
{| class="standard"
!Омук||[[2002]] с. ахсаана, тыһ
|-
|[[Нууччалар]]|| 146,5 (80,2 %)
|-
|[[Украинецтар]]|| 18,1 (9,9 %)
|-
|[[Эбээнэр]]|| 2,5 (1,4 %)
|-
|[[Белорустар]]|| 2,2 (1,2 %)
|-
|[[Татаардар]]|| 2,0 (1,1 %)
|-
|[[Кэрээктэр]]|| 0,88 (0,5 %)
|-
|[[Ингуштар]]|| 0,8 (0,45 %)
|-
|[[Ниэмэстэр]]|| 0,7 (0,45 %)
|-
|[[Ительменнар]]|| 0,65 (0,35 %)
|-
|[[Сахалар]]|| 0,47
|-
|<small>  500-тэн тахса киһилээх омуктар уонна сахалар эрэ көрдөрүллүннүлэр </small>
|}

== Дьон олорор сирдэрэ ==

<div align="center">
{| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em"
|-
| bgcolor="#C0C0C0" | '''2 тыһыынчаттан тахса киһилээх сирдэр'''<br /> 2008 сыл тохсунньу 1 туругунан
|-
|
<table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0">
 <tr align="left">
  <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Магадаан]]</td>
  <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">99,6</td>
  <td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ягодное (Магадаан уобалаһа)|Ягодное]]</td>
  <td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">3,9</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ола]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,4</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Синегорье]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">3,1</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сусумаан]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,3</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Сеймчан]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">2,7</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Сокол (Магадаан уобалаһа|Сокол]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,2</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Уптар]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">2,3</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Омсукчаан]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">4,3</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Оротукаан]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">2,2</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Палаатка (Магадаан уобалаһа)|Палаатка]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">4,3</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Стекольнай]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">2,0</td>
 </tr>
 <tr align="left">
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Уус-Омчуг]]</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">4,2</td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td>
  <td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"></td>
 </tr>
  
</table>
|}
</div>

== Магадаан сахалара ==
{{main|Магадаан сахалара}}
Магадаан билиҥҥи сирдэригэр сахалар былыр-былыргыттан олороллор. Ол гынан баран аныгы этнографтар ааҕалларынан саха омук билиҥҥи бөлөҕө көһөн кэлбит дьонтон турар. Аан бастаан XVII үйэ бүтэһигэр батталтан күрээн көһөн кэлбиттэр дэнэр. Ол саҕана Тыылаах (Тыаллаах? Тыллаах? {{lang-ru|Тыллах}}), Балыгычаан, Сэйимчээн үрэхтэргэ олохсуйбуттар. 1930 сылларга дылы бу сирдэр Саха сирин састаабыгар киирэллэрэ - Өймөкөөн улууһун Оротук уонна Сэйимчээн нэһилиэктэрэ дэнэллэрэ.

Иккис бөлөх сахалар Охуоскай муора кытылыгар олохтоохтор. Балар өбүгэлэрэ үгүстэрэ икки долгунунан кэлбиттэр: 1909-1910 сылларга Ола-Халыма траагыгар дьаам сүүрдээччилэр, онтон 1920-с сылларга балыктыы. Балар Ола (Ольскай) оройуон Гадля (Хатылы?) уонна Ола сэлиэнньэлэригэр олохсуйбуттар.
{| class="wikitable"
|-
! Олорор сирдэрэ !!  !! Ахсааннара !! 
|-
|  ||  || 2002 с. <ref>Биэрэпис дааннайдара</ref> || 2007 с.<ref>Хаховская Л.Н. матырыйааллара</ref>
|-
| Тенькинскэй || Киин Халыма оройуоннара || 118 || 110
|-
| Орто Каан (Оротукаан) || Киин Халыма оройуоннара || 98 || 149
|-
| Ягоднинскай || Киин Халыма оройуоннара || 29 || 20
|-
| Хасынскай || Киин Халыма оройуоннара || 14 || 43
|-
| Сусумаан || Киин Халыма оройуоннара || 10 || 10
|-
| Омсукчаан || Киин Халыма оройуоннара || 1 || -
|-
| Ола || Муора оройуоннара || 95 || 101
|-
| Хотугу Эбээн || Муора оройуоннара || 1 || -
|-
| Магадаан к. || Муора оройуоннара || 103 || 54
|-
| Барыта || || 469 || 487
|}

== Сигэлэр ==

* [http://www.magadan.ru/ Магадаан уобалаһын дьаһалтата]
* [http://www.magoblduma.ru/news/ Магадаанская уобалаһын дуумата]
* [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=49 Магадаан уобалаһа «Вся Россия» справочник-каталогка]
* [http://www.stat.mgdn.ru/ Магаданстат]
* [http://www.kolyma.ru/ Колыма. Ру биллэрэр-иһитиннэрэр сиэрбэр]
* [http://www.raexpert.ru/database/regions/magadan/ Рейтинг Магадаан уобалаһын рейтинэ (Эксперт РА)]
* [http://mamarama.ru/view/region/id/260/ Магадаан Кыраайа Сонуннар]
* [http://severdv.ru/ Магадаан уобалаһын сонуннара]
* [http://globalsib.com/newsblog/index.html?tagID=282/ GlobalSib.com Магадаан уобалаһын сонуннара]

{{Россия Федерациятын субъектара}}

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Арассыыйа уобаластара]]

[[ace:Oblast Magadan]]
[[af:Magadan-oblast]]
[[ar:ماغادان أوبلاست]]
[[arz:اوبلاست ماجادان]]
[[az:Maqadan vilayəti]]
[[be:Магаданская вобласць]]
[[be-x-old:Магаданская вобласьць]]
[[bg:Магаданска област]]
[[bs:Magadanska oblast]]
[[ca:Província de Magadan]]
[[cs:Magadanská oblast]]
[[cv:Магадан облаçĕ]]
[[de:Oblast Magadan]]
[[diq:Magadan (eyalet)]]
[[el:Περιφέρεια Μαγκαντάν]]
[[en:Magadan Oblast]]
[[eo:Magadana provinco]]
[[es:Óblast de Magadán]]
[[et:Magadani oblast]]
[[fa:استان ماگادان]]
[[fi:Magadanin alue]]
[[fr:Oblast de Magadan]]
[[ga:Cúige Mhagadan]]
[[he:מחוז מגדן]]
[[hr:Magadanska oblast]]
[[hu:Magadani terület]]
[[id:Oblast Magadan]]
[[it:Oblast' di Magadan]]
[[ja:マガダン州]]
[[ka:მაგადანის ოლქი]]
[[ko:마가단 주]]
[[koi:Магадан лапӧв]]
[[kv:Магадан обласьт]]
[[la:Regio Magadanensis]]
[[lij:Oblast de Magadan]]
[[lt:Magadano sritis]]
[[lv:Magadanas apgabals]]
[[mk:Магаданска област]]
[[mn:Магадан муж]]
[[mr:मागादान ओब्लास्त]]
[[ms:Wilayah Magadan]]
[[nl:Oblast Magadan]]
[[nn:Magadan oblast]]
[[no:Magadan oblast]]
[[os:Магаданы облæст]]
[[pam:Magadan Oblast]]
[[pl:Obwód magadański]]
[[pnb:ماگادن]]
[[pt:Oblast de Magadan]]
[[ro:Regiunea Magadan]]
[[ru:Магаданская область]]
[[sco:Magadan Oblast]]
[[se:Magadan oblast]]⏎
[[sh:Magadanska oblast]]
[[sk:Magadanská oblasť]]
[[sl:Magadanska oblast]]
[[sr:Магаданска област]]
[[sv:Magadan oblast]]
[[sw:Magadan Oblast]]
[[tl:Magadan Oblast]]
[[tr:Magadan Oblastı]]
[[tt:Магадан өлкәсе]]
[[uk:Магаданська область]]
[[vi:Magadan (tỉnh)]]
[[war:Magadan Oblast]]
[[xal:Магадана төгәлң]]
[[zh:马加丹州]]