Revision 259017 of "Сахалар" on sahwiki

{{Infobox Ethnic group
|group=Сахалар
|image=[[Билэ:Yakut.jpg|250px|center]]
|caption= Саха ыала, 1911. Дьахталлар сахалыы түү бэргэhэлээхтэр.
[[Билэ:Саха ойууна.jpg]]
|poptime=444-480,000
|popplace=
{{flagicon|Republic of Sakha}}[[Саха Сирэ]]:<br /> &nbsp;&nbsp;466 000 (2010)

{{flagicon|Russia}}[[Арассыыйа]]:<br /> &nbsp;&nbsp;23 000 (2010)

{{flagicon|United States}}[[АХШ]]:<br /> &nbsp;&nbsp; 30 000 (2012)

{{flagicon|Kazakhstan}}[[Казахстан]]:<br /> &nbsp;&nbsp;9000

{{flagicon|Canada}}[[Канаада]]:<br /> &nbsp;&nbsp;3000 - 15 000 (2011)

{{flagicon|China}}[[Кытай]]:<br /> &nbsp;&nbsp;2000 - 3500 (2007)

{{flagicon|Germany}}[[Германия]]:<br /> &nbsp;&nbsp;3000

{{flagicon|France}}[[Франция]]:<br /> &nbsp;&nbsp;3000

{{flagicon|Australia}}[[Аустралиа]]:<br /> &nbsp;&nbsp;11 000 (2012)

|rels= [[Таҥара итэҕэлэ]] (Айыы үөрэҕэ)
|langs=[[Саха тыла]]
|related=[[Түүр омуктар]]
}}

[[File:Bilge_Tonyukuk_Monument.jpg|thumb|right|250px|тюркский Тоньюкук регистрация]]

'''Сахалар''' диэн [[түүрдэр|түүр]] омуга, [[Саха Сирэ|Саха Сирин]] төрүт олохтоохторо. [[Саха тыла]] [[Түүр тыллара|түүр тылларын]] бөлөҕөр киирэр. 2002 сыллаахха 450 тыһ. тахса киһи сахалыы саҥарар эбит, үксэ Саха Сиригэр, уонна [[Иркутскай уобалас|Иркутскай]], [[Магадан уобалаhа|Магадан]] уобаластарыгар, [[Хабаровскай кыраай|Хабаровскай]] уонна [[Красноярскай кыраай|Красноярскай]] кыраайдарга,  [[Таймыыр|Таймыырга]] уонна [[Эбэҥки аутоном уокуруга|Эбэҥки аутоном уокуругар]] олороллор. Сахалар Саха Сирин олохтоохторун 45 % буолаллар.

Сахалар диаспорала 143 араас омук дойдуларыгар баар, бары континеннарга. Арассыыйа таhыгар уопсайа 150 тыыhынча саха олорор дииллэр, улахан мустуу сирдэрэ: [[Канаада]], [[АХШ]] уонна [[Еврозона]] (Евросоюз дойдулара).  Урут сахалар наар АХШ диэки барар эбит буоллахтарына, билигин Канаада уонна [[Аустралиа]] саамай популярнай буолаллар. Онон сибээстээн, Канаада уонна Аустралиаҕа сахалар ахсааннара түргэнник улаата турар. Элбэх саха омук сиригэр тиийэн сайдан баран, Саха Сиригэр төҥнөр, саҥа опыт ылар.

Үөрэхчиттэр үгүстэрэ этэринэн XII үйэҕэ сахалар [[Байкал]] күөл аттыттан Өлүөнэ, [[Бүлүү, өрүс|Бүлүү]], [[Алдан]] өрүстэр кытылларыгар көһөн кэлбиттэрэ. Сахалар былыр-былыргыттан [[сылгы]], [[сүөһү]] иитэллэрэ, атыынан-эргиэнинэн дьарыктаналлара, бэйэлэрэ туспа [[Таҥара]] үөрэхтээхтэрэ, сэрии, сэп сэбиргэл туомун тутуһаллара, тимир уһаараллара. [[Сибиир|Сибииргэ]] уонна хотугулуу-илин [[азия|Азияҕа]] [[култуура]] сайдарыгар сабыдыаллара улахан этэ.

== Саха омугун историята ==

== Саха култуурата ==

== Саха тыла ==
{{main|Саха тыла}}

== Сахалар олорор сирдэрэ ==
{| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 style="margin-left: 1em;"
|-
! bgcolor="#f9f9f9" colspan="4" align="center" | Сахалар олорор регионнара
|-
! Сир аата !! Ахсаана !! Бырыһыана !! Сыла
|-
| |{{flagicon|Republic of Sakha}}[[Саха Сирэ]]|| align=right |  432 290 || align=right |45,539 || align=center | [[2002]]
|-
| [[Хабаровскай кыраай]]* || align=right | 1 454 || align=right | 0,101 || align=center | 2002
|-
| [[Москва]] || align=right |1 448 ||align=right | 0,014 || align=center | 2002
|-
| [[Иркутскай уобалас]]** || align=right | 992 ||align=right | 0,038 ||align=center | 2002
|-
| [[Эвенкия]]  || align=right | 991 || align=right | 5,600 || align=center | 2002
|-
| [[Санкт-Петербург]] уонна [[Ленинград уобалаhа]] || align=right | 847 || align=right | 0,019 ||align=center | 2002
|-
| [[Приморье]] || align=right | 703 || align=right | 0,034 || align=center | 2002
|-
| [[Новосибирскай уобалас]]  || align=right | 473 || align=right | 0,018 || align=center | 2002
|-
| [[Магадан уобалаhа]] || align=right | 469 || align=right | 0,257 || align=center | 2002
|-
| [[Красноярскай кыраай]]  || align=right | 332 || align=right | 0,011 || align=center | 2002
|-
| [[Амур уобалаhа]] || align=right | 314 || align=right | 0,035 || align=center | 2002
|-
| [[Бүрээтийэ]] || align=right | 283 || align=right | 0,029 || align=center | 2002
|-
| [[Свердловскай уобалас]] || align=right | 277 || align=right | 0,006 || align=center | 2002
|-
| [[Москва уобалаhа]] || align=right | 242 || align=right | 0,004 || align=center | 2002
|-
| [[Чита]]*** || align=right | 206 || align=right | 0,019 || align=center | 2002
|-
| [[Алтай]] || align=right | 145 || align=right |0,006 || align=center | 2002
|-
| [[Томскай]] || align=right | 128 || align=right | 0,012 || align=center | 2002
|-
| [[Сахалин]] || align=right | 120 || align=right | 0,022 || align=center | 2002
|-
| [[Краснодар кыраайа]] || align=right | 114 ||align=right | 0,002 ||align=center | 2002
|-
| '''[[Россия|Арассыыйа Федерацията]] бүттүүн '''<ref>[http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87 Venäjän vuoden 2002 väestönlaskenta]</ref> || align=right | 443 852 ||align=right | 0,306 ||align=center | 2002
|-
| {{Былаах|Украина}} '''[[Украина]]'''<ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=0&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20&n_page=1 Распределение населения по национальности и родному языку, Государственный комитет статистики Украины]</ref> || align=right | 304 ||align=right | 0,001 ||align=center | [[2001]] 
|-
|[[АХШ]]
|align="right"|1 370||align=right |0,0 ||align=center | ?
|-
|[[Канаада]]
|align="right"|980||align=right |0,0 ||align=center | 
|-
|[[Казахстан]]
|align="right"|1 000||align=right |0,0 ||align=center | 
|}

== Тас сахалар ==
{{main|Тас сахалар}}
[[Тас сахалар]] диэн [[Саха Республиката|Саха Республикатын]] таhыгар олорор сахалар.

== Быһаарыылар ==
{{быһаарыылар}}

[[Категория:Сахалар| ]]

[[trjz: Джакутзы ]]

[[an:Yacutz]]
[[az:Saxalar]]
[[be:Якуты]]
[[bg:Якути]]
[[ca:Iacuts]]
[[cs:Jakuti]]
[[cv:Якутсем]]
[[de:Jakuten]]
[[el:Σαχά]]
[[en:Yakuts]]
[[eo:Jakutoj]]
[[es:Yakutos]]
[[et:Jakuudid]]
[[fi:Jakuutit]]
[[fr:Iakoutes]]
[[gag:Sahalar]]
[[hi:याकूत लोग]]
[[hr:Jakuti]]
[[hu:Jakutok]]
[[it:Jakuti]]
[[ja:ヤクート]]
[[ka:იაკუტები]]
[[kk:Сахалар]]
[[ko:야쿠트족]]
[[ky:Уранхайлар]]
[[lt:Jakutai]]
[[mk:Јакути]]
[[nl:Jakoeten]]
[[pl:Jakuci]]
[[pt:Iacutos]]
[[ru:Якуты]]
[[sh:Jakuti]]
[[sk:Jakuti]]
[[sr:Јакути]]
[[tr:Yakutlar]]
[[tt:Якутлар]]
[[ug:ﻳﺎﻗﯘﺕ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ]]
[[uk:Якути]]
[[uz:Saxalar]]
[[zh:雅库特人]]