Difference between revisions 29569 and 29957 on sdwiki

[[عڪس:Chateau Beaugency ballon.jpg|thumb|left|200px|{{مبسس4}}ڪوٽ بوجنسي [[گرم هوا ڦوڪڻي]] مان ڏسجندي]] 

{{مبسس4}}وسيع ترين تناظر ۾، ڪنهن رڪارڊڱ يعني درجڪار اوزار ذريعي بنا طبعي رابطي جي ڪا شَي يا اسرار ماپڻ يا انهن بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ کي '''ڏور اِندريات''' چئجي ٿو. عملاً، [[قدرتي ماحول|ماحول]] بابت  ڄاڻ  حاصل ڪرڻ لاءِ فاصلي تي، جهڙوڪ [[فضائي رَٿَ]]، [[خلائي رَٿَ]]، [[اُپگرهه]]، يا [[ٻيڙي]]) تي موجود ڪنهن اوزار جو استعمال ڪرڻ کي ڏور اندريات  سڏيو وڃي ٿو. ان کي انگريزيءَ ۾ رموٽ سينسڱ </font> [http://en.wikipedia.org/wiki/Remote_sensing Remote Sensing]  {{مبسس4}}۽ فرانسيسيءَ ۾ تيلي ديتڪسيون</font> [http://fr.wikipedia.org/wiki/T%C3%A9l%C3%A9d%C3%A9tection Télédétection]  {{مبسس4}}چوندا آهن.

تنهنڪري  تصويرون ڪڍندڙ فضائي رٿ، [[ڌر مشاهداتي اُپگرهه|ڌر مشاهدو]] ۽ [[موسمياتي اُپگرهه]]، پڙاڏو چِٽ يا [[پڙاڏونگار]] ذريعي پيٽ اندر ٻار جو معائنو، ۽ [[خلائي کوج]] سڀ ڏور اِندريات جا مثال آهن. جديد استعمال ۾، اهو اصطلاح عمُوماً انهن ٽيڪنيڪُن لاءِ ڪم آندو ويندو آهي، جن ۾ فضائي رٿ سُوار ۽ خلائي رٿ سُوار اوزارن جو استعمال ڪيو وڃي، نه ڪي ٻيا کيتر جن کي [[طبي عڪسنگاري]] سمجھيو ويندوآهي.

جيتوڻيڪ [[نجميات]] کي پڻ ڏور اِندريات چئي سگھجي ٿو (در حقيقت, ''انتهائي'' ڏور اِندريات)، مگر "ڏور اِندريات" جو اصطلاح عام طور فقط [[ڌر مشاهدو|ڌر مشاهدن]] لاءِ ئي مخصوص رهيو آهي.

== اعداد حصولياتي ٽيڪنيڪون ==
{{مبسس4}}مشاهدي هيٺ اَسرار يا شَي پٽاندر ڪيترن ئي مختلف اوزارن يا آلن ذريعي اعداد حاصل ڪري سگھجن ٿا. اڪثر ڏور اندرياتي ٽيڪنيڪُون مشاهدي هيٺ وَٿَ کان خارجيل يا موٽايل [[برقمقناطي ڪرڻباري]] ڪنهن مخصوص [[ڪثرت]] domain ([[زير سُرخ]]، ڏيکائيندڙ روشني، پِٿلهرُون). اهو ممڪن آهي تنهنڪري ته examined objects (ٻُوٽا، گھرَ، آبي مٿاڇرا، فضائي مايا ...) پنهنجي حالت پٽاندر مختلف [[لهري ڊيگھه]] ۽ مختلف شدت ۾ ڪرڻباري موٽائين يا خارجين ٿا. ڪي ڏور اِندرياتي سرشتا [[آوازي|آواز]] لهرُون واپرائين. ساڳيءَ ريت ٻيا وري [[ثقلي ڇِڪَ|ثقلي]] يا [[مقناطي اَڇَ|مقناطي اَڇُن]] ۾ تبديلين جي پيمائش ڪن.

=== ڪرڻڪ پيمائش ===
[[عڪس:Radar antenna.jpg|left|thumb|{{مبسس4}}هِڪَ راڊار اينٽينا.]]
* {{مبسس4}}‏‏[[راڊار]] جو استعمال رفتار ماپڻ لاءِ به ٿي سگھي ٿو ته اڻانگا هدف (يعني هڪ هوائي رٿَ) يا ورڇيل حدف (جهڙوڪ ڪنهن ڪڪر جا آبي بخارات، يا [[آيونومنڊل]] اندر [[پلازما (طبعيات)|پلازما]]) ڪٿڻ لاءِ به. [[جڙتُو مهانڊي راڊار]]  ڪنهن بر جو باريڪبين [[عددي اُڀاوتي ماڊل]] جوڙي سگھن ٿا (ڏسندا [[راڊارسيٽ]]، [[ماجيلن مهم|ماجيلن]]).
* اپگرهن تي سوار ليزر ۽ راڊار [[اوُچائي پيما]]ئن وسيع قدرن جا اعداد (ڊيٽا) ميسر ڪري ڏنا آهن. ماپيندي the bulges of water caused by ثقل، هُو map features on the سامونڊي مٿاڇري تي to a تحلُل جو a ميل يا so.  By measuring the اُوچائي ۽ لهري ڊيگھه of سامُونڊي لهرُون، اُوچائي پيما ماپڻ واءُ رفتار ۽ طرف، ۽ مٿاڇراتي سامونڊي ويرُون ۽ طرفَ.

[[عڪس:Death-valley-sar.jpg|thumb|left|موت ماٿريءَ جو قطبپيمائش ذريعي رڱيل [[جڙتو مهانڊي راڊار]] عڪس]]
* {{مبسس4}}[[لِيڊار]] ماپڻ لاءِ استعمال ڪري سگھجي ٿو the concentration of various ڪيميائي نسل ۾ فضا پڻ as ranging.
* [[ڪرڻپيما]]s and [[photoپيما]] لاءِ استعمال ڪري سگھجي ٿو to detect the [[اخراجِي اِنڊمُون]] of various ڪيميائي نسل، thus providing متعلق ڄاڻَ on ڪيميائي concentrations ۾ the فضا.
* [[stereoscopy|Stereographic pairs]] of [[فضائي تصوير]] have often been used to make [[Topographic نقشا]]. [[اُپگرھِي عڪسگري]] has also been used.
* Thematic mappers take images in multiple  of برقمقنائي ڪرڻباري (گھڻ اِنڊمِي) and are usually found on [[earth مشاهداتي اپگرهه]]، including (مثلاً) the [[لينڊسيٽ رٿا]] يا the [[اِيڪونوس]] اُپگرهه.  نقشا of land ڇَوَ and land use from thematic mapping can be used to prospect for minerals، measure land usage, and examine ٻُوٽن جِي صحتَ، including entire farming regions or ٻيلا.

=== ڀون پيماڀياس ===
* {{مبسس4}}اپگرهي  پيمائشون of باريڪ perturbations in the ڌرتيءَ جون [[ثقلي اَڇَ]] ([[ڀون پيماڀياس]]) may be used معلوم ڪرڻ تبديليون مايي ۾ ورڇَ ڌرتي جي, جيڪو وري may be used لاءِ ڀون ڀياسي يا آڀ ڀياسي مطالعن.

=== Acoustics ===
[[عڪس:Fishfinder.jpg|thumb|left|Cabin نُماءُ of a fish finder sonar]]
* [[Sonar]] may be utilized for ranging and measurements of underwater objects and terrain.
* <font face="MBSarang Sattar" size="4">[[Seismograph|Seismograms]] takenتي مختلف هنڌن can locate and measure [[ڀُون ڪمب]] (after the fact) ڀيٽيندي the relative intensity and precise timing.
لاءِ coordinate a series of مشاهدا، اڪثر اندرياتي سرشتا need ڄاڻڻ where they are، ڪهڙو وقت it is and the ڦيرو and رُخ of the instrument.  High-end instruments now often use positional information from [[اُپگرهي navigation سرشتا]].  The rotation and رُخ is اڪثر provided هڪ ٻه ڊگرين جي اندر with برقياتي پلڪارُون.  پلڪار ماپي سگھن ٿا not just azimuth (i.e. ڊگرين کان  مقناطي اُتر)، پر پڻ اُوچائي (افق کان ڊگريون مٿي)، ڇاڪاڻ ته مقناطي اَڇَ ڏِنگ منجھه ڌرتيءَ تي مختلف رُخن  تي مختلف ويڪرائي ڦاڪُن.  اڃا تُز orientations require [[inertial سُونهائي سرشتو|gyroscopic pointing ڄاڻَ]]، ٽاڻواً realigned in some fashion, غالباً کان تاري or the limb of the ڌرتي.  تحلل determines how many عڪسلُون are available in ماپَ، پر more importantly، higher تحلُلَ are more informative، giving more اعداد about more points.  However، more تحلُل occasionally yields ٿورڙا اعداد.  مثال طور، in thematic mapping to study ٻُوٽن جي صحت, عڪسڻ انفرادي leaves of ٻُوٽا is حقيقتاً counterproductive.  Also، large amounts of high تحلُل اعداد can clog a storage يا transmission سرشتو سان بيڪار اعداد، when a few ٿلهو تحلُل عڪس might be بهتر استعمال جو the سرشتي.

== اعداد پردازڪاري ==
{{پڻڏسندا|Inverse problem}}
عموماً, ڏور اِندريات works جي قاعدي تي the ''inverse problem''. While the شَي يا اسرار مقصد جو (the '''state''') may not be directly measured, there exists some other variable that ماپي سگھجي ٿو (the '''مشاھدو''')، which may be related to the object of interest via some (عموماً رياضياتي) ماڊل. The common مماثلت given to describe this is trying to determine the جو قسم animal from its footprints. مثلاً، while it is ناممڪن to directly measure گرمي پد in the upper atmosphere, اھو ممڪن آھي تھ ماپجي the انڊمي اخراج from a known ڪيميائي نسل (such as carbon dioxide) in that region. The frequency of the اخراج may then be related to the گرمي پد in that region via various [[thermodynamic]] relations.

In order to generate maps, اڪثر ڏور اندرياتي سرشتا expect to convert a تصوير or other اعداد item to a زمين تي فاصلي.  This تقريباً هميشه تي دارومدار رکي ٿو precision جو the instrument.  مثال طور، بگاڙ in an aerial photographic lens or the platen against which the film is pressed can cause سنگين چُڪُون when تصويرُون استعمال ٿيندا آهن ماپڻ لاءِ ground distances.

Interpretation is the critical process of making sense of the data.  Traditionally, this was a human being، perhaps with a few measurement tools and a light table.  In modern systems that produce عددي اعداد، often the tool ڳڻپيوڪر جو هڪ خاندان آهي programs that interpret the اعداد نقشا جوڙڻ لاءِ، or شمارياتِي ڇيد.

پراڻا اعداد مان ڏور اندريات is often unreasonably valuable ڇاڪاڻ ته it may provide the only long-term اعداد for a large extent of geography.  ساڳي ئي وقت، اعداد is often پيچيده to interpret، and bulky to store.  جديد سرشتا tend to store the اعداد عدداً، اڪثر with lossless compression.  The difficulty with this approach is that the اعداد is نازڪ آھي، the format may be archaic، and the اعداد may be easy to falsify.  One of the best systems for archiving data series is as computer-generated machine-readeable [[ultrafiche]]، usually in typefonts such as OCR-B، or as عدديو half-tone images.  Ultrafiches survive well in standard libraries, with lifetimes of ڪيتريون ئي صديون.  They can be جوڙيا، copied، filed and retrieved by خودڪار سرشتا.  They are about as compact as archival مقنائي ذريعات، and yet can be read by انسانن سان گھٽ ۾ گھٽ، standardized equipment.

== تاريخ ==
[[عڪس:Usaf.u2.750pix.jpg|thumb|200px|U-2 reconnaissance هوائي رٿ.]]
[[عڪس:Mars-odyssey-sm.jpg|thumb|250px|''2001 مريخ اوڊيسي خلائي رٿ'' مريخ تي ماضي يا حال ۾ پاڻي ۽ آتشڪاريءَ جي ثابتي ڳولڻ لاءِ اِنڊپيما ۽ عڪسنگار استعمال ڪيا.]]
{{مبسس4}}Beyond the primitive ڏور اِندريات جا طريقا اسان جي اڳوڻي ۾ اڳوڻن آباواجداد استعمال ڪيا (مثلاً: ڪنهن اُوچي چوٽيءَ يا وڻ تي بيهڻ to view the landscape)، the جديد کيتر arose with the پيش رفت سان of اُڏامَ. The ڦُوڪڻيدان G. Tournachon (alias [[Nadar]])، جنهن ٺاهيو تصويرُون جون پيرس کان هن جي ڦُوڪڻي ۾ 1858ع، پهريُون فضائي تصويرُون مڃيو وڃي ٿو. Messenger ڪبُوترَ، لغڙ، راڪيٽَ ۽ بيبشر ڦُوڪڻا پڻ استعماليا ويا لاءِ اوائلي عڪس. اهي آڳاٽا انفرادي عڪس بال خصوص نقشيسازي يا سائنسي مقصدن لاءِ ڪارائتا نه هئا. 

{{مبسس4}}Systematic [[هوائي عڪسنگاري]] was developed فوجي مقصدن لاءِ ابتدا ۾ [[پهرين جنگ عظيم]] ۽ reaching a عروج پد تي [[سرد جنگ]] دوران  جي ترقيءَ سان [[reconnaissance هوائي رٿ]] جهڙوڪ [[Lockheed U-2|U-2]].

{{مبسس4}}ويهين صديءَ جي پوئين اڌ ۾ مصنوعي اُپگرهن جي ترقيءَ سان ڏور اندريات کي ارضياتي پيماني تي اڀرڻ جو موقعو مليو. Instrumentation aboard various ڌر مشاهداتي ۽ موسم اُپگرهه جهڙوڪ [[لينڊسيٽ رٿا|لينڊسيٽ]]، [[Nimbus program|Nimbus]] ۽ تازيون ترين مهمجويُون جهڙوڪ [[راڊارسيٽ]] ۽ [[UARS]]، شهري، سائنسي، ۽ فوجي مقصدن لاءِ ارضياتي ماپُن جا متفرق اعداد ميسر ڪري ڏنا. خلائي کوج ۽ ٻين گرهن ڏانهن به جو موقعو conduct ڏور اندرياتي مطالعا غير ٽيريسٽيريئل ۾ ماحولن، [[ماجيلان مهم|ماجيلان]] خلائي رٿ تي سوار جُڙتُو مهانڊِي راڊار تفصيلي ٽوپونگاري نقشا of [[Venus]] ،while instruments aboard [[شمسي ۽ Heliospheric مشاهديگاهه|سوهو]] سان [[سج]] ۽ [[شمسي واءُ]] تي تحقيق ممڪن بنائي، just to name a few مثالن.

== مزيد مطالعو ==
* ڪيمپ بيل, J.B. 2002. ''ڏور اِندريات جو تعارف (انگريزيءَ ۾)''. ٽيون ڇاپو. گلفورڊ پريس.
* جينسن، جي آر 2000. ''ماحوليات جو ڏور اندرياءُ: an earth resource perspective''. پرينٽس ھال.
* Lillesand, T.M., R.W. Kiefer، and J.W. Chipman. 2003. ''Remote sensing and image interpretation''. 5th ed. Wiley.
* Richards, J.A., and X. Jia. 2006. ''ڏور اندريات عددي عڪس ڇيد: هڪ تعارف'' (انگريزيءَ ۾). 4th ed. Springer.

== پڻ ڏسندا ==
* [[فضائي عڪسنگاري]]
* [[ڀونءِ نگارڪ اطلاعت سرشتو]] (ڀناس)
* [[طبي عڪسنگاري]]
* [[عڪسپيمائش]]
* [[ڪرڻپيمائش]]
* [[اُپگرهه]]
* [[خلائي کوجي]]

== خارجي ڳنڍڻا ==
<!-- Please keep this list alphabetized.  Thanks! -->
* [http://www.usgs.gov/pubprod/aerialsatellite.html فضائي تصويرن بابت عام معلومات (آمريڪي ڀُونءِ ڀياسِي سَروي)]
* [http://www.stereoview.forU.de/ International Archive for stereo views]
* [http://www.macaulay.ac.uk/ladss/aerial_ph.shtml LADSS - ڏور اندريات]
* [http://www.macaulay.ac.uk/ladss/rs_apps.shtml LADSS - ڏور اندريات جا مصرف]
* [http://www.remotesensing.org/ رموٽ سينسڱ ڊاٽ او آر جي]
* [http://carstad.gsfc.nasa.gov/Topics/RemoteSensingOnLine.htm رموٽ سينسڱ آن لائين]
* [http://www.opensourcegis.org Open Source GIS] — Master Index of Open Source GIS Software
* [http://slashgeo.org/ سليشجيو ڊاٽ او آر جي] — ڏور اندريات تي ري اشتهار غير ڪاروباري ڄاڻ ۽ مباحثا
* [http://topics.developmentgateway.org/space Space Applications for Development]
* [http://ccrs.nrcan.gc.ca/index_e.php ڪيناڊا ڏور اِندرياتي مرڪز]

[[زمرو:ڏور اندريات]]
[[زمرو:ڳڻپيوڪر بصارت]]
[[زمرو:ڌر سائنس]]
[[زمرو:سماجي سائنس]]
[[زمرو:ٽيڪنيڀياس]]
[[زمرو:سائنس]]⏎
⏎
[[an:Teledetección]]
[[ar:استشعار عن بعد]]
[[az:Uzaqdan müəyyən etmə]]
[[bg:Дистанционни изследвания]]
[[bs:Daljinska istraživanja]]
[[ca:Teledetecció]]
[[cs:Dálkový průzkum Země]]
[[de:Fernerkundung]]
[[el:Τηλεπισκόπηση]]
[[en:Remote sensing]]
[[eo:Distanca sondado]]
[[es:Teledetección]]
[[et:Kaugseire]]
[[eu:Teledetekzio]]
[[fa:سنجش از دور]]
[[fi:Kaukokartoitus]]
[[fr:Télédétection]]
[[gl:Teledetección]]
[[he:חישה מרחוק]]
[[hi:सुदूर संवेदन]]
[[hr:Daljinska istraživanja]]
[[id:Penginderaan jauh]]
[[is:Fjarkönnun]]
[[it:Telerilevamento]]
[[ja:リモートセンシング]]
[[kk:Жерді қашықтықтан зондтау]]
[[ko:원격탐사]]
[[lt:Nuotolinis aptikimas]]
[[ml:വിദൂരസംവേദനം]]
[[ms:Penderiaan jarak jauh]]
[[nl:Remote sensing]]
[[no:Fjernanalyse]]
[[pl:Teledetekcja]]
[[pt:Sensoriamento remoto]]
[[ru:Дистанционное зондирование Земли]]
[[si:දුරස්ථ ප්‍රතිග්‍රහණය]]
[[sr:Даљинска детекција]]
[[sv:Fjärranalys]]
[[ta:தொலையுணர்தல்]]
[[tr:Uzaktan algılama]]
[[uk:Дистанційне зондування Землі]]
[[vi:Viễn thám]]
[[zh:遥感]]