Revision 7867 of "ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ" on shnwiki

{{location map 
|Myanmar 
|lat_deg=21 
|lat_min=58 
|lat_sec=48 
|lon_deg=96 
|lon_min=04 
|lon_sec=48 
|caption=ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ}}



'''ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ'''ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇလူင် ထူၼ်ႈထီႉသွင်ႇ တီႈၼႂ်း [[မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]] သေ သမ်ႉပဵၼ် [[ဝဵင်းလူင်]] တွၼ်ႈတႃႇ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ မိူဝ်ႈပီ ႒႐႑႔ ၼၼ်ႉၼႆ မၼ်းၵူၼ်း ႑႒႒႕႕႕႓ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]] ႔႔႕ လၵ်းသေ မၼ်းမီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ​ [မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်]] ဢေႃႈ။ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉတင်း ၸေႈဝဵင်းၸဵတ်းဝဵင်းၶႃႈဢေႃႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ် [[သၢႆၵုင်းပွင်ႇ]] ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉၵေႃႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈ ပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸေႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇယူႇ။ ပေႃး [[ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ]]ယဝ်ႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၸွမ်းပႃႈလင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမႃးမီးၼႂ်းသိုဝ်ႈၵၢင်မိူင်းလီလီသေဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽိင်ႈငႄႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉၼမ်တႄႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး မီး သၢမ်ပၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၶၢဝ်ႇတိုၵ်ႉႁူင် ၸိုဝ်ႈတိုၵ်ႉလိုဝ်းလင်ဝႆႉယူႇ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပၢၵ်ႇပီၼႆႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၺႃးတၢမ်ႇ [[သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်]]၊ ထုၵ်ႇၽႆးမႆႈသေ မီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇသေတႃႉ ၸၢင်ႈၶိုၼ်းပူၵ်းတင်ႈတႄႇၶိုၼ်းမႃးယူႇ။


ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇၵျူႉႁွင်ႇ 21 တီႇၵရီႇ 98 မိၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 08 မိၼိတ်ႉ ဢေႃႈ။ ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ႔႔႕ လၵ်း (႗႑႖ မီႇတိူဝ်ႇ) ၶႃႈဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် မိူင်းတိူင်းၵႃး ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈလိုၼ်းသုတ်းလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈလႄႈ ၶူဝ်းပူၺ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵိုတ်းဝႆႉယူႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ။


== သၢႆပိုၼ်း==
ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ [[ၶုၼ်မင်းတုင်း]] တႄႇတင်ႈ မိူဝ်ႈပီ ႑႘႕႗ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႈၶတ်းသၢၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်။ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ ႑႘႘႕ ပၢၼ် [[ၶုၼ်သီႇပေႃႉ]] မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် [[သိုၵ်းၵမ်းသၢမ်-ဢၢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ] (႑႘႖႐-႑႘႘႕) ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် မိူင်းၶုၼ်ၽွင်းငၢမ်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း လူတ်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးၼိူဝ်ၽင်ႇတၢင်းဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မၼ်းမီးၼႂ်းၵႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ [[သၼ်လွႆသုင်တႆး]] တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႃႈယၢဝ်းမၼ်း မီး ပႅတ်ႇလၵ်း၊ မီးပဵၼ်တွၼ်ႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတေမီး ႒႕ လၵ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈသေ ႁူဝ်ၵူၼ်းၼမ်မၼ်းတႄႉ မိူဝ်ႈပီ ႑႙႖႓ ၼၼ်ႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ မီး ႒႑႕႔႒႖ ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးဝႆႉ ႓႘ ပွၵ်ႉ၊ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးမွၵ်ႈ ႓႕႐႐႐ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် ၵူၼ်းၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈၾႃႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်မႆႈႁႅင်ႈ​ႁိူတ်ႇသေ ၽူၼ်ႇမုၵ်ႉၼႃႇၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ "ယတၼႃႇပူင်ႇ" ၼႆႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းလင်မႃး ႁွင်ႉၵိုၵ်းၵၼ်တင်း [[လွႆမၢၼ်းတလေး]] သေၸင်ႇလႆႈပဵၼ် "မၢၼ်းတလေး" (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ) ၵႂႃႇၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။



=== တႃႈလိူဝ်ႇ ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ (႑႘႘႕ တေႃႇ ႑႙႔႖) ===

မိူဝ်ႈပီ ႑႘႘႕ ဝၢႆးသေ ပွႆးတိုၵ်း ဢၢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် ယဝ်ႉၵႂႃႇသေ မိူင်ႈမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈသုမ်းလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃသေ လႆႈတူၵ်းၼႂ်းမိုဝ်း ဢၢင်းၵိတ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းလူင်းၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေတႃႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းတီႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလိူင်ႇၼမ်လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပေႃးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၵပ်းသၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ လူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ လႆႈတႄႇတင်ႈပၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ ႑႘႘႙ ၼၼ်ႉယူႇ။ ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်ထိုင် ပီ ႑႙႒႕ မႃး တႄႇတင်ႇပိုတ်ႇပၼ် [[ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ| ၶေႃးလဵၵ်ႉ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ]] ယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ် ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ငဝ်ႈၵႅၼ်ႈ တီႈဢၼ်သွၼ်ပၼ် လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ လႄႈ လွင်ႈပၢႆးမွၼ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။

ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်မႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႆႉ။ ၽွင်ႈမိူဝ်ႈ လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇ 3 ဝၼ်း? ႑႙႔႒ [[မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ| ၵျပၢၼ်ႇ]] ၶဝ် ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်​သေ ၶဝ်ႈတိုၵ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵွႆၵႂႃႇ မွၵ်ႈ ႁႃႈပုၼ်ႈ သၢမ်ပုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႈ လႆႈလူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ မွၵ်ႈ ႒႐႐႐ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

=== (႑႙႔႘ တေႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်)===

ဝၢႆးသေ လႆႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈ တမ်ႈတီႈ ဢၢင်းၵိတ်ႈ မိူဝ်ႈပီ ႑႙႔႘ ၼၼ်ႉသေယဝ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တိုၵ်ႉၵိုတ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီးငဝ်ႈၵႅၼ် လွင်ႈပၢႆးၽိင်ႈငႄႈ၊ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယူႇ။

ႁၢၼ်ႉတေႃႇ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ ႑႙႙႑ ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈပွတ်းၽၢႆႇၼိူဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းမီး [[ၸၼ်ႉၸွမ်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]၊ [[ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ တႃႈလိူဝ်ႈ]] လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်းပၢႆးသိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။ ၸိူဝ်းပဵၼ် တီႇၵရီႇၶေႃးလဵၵ်ႉ ဢၼ်မီးတၢင်ႇဝဵင်း ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉ မႃးၵွင်ႉၵၼ်တင်း ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈလိူဝ်​ႇသေၵေႃႈ ပူင်သွၼ်ၵႂႃႇ။

မိူဝ်ႈပီ ႑႙႕႙ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပွႆးတင်ႈဝဵင်း တဵမ်ပၢၵ်ႇပီ တမ်ႈတီႈ တိၼ်လွႆမၢၼ်းတလေးသေ ဢၼ်ပဵၼ် မိၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ (တံဆိပ်ခေါင်း) မၢႆတွင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ တဵမ်ပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပၢၼ် [[လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပႂ်ႉႁိူၼ်း]] ပီ (႑႙႖႒-႑႙႘႘) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇတင်းၽႂ် ဢိုတ်းၽၵ်းတူသေယူႇ (လၢႆးၵၢၼ်ယူႇၶေႃ) မႃးလႄႈ ၽၢင်ႈႁၢင်ႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈယွမ်းလူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်ထိုင် ႁူဝ်ပီ ႑႙႘႐ မႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် တိူၵ်ႈဢုတ်ႇႁိူၼ်းဝႃး ဢမ်ႇသုင်ဢမ်ႇတဵမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးႁဵတ်းမႃး ဢၼ်မႂ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႈသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵေႃႈ လႆႈႁၼ် လႅင်ပေႃးၵိုၼ်းလူင်ဝႆႉလႄႈ ပေႃးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ဝဵင်းလႅင်ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၽႆးမႆႈ မိူဝ်ႈ ပီ ႑႙႘႑ ၼၼ်ႉလႄႈ လင်ႁိူၼ်းလႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇ မွၵ်ႈ ႖႐႐႐ လင်သေ ၵူၼ်း ႓႖႐႐႐ ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢမ်းႁိူၼ်းႁၢမ်းယေး ၵႂႃႇ။ ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်ထိုင် ပီ ႑႙႘႔ လိူၼ်မၢတ်ႉ ဝၼ်းထီႉ ႒႔ ၼၼ်ႉ ၽႆးမႆႈထႅင်ႈလႄႈ လင်ႁိူၼ်းလႆႈလူႉၵႂႃႇ မွၵ်ႈ ႒႗႐႐ လင်သေ ၵူၼ်း ႒႓႐႐႐ ပၢႆ လႆႈႁၢမ်းႁိူၼ်းႁၢမ်းယေးထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၽႆးၵမ်းၵမ်းၵႆႉမႆႈၸိူင့််ၼႆ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ထိူင်းၵႂႃႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၽႆးဢၼ်မႆႈ ပီ ႒႐႐႘ ၼႂ်းလိူၼ် ၽေႇၽိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ ၽႆးလႆႈမႆႈ ၵၢတ်ႈယတၼႃႇပူင်ႇ  ၵၢတ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇ ထူၼ်ႈသွင် တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၵၢတ်ႇလုၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ထုၵ်ႇၽႆးမႆႈၵႂႃႇ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈၽႆးမႆႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ထႅင်ႈမိူဝ်ႈ ပီ ႒႐႐႙ လိူၼ်ၽေႇၽိူဝ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႆးမႆႈလႄႈ လင်ႁိူၼ်း ႓႒0 လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇသေ ၵူၼ်း ႑႖႐႐ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢမ်းႁိူၼ်း ၵႂႃႇဢေႃႈ။

== တီႈၸိူဝ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ==

တီႈၸိူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် [[ၽြႃးလူင် မႁႃႇမုၼိ (တႃႈလိူဝ်ႇ)| ၽြႃးမႁႃႇမုၼိ]]၊ [[လွႆမၢၼ်းတလေး]] လႄႈ [[ၽြႃးၵျွၵ်ႉတေႃႇၵျီး]]၊ [[ၵုတူဝ်ႇတေႃႇ]]၊ [[ၸၼ်ႇတႃႇမုၼိ]]၊ [[လွႆယၢၼ်ႇၵိၼ်း]]၊ [[လွႆယေႇတၶုၼ်ႇ]]၊ [[တွင်ႇပျူင်း]]၊ [[ယတၼႃႉၵူႇ]]၊ [[ၽြႃးသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ]]၊ [[ၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇ]]လႄႈ [[ၶူဝ်ဢူးပဵင်ႇ]]၊ [[ႁေႃလူင် မၢၼ်းတလေး]] ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

=== မႁႃႇမုၼိ ===

[[File:Mahamuni.JPG|thumb|မႁႃႇမုၼိ]]

ၽြႃးလူင် မႁႃႇမုၼိၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသင် တီႈဢၼ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယူႇ။  ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ လႆႈပၼ် ဢၢႆတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ (႗) ၵမ်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမီးၸႂ်ဝႆႉ ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် [[ၶုၼ်ပတူင်ႇ]] ပီ ႑႗႘႔ ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ၶုၼ်ၸၢႆးဢူးပေႃႇ ၵႂႃႇပၢင်းမႃးတီႈ [[မိူင်းရၶႅင်ႇ|ရၶႅင်ႇ]] ၼႆယဝ်ႉ။

=== လွႆတႃႈလိူဝ်ႇ - လွႆမၢၼ်းတလေး===
{{main|မန္တလေးတောင်}}
[[File:Mandalay Hill 3.jpg|thumb|right|လွႆမၢၼ်းတလေး]]

လွႆမၢၼ်းတလေးၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) ယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်ႇမၼ်း လုၵ်ႉတီႈၼႃႇပၢင်ႇလၢႆႇသေ မီးဝႆႉ ႒႓႐ မီႇတိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်လွႆ မၢၼ်းတလေးၼႆႉ တႄႇဝႆႉ ၵွင်းမူးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လွႆမၢၼ်းတလေးၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇလႄႈ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉသေ မုင်ႈတူၺ်း ယဵမ်ႈတူၺ်းၼႆၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ၽႃႁူဝ်ဝဵင်းႁေႃၶမ်း၊ ၶူးဝဵင်း လႄႈ ၽၢင်ႈမုင်ႈယဵမ်ႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ လႆႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယူႇ။ ပေႃးမုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တေလႆႈႁၼ် သၼ်လွႆမိူင်းတႆးသေ ၽၢႆၸၢၼ်းလႄႈ ၽၢႆတူၵ်းၸမ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၽၢႆမၢၼ်ႈၶဝ်ဝႃႈတႄႉ မၢၼ်းတလေးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ 'မဏ္ဍလ' ၊ 'မဏ္ဍလေး' သေ ပဵၼ်မႃး မၢၼ်းတလေးၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ တီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ "ပဵၼ်တီႈ လႅၼ်လိၼ် ပဵင်းမုင်ႈယဵမ်ႈသႃႇ" ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ  'မန္ဓရေး'  သေပဵၼ်မႃးၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ တီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉ မၼ်းပဵၼ် ၼင်ႇလိၼ် တီႈဢၼ်မီး ၽွၼ်းလီ ၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် မိၼ်းသျိၼ်ႇၸေႃး၊ မင်းၵလေး (မင်းရှင်စော မင်းကလေး) ၶဝ်ယၢမ်ႈမႃး လိုဝ်ႈသဝ်းၵႂႃႇတီႈလွႆၼႆလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ  မင်းကလေးတောင် သေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး မန္တလေးတောင် ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၸင်ႇမႃးတင်ႈဝဵင်း ႁိမ်းႁွမ်း လွႆၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းမၢၼ်းတလေးၼႆယဝ်ႉ။<ref>ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ(႙)</ref>

=== ႁၢင်ႈႁေႃ တႃႈလိူဝ်ႇ ===
{{main|မန္တလေး နန်းတော်}}
ကျုံးနှင့် မြို့ရိုး ကာရံထားသော မန္တလေး နန်းတော်ကြီးသည် [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]၏ ဘုရင်များ စိုးစံခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] အတွင်းက ဗုံးကြဲခြင်း အကြိမ်ကြိမ် ခံခဲ့ရပြီး ပျက်စီးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ပြုပြင်၍ မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော် ကြီးကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးနန်းတွင်းတွင် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အခြေပြုထားခြင်းကြောင့် သာမန်အရပ်သားများအဖို့ နန်းတွင်းဝင်ရောက်လည်ပတ်ရန်မလွယ်ကူပါ။

== တွၼ်ႈသၢႆၵပ်းသိုပ်း ==
မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတို့အတွက် အချက်အချာကျသည်။ မြို့တွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်တွင် ဘတ်စ်ကားများရှိသော်လည်း တွင်ကျယ်စွာ အသုံးမပြုကြပေ။ စက်ဘီး၊ ဆိုင်ကယ်များကိုသာ အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။ ယခင်က စက်ဘီးမြို့တော်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသောလည်း ယခုအခါ ဆိုင်ကယ်မြို့တော်ဟုပင် ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်။ 

အစိုးရအသစ်လက်ထက် မော်တော်ကားများကို တရားဝင်သွင်းခွင့်ပြုပြီးနောက်  မော်တော်ကားအသုံးပြုသူ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။

=== ၶၢဝ်းတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်===
ယခင်က [[မန္တလေးချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်|ချမ်းမြသာစည်လေဆိပ်]]ကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[တံတားဦးမြို့|တံတားဦးမြို့နယ်]]တွင် [[မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၁၅၀ အကုန်အကျခံ တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့မှ ၂၈မိုင်ခန့် အကွာမှာတည်ရှိသည်။ အဓိက အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်းများ|ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်းများ]] ဆင်းသက်လျက်ရှိပြီး ပြည်ပလေကြောင်းလိုင်းများမှ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ကူမင်းမြို့]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] စင်ကာပူမြို့ တို့နှင့် ချိတ်ဆက် ဆင်းသက်လျက်ရှိသည်။

=== ၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉ=== 
မီးရထားလမ်း နှင့် ကားလမ်းများ အဆင်ပြေလာသော်လည်းမြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ဧရာဝတီမြစ်မှာ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ငရုတ်၊ ဝါး နှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်ရန် အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသေးသည်။ 

=== ၶၢဝ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း === 
မန္တလေးဘူတာကြီးမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက အချက်အချာ လမ်းဆုံမှာ တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမှ ရထားဖြင့် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နေပြည်တော်]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[မုံရွာမြို့]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့]]၊ [[ကလေးမြို့]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့]]၊ [[ကောလင်းမြို့]]၊ [[နဘားမြို့]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့]]၊ [[ဟိုပင်မြို့]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] မြို့များသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ 

မန္တလေးမြို့တွင် ယခင်က မြို့ပတ် ဓာတ်ရထားရှိခဲ့သော်လည်း ယခုမြို့ပတ်ရထား စနစ်မရှိပေ။

=== သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး===
မန္တလေးမြို့သည် အိမ်နီးချင်း အင်အားကြီး နိုင်ငံများဖြစ်သော တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ရန်အတွက် အချက်အချာနေရာတွင် တည်ရှိသည်။ အာရှအမြန်လမ်းများသည် မန္တလေးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားလာလျက်ရှိသည်။ 
* မြန်မာ - တရုတ်ကားလမ်း : မန္တလေး - တကောင်း - ဗန်းမော် - မြစ်ကြီးနား ကားလမ်း၊ မန္တလေး - မိုးကုတ် - ဗန်းမော်လမ်း၊ မန္တလေး - လားရှိုး - မူဆယ်လမ်း 
* မြန်မာ - အိန္ဒိယကားလမ်း  : မန္တလေး - စစ်ကိုင်း - မုံရွာ - ကလေးဝ - တမူးလမ်း 
* ရန်ကုန် - နေပြည်တော် - မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီး

== ႁူဝ်ၵူၼ်း== 

ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ ခန့်မှန်းချက်များအရ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၏ လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း ၁ သန်းခန့် ရှိသည်ဟု သိရသည်။ လူဦးရေ တိုးတက်နှုန်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြို့နေလူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁.၅ သန်းခန့်ရှိလာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု မြို့တော်ဖြစ်သော မန္တလေးမြို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀ ခန့်က တရုတ်လူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုများ စီးဆင်းဝင်ရောက်လာသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီစိရေးကဒ်များကို တရားမဝင်ရကြသည်။ စာရေးဆရာမကြီး လူထုတော်အမာ က "ယူနန်လူမျိုးတို့၏ စစ်မကြေငြာပဲ နယ်ချဲ့ခြင်း" ဟု ပြောခဲ့သည်။ ယခုအခါ တရုတ်လူမျိုးများမှာ မြို့နေလူထု၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယလူမျိုးများသည်လည်း မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ 

ဗမာဘာသာစကားမှာ အဓိက ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မကြီး စကားကို တရုတ်တန်း နှင့် စျေးချိုတော် အနီးတဝိုက်တွင် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားမှာ တတိယဘာသာစကား အဖြစ် ပြောဆိုနေကြသည်။


==တႆး==

===ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး===

===ၽြႃးလႄႈၵွင်းမူး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းတႆး===

===ဝိႁၢၼ်ႇတႆး===

===ၸုမ်းတႆး===



== ၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး==
မန္တလေးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်ပိုင်း ဒေသများ၏ အဓိက စီးပွားရေးစင်တာ တခု ဖြစ်သည်။ [[တရုတ်]] နှင့် [[အိန္ဒိယ]] တို့ကဲ့သို့သော ပြည်ပ ကုန်သွယ်မှုများအတွက် လမ်းကြောင်းသည် မန္တလေးမြို့ကို ဖြတ်သွားရသည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ ပိုးလုပ်ငန်း၊ ကျောက်စိမ်း ဖြတ်တောက် အရည်တင်ခြင်း၊ ပရိဘောဂ လုပ်ငန်း၊ အလှဆင်ကျောက်လုပ်ငန်း၊ ကျောက်ဆင်းတုတော်များနှင့် သစ်သား ရုပ်ပွားတော်များ ထုလုပ်ခြင်း၊ ငွေပြားခတ်ခြင်း၊ ရွှေဆိုင်းခတ်ခြင်း၊ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

== ၸေႈဝဵင်း ==
မန္တလေးမြို့သည် မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် တည်ရှိသည်။ မန္တလေးစည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ နယ်နမိတ်တွင် အောက်ဖော်ပြပါ မြို့နယ် (၇) နယ်ပါဝင်သည်။ 
*[[မဟာအောင်မြေမြို့နယ်]]
*[[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]
*[[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]
*[[ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ်]]
*[[ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်]]
*[[အမရပူရမြို့ | အမရပူရမြို့နယ်]]
*[[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]

== ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈ ၵေႃးလဵၵ်ႉ ==
* [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်]]
* [[ရတနာပုံတက္ကသိုလ်]]
* [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]
* [[မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]]
* [[မန္တလေးနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]]
* [[မန္တလေးကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]]
* [[တိုင်းရင်းဆေးပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]
* [[ဆေးဝါးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]
* [[သူနာပြုတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]
* [[သွားဘက်‌ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]
* [[အဝေးသင်တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]
* [[ဆေးဘက်‌ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)]]

== ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ပၢႆးမွၼ်း ==
မန္တလေးမြို့ တွင် ဝါကျွတ်ချိန်မှစ၍ တပို့တွဲတပေါင်း အထိ ပွဲလမ်းတွေ ဆက်နေသည်။ ဘုရားပွဲ၊ ကထိန်ပွဲ၊ အလှူပွဲ၊ ကျောင်းရေစက်ချ၊ ဘုန်းကြီးပျံ၊ မင်္ဂလာဆောင်၊ အောင်ပွဲ၊ ကလေးမွေးနေ့ပွဲ၊ ဘောလုံး အနိုင်ရ၍ ဂုဏ်ပြုပွဲ စသဖြင့် ကြံဖန်ပြီးကို ပွဲထည့် ပွဲခင်းကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဘုရားပွဲတွေမှာ ဆိုလျှင် အငြိမ့်တွေ၊ ဇာတ်တွေ၊ တီးဝိုင်းတွေ၊ ဆိုင်းများ ဖောဖောသီသီ ပါတတ်သည်။

== တီႈလီၶဝ်ႈၸႂ် ==
*[[ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်]]
*[[မြို့တော်ဥယျာဉ်]]
*[[မနော်ရမံဥယျာဉ်]]

== ဝဵင်းပီႈၼွင်ႉၵၼ် == 
* သီႇရီႇပုၼ်ႇ၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျိူဝ်း
* ၶူၺ်းမိင်ႈ၊ မိူင်းၶႄႇ
* ၽၼွၼ်းပိၼ်ႇ၊ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယိူဝ်း

== ၽိုၼ်ဢိင် ==
<references/>
<gallery>
Image:Mandalay kuthodaw.jpg| ၽြႃးၵုတူဝ်ႇတေႃႇ
Image:Atumashi monastery.JPG| ဝတ်ႉ ဢတုမသျိ
Image:Kone Yoe mosque, Mandalay, Myanmar.JPG|ပလီၵူင်းယူဝ်း(သဵၼ်ႈတၢင်း ႒႖ B)
Image:Mandalay Fort Wall.jpg| ၽႃဢူတ်ႉဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တႃႈလိူဝ်ႇ
Image:Mandalay Street.JPG|သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
Image:Mandalay, Myanmar.jpg|ဢွင်ႈတီႈယဵမ်ႈ ပႃႈၼႃႈ တႃႈလူတ်ႉလဵင်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
Image:Pariyatti Sasana University, Mandalay.jpg| ၸၼ်ႉၸွမ် ပရိယတ်ႉတိ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
Image:Mandalay Hill view, Myanmar.JPG|လွႆတႃႈလိူဝ်ႇ
Image:University of Dental Medicine, Mandalay, Myanmar.jpg|ၸၼ်ႉၸွမ် ပၢႆးၶဵဝ်ႈ
Image:University of Mandalay entrance, Myanmar.jpg|တီႈၶဝ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
Image:University of Mandalay, Myanmar.jpg|ၸၼ်ႉၸွမ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
Image:University of Foreign Languages, Mandalay, Myanmar.jpg|ၸၼ်ႉၸွမ် သွၼ်ၽႃႇသႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း
</gallery>

{{တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ}}
{{သၢႆသိုပ်ႇ ၶုၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ}}

[[Category:မိူၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ]]
[[Category:တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ]]

[[Category:!Main category]]