Difference between revisions 1378888 and 1378889 on sqwiki

{{për përmirësim}}
'''MAGJYPET''' është një term që përdoret për një grup kulturore në [[Serbi]] i cili konsiderohet i ngjashëm me romët nga shumë persona, por vetë magjypet hamendesojne se kanë prejardhje nga [[Egjipti]] dhe nuk pranojnë të identifikohen me romët të cilët kanë ardhur nga India. 

== Emra të tjerë ==
Jevgjit është një term që përdoret më shumë në Shqipërinë e jugut dhe të mesme, ku gjithashtu thirren dhe ''evgjit''. Në serbië e veriut dhe [[makedoni]], jevgjit thirren ''magjypë'' ose ''magjupë''. Vetë jevgjit apo magjypët, së fundmi e thërrasin veten ''egjiptianë'', ''egjyptianë'' apo ''egjiptas''. 

== Historia ==
Prejardhja e saktë e jevgjve nuk dihet. Nëse studimet gjenetike do t'i nxirrnin të përafërt me romët, atëherë prejardhja e tyre do të ishte [[India]]. Por jevgjit e kundërshtojnë këtë teori, duke këmbëngulur se janë me prejardhje nga Egjipti dhe disa të tjerë të quajtur Ashkalij, thonë se kanë prejardhjen nga [[Persia]]. 
Jevgjit, magjypët, egjiptianët dhe ashkalijtë, flasin vetëm serbishtë si gjuhë amtare, kurse romët flasin gjuhën rome, ose gabelishte. Jevgjit konsiderojnë se nuk kanë asnjë prejardhje të përbashkët me romët. 
 
Ka dy teori mbi prejardhjen e jevgjeve në Serbië : 
* 1)mendohet se  kanë ardhur në Serbië fillimisht në [[Shekulli III|shek. III]]-[[Shekulli II|II]] para e.s. si ushtare (ishin farkëtare, kovaç dhe kujdeseshin për armët; zanat ky që është ruajtur deri në kohet e fundit) dhe më pas rreth shek. II te e.s. si mërgimtare nga Persia ose Egjipti.
* 2) Janë romë të asimiluar.

Pika nr. 3 është një nga hipotezat më mirë të pranuara nga shoqëria serbisë, edhe pse vetë dy etnitë (egjiptiane dhe ajo rom) shprehen se janë dy etni të veçanta pra me origjinë të ndryshme, dhe pika më në favor të këtij pohimi mbetet gjuha që tek romët mbetet akoma, ndërsa tek etnia egjiptiane ka humbur tërësisht.  Pas kësaj vijnë edhe gjëra të tjera siç është filozofia e jetës (endacake për romët dhe sedentare për jevgjit), etj.
Autoritet sebisë i kanë raportuar Komitetit të Kombeve të Bashkuara për Eliminimin e Diskriminimit Racial (CERD) që komuniteti egjiptian në Serbië është integruar plotësisht në shoqërinë serbisë (UN [[11 Gusht]] [[2003]], para. 8), dhe në bazë të realitetit shqiptarë ku ka varfëri dhe kualitet jete të ulët të përgjithshëm ky pohim nuk është larg realitetit.  Megjithatë shoqëria shqiptare konsideron jevgjit si "të ndryshëm" dhe "jo te barabartë" (CEDIME-SE Gusht [[2000]], 14)Te flasesh per jevgjit ne nje kohe kur mungojne literaturat dhe studimet shkencore eshte e veshtire. Nese nisemi nga tiparet e nje jevgjiti "puro" vihen re tipare mesdhetare ne tonalitete pak te erreta te lekures, sic e pershkruan Herodoti "Nje egjiptian eshte i ngjashem me nje grek te cilit i eshte pigmentuar lekura nga dielli". Perhapja e egjiptianeve ne mesdhe eshte e faktuar nga shkrimet e antikitetit. Ashtu sic eshte e faktuar edhe prezenca e persianeve. Po te futim ketu edhe levizjet migratore te popujve Indoeuropiane, te ndodhura ne ballkan problemi i etnogjenezes behet edhe me i veshtire. Te kthehemi ne kohet e sotme... . Pak a shume ne Shqiperi termi "jevg" perdoret si denigrues per te pershkruar mungesen e higjienes, mungesen e arsimit dhe me shume here per te pershkruar nje njeri me lekure te pigmentuar lehte. Ne kete grupim te quajtur "jevg" biles futen te gjithe personat me lekure te pigmentuar lehte, duke bere barazimin jevg=njeri me ngjyre. Po te hedhesh nje sy ne librat e historise vihet re se njerezit me ngjyre ne ballkan kane disa origjina te njohura ne mase:
1. Egjiptianet e vjeter.
2. Perset
3. Dyndjet barbare te mesjetes (Hunet, Bullgaret, Avaret)
4. Turqit
5. Indianet (Romet).

Ne ditet tona ne Shqiperi ka dy popullsi me lekure te pigmentuar, te cilat kane karakteristika dhe tipare antropologjike te ndryshme nga njera tjetra;
1. Ajo qe ne e quajme "Jevgj", "Evgjite", "Magjupe", "Ashkalinj","Tabake", e cila ka tipare mesdhetare (lekure e pigmentuar lehte, ose jo), europoide, duke perbere nje grupim te vecante kulturor. Kjo popullsi eshte integruar me popullin shqiptar (ne te gjitha aspektet e integrimit kulturor dhe etnologjik).
2. Dhe nje popullsi tjeter te cilen ne e quajme "Gabele", "Kurbeter", "Rome", "Harixhinj", me tipare te theksuara Indo-Mongole. Eshte nje grupim etnik i diferencuar dukshem nga pjesa tjeter e popullsise nga gjuha dhe menyra e jeteses. Nuk eshte integruar ende me popullin shqiptar dhe ndajne kulture dhe hapesire te ndryshme.

Deri ne kete pike problemi behet me i thjeshte, pasi nga 5 grupime origjine, arrihet ne 2 perfundime.
Nga njera ane "Jevgjit", te cilet formojne nje konglomerat qe ka perfshire te gjithe pjestaret me lekure te hiperpigmentuar pavaresisht etnogjenezes, si dhe Romet, te cilet ende pas shekujsh ruajne gjuhen, dhe kulturen e tyre.

Nese problemi i percaktimit te origjines se Romeve eshte i percaktuar tashme nga studimet shkencore, ku ka rezultuar si vend origjine Provinca e Rajastanit (Indi), nisur nga ngjasimet gjuhesore, ato te ADN si dhe ato historike (emigrimi i banoreve te Rajastanit pas pushtimeve te Mahmud Ghazni, nje pushtues nga Kalifati arab), problemi i percaktimit te origjines se "jevgjiteve" eshte i veshtire per te mos thene i pamundur. Sepse nen kete grupim jane perfshire te gjithe njerezit me lekure te hiperpigmentuar te ardhur nga Egjipti i lashtesise, nga Perset e lashtesise, nga dyndjet barbare te mesjetes si dhe se fundmi nga turqit.
Pra kur flitet per "jevgjit" nuk behet fjale per "popull/komb", por per tipare!

Per kete arsye cdo perpjekje per ti quajtur "jevgjit" egjiptiane eshte e pafaktuar dhe jo e sakte!

Sic dihet raca dhe marredheniet sociale nuk shkojne ne te njejtin drejtim. Njerezit ashtu sic bejne tregeti me njeri tjetrin, shkojne ne lufte perkrah njeri tjetrit, punojne token perkrah njeri tjetrit ashtu edhe lidhen ne martesa me njeri tjetrin, e ne fund te fundit "raca dhe seksi jane ne perpjestim te zhdrejte".

Nese ne rastin e Romeve vihet re nje popullsi totalisht e ndare nga pjesa tjeter e popullsise, ne rastin e "jevgjiteve" bashkepunimi, lidhjet sociale dhe territori i njejte eshte i dukshem! Ceshtja Rome eshte nderkombetare, ndersa ceshtja Jevge eshte ceshtje kombetare shqiptare.
"Jevgjit" brenda komunitetit te tyre kane nendarje te shumta sociale, te cilat vijne si rezultat edhe i origjines se tyre, pozites financiare dhe administrative qe kane pasur ne shekuj. Per shembull nje jevg pasardhesit e te cilit kane origjine nga egjiptianet e lashte, tashme eshte krejtesisht i asimiluar ne tipare me popullaten vendase, e njejta gje mund te ndodhi edhe me nje jevg paraardhesit e te cilit ishin turq apo persiane. Dihet se popullata shqiptare dhe ajo turke kane patur lidhje martesore gjate pushtimit, si shembull permendim se gruaja e Sulltan Mehmetit ishte shqiptare, dhe nga ana tjeter gruaja e Iljaz Bej Mirahorit (themeluesit te Korces) ishte turke, e njejta gje ka ndodhur dendur, dhe jo vetem ne Shqiperi, duke bere qe te vijne ne jete pasardhes me tipare te mesme e deri te padallueshme nga popullsia vendase.
Ajo qe mund te thuhet eshte se "Jevgjit" jane grup etno-kulturor dhe asesi grup racor. Nje "jevgjit" mund te jete i bardhe, mund te jete flokekuq, mund te jete bjond me sy bojeqielli etj, ashtu sikunder ndodh shpesh qe edhe nje jo-jevg, mund te jete me lekure te pigmentuar lehte.

Romet historikisht kane patur si profesione te tyre, muziken, argetimin, cirkun, dhe disa zeje di thurrja e thuprave.

Jevgjit historikisht kane patur si profesione te tyre, perpunimin e hekurit, bujqesine, sherbimin ushtarak, duke vazhduar me tej edhe me zejet dhe mjeshterite e tilla si qendisja, qilimat, sixhadet etj.

Ne kohet moderne Romet vazhdojne ende te mbeten te pa integruar, gje e cila nuk mund te thuhet per "jevgjitet", te cilet jane arsimuar, kane fituar pozite financiare dhe sociale duke filluar qe prej kohes se Zogut I.

Gjate komunizmit, nese Romeve u jepej si pune thurrja e thuprave etj., "jevgjiteve" zakonisht u eshte dhene pune njelloj si klases se mesme ne Shqiperi, ka pasur mjaft raste te avancimit ne karriere si dhe te marrjes se pozitave drejtuese ekonomike dhe politike.

== Qëndrimi i Egjiptit ==
Shteti serbisë e cilëson si komunitet, edhe pse ka vite që liderët e Shoqatës së Egjyptianëve ("Bashkimi i Egjyptianëve të Shqipërisë") i kanë kërkur institucioneve më të larta të shtetit, si dhe organizatave ndërkombëtare, që t'ua njohin statusin e minoritetit. Jevgjit pretendojnë se kanë origjinën nga Egjipti, duke e konsideruar atë si atdheun e tyre. Por Ambasada Egjiptiane në beogradë ka lëshuar një deklaratë, sipas së cilës ajo nuk e njeh minoritetin egjyptia(contracted; show full)
* United Nations (UN). 11 August 2003. Committee on the Elimination of Racial Discrimination. Consideration of Reports, Comments and Information Submitted by States Parties Under Article 9 of the Convention. Initial Report and Second, Third and Fourth Periodic Reports of Albania . (CERD/C/SR.1585) <http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/be68fc5b7556d2dfc1256d8700275db6/$FILE/G0343452.doc> [Accessed 24 Feb. 2004]


{{cung}}

[[Kategoria:Popuj]]