Difference between revisions 2371472 and 2450557 on sqwiki

< previous diff
Danimarka
{{coord|55.4034|N|12.3408|E|source:wikidata|display=title}}
{{ShtetPrototip
| EMRIISHTETIT           = Kongeriget Danmark
| EMRI NË SHQIP          = Mbretëria e Danimarkës   = Magrethe 2.
| EMRIRASADHANORE        = Danimarkës
| SKEDA_FLAMURI          = Flag of Denmark.svg
| SKEDA_EMBLEMA          = National Coat of arms of Denmark.svg
| SKEDA_EMBLEMA_MADHESIA = 90px
| SKEDA_HARTA            = Denmark in Europe.svg
| SKEDA_HARTA_GJERESI    = 250x250px
| MOTO_KOMBETARE         = Guds hjælp, Folkets kærlighed, Danmarks styrke
| HIMNI_KOMBETARE        = Der er et yndigt land
| HIMNI_KOMBETARE_KENGA  = 
| KRYEQYTETI             = Kopenhaga
| KRYEQYTETI_LOCACIONI   = 
| QYTETI ME I MADH       = Kopenhaga
| GJUHAZYRTARE           = [[Gjuha daneze|danishtja]]
| QEVERIA                = 
| KRYEMINISTRI           = Kryeministri
| KRYETARI               = Mbretëresha
| EMRIIKRYEMINISTRIT     = [[Lars Løkke Rasmussen]]
| EMRIIKRYETARIT         = Margrethe II
| DITAEPAVARESISE        = 
| SIPERFAQJA             = 43,094
| SIPERFAQJA_VENDI       = 130
| SIPERFAQJA_UJE         = 1.6 %
| KUFIA                  =  km
| ZEE                    =  km²
| POPULLSIA              = 5 397 640
| POPULLSIA_E_VITIT      = 2004
| POPULLSIA_VENDI        = 104
| POPULLSIA_DENDESIA     = 125
| BPV                    = 
| BPV_E_VITIT            = 
| BPV_PER_BANORE         = 
| IZHN                   = 
| IZHN_I_VITIT           = 
| IZHN_VENDI             = Der er et yndigt land
| VALUTA                 = [[Krona daneze]]
| ZONA_KOHORE            = [[UTC+1]]
| ZONA_KOHORE_NE_VERE    = [[UTC+2]]
| CCTLD                  = [[.dk]]
| SHENJE_DALLUESE        = 
| KODI_TELEFONIK         = 45
| PREFIKSI_RADIOFONIK    = 
| KODI_ISO               = 
| ANETAR E               = >
| ANETAR                 = 
}}
'''Mbretëria daneze''' ([[Gjuha daneze|danisht]] : Kongeriget Danmark) është një shtet në [[Evropa veriore|pjesën veriore]] të [[Evropë]]s. Kjo mbretëri Skandinave ka një sipërfaqe prej rreth 43.000&nbsp;km², çereku i kësaj sipërfaqe ndodhet në 406 ishujt të shpërndarë. Ishulli më i madh është Zeland (dan.: Sjælland; rreth 7,000&nbsp;km²), pastaj vijnë Jutland (dan.: Jylland; 4,685&nbsp;km²) dhe Fyn (dan.: Fyn; 3,000&nbsp;km²) e kështu me radhë. Për shkak të ishujve të shumtë dhe relievit të ulët, ky vend i vogël ka një vijë bregdetare prej afro 7.314&nbsp;km. Vendi i rrafshët që mezi arrin lartësi prej 171 metrave mbi nivelin e detit dhe është i rrethuar nga [[Deti i Veriut]] dhe [[Deti Baltik]] dhe në jug të saj  kufizohet me [[Gjermania|Gjermaninë]].

Përpos vendit mëmë të përshkruar më lartë, si pjesë e Mbretërisë Daneze është vendet me autonomi të gjerë [[Groenlanda]] dhe [[Ishujt Faroe]] të cilat janë anëtare të [[NATO]]-s por jo edhe anëtare të [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]].

== Historia ==
{{Kryesor|Historia e Danimarkës}}
Burimet e themelimit të këtij shteti bazohen në legjenda, ndërsa burime shkencore mund të merren ato pas ndarjes, daljes në dritë të [[Norvegjia|Norvegjisë]] dhe Danimarkës, që supozohet të ketë qenë si përgjigje ndaj marrëveshjes (së parisë së pjesës në të cilën sot gjendet Norvegjia) me [[Suedi]]në në vitin [[1814]]. Më [[5 qershor]] [[1849]], Danimarka deklarohet si [[monarki konstitucionale]]. Pika interesante në historinë e Danimarkës merren luftërat në Gjermaninë veriore për një rajon me popullsi të përzier. Pas një humbje të thellë që kishin pësuar danezët në luftën e dytë për rajonin verior të Gjermanisë kundër [[Prusi]]së, ata kanë ndjekur një rrugë neutrale edhe pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] deri tek pushtimi gjerman në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]]. Pas fitores së [[Aleanca|aleatëve]], Danimarka merr pjesë në themelimin e Aleancës Veri Atlantike (NATO) dhe në vitin [[1973]] ajo i bashkëngjitet [[Komuniteti Ekonomik Evropian|Komunitetit Ekonomik Evropian]], që më vonë u bë i njohur si Bashkimi Evropian ([[Bashkimi Evropian|BE]]).

== Politika ==
{{Kryesor|Sistemi shtetëror në Danimarkë}}

== Njësitë administrative ==
{{Kryesor|Njësitë administrative të Danimarkës}}
Danimarka ndahet në 13 [[Njësitë administrative|njësi administrative]] të quajtura "amt" (org.:Amt, njëjës:amt) dhe më 1 janar të vitit 2006-të ka pasur 270 [[komuna]]. Tre komuna kanë privilegjet e njësisë më të lartë "amt". Këto janë: [[Copenhagen]]i, [[Frederiksberg]]u dhe [[Bornholm]]i. Me reformën e re, do të krijohen 5 [[Regjioni|regjione]] dhe numri i komunave do të zvogëlohet në 98. Njësitë e reja do të marrin kompetencat e ish-njësive. Pjesa më e madhe e njësive të ardhshme duhen të kenë së paku 20,000 banorë. Reforma do të hyjë në fuqi më [[1 janar]] [[2007]].
[[Skeda:DenmarkNumbered.png|right|300px|Kufizimet e njësive administrative]]
# [[Københavns Kommune]]
# [[Frederiksberg Kommune]]
# [[Københavns Amt]]
# [[Frederiksborg Amt]]
# [[Roskilde Amt]]
# [[Vestsjællands Amt]]
# [[Storstrøms Amt]]
# [[Fyns Amt]]
# [[Sønderjyllands Amt]]
# [[Ribe Amt]]
# [[Vejle Amt]]
# [[Ringkjøbing Amt]]
# [[Viborg Amt]]
# [[Nordjyllands Amt]]
# [[Århus Amt]]
# [[Bornholms Regionskommune]]

== Gjeografia ==
{{Kryesor|Gjeografia e Danimarkës}}
Sipërfaqja e përgjithshme e Danimarkës është 42,394&nbsp;km<sup>2</sup>, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 56 00 '''V''', 10 00 '''L''' dhe 43,094&nbsp;km<sup>2</sup> të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 700&nbsp;km<sup>2</sup> ujë. Vija bregdetare e Danimarkës është 7,314&nbsp;km e gjatë.

Klima e Danimarkës është kontinentale e ndryshueshme me verë të freskët deri në të ftohtë dhe dimër të ftohtë e të vranët me erë.

Relievi i Danimarkës është terren kryesisht i rrafshët dhe në brendi të vendit vijojnë kodrat. Pika më e ulët nën nivelin e detit gjendet në Lammefjord (-7 m.) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare 173 metra në vendin e quajtur Yding Skovhoej.

== Ekonomia ==
{{Kryesor|Ekonomia e Danimarkës}}
Ekonomia është shumë e zhvilluar dhe me e suksesshmja, me se shumti prodhon elb, grurë, thekër, tersher, panxharsheqer, perime ndërsa me prodhimin e gjalpit zë vendin e dytë ne bot.

== Demografia ==
{{Kryesor|Demografia e Danimarkës}}
[[Skeda:Denmark-demography.png|thumb|300px|right|Lëvizjas e popullsisë]]
Në Danimarkë jetojnë 5.2 milion banorë. Me 122 banorë për km2, është afro 10 herë më e dendur se Norvegjia.Popullsia homogjene, me që 97% të popullsisë e përbëjnë danezët. Me 85% të popullsisë urbane i ngjan Suedisë.

== Kultura ==
{{Kryesor|Kultura e Danimarkës}}

* Telekomunikacioni
* Transporti

Investime shumë të mëdha janë bërë në dekadat e fundit në ndërtimin e lidhjeve rrugore dhe hekurrudhore midis qyteteve [[Kopenhagen]] dhe [[Malmö]], në Suedi (ura e Øresund), dhe midis qyteteve [[Zealand]] dhe [[Funen]].

Operatori më i madh i hekurudhave është [[Danske Statsbaner]] ([[sq.]]: Hekurudhat shtetërore Daneze) për pasagjerët dhe Railion për ngarkesat. Kopenhagën ka një sistem të vogël metroje.

Linja ajrore kombëtare e Danimarkës bashkë me [[Norvegjia|Norvegjinë]] dhe [[Suedia|Suedinë]] është [[Scandinavian Airlines System]] (SAS) dhe aeroporti i Danimarkës është aeroporti më i madh i vendit.

* Ushtria
* Pushime

== Lidhje të jashtme ==
<!-- Lidhje me projektet tjera -->
{{Commonskat|Denmark|{{PAGENAME}}}}
{{Commonsart|Denmark|{{PAGENAME}}}}

<!--Lidhje me faqet zyrtare të shtetit-->
* Qeveria	:[http://www.denmark.dk/ www.denmark.dk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211054513/http://www.denmark.dk/ |date=11 dhjetor 2020 }}
* Mbretëresha	: 
* Parlamenti	:
* Ministria	:
----
<!--Lidhje tjera-->
* [https://web.archive.org/web/20050216094426/http://www.mediatico.com/en/newspapers/europe/denmark/ Danish Newspapers](gazete)
* [https://web.archive.org/web/20050305105907/http://grundlov.thepusher.dk/index.english.php Information on the Danish constitution](info)
* [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=14785 Satellite image of Denmark] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924134510/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=14785 |date=24 shtator 2008 }} (foto)
* [http://www.bo-k.dk/dk/ Old Denmark in Cyberspace - Information about Denmark and the Danes]{{Lidhje e thyer}}(info)
* [https://web.archive.org/web/20060316104537/http://www.world-gazetteer.com/s/p_dk.htm List of Danish cities] (gazete)
* [https://web.archive.org/web/20050207182620/http://www.amnestyusa.org/countries/denmark/index.do Human rights reports] (humanitare)
* [https://web.archive.org/web/20050131094617/http://www.milhist.dk/index_uk.htm Danish military history](militare)
* [http://www.kms.dk/C1256C62002F8C6B/ Online charts and maps by the Danish survey authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040817160320/http://www.kms.dk/C1256C62002F8C6B/ |date=17 gusht 2004 }}(harta)

{{VendeEvropa}}{{BE}}

[[Kategoria:Danimarkë|*]]


{{DK-gjeo-cung}}