Revision 1469419 of "Përdoruesi:Fjollabeqiraj/Lluis Kompanisi" on sqwiki

{{Kutia Politikan
| Emri        = Lluis Kompanis
| Figura      =Lluis_Companys.jpg
| Datëlindja  = [[21 qershor]] [[1882]]
| Vendlindja  = [[:en:El Tarròs|Tarros]], [[:en:Urgell (comarca)|Urgell]]
| Datëvdekja  = [[15 tetor]] [[1940]]
| Vendvdekja  = [[:en:Montjuïc|Montjuic]], [[Barcelona|Barcelonë]]
| Profesioni  = Politikan
| Kombësia    = Spanjoll

}}



[[Image:Catalonia-bank note-observe.jpg|thumb|Bank note from the [[Generalitat de Catalunya]], 1936.]]
[[Image:Summari lluis companys.jpg|thumb|250px|right|Death sentence of Lluís Companys]]
'''Lluis Kompanis''' {{{lang-en|Lluis Companys i Jover}}} (21 qershor 1882 – 15 tetor 1940) ishte presidenti i 123-të i [[:en:Catalonia|Katalunisë]], nga viti 1934 dhe gjatë [[:en:Spanish Civil Ëar|Luftës Civile Spanjolle]]. 

Ai ishte avokat dhe udhëheqës i [[:en:Republican Left of Catalonia|Republikës së Majtë të Katalunisë]] (ERC). I mërguar pas luftës, ai u kap dhe u dorëzua nga policia sekrete naziste, [[:en:Gestapo|Gestapoja]], te diktatori spanjoll [[:en:Francisco Franco|Franko]], i cili e ekzekutoi atë me pushkatim në vitin 1940. Kompanis ishte i vetmi president demokratik i zgjedhur me vota në histori të Evropës që u ekzekutua<ref> {{ca icon}} [http://www.victoralexandre.cat/index.php?option=com_content&task=view&id=783&Itemid=63 "La befa al president Companys continua"] Retrieved 17 June 2013.</ref><ref>{{cite book |last=Eaude |first=Michael |date= Dec 6, 2007 |title=Catalonia: A Cultural History |url=http://books.google.es/books?id=rG3AWygXxYkC&lpg=PA10&dq=Companys%20catalonia&pg=PA10#v=onepage&q&f=false |page=10 |location=New York |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199886883 |accessdate=17 June 2013 }}</ref>  dhe 72 vjet më vonë [[:en:Council of ëar|këshilli i luftës]] që e ekzekutoi atë është ende në fuqi. <ref>{{cite web|last=Europa Press|title=Artur Mas reclama anular el juicio de Companys para su completa restitución|url=http://www.lavanguardia.com/politica/20101015/54024231364/artur-mas-reclama-anular-el-juicio-de-companys-para-su-completa-restitucion.html|publisher=[[La Vanguardia]]|accessdate=25 March 2014|date=15 October 2010}}</ref> 

==Biografia==
I lindur më 21 qershor 1882, në Tarros, në një familje fshatare me rrënjë aristokrate, ai ishte djali i dytë nga dhjetë djemtë e familjes. Prindërit e tij ishin Josep Companys dhe Maris Lluisa de Jover.<ref name="Sapiens121companys">{{cite journal |last= Finestres |first= Jordi |date= October 2012 |title= Lluís Companys. El president màrtir |trans_title= |url= |language= Catalan |journal= |location= Barcelona |publisher= [[Sàpiens]] |issue = 121 |pages = 46-49 |accessdate= October 2012}}</ref> Pasi mori titullin e tij në juridik në [[:en:Universitat de Barcelona|Universitetin e Barcelonës]], Kompanis iu kyç jetës politike. Në vitin 1906, si rezultat i djegies së gaztave katalunase Cu-Cut! Dhe La Veu de Catalunya nga ushtria, dhe pas kalimit të Ley de Jurisdicciones (Ligjit të Juridiksionit), me ç’rast mbajti fjalim kundër Spanjës dhe simboleve të saj i cilësoi si vepër penale, ai mori pjesë në krijimin e Solidaritat Catalana. 

Më vonë, ai u lidh me jetëshkurtën Unio Federal Nacionalista Republicana, ku ishte president i sektorit për të rinj. Ai u hetua për aktivitet e mëdha rinore dhe u burgos 15 herë, duke u klasifikuar si “person i rrezkishëm” në regjistrimet e policisë, pas [[:en:Tragic Ëeek (Catalonia)|Javës Tragjike]] në Barcelonë.

Së bashku me [[:en:Francesc Layert|Françesk Lajertin]], Kompanis përfaqësoi pjesën e punës së anës së majtë në Partit Republicà Català (Partia Republikane Katalunase), për të cilën ai u zgjodh këshilltar i Barcelonës në vitin 1916. Në nëntor të vitit 1920, ai ishte arrestuar së bashku me [[:en:Salvador Seguí|Salvador Seguin]] (i njohur edhe si El Noi del Sucre), Martí Barrera, Josep Viadiu dhe sindikalistë të tjerë dhe u internuan në Castell de la Mola në [[:en: Mahón|Mahon]] në [[:en: Minorca|Minorka]]. Pak pas kësaj, Lajreti u vra kur po përgatiste mbrojtjen e tij.

Pavarësisht nga internimi i tij, në vitin 1920 në zgjedhjet legjislative, Kompanis u zgjodh deputet i [[:en:Sabadell|Sabadellit]], duke marrë vendin e Lajretit, i cili duhej ta merrte këtë karrige para se të vritej. Kjo i dha atij imunitetin parlamentar, e cila e siguroi atë nga burgu. 

Kompanis ishte njëri nga themeluesit e Unió de Rabassaires në vitin 1922, për të cilën ai punoi si avokat dhe drejtor i magazinës La Terra gjatë viteve të regjimit të familjes [[:en:Primo de River|Primo de Rivera]].

I internuar përsëri, atij iu pamundësua marrja pjesë në Conferencia de Izquierdas (Konferencën e të Majtëve) e mbajtuar më 12 mars dhe 19 mars 1931, nga e cila lindi partia politike ERC. Sidoqoftë, ai u zgjodh anëtar ekzekutiv i asaj partie, duke përfaqësuar Partinë Republikane Katalunase. Falë marrëveshjes në mes të Lëvizjes Spanjolle të punës dhe Lëvzizjes Spanjolle për bashkim, zgjedhja e Kompanisit në këtë pozitë, i dha ERC-së prestigj të madh në opinion publik majtist, ndërsa para kësaj, ajo konsiderohej si parti e vogël borgjeze. 
[[File:Lluís Companys 15-05-2009 17-15-09.JPG|thumb|left|Vendi ku u ekzekutua]]
==Shpallja e Shtetit Kalanuas==
Më 6 tetor 1934, Kompanis udhëhoqi Catalan Nationalist në kryengritje kundër qeveritarëve, qendërorve dhe djathtistëve republikanë, dhe e shpalli Shtetin Katalunas (Estat Catala),<ref>Preston, Paul. ''The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge.'' Harper Perennial. London. 2006. p.78</ref> aksion për të cilin u arrestua dhe u dënua me 30 vjet burg.<ref>Beevor, Antony. ''The battle for Spain. The Spanish Civil War 1936–1939.'' Penguin Books. 2006. London. p.30</ref>  Gjithsesi, pas zgjedhjeve të vitit 1936 dhe fitores së koalicionit majtiste [[:en:Frente Popular|Fronti Popullor]], ai u lirua nga qeveria e re.

==Lufta Civile==
Pak pasi filloi [[:en:Spanish Civil Ëar|Lufta Spanjolle Civile]], në qershor të vitit 1936, Kompanis përkrahu [[:en:Second Spanish Republic|Republikën e Dytë Spanjolle]] kundër rebeleve frankosit dhe ishte i rëndësishëm në bashkëpunimin në mes të  Central Committee of Anti-Fascist Militias, e cila u mbështet nga qeveria e tij katalunase dhe nga [[:en:POUM|Partia e Punëtorëve të Bashkimit Marksist]], parti komuniste revolucionare [[:en:Anti-Stalinist left|kundër-staliniste]], dhe [[:en: Confederación Nacional del Trabajo|Konfederata Kombëtare e Punës]] (CNT), bashkim i sindikatave anarkiste.<ref>Preston, Paul. ''The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge.'' Harper Perennial. London. 2006. pp.253–254</ref>

Gjatë luftë, Kompanis u përpoq për të ruajtur unitetin e koalicioni politik të tij, por pas konsulli i Bashkimit Sovjetik, [[:en: Vladimir Antonov-Ovseyenko|Vladimir Antonov-Ovseyenko]], kërcëoni se vendi i tij do t’i ndalë ndihmat dhënë Katalunisë, ai e shkarkoi [[:en: Andrés Nin|Andres Ninin]] nga posti i tij i Ministrit të Drejtësisë në dhjetor të vitit 1936. 

==Mërgimi dhe ekzekutimi==
I mëguar në Francë në vitin 1939 pas Luftës Civile, Kompanis kaloi disa mundësi për ta lënë Francën sepse djali i tij, Lluisi, pati disa probleme serioze shëndetësore në një klinikë në Paris.<ref name="Preston, Paul 2012 p. 493">Preston, Paul. (2012). ''The Spanish Holocaust.'' Harper Press. London p. 493</ref> Ai u arrestua në La Beule-les-Pins afër [[:en:Nantes|Nantes]] më 13 gusht 1940 dhe u internua në [[:en: La Santé Prison|Burgun La Sante]]. Pastaj ai u ekstradua nga nazistët gjerman te qeveria spanjolle në Madrid në fillim të shtatorit të vitit 1940 dhe u burgos në bodrumet e selisë së  Dirección General de Seguridad (Sigurimit të Shtetit) në Real Casa de Correos në [[:en: Puerta del Sol|Puerta del Sol]]. Ai u mbajt atje për pesë jave, mbajtur në vetmi të plotë, i torturuar dhe i rrahur, derisa figura të larta të regjimit të Frankos e vizituan burgun e tij, e ngacmuan dhe i dhanë monedha ose kore të forta në vend të bukës.<ref name="Preston, Paul 2012 p. 493"/><ref>Juliá, Santos; Casanova, Julián; Solé i Sabaté, Josep Maria; Villarroya; Moreno, Francisco.'' Victimas de la guerra civil''. Ediciones Temas de Hoy. 1999. Madrid. p. 331</ref>  Pas gjyqit të luftës që zgjati më pak se një orë, në mungesë të garancive ligjore ku ai u akuzua për “rebelim ushtarak”, Kompanis u ekzekutua në Kështjellën [[:en: Montjuïc|Montjuïc]]<ref>[http://books.google.es/books?id=L5f7chobYqQC&pg=PT83&dq=Companys+catalonia&hl=en&sa=X&ei=FAe_UY6WGYa47AaDpYDgBw&ved=0CE8Q6AEwBjgK Gary McDonogh, Gary (2009) ''Iberian Worlds''. Taylor & Francis] At Google Books. Retrieved 17 June 2013.</ref>  në Barcelonë në orën 6:30 të mëngjesit më 15 tetor 1940. Pasi refuzoi t’ia mbulonin syte, ai u vendos para tytave të pushkëve të Rojeve Civile dhe ata gjuajtën. Ai bërtiti “Per Catalunya!” (Për Kataluninë!).<ref name="Burns">{{cite book|last=Burns|first=Jimmy|title=Barca: a people's passion|publisher=Bloomsbury|year=2000|chapter=|page=126}}</ref> Kompanis u varros në [[:en: Montjuïc Cemetery|Varrezën Montjuïc]] afër kështjellës. Shkaku i vdekjes u dha si “hemorragji traumatike e brendshme”.  <ref>Preston, Paul. (2012). ''The Spanish Holocaust.'' Harper Press. London p.493</ref>

==Trashëgimia kulturore==
[[File:Monument a Lluís Companys-2.JPG|thumb|Monument a Lluís Companys-2]]
[[:en: Estadi Olímpic Lluís Companys|Stadiumi kryesor]] ku u mbajtën [[:en: 1992 Summer Olympics|Lojërat Olimpike Verore 1922]], e vendosur në Montjuic, është emëruar për nderë të tij. Në vitin 1998, një monument i Kompanisit u vendos afër [[:en:Arc de Triomf|Harkut të Triumfit]], në [[:en: Passeig de Lluís Companys, Barcelona|Shëtitoren Lluis Kompanis]], në Barcelonë. Një shok i Kompanisit, [[:en: Conxita Julià|Conxita Julià]], portretizohet pranë imazhit të Kompanisit në monument.


==References==
{{Reflist}}

==External links==
* [http://www.memoria.cat/companys Web: "Unpublished documents about Carme Ballester and Lluís Companys"] (in Catalan)

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before=[[Francesc Macià]]}}
{{S-ttl|title=[[List of Presidents of Catalonia|President of the Generalitat de Catalunya]] <br> <small> Acting until January 1, 1934 <br> in [[exile]] from January 23, 1939 to October 15, 1940 </small> |years=1933–1940}}
{{S-aft|after=[[Josep Irla]] <br> <small> In [[exile]] </small>}}
{{S-bef|before=New title}}
{{S-ttl|title=[[List of Presidents of the Parliament of Catalonia|President of the Parliament of Catalonia]]|years=1932–1933}}
{{S-aft|after=[[Joan Casanovas i Maristany]]}}
{{S-bef|before=[[Francesc Macià]], <br> in 1931}}
{{S-ttl|title=[[List of Presidents of Catalonia|Acting President of the Catalan Republic]]|years=1934}}
{{S-aft|after=Himself, as President of the Generalitat de Catalunya}}
{{S-bef|before=[[José Giral]]}}
{{S-ttl|title=Minister of Marine of Spain|years=1933}}
{{S-aft|after=[[Vicente Iranzo Enguita]]}}
{{S-ppo}}
{{S-bef|before=[[Francesc Macià]]}}
{{S-ttl|title=[[Republican Left of Catalonia|President of ERC]]|years= 1933–1934}}
{{S-aft|after=[[Carles Pi i Sunyer]]}}
{{S-bef|before=[[Carles Pi i Sunyer]]}}
{{S-ttl|title=[[Republican Left of Catalonia|President of ERC]]|years= 1936–1940}}
{{S-aft|after=Vacant, <br> next in 1993, [[Heribert Barrera i Costa]]}}
{{End}}