Difference between revisions 738334 and 815238 on tewiki

{{Other persons}}
{{Infobox Philosopher
| region = Western philosophy
| era = [[19th-century philosophy]]
| color = #B0C4DE
| image_name = Spencer1.jpg
| image_caption = Herbert Spencer
| signature = HS_steel_portrait_sig.jpg
| name = Herbert Spencer
| birth_date = {{birth date|1820|4|27|df=y}}
| birth_place = [[Derby]], England
| death_date = {{dda|1903|12|8|1820|4|27|df=y}}
| death_place = [[Brighton]], England
| school_tradition = [[Evolutionism]], [[positivism]], [[classical liberalism]]
| main_interests = [[Evolution]], [[positivism]], ''[[laissez-faire]]'', [[utilitarianism]]
| influences = [[Charles Darwin]], [[Auguste Comte]], [[John Stuart Mill]], [[George Henry Lewes]], [[Jean-Baptiste Lamarck]], [[Thomas Henry Huxley]]
| influenced = [[Charles Darwin]], [[Henry Sidgwick]], [[William Graham Sumner]], [[Thorstein Veblen]], [[Murray Rothbard]], [[Émile Durkheim]], [[Alfred Marshall]], [[Henri Bergson]], [[Nikolay Mikhaylovsky]], [[Auberon Herbert]], [[Roderick Long]], [[Grant Allen]], [[Yen Fu]], [[Tokutomi Soho]], [[Carlos Vaz Ferreira]], [[Jack London]], [[Anton LaVey]]
| notable_ideas = [[Social Darwinism]], [[Survival of the fittest]]
}}
'''హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్'''  (27 ఏప్రిల్ 1820 – 8 డిసెంబర్ 1903 మధ్యకాలంలో జీవించారు) విక్టోరియన్ శకంకు చెందిన ఒక [[ఇంగ్లాండు|ఆంగ్లభాషా]] తత్వజ్ఞుడు, జీవశాస్త్రజ్ఞుడు, సమాజశాస్త్రజ్ఞుడు మరియు ప్రముఖ సాంప్రదాయకమైన ఉదారవాద రాజకీయ సిద్ధాంతవాది. 

అభివృద్ధి వృద్ధి చెందుతున్న భౌతిక ప్రపంచం, జీవశాస్త్రీయ ప్రాణులు, మానవ మనస్సు మరియు మానవ సంస్కృతి ఇంకా సమాజాలుగా స్పెన్సర్ అందరికీ ఆమోదయోగ్యమైన పరిణామ భావనను అభివృద్ధి చేశారు. బహుశాస్త్ర జ్ఞానిగా అతను విస్తారమైన పాఠ్యాంశాలలో సేవలను అందించారు, ఇందులో నీతిశాస్త్రం, మతం, మనుష్య వర్ణనశాస్త్రం, ఆర్థిక శాస్త్రం, రాజకీయ సిద్ధాంతం, తత్వశాస్త్రం, జీవశాస్త్రం, సామాజిక శాస్త్రం మరియు మనస్తత్వ శాస్త్రం ఉన్నాయి. ఆయన జీవితకాలంలో అత్యంతమైన గౌరవాన్ని ముఖ్యంగా ఆంగ్ల-భాష మాట్లాడే విద్యా సంఘాలలో సాధించారు.  1902లో సాహిత్యంలో అందించే నోబెల్ పురస్కారం కొరకు ఆయన ప్రతిపాదించబడ్డారు.<ref name="nobellit">{{cite web
 | url = http://nobelprize.org/nomination/literature/nomination.php?action=show&showid=104
 | title = Herbert Spencer
 | work = The Nomination Database for the Nobel Prize in Literature, 1901-1950
 | publisher = Nobel Foundation
 | accessdate = 2010-02-04
}} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}</ref> వాస్తవానికి [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|సంయుక్త రాజ్యం]] మరియు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|సంయుక్త రాష్ట్రాల]]లో "ఒక సమయంలో స్పెన్సర్ శిష్యులు అతనిని [[అరిస్టాటిల్|అరిస్టాటిల్]]‌తో సరిపోల్చటానికి వెనుకాడలేదు!"<ref>ది గ్రేట్ ఇల్యుషన్, ఆరోన్ J. హేల్, హార్పర్ మరియు రో పబ్లిషర్స్ చే, పేజి 83</ref>

[[చార్లెస్ డార్విన్|చార్లెస్ డార్విన్]] యొక్క ''ఆన్ ది ఆరిజన్ ఆఫ్ స్పీసెస్''  చదివిన తరువాత  ''ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ బయోలజీ''  (1864)లో అతను చేసిన నూతన కల్పన  "సర్వైవల్ ఆఫ్ ది ఫిట్టెస్ట్" కు పేరు గడించాడు.<ref name="sotf">{{cite web |url=http://www.darwinproject.ac.uk/entry-5145#mark-5145.f3 |title=Letter 5145 — Darwin, C. R. to Wallace, A. R., 5 July (1866) |publisher=Darwin Correspondence Project |accessdate=2010-01-12}}<br>&nbsp;{{cite web |url=http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1000&context=maurice_stucke |title=Better Competition Advocacy |accessdate=2007-08-29 |author=Maurice E. Stucke |authorlink= |coauthors= |date= |format=PDF |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote=Herbert Spencer in his ''Principles of Biology'' of 1864, vol. 1, p. 444, wrote “This survival of the fittest, which I have here sought to express in mechanical terms, is that which Mr. Darwin has called ‘natural selection’, or the preservation of favoured races in the struggle for life.”}}</ref> ఈ పదం సహజమైన ఎంపికను సూచించినప్పటికీ, స్పెన్సర్ పరిణామాన్ని సాంఘికశాస్త్రం మరియు నీతిశాస్త్రం యొక్క విభాగాలలోకి విస్తరింపచేయటంతో లమార్కిసిజంను కూడా ఉపయోగించాడు.

==జీవితం==
హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్]]‌లోని డెర్బీలో 27 ఏప్రిల్ 1820లో విల్లియం జార్జ్ స్పెన్సర్ (సాధారణంగా జార్జ్ అని పిలవబడే)కు కుమారుడిగా జన్మించాడు. స్పెన్సర్ తండ్రి మతపరమైన భిన్నాభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నవాడు, అతను క్రైస్తవ మతమందు ఒక శాఖ నుండి మరొక శాఖ(క్వేకర్)కు మారిపోయాడు, మరియు అతని కుమారుడిని అన్ని విధాల అధికారానికి వ్యతిరేకంగా తయారుచేశాడు. పురోగమిస్తున్న జోహన్ హీన్రిచ్ పెస్టలోజీ యొక్క బోధనా సిద్ధాంతాల మీద స్థాపించబడిన పాఠశాలను అతను నడిపేవాడు మరియు డెర్బీ ఫిలసాఫికల్ సొసైటీ కార్యదర్శిగా విధులను నిర్వహించేవాడు, ఈ శాస్త్రీయ సంఘాన్ని 1790లలో చార్లెస్ తాతగారు ఎరాస్మస్ డార్విన్ స్థాపించారు.

స్పెన్సర్ తండ్రి అతనికి అశాస్త్రీయమైన జ్ఞానాన్ని బోధించగా, డెర్బీ ఫిలసాఫికల్ సొసైటీ యొక్క సభ్యులు అతనికి జీవశాస్త్ర పరిణామంలో డార్విన్-పూర్వ సిద్ధాంతాలను బోధించారు, ముఖ్యంగా ఎరాస్మస్ డార్విన్ మరియు జీన్-బాప్టిస్ట్ లామార్క్ సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి. బాత్ సమీపంలో ఉన్న హింటన్ చార్టర్ హౌస్ ప్రతినిధి అయిన అతని బాబాయి, రివరెండ్ థామస్ స్పెన్సర్ కొంతవరకూ గణితశాస్త్రం మరియు భౌతికశాస్త్రంను బోధించటం ద్వారా మరియు కొన్ని సులభమైన గ్రంథాలను అనువాదం చేయగలిగేంత [[లాటిన్|లాటిన్]]‌ను బోధించి స్పెన్సర్ యొక్క పరిమితమైన అధికారిక విద్యను ముగించాడు. థామస్ స్పెన్సర్ కూడా అతని మేనల్లుడు మీద అతని భావాలైన స్వేచ్ఛా-వర్తకం మరియు స్టాటిస్ట్-వ్యతిరేక ఉద్దేశ్యాలను బలంగా నాటాడు. అలా కాకపోతే అతని స్నేహితులు మరియు పరిచయస్థులతో చేసిన సంభాషణలు మరియు సంకుచితమైన వ్రాతల ద్వారా ఆర్జించిన విజ్ఞానంతో స్పెన్సర్ స్వీయ-శిక్షణ పొందినవాడుగా ఉండేవాడు.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''  పేజి. 53-55</ref>

యౌవనంలో మరియు యుక్తవయసులో ఉన్నవాడిగా ఏదైనా బుద్ధికుశలత లేదా వృత్తిపరమైన క్రమశిక్షణను ఏర్పరచుకోవటంను స్పెన్సర్ కష్టతరంగా భావించాడు. 1830ల చివరలో రైల్వే ఆకస్మిక వృద్ధి సమయంలో ఆయన సివిల్ ఇంజనీర్ వలే పనిచేశాడు మరియు అధిక సమయాన్ని ప్రత్యేక ప్రాంతాలకు సంబంధించిన పత్రికలకు వ్రాయటానికి వెచ్చించారు మరియు అవి వారి ప్రాంతంలోని వాటితో పోలి ఉండక మరియు రాజకీయాలలో విప్లవాత్మకంగా ఉండేవి. 1848 నుండి 1853 వరకూ ఉన్న కాలంలో ఆయన స్వేచ్ఛా-వర్తక పత్రిక ''ది ఎకనామిస్ట్''  యొక్క ఉప-సంపాదకుడిగా పనిచేశాడు, ఆ సమయంలో అతను తన మొదటి పుస్తకం ''సోషల్ స్టాటిక్స్''  (1851)ను ప్రచురించారు, సమాజంలో జీవన అవసరాలకు అనుగుణంగా మానవత్వం తయారవుతోందని ఇందులో ఊహించబడింది.

దాని ప్రచురణకర్త జాన్ చాప్మన్ అతనిని తన అతిథులకు పరిచయం చేశాడు, వీరిలో మాలధన యొక్క అనేక ప్రముఖ విప్లవ మరియు పురోగమన ఆలోచనావాదులు ఉన్నారు, వీరిలో జాన్ స్టువర్ట్ మిల్, హరీట్ మార్టిన్యూ, జార్జ్ హెన్రీ ల్యూస్ మరియు కొంతకాలం కొరకు శృంగారపరంగా జతచేయబడిన మేరీ ఆన్ ఇవాన్స్ (జార్జ్ ఇలియాట్) ఉన్నారు. స్పెన్సర్ తనకుతానుగా జీవశాస్త్రజ్ఞుడు థామస్ హెన్రీ హక్స్‌లేను పరిచయం చేశాడు, ఆ తరువాత అతను 'డార్విన్స్ బుల్‌డాగ్ ' కు ప్రసిద్ధి చెంది జీవితాంతం అతని స్నేహితుడిగా నిలిచి ఉన్నాడు. అయినప్పటికీ ఇవాన్స్ మరియు లెవెస్ యొక్క స్నేహం కారణంగా జాన్ స్టువర్ట్ మిల్స్ యొక్క ''అ సిస్టం ఆఫ్  లాజిక్''  మరియు అగస్టే కాంటే యొక్క పాజిటివిజంను తెలుసుకోగలిగాడు మరియు అతని జీవితంలో సాధించిన కృషికి ఇది మార్గాన్ని ఏర్పరచింది. కాంటే సిద్ధాంతాలను అతను బలంగా వ్యతిరేకించాడు.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''  పే. 113</ref>

ఇవాన్స్ మరియు లెవెస్‌తో ఉన్న స్నేహం కారణంగా స్పెన్సర్ తన రెండవ పుస్తకం ''ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ సైకాలజీ'' ను 1855లో ప్రచురించాడు, ఇది మనస్తత్వశాస్త్రం కొరకు శరీరధర్మ ఆధారాన్ని అన్వేషించింది. సహజమైన నియమాలకు లోబడి మానవుని మనస్సు ఉంటుందనే సిద్ధాంతపరమైన ఊహ మీద ఆధారపడి ఈ పుస్తకం ఉంది మరియు వీటిని సామాన్య జీవశాస్త్రం యొక్క భావపరంపరలో కనుగొనబడవచ్చు. వ్యక్తి  (సాంప్రదాయ మనస్తత్వశాస్త్రం వలే)యొక్క పురోగమిస్తున్న దృగ్గోచరంలోనే కాకుండా జాతులు మరియు తెగలలో కూడా అనసరణను ఇది అనుమతించింది. ఈ ఉదహరణమంతటా, మిల్ యొక్క ''లాజిక్'' ‌లోని ప్రత్యయ సహచర్యవాద మనస్తత్వశాస్త్రంను సమ్మతింపచేయటాన్ని లక్ష్యంగా స్పెన్సర్ కలిగి ఉన్నాడు, ఆలోచనల కలయికల నియమాలచే సమిష్టిగా ఉన్న అణుప్రాయమైన అనుభవాల వల్ల మానవ మనస్సు నిర్మించబడుతుందనే అభిప్రాయంను స్పష్టంగా అధికమైన శాస్త్రీయ సిద్ధాంతం కపాలశాస్త్రం కలిగి ఉంది, ఇది మెదడు యొక్క ఖచ్చితమైన భాగాలలోని నిర్దిష్టమైన మానసిక విధులలో కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.

ఈ రెండు సిద్ధాంతాలు వాస్తవం యొక్క పాక్షిక భాగాలుగా ఉన్నాయని స్పెన్సర్ వాదించాడు: మెదడు పొరలోని నిర్దిష్టమైన తీగల యొక్క ఆకృతిలో పునరావృతమయ్యే ఆలోచనల సంగమాలు క్రమబద్ధీకరణం అవుతాయి, మరియు ఇవి లమార్కియన్ విధానమయిన వారసత్వ-వాడకం విధానం ద్వారా ఒక తరం నుండి వేరొక తరానికి బదిలీ కావచ్చు. అతని ధృడమైన నమ్మకం ప్రకారం స్థూలద్రవ్యం గురించి  [[ఐజాక్ న్యూటన్|ఐజాక్ న్యూటన్]] ఏవిధమైన కృషి చేశాడో ''మనస్తత్వశాస్త్రం''  మానవ మనస్సు గురించి అదే విధమైన కృషిని అందిస్తుందని తెలిపాడు.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''  పే. 75</ref> అయినప్పటికీ, ఈ పుస్తకం ఆరంభంలో అంత విజయాన్ని సాధించలేదు మరియు జూన్ 1861 వరకు మొదటి ముద్రణ యొక్క 251 ప్రతులు అమ్ముడుపోలేదు.

సహజమైన నియమం యొక్క సర్వసాధారణత్వంను ఏది స్థాపిస్తుందనే మౌలికమైన ఆలోచన కారణంగా స్పెన్సర్ మనస్తత్వశాస్త్రంలో ఆసక్తిని పొందాడు.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ By David డంకన్''  పే. 537</ref> చాప్మన్ అతిథులతో సహా అతని తరంలోని మిగిలిన వారి వలెనే అతను కూడా, మానవ సంస్కృతి, భాష మరియు నీతితో సహా విశ్వంలోని ప్రతిదానిని  విశ్వవ్యాప్తంగా ఆమోదయోగ్యమైన చట్టాలచే వివరించవచ్చనే అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. సృష్టిలోని కొన్ని భాగాలు ముఖ్యంగా మానవుని ఆత్మ వంటివి శాస్త్రీయ పరిశోధనకు వర్తించకుండా ఉందని నొక్కివక్కాళించిన వేదాంతశాస్త్రజ్ఞులతో ఇది విభేదించింది. సహజమైన చట్టం యొక్క సర్వసాధారణత్వంను ప్రదర్శించే ఉద్దేశ్యంతో కాంటే యొక్క  ''సిస్టెమె డె ఫిలాసొఫీ పాజిటివ్''  వ్రాయబడింది, మరియు స్పెన్సర్ అతని లక్ష్యం యొక్క ప్రమాణంలో కాంటేను అనుసరించాడు. ఏదిఏమైనా,విశ్వవ్యాప్త ఉపయోగానికి ఒకే నియమాన్ని కనుగొనటం సాధ్యపడుతుందని, అతను దానిని వృద్ధి చెందుతున్న అభివృద్ధిలో గుర్తించాడని మరియు దీనిని పరిణామ సిద్ధాంతంగా పిలవబడుతుందనే కాంటే సిద్ధాంతాన్ని  స్పెన్సర్ వ్యతిరేకించాడు.

[[File:Spencer Herbert Age 38.jpg|right|thumb|38 ఏళ్ళ వయసులో స్పెన్సర్  ]]

1858లో సిస్టం ఆఫ్ సింథెటిక్ ఫిలాసఫీ అయ్యే దానికి ఒక సంక్షేపమైన వర్ణనను స్పెన్సర్ చేశాడు. పరిణామ సిద్ధాంతంను జీవశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం, సాంఘికశాస్త్రం (నూతన విధానంకు స్పెన్సర్, కాంటే యొక్క పదాన్ని ప్రత్యేకం చేశారు)  మరియు నీతిశాస్త్రంలో కూడా అమలుచేయవచ్చని ఆంగ్ల భాషలో కొన్ని సామీప్యాలు ఉన్న ఈ అపారమైన ప్రయత్నం లక్ష్యంగా ఉంది. ఈ పనిలో ఉన్న పది సంచికలను పూర్తిచేయటానికి ఇరవై సంవత్సరాలు పడుతుందని స్పెన్సర్ భావించారు; చివరికి దీని కొరకు రెండింతల సమయంను, దాదాపుగా అతని శేషజీవితాన్ని దీని కొరకు వెచ్చించాడు.

రచయితగా తనను తాను స్థాపించుకోవటంలో ఆరంభంలో స్పెన్సర్ కష్టాలు పడినప్పటికీ, 1870ల నాటికి ఆ కాలంలోని అత్యంత ప్రముఖమైన  తత్వవేత్తగా అయ్యాడు.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''  పే. 497</ref> అతని జీవితకాలంలో అతను చేసిన కృషిలను విస్తారంగా చదవబడినాయి మరియు 1869 నాటికి పుస్తక విక్రయాల మీద వచ్చే లాభాలు మరియు విక్టోరియన్ పత్రికలకు ''ఎస్సేస్''  యొక్క మూడు సంపుటలుగా సేకరించే, అతని సంచికల రాబడితో జీవితాన్ని గడపగలిగాడు. అతను చేసిన కృషిలను జర్మన్, ఇటాలియన్, స్పానిష్, ఫ్రెంచ్, రష్యన్, జపనీస్ మరియు చైనీస్ మరియు అనేక ఇతర భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి మరియు ఐరోపా ఇంకా ఉత్తర అమెరికా అంతట నుండి అతనికి గౌరవాలు మరియు పురస్కారాలు లభించాయి. అతను కళలు మరియు శాస్త్రాలలో ప్రముఖులైన వారికొరకు మాత్రమే ఆరంభించబడిన లండన్‌లోని జెంటిల్మెన్స్ క్లబ్ అయిన  అతెనియంలో మరియు  T.H. హక్స్‌లీచే స్థాపించబడిన డైనింగ్ క్లబ్ ఆఫ్ నైన్ X క్లబ్ సభ్యుడిగా అయ్యాడు, ఇందులో విక్టోరియన్ తరానికి చెందిన అత్యంత ప్రముఖ మేధావులు సభ్యులుగా ఉన్నారు (వీరిలో ముగ్గురు రాయల్ సొసైటీ యొక్క అధ్యక్షులుగా అయ్యారు).

సభ్యులలో శరీరధర్మ-తత్వవేత్త జాన్ టిండాల్ మరియు డార్విన్ సజన్ముడు, బ్యాంకు ఉద్యోగస్థుడు మరియు జీవశాస్త్రజ్ఞుడు సర్ జాన్ లుబాక్ ఉన్నారు. దీనిలో కొంతమంది ముఖ్యమైన వ్యక్తులు క్రైస్తవ మతబోధకుడు, డీన్ ఆఫ్ వెస్ట్ మినిస్టర్ ఆర్థర్ స్టాన్లీ వంటివారు కూడా ఉండేవారు మరియు అతిథులు చార్లెస్ డార్విన్ మరియు హెర్మన్ వాన్ హెల్మ్‌హోట్జ్ కాలక్రమంగా అలరించేవారు. అట్లాంటి సంఘాల కారణంగా, శాస్త్రీయ సమాజంలో స్పెన్సర్ ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా అయ్యాడు. అతని సంపద మరియు పేరు ప్రఖ్యాతలు పెరిగినప్పటికీ, అతను ఏనాడు సొంత ఇంటిని కొనుగోలుచేయలేదు.

స్పెన్సర్ జీవితంలో చివరి దశాబ్దాలు పెరిగిన భ్రమ మరియు ఒంటరితనం లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఆయన వివాహం చేసుకోలేదు మరియు 1855 తరువాత ఎడతెగకుండా అతని ఆరోగ్యం గురించి ఆందోళన చెందుతూ, నొప్పులు మరియు రోగాల సంబంధించిన ఫిర్యాదులను చేసేవాడు, ఏ వైద్యుడు వీటి నిర్థారణను చేయలేకపోయాడు.{{Citation needed|date=April 2009}} 1890ల నాటికి అతని సన్నిహిత స్నేహితులందరూ దాదాపుగా మరణించటంతో అతనితో పాటు పఠించేవారి సంఖ్య తగ్గిపోయింది మరియు అతని తత్వసంబంధమైన విధానం యొక్క ముఖ్య-విషయంగా వృద్ధిలో అతనికున్న విశ్వసనీయమైన నమ్మకం సంశయంగా అయ్యింది. తరువాతి సంవత్సరాలలో అతని రాజకీయ అభిప్రాయాలు విపరీతమైన సాంప్రదాయికమైనవిగా అయ్యాయి. ''సోషల్ స్టాటిక్స్''  తీవ్రవాద ప్రజాస్వామ్యపు చర్యగా ఉంది, కులీనపాలన యొక్క అధికారంను పడదోయటానికి వీరు మహిళల ఓట్లను (మరియు పిల్లలవి కూడా) మరియు  భూజాతీయకరణంను నమ్మారు, 1880ల నాటికి మహిళా ఓటుహక్కు యొక్క స్థిరమైన ప్రత్యర్థిగా అయ్యాడు మరియు విల్లియం గ్లాడ్‌స్టోన్ పాలనలో  'సాంఘికవాదం' అంశాల(సర్ విల్లియం హార్కోర్ట్)  వైపు ఉరవడిని కనుగొని లిబర్టీ అండ్ ప్రోపర్టీ డిఫెన్స్ లీగ్ యొక్క భూయజమానులతో సాధారణ నిబంధనను ఏర్పరచుకున్నారు - గ్లాడ్‌స్టోన్‌కే ఉన్న అభిప్రాయాలకు వ్యతిరేకంగా అధికంగా ఉన్నాయి. ఈ సమయంలోని స్పెన్సర్ యొక్క రాజకీయ అభిప్రాయాలను అతని ప్రముఖమైన పుస్తకం ''ది మాన్ వర్సెస్ ది స్టేట్'' ‌లో పొందుపరిచాడు.

[[File:Spencer Herbert grave.jpg|right|200px|thumb|హైగేట్ స్మశానంలో హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ సమాధి. కార్ల్ మార్క్ష్  సమాది దగ్గర ఉండటం యాదృచికం.]]

స్పెన్సర్ యొక్క పెరుగుతున్న సాంప్రదాయవాదంలో మినహాయింపుగా, అతని జీవితకాలమంతా  ఉగ్రమైన సామ్రాజ్యవాదం  మరియు సైనికవాదం వ్యతిరేకిగా ఉన్నాడు. బోయెర్ యుద్ధం గురించి అతను చేసిన విశదమైన విశ్లేషణ ముఖ్యంగా హానికరంగా ఉంది మరియు బ్రిటన్‌లో అతని ఖ్యాతి తిరోగమించటానికి కారణమయ్యింది.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''  పే. 464</ref>

స్పెన్సర్ ఆధునిక కాగితపు క్లిప్ కు ముందుగా దాని నమూనాను కనుగొన్నాడు, అయినప్పటికీ ఇది ఆధునిక లోహపు క్లిప్ వలే ఉండేది. ఈ "బైండింగ్-పిన్"ను అకెర్మాన్ &amp; కంపెనీ పంపిణీ చేసింది. స్పెన్సర్ ఈ పిన్ యొక్క చిత్తరువులను అతని జీవితచరిత్రలోని అపెండిక్స్ I‌లో (అపెండిక్స్ H తరువాతది)  దానియొక్క ఉపయోగాల వర్ణనతో ప్రదర్శించాడు.

1902లో అతను చనిపోయే కొద్దికాలం ముందు స్పెన్సర్ సాహిత్యంలో నోబెల్ పురస్కారం కొరకు ప్రతిపాదించబడినాడు. అతను రచనలను జీవితాంతం వరకు కొనసాగించాడు, 83 ఏళ్ళ వయసులో అనారోగ్యానికి కారణమైనప్పుడు అతను చెప్పి రాయించేవాడు. [[కార్ల్ మార్క్స్|కార్ల్ మార్క్స్]] సమాధికి ఎదురుగా లండన్‌లోని హైగేట్ స్మశానం యొక్క తూర్పు భాగంలోని సమాధిలో అతని అస్థికలను ఉంచబడింది. స్పెన్సర్ యొక్క అంత్యకర్మల సమయంలో భారత దేశ నాయకుడు శ్యాంజీ క్రిష్ణవర్మ £1,000ల విరాళాన్ని స్పెన్సర్ మరియు అతని కృషికి నివాళిగా, ఆక్స్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక ఉపన్యాస స్థానానికి అందించారు.<ref>డంకన్, ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ of హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్,''  పే. 537</ref>

==సంకలన తత్వశాస్త్రం==
ఆధునిక శాస్త్రం పురోగతులలో ప్రామాణిక విశ్వాసాలు నలిగిపోతున్న సమయంలో, సంప్రదాయ మతసంబంధ విశ్వాసం యొక్క ప్రత్యామ్నాయంగా సిద్ధంగా ఉన్న విధానంను అందిస్తున్నట్లుగా స్పెన్సర్ మనవికి ఆధారంగా అతని తరంలోని అనేకమందికి  కనిపించింది. స్పెన్సర్ యొక్క తత్వశాస్త్ర సంబంధ విధానం ప్రదర్శించిన దాని ప్రకారం, ఆధునిక శాస్త్రీయ ఉద్దేశ్యాల మీద ఆధారపడి మానవత్వం యొక్క ఉత్కృష్టమైన సంపూర్ణతను నమ్మటం సాధ్యపడుతుందని చూపించబడింది, ఈ ఉద్దేశ్యాలలో ఉష్ణగతిశీలతల యెుక్క మొదటి సూత్రం మరియు జీవశాస్త్ర పరిణామం వంటివి ఉన్నాయి.

స్పెన్సర్ యొక్క తత్వశాస్త్ర సంబంధ దృష్టి, శ్రుతులను నమ్మకుండా దేవుడున్నాడని నమ్మడం(డేయిజం) మరియు భావనల ఆధారంగా విషయాలను నిర్ణయించలేమనే సిద్ధాంతం కలయికతో ఏర్పడింది. అతని తండ్రి మరియు డెర్బీ ఫిలసాఫికల్ సొసైటీ యొక్క ఇతర సభ్యులు మరియు పుస్తకాలు జార్జ్ కాంబే యొక్క ప్రసిద్ధి చెందిన ''ది కాన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మాన్''  (1828) వంటివాటి నుండి పద్దెనిమిదవ శతాబ్దపు డేయిజంను అతను గ్రహించాడు. ఇది ప్రపంచాన్ని దయాళువైన జగత్తు ఆకృతిగా మరియు  'సర్వోత్కృష్టమైన దయ' యొక్క శాసనాలను సహజమైన చట్టాలుగా భావించింది. ఉత్తమంగా పాలించబడే విశ్వం యొక్క ప్రతిమలుగా సహజమైన చట్టాలు ఉన్నాయి, మానవుల సంతోషాన్ని ప్రోత్సహించే ఉద్దేశ్యంతో సృష్టికర్త వీటిని రచించాడు. స్పెన్సర్ యుక్త వయసులో ఉన్నప్పుడే తన క్రైస్తవ విశ్వాసంను కోల్పోయి మరియు దైవం యొక్క  ఆంత్రోపోమోర్ఫిక్ భావనను దేనినైనా తరువాత తిరస్కరించాడు, కానీ అతను అట్టడుగు పొరల్లో ఈ భావనను బలంగా నమ్మాడు. అయినప్పటికీ, అదే సమయంలో భావనల ఆధారంగా విషయాలను నిర్ణయించలేమనే సిద్ధాంతంకు అతను ప్రకటించకపోయినా అధికంగా ఋణపడి ఉన్నాడు, ముఖ్యంగా శాస్త్రీయ జ్ఞానం యొక్క వివిధ శాఖలు సమిష్టిగా తత్వవాద శాస్త్ర విధానంలోని దానియొక్క ఉద్దేశ్యంలో ఉంది. పాజిటివిజంను పాటించి, ప్రత్యేకత గల మార్పులతో కూడిన యధార్థమైన విజ్ఞానంను పొందటంలో అతని వాదన ఉంది మరియు అంతిమమైన వాస్తవం యొక్క స్వభావం గురించి ఊహించటంలో ఇది వ్యర్థంగా ఉంది. పాజిటివిజం మరియు క్షీణించిన అతని డెయిజం మొత్తం సిస్టం ఆఫ్ సింథటిక్ ఫిలాసఫీ అంతటా విస్తరించింది.

శాస్త్రీయ వాస్తవం యొక్క సమిష్టి కొరకు ఉన్న కోంటే లక్ష్యంను స్పెన్సర్ అనుసరించాడు; ఈ ఉద్దేశ్యంలో అతని తత్వశాస్త్రం 'సంకలనం'గా ఉద్దేశింపబడింది. కోంటే వలెనే, అతను సహజమైన చట్టం యొక్క సర్వసాధారణత్వంకు అధీనమై ఉన్నారు, సహజ చట్టాలు అమలుచేయబడతాయనే అభిప్రాయం మినహాయింపు లేకుండా సేంద్రీయ అలానే అసేంద్రీయ ప్రదేశానికి మరియు మిగిలిన సృష్టి అంతటి వలెనే మానవ మనస్సుకు వర్తిస్తుంది. విశ్వం యొక్క మొత్తం ఆకృతిలో సహజమైన చట్టాల రూపంలో శాస్త్రీయమైన వివరణలను కనుగొనటానికి ఏ విధమైన మినహాయింపులు లేవని సింథటిక్ ఫిలాసఫీ యొక్క మొదటి ఉద్దేశ్యం ప్రదర్శించింది. జీవశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు సాంఘిక శాస్త్రం మీద స్పెన్సర్ యొక్క సంచికలు ఈ నిర్దిష్టమైన శాఖలలోని సహజమైన చట్టాల యొక్క ఉనికిని ప్రదర్శించటంలో ఉద్దేశింపబడ్డాయి. నీతిశాస్త్రం మీద ఆయన వ్రాసిన రచనలలో కూడా, నీతిశాస్త్ర ‘నియమాలను’ కనుగోవటం సాధ్యమేనని తెలిపాడు, స్వాభావికమైన అంశాన్ని కలిగి ఉన్నప్పుడే సహజమైన నియమాల హోదాను కలిగి ఉంది, కోంబే యొక్క ''కాన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ మాన్'' ‌లో ఈ భావనను కనుగొనవచ్చు.

సింథటిక్ ఫిలాసఫీ యొక్క రెండవ ఉద్దేశ్యంలో ఇవే నియమాలు అభివృద్ధికి నిర్దయాత్మకంగా దారితీశాయి. శాస్త్రీయ పద్ధతి యొక్క ఐకమత్యంను నొక్కివక్కాళించిన కోంటేకు విరుద్ధంగా, స్పెన్సర్ శాస్త్రీయ విజ్ఞానం యొక్క ఐక్యంను అన్ని సహజమైన నియమాల యొక్క ఆకృతిని ఒకే ప్రాథమిక చట్టంగా పరిణామ చట్టంగా కోరబడింది. ఈ విధానంలో, అతను ఎడిన్బర్గ్ ప్రచురణకర్త రాబర్ట్ చాంబర్స్ అతని అనామధేయమైన ''వెస్టిజెస్ ఆఫ్ ది నాచురల్ హిస్టరీ ఆఫ్ క్రియేషన్''  (1844) నమూనాను అనుసరించాడు. చార్లెస్ డార్విన్ యొక్క ''ది ఆరిజన్ ఆఫ్ స్పీసెస్'' ‌కు తేలికపాటి సూచకంగా ఉన్నప్పటికీ, చాంబర్స్ పుస్తకం నిజానికి శాస్త్రం యొక్క ఐక్యంకు ఉన్న కార్యక్రమం, ఇది లాప్లేస్ యొక్క నెబ్యులర్ హైపోథిసిస్ ను సౌర విధానం యొక్క మూలంను మరియు లమార్క్ యొక్క జాతుల సిద్ధాంతం ప్రదర్శించటంను లక్ష్యంగా కలిగి ఉంది, రెండు సందర్భాలలో (లెవెస్ పదసమూహంలో)  'పురోగమిస్తున్న అభివృద్ధి యొక్క ఒక ఘనమైన సాధారణీకరణం' రూపాంతరం ఉంది. చాంబర్స్, చాప్మన్ యొక్క మిత్రుల సంఘంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు మరియు సింథటిక్ ఫిలాసఫీకు అతని కృషి గుర్తింపు పొందని గణాంకంగా ఉంది.

==పరిణామం==
1857లో ప్రచురింపబడిన చాప్మన్  యొక్క ''వెస్ట్ మిన్స్టర్ రివ్యూ''  లో ప్రచురింపబడిన తన వ్యాసం, ప్రోగ్రెస్:ఇట్స్ లా అండ్ కాజ్‌లో, స్పెన్సర్స్ తన పరిణామ దృక్కోణానికి స్పష్టమైన మొదటి భాషణను ఇచ్చాడు, అది తరువాత ''ఫస్ట్ ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ ఎ న్యూ సిస్టం ఆఫ్ ఫిలాసఫీ''  (1862) కి ఆధారం అయింది.  వాన్ బేయర్ యొక్క పిండోత్పత్తి అభివృద్ధి సూత్రం యొక్క సాధారణీకరణతో- ఫ్రెడరిక్ వాన్ షెల్లింగ్ యొక్క నేచర్ ఫిలాసఫీ ఉత్పన్నమైన సామ్యూల్ టేలర్ కోల్రిడ్జ్ వ్యాసం  'ది థియరీ ఆఫ్ లైఫ్'  పరిజ్ఞానాన్ని మిళితంచేసి ఆయన ఒక పరిణామ సిద్ధాంతాన్ని దీనిలో వివరించాడు. విశ్వంలోని అన్ని నిర్మాణాలు, సరళమైన, అవిభక్తమైన, సజాతీయత నుండి  క్లిష్టమైన, విభక్తమైన, విజాతీయతలోకి వృద్ధిచెందుతూ, దీనితో పాటుగా విభిన్న భాగాలు ఒక ఉన్నత సంఘటిత ప్రక్రియ దిశగా సాగుతాయని స్పెన్సర్  సిద్ధాంతీకరించాడు. జగత్తు అంతటా ఈ పరిణామ ప్రక్రియ జరుగుతూ ఉంటుందని స్పెన్సర్ నమ్మాడు. ఇది నక్షత్రాలు మరియు నక్షత్ర మండలాల నుండి జీవ రాశులు మరియు మానవ మస్తిష్కంతో పాటుగా మానవ సాంఘిక సంస్థల వరకు అన్నిటికీ వర్తించే  ఒక సార్వత్రిక సిద్ధాంతం. దీని అధిక సాధారణత్వంలో మాత్రమే ఇది ఇతర శాస్త్రీయ సూత్రాలతో విభేదిస్తుంది, మరియు ప్రత్యేక శాస్త్రాల సూత్రాలు ఈ సిద్ధాంతం యొక్క ఉదాహరణలుగా చూడవచ్చు. 

సంక్లిష్టత యొక్క పరిణామంను  వివరించే ఈ ప్రయత్నం, రెండు సంవత్సరాల తరువాత ప్రచురించబడిన డార్విన్ యొక్క ''ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పెసీస్'' ‌లో కనుగొన్నదానితో తీవ్రంగా విభేదిస్తుంది. సహజ ఎంపికపై డార్విన్ సిద్ధాంతాలను స్పెన్సర్ తరచూ దోషపూరితంగా ఉపయోగించి, సాధారణీకరించాడు. డార్విన్ యొక్క రచన చదివిన తరువాత డార్విన్ భావనలకు తన స్వంత పదజాలంగా ఆయన  'బలవంతులదే మనుగడ' ను సృష్టించాడు,<ref name="sotf"></ref> ఆయన తరచూ డార్విన్ సిద్ధాంతాన్ని సమాజానికి అన్వయించిన సిద్ధాంతకర్తగా తప్పుగా సూచించబడతాడు, అంతకు పూర్వమే ఉన్న మొత్తం వ్యవస్థలో ఆయన సహజ ఎంపికను కేవలం పగతోనే పొందుపరచుకున్నాడు. ఉపయోగం లేదా అనుపయోగం వలన జీవులు అభివృద్ధి చెందడం లేదా నాశనం కావడం జరుగుతాయని మరియు  ప్రతిఫలంగా ఏర్పడిన మార్పులు తరువాత తరాలకు అందించబడతాయని సూత్రీకరించిన  లామార్కియన్ అనువంశికత-ఉపయోగం ఆయన గుర్తించిన జాతుల మార్పిడి యొక్క ప్రాధమిక పద్ధతి. స్పెన్సర్, ఈ పరిణామ పద్ధతి 'ఉన్నత' పరిణామం, ప్రత్యేకించి మానవుల సాంఘిక అభివృద్ధి వివరించడానికి కూడా అవసరమని నమ్మాడు. అంతేకాక, డార్విన్‌కి వ్యతిరేకంగా, ఆఖరి సమతౌల్య స్థితి సాధనగా పరిణామం ఒక దిశ మరియు అంతిమ బిందువును కలిగి ఉంటుందని ఆయన అనుకున్నాడు. ఆయన జీవ పరిణామ సిద్ధాంతాన్ని సమాజ శాస్త్రానికి అన్వయించాలని ప్రయత్నించాడు. నిమ్న రూపాల నుండి ఉన్నత రూపాలకు మార్పు యొక్క ఉత్పత్తే సమాజమని అయన ప్రతిపాదించాడు, జీవ పరిణామ సిద్ధాంతంలో నిమ్న జీవ రాశులు, ఉన్నత జీవ రాశులుగా పరిమాణం చెందుతాయని చెప్పబడింది. క్రింది స్థాయి జంతువుల సామాన్య స్వీయ ప్రతిస్పందనల నుండి మానవుని ఆలోచనలలో తార్కికత యొక్క ప్రక్రియకు మానవుడి మస్తిష్కం ఇదే విధంగా పరిణామం చెందిందని స్పెన్సర్ ప్రతిపాదించాడు. స్పెన్సర్ రెండు రకాల విజ్ఞానాలను విశ్వసించాడు: వ్యక్తి సముపార్జించిన విజ్ఞానం మరియు జాతి సముపార్జించిన విజ్ఞానం. సహజ జ్ఞానం, లేదా అచేతనంగా అభ్యసించిన జ్ఞానం, జాతి యొక్క అనువంశిక అనుభవంగా ఉంటుంది.

==సామాజిక శాస్త్రం==
ఆగష్ట్ కోంటే యొక్క మూలమైన సానుకూలవాదుల [[సామాజిక శాస్త్రం|సాంఘికశాస్త్రం]]ను ఆసక్తిగా స్పెన్సర్ పఠించాడు. సామాన్యశాస్త్రంలో తత్వవేత్త అయిన కోంటే సాంఘిక సంస్కృతి పరిణామం యొక్క సిద్ధాంతను ప్రతిపాదించాడు, సమాజ అభివృద్ధి సాధారణమైన మూడు దశల చట్టాలతో జరుగుతుందని ఇందులో తెలపబడింది. జీవశాస్త్రంలో అనేకమైన అభివృద్ధులను తరువాత వ్రాసినప్పటికీ, కోంటే యొక్క పాజిటివిజం యొక్క సిద్ధాంతపరమైన ఉద్దేశ్యాలుగా భావించి స్పెన్సర్ తిరస్కరించాడు, పరిణమాత్మక జీవశాస్త్రం పరంగా సాంఘిక శాస్త్రంను పునఃఆకృతి చేయటానికి ప్రయత్నించాడు. స్పెన్సర్ యొక్క సాంఘికశాస్త్రంను సాంఘికపరంగా డార్వినిస్టిక్‌గా వర్ణించవచ్చు(ఖచ్చితంగా మాట్లాడితే అతను డార్వినిజం కన్నా లమార్కిజంకు అనుకూలుడుగా ఉన్నాడు).

పరిణామాత్మక వృద్ధి సులభమైన, భేదపరచని సజాతీయత నుండి క్లిష్టమైన దానికి, భేదపరిచే నానావిధమైన వృద్ధి నుండి సులభమైనదానికి ఉదాహరణగా అవుతుంది, స్పెన్సర్ సమాజం యొక్క అభివృద్ధిచే వాదించాడు. సమాజం యొక్క రెండు రకాలను అతను అభివృద్ధి పరిచాడు, అవి సైనిక మరియు పారిశ్రామిక, ఇవి ఈ పరిణామాత్మక వృద్ధితో అనుగుణంగా ఉన్నాయి. అధికారపరంపర మరియు విధేయత చుట్టూ సైనికసమాజం ఆకృతి కాబడింది, ఇది సులభమైన మరియు భేదపరచలేని విధంగా ఉంది; పారిశ్రామిక సమాజం స్వయంసేవ, ఒడంబడిక ప్రకారం ఊహించబడిన సాంఘిక బాధ్యతల మీద ఆధారపడి ఉంది, ఇది క్లిష్టమైన మరియు భేదపరిచేదిగా ఉంది. పరిణామం యొక్క విశ్వవ్యాప్తమైన చట్టం ప్రకారం స్పెన్సర్ ఊహించిన దానిప్రకారం సమాజం 'సాంఘిక ప్రాణిగా' సులభమైన స్థితి నుండి అత్యంత క్లిష్టమైన స్థితికి పరిణమిస్తోంది. అంతేకాకుండా, ''సోషల్ స్టాటిక్స్''  లో అభివృద్ధి చేయబడిన ఆదర్శ సమాజం యొక్క ప్రత్యక్ష సంతతిగా పారిశ్రామిక సమాజం ఉంది, అయినప్పటికీ అరాజకత్వంలో సమాజం యొక్క పరిణామం సంభవిస్తుందా లేదా రాష్ట్రం కొరకు ఇది కొనసాగే పాత్రను సూచిస్తోందా అనేదాని మీద స్పెన్సర్ ప్రస్తుతం వాస్తవాన్ని దాచి ఉంచాడు (అతను ఆరంభంలో నమ్మినదాని ప్రకారం), ఒప్పందాలు మరియు బహిరంగ రక్షణ యొక్క కనీస అమలుకు దిగజారిపోయారు.

స్పెన్సర్ ఆరంభ సాంఘికశాస్త్రంకు కొన్ని విలువైన సహకారాలను అందించినప్పటికీ,  నిర్మాణాత్మక విధ్యుక్తవాదం మీద ఏవిధమైన ప్రభావాన్ని చూపలేదు, సాంఘికశాస్త్రం యొక్క విభాగంలో లమార్కియన్ మృలేదా డార్వీనియన్ సిద్ధాంతాలను ప్రవేశపెట్టాలనే అతని ప్రయత్నం ఫలించలేదు. అంతేకాకుండా దీనిని చాలామంది అపాయకరంగా కూడా భావించారు. విల్‌హెల్మ్ డిల్తే వంటి ఆ కాలంలోని బైబిలు వ్యాఖ్యాతలు ప్రకృతి శాస్త్రాలు (''Naturwissenschaften'' ) మరియు మానవ శాస్త్రాల (''Geisteswissenschaften'' ) మధ్య వ్యత్యాసంను మార్గదర్శకంగా చూపించగలిగారు. 1890లలో ఎమిలే డర్కీమ్ ప్రయోగాత్మక సాంఘిక పరిశోధన మీద ధృఢమైన ఒత్తిడితో అధికారిక విద్యాసంబంధ సాంఘికశాస్త్రంను స్థాపించాడు. 20వ శతాబ్దం నాటికి జర్మన్ సాంఘికవేత్తల యొక్క మొదటి తరం, ముఖ్యంగా మాక్స్ వెబర్ సిద్ధాంతపరమైన వ్యతిరేక ప్రత్యక్షాత్మక దర్శనంను ప్రదర్శించారు.

==నైతికతలు==
[[File:Herbert Spencer.jpg|right|180px|thumb]]
స్పెన్సర్ యొక్క మొదటి పుస్తకంలో ఊహించిన విధంగా, మానవులు సంపూర్ణంగా సాంఘిక జీవితానికి అలవాటు పడుతుండటంతో  'శ్రేష్టమైన సమాజంలో శ్రేష్టమైన మానవుని' ఏర్పాటు చేయటం పరిణామాత్మక విధానం యొక్క ముగింపు దశగా ఉంది. ఈ విధానాల యొక్క స్పెన్సర్ ఆరంభ మరియు తరువాతి మధ్య ప్రధాన వ్యత్యాసంలో పరిణామాత్మక కాల ప్రమాణం ఉంది. మనస్తత్వశాస్త్ర సంబంధమైన మరియు నైతికమైనవి మన పూర్వీకుల నుండి ప్రస్తుత తరానికి వారసత్వంగా వచ్చాయి —మరియు వాటిని మన వంతు బాధఅయతగా మన భవిష్య తరాలకు అందించాలి, సమాజంలో జీవించటానికి ఉన్న అవసరాలకు అది నిదానంగా అనుకరణ ప్రక్రియలో ఉంది. ఉదాహరణకి, జీవన కొనసాగింపు సహజాతం బెదిరింపుగా ఉంది, ఇది జీవితం యొక్క ప్రాచీనమైన పరిస్థితులలో అవి అవసరం అవుతాయి, కానీ పురోగమిస్తున్న సమాజాలలో వీలుగా లేవు.  ఎందుకంటే మెదడు పొర యొక్క తంతులలో నిర్దిష్టమైన స్థానం మానవ సహజజ్ఞానంను కలిగి ఉంటాయి, అవి ఉపయోగంలోఉన్న-పిత్రార్జితం యొక్క లమార్కియన్ మెళుకువకు లోబడి ఉంటాయి, అందుచే నిదానంగా అయ్యే దిద్దుబాట్లు భవిష్య తరాలకు ప్రసరిస్తాయి. అనేక తరాల కాలక్రమంలో పరిణామాత్మక ప్రక్రియలో మానవులు తక్కువ కలిహించువారుగా మరియు అధికంగా పరిహితార్థమైన జీవనం చేసేవారుగా అవుతారు, తద్వారా ఒక వ్యక్తి వేరొక వ్యక్తికి బాధను కలిగించని పరిపూర్ణమైన సమాజంకు దారి తీస్తుంది.

అయినప్పటికీ, పరిణామాత్మకత కొరకు సంపూర్ణమైన మానవుని ఉత్పత్తి చేయటానికి, వారి ప్రవర్తన యొక్క సహజమైన ఫలితాలను వర్తమాన మరియు భవిష్య తరాలు అనుభవించటం అవసరం అవుతుంది. కేవలం ఈ మార్గంలోనే వ్యక్తులు స్వీయ-అభివృద్ధి కొరకు పనిచేయటానికి ప్రోత్సాహకాలను కలిగి ఉంటారు మరియు దానివల్ల వారి సంతతికి మెరుగైన నైతిక శాసనాన్ని అందించగలరు. ప్రవర్తన మరియు ఫలితం యొక్క సహజమైన సంబంధంతో జోక్యం కలిగ ఉన్న ఏదైనా నిరోధించాలి మరియు పేదరికంను నిర్మూలించటానికి, ప్రజలకు విద్యను అందించటానికి లేదా తప్పనిసరిగా టీకామందులను కావలసి ఉండటానికి రాష్ట్రం నిర్భంధకరమైన అధికారాన్ని ఉపయోగించటం ఇందులో ఉంది.  ప్రజలకు బాధలు వారి చర్యల యొక్క ఫలితాల కారణంగా తరచుగా ఏర్పడుతుండటం వలన, దానధర్మాలకు ప్రోత్సాహాన్ని ఇచ్చినా పరిమితం చేయబడినాయి. అందుచే విపరీతమైన వ్యక్తిగత కనికరంను అనర్హులైన బీదవారికి నిర్దేశించటం వలన ప్రవర్తన మరియు పర్యవసానం మధ్య ఉన్న బంధాన్ని తెగకొడుతుంది, అత్యధిక స్థాయి అభివృద్ధిని సాధించటానికి మానవత్వం పునాదిగా స్పెన్సర్ దీనిని భావించాడు.

మూలమైన విలువ యొక్క ఉపయోగకరమైన ప్రమాణంను స్పెన్సర్ అవలంబించాడు—అత్యధిక సంఖ్యలో అథ్యున్నతమైన ఆనందం మరియు పరిణామాత్మక ప్రక్రియ యొక్క అత్యున్న స్థాయిగా ఉపయోగం యొక్క అత్యున్నస్థితి ఉంది. సంపూర్ణమైన సమాజంలో వ్యక్తులు పరోపకారం ద్వారా కేవలం ఆనందాన్నే కాకుండా ('అనుకూలమైన క్షేమం') ఇతరుల మీద బాధను కలుగుచేయు నొప్పులను తొలగించే లక్ష్యంను కలిగి ఉంటారు ('ప్రతికూలమైన క్షేమం'). వారు సహజంగా ఇతరుల హక్కులను గౌరవిస్తారు, న్యాయ సిద్ధాంతం యొక్క విశ్వవ్యాప్తమైన పరిశీలనకు దారితీస్తుంది –ఇతరులలోని స్వేచ్ఛతో పోటీపడే స్వేచ్ఛను ప్రతి వ్యక్తి  హక్కుగా గరిష్ట మొత్తంలో కలిగి ఉంటాడు. నిర్భంధకరమైన పరిస్థితి లేనప్పుడు 'స్వేచ్ఛ' ను అన్వయించబడుతుంది మరియు వ్యక్తిగత ఆస్తుల హక్కుకు దగ్గరగా జతచేయబడుతుంది. స్పెన్సర్ ఈ ప్రవర్తనా నియమావళిని  'సంపూర్ణమైన నైతికతలు' గా పిలిచాడు, ఇవి శాస్త్రీయంగా నిరూపించబడిన నైతిక విధానంను అందిస్తాయి, గతంలోని అస్వాభావికంగా-ఆధారపడిన నైతిక విధానాల కొరకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ, వారసత్వంగా లభించిన నైతిక శాసనం మనలను సంపూర్ణమైన నైతిక నియమావళితో పూర్తి సమ్మతిలో నడుచుకోవటాన్ని అనుమతించదు మరియు దాని కారణంగా మనకు సాపేక్ష నైతికతల ప్రవర్తనా నియమావళి అవసరం అవుతుంది, ఇది మన ప్రస్తుత లోపాల యొక్క అపార్థం కాబడిన అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి.

స్పెన్సర్ యొక్క వైవిధ్యమైన సంగీత అధ్యయనం కూడా నైతికతలతో సంబంధ కలిగి ఉంది. స్పెన్సర్ ఉద్దేశ్యం ప్రకారం సంగీతం యొక్క మూలంను పరితపింపచేసే వాక్శక్తిలో కనుగొనబడుతుంది. వక్తలు సమ్మతి పరిచే ప్రభావంను వారి పదాల యొక్క హేతువాదం నుండే కాకుండా వారి లయ మరియు తానం ద్వారా కూడా కలిగి ఉంటారు—వారి స్వరం యొక్క సంగీత లక్షణాలు "భావోద్వేగాల వ్యాఖ్యానం తెలివి యొక్క ఉపసర్గలుగా," పనిచేస్తాయని స్పెన్సర్ తెలిపాడు. 

ఈ లక్షణంతో ఉన్న ఉపన్యాసం యొక్క ఉన్నతమైన వృద్ధిని సంగీతం పొందుతుంది, మరియు నైతికమైన విద్య మరియు జాతుల యొక్క వృద్ధికు సహకారంను అందిస్తుంది. "శ్రావ్యత మరియు ఆకర్షణచే మనం ప్రభావితమైన విలక్షణమైన సామర్థ్యం, రెండింటిలోనూ అమలుచేయవచ్చు, మన ప్రకృతి లోపల ఉన్న సాధ్యతలు ఆ తీవ్రమైన ఆనందాలను శక్తిహీనంగా సూచిస్తుంది మరియు వాటిని నెరవేర్చుటలో ఎక్కడో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. ఒకవేళ సంగీతం యొక్క అర్థం మరియు అధికారం తెలుసుకోగలిగినవిగా అవుతాయి; కానీ అలాకాకపోతే అవి రహస్యంగా ఉంటాయి."
<ref>[http://oll.libertyfund.org/?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=336&amp;chapter=12353&amp;layout=html&amp;Itemid=27 (ది ఆరిజిన్ అండ్ ఫంక్షన్ అఫ్ మ్యూజిక్" 1857]</ref>

స్పెన్సర్ యొక్క చివరి సంవత్సరాలు అతని ఆరంభ ఆశావాదం కుప్పకూలిపోవటంచే వర్గీకరించబడినాయి, దీనిని భవిష్య మానవజాతిని ఊహించే నిరాశావాదంతో స్థానభ్రంశం అయ్యింది. అయినప్పటికీ, అతను తన ప్రయత్నాలను చాలా వరకూ అతని వాదనలను తిరిగి అమలుచేయటం కొరకు  మరియు జోక్యం చేసుకోకుండా ఉండే అతని స్మారకమైన సిద్ధాంతంను ఆపటానికి వెచ్చించాడు.

==నాస్తికమత సిద్ధాంతం==
విక్టోరియన్లలో ఉన్న స్పెన్సర్ యొక్క ఖ్యాతి అతని  నాస్తిక సిద్ధాంతంకు చాలా వరకూ ఋణపడి ఉంది. 'దైవభక్తిలేని గౌరవం'గా ప్రాతినిధ్యం కల మతధర్మశాస్త్రంను అతను తిరస్కరించాడు. సంప్రదాయ మతం యొక్క అతని నిరాకరణ నుండి అతను చాలా అపకీర్తిని సంపాదించాడు మరియు తరచుగా నాస్తికమతం మరియు భౌతికవాదంను మిషగా సూచించటాన్ని కొంతమంది మతసంబంధ ఆలోచనాపరులు ఖండించారు. అయినప్పటికీ,  హక్స్‌లే వలే కాకుండా ‘విశ్వాసం యొక్క క్షమించలేని పాపం’ (అడ్రియన్ డెస్మండ్స్ పదసమూహంలో) వద్ద వారి నాస్తిక సిద్ధాంతం సైనిక మతంగా నిర్దేశింపబడింది, విజ్ఞానశాస్త్రం పేరిట మతాన్ని తక్కువగా అంచనా వేయదలచుకోలేదని, కానీ రెండింటి యొక్క రాజీ చేయాలని స్పెన్సర్ ఒత్తిడి చేశాడు.

మతసంబంధ నమ్మకం లేదా విజ్ఞానశాస్త్రం నుండి ఆరంభించి, మనం చివరికి నిర్దిష్టమైన ఆవశ్యకమైనవాటిని కానీ నిజానికి భావింపశక్యంకాని తలంపులను ఆమోదించటానికి అలవాటుపడ్డామని స్పెన్సర్ వాదించాడు. సృష్టికర్తతో లేదా మూలం గురించి మనం ఆందోళనను కలిగి ఉండి మన అనుభవాల యొక్క సిద్ధాంతంను అది దాచి ఉంచితే, మనం దాని యొక్క భావనను దేనిని ఆకృతి చేయలేము. అందుచే, మతము మరియు విజ్ఞానశాస్త్రం రెండూ కూడా, సాపేక్షమైన జ్ఞానాన్ని మాత్రం మానవుడు అర్థం చేసుకోగలడనే ఉచ్ఛమైన వాస్తవాన్ని అంగీకరిస్తాయని స్పెన్సర్ తుది పలుకులు పలికాడు. మానవుని మనస్సు యొక్క స్వాభావికమైన పరిమితులను అంగీకరించటం వలన సిద్ధాంతం యొక్క జ్ఞానాన్ని పొందే అవకాశం ఉంటుంది కానీ సిద్ధాంతంలో దాగిఉన్న వాస్తవాన్ని('సందేహంలేని')  కాదు. అందుచే మతము మరియు శాస్త్రం రెంటినీ అన్ని వాస్తవాల యొక్క అత్యంత నిర్దిష్టమైనవిగా గుర్తించబడింది, విశ్వం మనకు ప్రత్యక్షంగా చూపే ఈ శక్తి పూర్తిగా అన్వయించలేనిది .' ఈ అప్రమత్తతను 'గ్రహింపలేనిదిగా' అతను పిలిచాడు మరియు గ్రహింపలేనివాటిని ఆరాధించటాన్ని అనుకూలమైన విశ్వాసంను కలిగి ఉండటంగా, మరియు సంప్రదాయ విశ్వాసంకు ఇది ప్రత్యామ్నాయంగా పేర్కొన్నాడు. నిజానికి మత పరిణామంలో అత్యున్నమైన దశను గ్రహింపలేనివి సూచిస్తాయని, దానియొక్క చివరి ఆంత్రోపోమోర్ఫిక్ చిహ్నాల యొక్క అంతిమ తొలగింపుగా  అతను భావించాడు.

==రాజకీయ ఉద్దేశ్యాలు==
[[File:Herbert Spencer by John Bagnold Burgess.jpg|right|thumb| జాన్ బగ్నోల్ద్ బర్గేస్స్ చే హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ చిత్రం, 1871-1872]]
21వ శతాబ్దం వ్యాప్తిలో స్పెన్సీరియన్ అభిప్రాయాలను అతని రాజకీయ సిద్ధాంతాల నుండి మరియు 19వ శతాబ్దపు చివరలో  సంస్కరణల ఉద్యమాల మీద జరిగిన గుర్తుండిపోయే దాడుల నుండి పొందబడినాయి. అతనిని స్వేచ్ఛావాదులు మరియు అరాజక-పెట్టుబడీదారీ విధానం అతనిని సూచకుడిగా వాదించాయి.<ref>[http://mises.org/journals/lar/pdfs/2_2/2_2_9.pdf ]</ref> ఆర్థికవేత్త ముర్రే రోత్‌బార్డ్ ''సోషల్ స్టాటిక్స్'' ‌ను "ఎన్నడూ వ్రాయబడని స్వేచ్ఛావాద రాజకీయ తత్వశాస్త్రం యొక్క అతిగొప్ప కృషిగా" పిలవబడింది.<ref>డోహర్తి, బ్రియాన్, ''రాడికల్స్ ఫర్ కాపిటలిజం: ఏ ఫ్రీ వీలింగ్ హిస్టరీ అఫ్ ది  మోడరన్  అమెరికన్ లిబర్టరైన్ మూమెంట్'' , పేజి. 246</ref> స్పెన్సర్ వాదిస్తూ రాష్ట్రం ఒక "అత్యవసరమైన" సంస్థకాదని మరియు రాష్ట్రం యొక్క నిర్బంధకరమైన రీతులను స్వయంసేవా మార్కెట్ సంస్థగా "నాశనం" చేస్తుందని వాదించాడు.<ref>స్ట్రింగ్హం, ఎడ్వార్డ్. [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1768172 ''అనార్కి అండ్ ది లా.'' ] ట్రాన్సాక్షన్ పబ్లిషర్స్, 2007. పే. 387</ref> వ్యక్తి "రాష్ట్రాన్ని మరచిపోయే హక్కు"ను కలిగి ఉంటాడని వాదించాడు.<ref>స్ట్రింగ్హం, ఎడ్వార్డ్. [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1768172 ''అనార్కి అండ్ ది లా.'' ] ట్రాన్సాక్షన్ పబ్లిషర్స్, 2007. పే. 388</ref> ఈ ఆలోచన ఫలితంగా, స్పెన్సర్ [[దేశభక్తి|దేశభక్తి]]ని కఠినంగా విమర్శించాడు. రెండవ ఆఫ్ఘాన్ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటీష్ బలగాలు ప్రమాదంలో ఉన్నాయనే దానికి సమాధానం ఇస్తూ: "వ్యక్తులు ఆదేశం మేరకు ఇతరులను కాల్చి చంపాలని నియమించుకున్నప్పుడు, న్యాయం కోసం కాకుండా వారి అవసరం కొరకు చేయమన్నప్పుడు, వారిని వారు కాల్చుకున్న నేనేమీ పట్టించుకోను" అని తెలిపాడు.<ref>[http://books.google.com/books?id=zBQRAAAAYAAJ&amp;pg=PA126&amp;dq=+When+men+hire+themselves+out+to+shoot+other+men+to+order,+asking+nothing+about+the+justice+of+their+cause,+I+don+t+care+if+they+are+shot+themselves.+&amp;ie=ISO-8859-1&amp;output=html హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్, ''ఫాక్ట్స్ అండ్ కమెంట్స్'' ], పేజి. 126</ref>

విక్టోరియన్ బ్రిటన్ చివరి భాగంలో రాజకీయాలను స్పెన్సర్ ఇష్టపడలేదు మరియు ఐరోపా ఇంకా అమెరికాలోని వ్యక్తులు మరియు సంప్రదాయవాదులకు అతని వాదనలలో బలమైన అంశాలను అందించడంతో 21వ శతాబ్దంలో కూడా అవి ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. ‘దేర్ ఈజ్ నో ఆల్టర్నేటివ్’ (TINA) అనే భావాన్ని ప్రధానమంత్రి మార్గరెట్ థాచర్ ప్రజాదరణ పొందేట్టు చేశారు, స్పెన్సర్‌చే దానియొక్క నొక్కివక్కాళించిన వాడకాన్ని గుర్తించబడింది.<ref>''సోషల్ స్టా టిక్స్''  (1851), పేజిలు 42, 307.</ref>

1880ల నాటికి అతను బహిరంగంగా "ది న్యూ టార్యిజం"నిందించారు (అది (ఉదారవాద పార్టీ)లిబరల్ పార్టీ యొక్క "సాంఘిక సంస్కరణవాది విభాగం" - ఈ విభాగం కొంతవరకు ప్రధానమంత్రి విల్లియం ఇవార్ట్ గ్లాడ్‌స్టోన్‌కు ప్రతికూలంగా ఉంది, లిబరల్ పార్టీ యొక్క ఈ విభాగంను కంజర్వేటివ్ పార్టీ ప్రధానమంత్రి బెంజమిన్ డిస్రేలీ వంటి వ్యక్తుల జోక్యం చేసుకునే "టార్యిజం" తో పోల్చబడింది). ''ది మాన్ వర్సెస్ ది స్టేట్''  (1884)లో,<ref> రాజ్యాంగ సమాజంలో [http://www.constitution.org/hs/manvssta.htm ది మ్యాన్ వెర్సస్ ది స్టేట్, 1884]   </ref> అతను గ్లాడ్ స్టోన్ ను మరియు లిబరల్ పార్టీని వాటి యొక్క ఉద్దేశ్యంను కోల్పోయినందుకు (వారు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను రక్షిస్తున్నారని అతను తెలిపాడు) మరియు పితృస్వామిక సాంఘిక శాసనంను ప్రోత్సహించినందుకు దాడి చేశాడు(గ్లాడ్‌స్టోన్ తనకుతానుగా "నిర్మాణం" అనేది ఆధునిక లిబరల్ పార్టీలో ఒక అంశంగా ఉందని తెలిపాడు, మరియు దానిని అతను వ్యతిరేకించాడు). స్పెన్సర్ ఐరిష్ భూ సంస్కరణలను, నిర్భంధ విద్య, పనిచేసే ప్రదేశాలలో భద్రతను నిబంధనగా చేసే చట్టాలు, చట్టాల నిషేధం మరియు పరిమితత్వం, పన్నుల నిధులతో ఉన్న గ్రంథాలయాలు మరియు సంక్షేమ సంస్కరణలను బహిరంగంగా నిందించాడు. ఆయన ప్రధాన అభ్యంతరాలు మూడు భాగాలుగా ఉన్నాయి: ప్రభుత్వం యొక్క నిర్భంధకరమైన అధికారాల వాడకం, స్వయంసేవ స్వీయ-అభివృద్ధి మరియు "జీవన నియమాల" యొక్క నిరాకరణ ఉన్నాయి. అతను మాట్లాడుతూ సంస్కరణలు "సాంఘికవాదం"కు సమానంగా ఉన్నాయి, మానవ స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తూ "బానిసత్వం" వలెనే ఉందని తెలిపారు. సామ్రాజ్య విస్తరణ మరియు గ్రామాల యొక్క అనుబంధాల కొరకు విస్తరించిన ఉత్సాహంను స్పెన్సర్ తీవ్రంగా దాడిచేశాడు,  ‘సైనిక’ నుండి ‘పారిశ్రామిక’ సమాజాలు మరియు రాష్ట్రాల నుండి పరిణామాత్మక అభివృద్ధి గురించి అతను ఊహించిన దానినంతా ధ్వంసం చేయబడింది.<ref>రోనాల్డ్ F. కూని, "హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్: అపోస్టిల్ అఫ్ లిబర్టి" ''ఫ్రీమ్యాన్''  (జన 1973] [http://www.thefreemanonline.org/featured/herbert-spencer-apostle-of-liberty/ ఆన్ లైన్]</ref>

ఫ్రెడ్రిచ్ హేక్ వంటివారు స్వేచ్ఛావాదుల యొక్క విశ్లేషణాత్మక తీరులను ముఖ్యంగా అతని "సమాన స్వేచ్ఛ యొక్క చట్టం"ను స్పెన్సర్ ఊహించారు, ఊహించబడిన జ్ఞానంకున్న పరిమితుల మీద అతని పట్టుదల, నిరంతమైన సాంఘిక క్రమం మీద అతని నమూనా మరియు సమిష్టి సాంఘిక సంస్కరణల యొక్క "ఉద్దేశింపబడని ఫలితాల" గురించి అతని హెచ్చరికలు ఉన్నాయి.<ref>క్రిస్ మాథ్యు స్క్యబర్ర, "లిబర్టరైనిజం", ''ఇంటర్నేషనల్  ఎన్సైక్లోపెడియా అఫ్ ఎకనామిక్  సోష్యోలజి,''  జెన్స్ బెకెర్ట్ మరియు మిలన్ జఫిరోవ్స్కి(2006) ఎడిట్ చేయబడినది, పేజి. 403-407 [http://www.nyu.edu/projects/sciabarra/essays/ieeslibertarianism.htm ఆన్ లైన్]</ref>

===సాంఘిక డార్వినిజం===
సమాజం యుక్తమై ఉండటం యొక్క కొనసాగింపు చట్టంకు అమలుచేయబడినందుకు సోషల్ డార్వినిస్ట్ నమూనాగా కొన్నిసార్లు స్పెన్సర్‌ను పొగడబడింది. మానవత్వంతో కూడిన ప్రేరేపణలను విరోధించవలసి ఉంది, ఎందుకంటే ప్రకృతి యొక్క నియమాలలో కల్పించుకోవటానికి దేనిని అనుమతించరాదు, ఇందులో జీవించటం కొరకు చేసే సాంఘిక పోరాటం కూడా ఉంది.

 JSTOR ఆంగ్ల భాషా దత్తాంశం యొక్క సమీక్ష ప్రకారం, "సోషల్ డార్వినిజం" అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా ఆంగ్ల భాషా శిక్షణా పత్రికలో, హార్వర్డ్ ఆర్థికనిపుణుడు ఫ్రాంక్ టౌసిగ్ సమీక్షించిన 1895 పుస్తకంలో ఉపయోగించబడింది(దీనిని గతంలో ఐరోపాలో 1877లో ఉపయోగించబడింది). 1931 పూర్వం ఈ పదాన్ని కేవలం 21 సార్లు ఉపయోగించబడిందని JSTOR దత్తాంశంలో సూచించింది. 1937లో లియో రోజిన్ చేసిన పుస్తక సమీక్షలో మొదిసారి స్పెన్సర్‌ను "సోషల్ డార్వినిజం"తో జతచేయబడినది. అయితే రిచర్డ్ హాఫ్ట్‌స్టాడ్టర్ ఈ పదం ప్రజాదరణ పొందుతుండటంతో సాధారణంగా దీనిని అతని పుస్తకం "సోషల్ డార్వినిజం ఇన్ అమెరికన్ లైఫ్"లో ఉపయోగించాడు, దీని గురించి ఆలోచనను హాఫ్ట్‌స్టాడ్టర్‌కు తల్కాట్ పార్సన్స్ అందించాడు. అతని అత్యంత ప్రభావవంతమైన పుస్తకం "ది స్ట్రక్చర్ ఆఫ్ సోషల్ ఆక్షన్" (1937)లో పార్సన్స్  "స్పెన్సర్ మరణించాడు" అని వ్రాసి మరియు చాలా అశ్రద్ధగా సాంఘిక డార్వినిజంను నిర్వచించాడు. "సాంఘిక డార్వినిజం యొక్క పార్సన్స్ విస్తారమైన నిర్వచనంలో సాంఘిక శాస్త్రాలలో జీవశాస్త్ర సంబంధమైన అభిప్రాయాలను ఉపయోగించిన ఎవరినైనా పొందుపరిచాడు మరియు స్పెన్సర్ మరియు (తక్కువ ప్రమాణంలో) సుమ్నెర్ [సోషల్ డార్వనిస్ట్ తరగతిలో]...చేర్చుకోవటంలో సహాయపడినాడు".(పైన పేర్కొన్న పరిచ్ఛేదంకు మూలంగా [http://www.geoffrey-hodgson.info/user/image/socialdarwinism.pdf ]) ఉంది.

1944లో హాఫ్‌స్టాడ్టర్ పుస్తకం ప్రచురణ అయిన తరువాత ఈ పద ప్రయోగం ఆకాశాన్ని తాకింది, మరియు సింథటిక్ ఫిలాసఫీ యొక్క అధికార భాగంగా ద్వితీయ సాహిత్యంలో హాఫ్‌స్టాడ్టర్‌ను తరచుగా ఉదహరించబడింది. ప్రిన్స్టన్ విశ్వవిద్యాలయంలోని ఆర్థికవేత్త టిమ్ లియోనార్డ్ ''ఆరిజన్స్ ఆఫ్ ది మిత్ ఆఫ్ సోషల్ డార్వినిజం''  శీర్షికలో స్పెన్సర్ యొక్క హాఫ్‌స్టాడ్టర్ అందించిన ప్రభావవంతమైన వర్గీకరణ దోషంతో కూడుకున్నదని తెలిపాడు.<ref>http://www.princeton.edu/~tleonard/papers/myth.pdf</ref> లియోనార్డ్ సూచిస్తూ స్థిరమైన పునరావృతంతో హాఫ్‌స్టాడ్టర్ యొక్క స్పెన్సర్ ప్రాణం పోసుకున్నాడని సూచించాడు, అతని అభిప్రాయాలు మరియు వాదనలను అదే కొద్ది పరిచ్ఛేదనలతో ప్రతిబింబించబడ్డాయి, సాధారణంగా మూలం నుండి కాకుండా హాఫ్‌స్టాడ్టర్ యొక్క ఎంపికకాబడిన అనుకరణల నుండి తీసుకోబడింది. పురుషులలోని పోటీలో స్పెన్సర్ "సర్వైవల్ ఆఫ్ ది ఫిట్టెస్ట్"కు సలహాను అందించాడు, స్పెన్సర్‌ను సాంఘిక ''డార్వినిస్ట్''  గా పిలవటం అసమంజసంగా ఉందని లియోనార్డ్ నొక్కివక్కాళించాడు, ఎందుకంటే అతని వాస్తవంగా ''లమార్కియన్''  అభిప్రాయాలను ప్రదర్శించాడు: స్వయంసేవ ప్రయత్నం ద్వారా తల్లితండ్రులు లక్షణాలుగా సంపాదించుకుంటారని మరియు వాటిని వారి సంతతికి అందించబడతాయి.

స్పెన్సర్ ఒక సాంఘిక డార్వినిస్ట్‌గా ఉన్న వాదన దాని మూలాన్ని పోటీ కొరకు ఉన్న అతని మద్ధతు యొక్క దోషపూరితమైన అర్థంలో కలిగి ఉండవచ్చు. జీవశాస్త్రంలో వివిధ ప్రాణుల యొక్క పోటీ జాతులు లేదా ప్రాణి యొక్క మరణంలో సంభవిస్తుంది, ఆర్థికవేత్తలచే ఉపయోగించబడినది స్పెన్సర్ సూచించిన పోటీ రకానికి ఫలితంగా ఉంది, ఇక్కడ పోటీలో ఉన్న వ్యక్తులు లేదా సంస్థలు సమాజం యొక్క మిగిలిన భాగపు శ్రేయస్సును మెరుగుపరుస్తుంది. అంతేకాకుండా, స్పెన్సర్ స్వయంసేవా సంఘాలను నమ్మడం వల్ల దానధర్మాలను మరియు పరోపకారంను అనుకూలమైన దృష్టితో చూశాడు.

==సాధారణ ప్రభావం==
[[File:Herbert Spencer by John McLure Hamilton.jpg|right|thumb|జాన్ మక్ లుర్ హామిల్టన్ చే హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్  చిత్రం, సిర్క 1895]]
చాలామంది తత్వశాస్త్రవేత్తలు వారి వృత్తిపరమైన సహచరుల శిక్షణా సంస్థల వెలుపల ప్రజాదరణను సాధించటంలో విఫలమయినప్పటికీ, 1870లు మరియు 1880ల నాటికి స్పెన్సర్ అసమానమైన ప్రజాదరణను అతని విక్రయాల సూచన ప్రకారం సాధించాడు. అతని జీవితకాలంలో అతను వ్రాసిన వ్రాతల యొక్క మిలియన్ల ప్రతులను విక్రయించిన, చరిత్రలో బహుశా మొట్టమొదటి తత్వవేత్తగా ఉన్నాడు. సంయుక్త రాష్ట్రాలలో, దొంగతనంగా ప్రచురించే ప్రచురణలు ఇంకనూ సాధారణంగా ఉన్నప్పటికీ, అతనితో ఒప్పందం చేసుకున్న ప్రచురణకర్త ఆపిల్టన్ 368,755 ప్రతులను 1860 మరియు 1903 మధ్యకాలంలో విక్రయించాడు. ఈ సంఖ్య అతని స్వస్థలమైన బ్రిటన్ లోని సంఖ్యతో పెద్ద వ్యత్యాసంను కలిగి లేదు మరియు ప్రపంచంలోని మిగిలిన భాగాలలోని ప్రచురణలను ఈ మిలియన్ల సంఖ్యకు జోడిస్తే అది సాంప్రదాయపక్ష అంచనా వలే గోచరిస్తుంది. విల్లియం జేమ్స్ వ్యాఖ్యానిస్తూ, స్పెన్సర్ "ఊహను విశపరచాడు మరియు అనేకమంది భౌతిక మరియు రసాయన శాస్త్రజ్ఞులు మరియు సాధారణంగా యోచనాపరులైన అనాగరికుల యొక్క లెక్కింపలేని వాద్యులు, ఇంజనీర్లు మరియు న్యాయవాదుల యొక్క ప్రయోగాత్మకంకాని మనస్సును స్వేచ్ఛగా ఉంచుతుంది" <ref>జేమ్స్, విలియం. "హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్". ''ది అట్లాంటిక్ మంత్లి'' , సం. XCIV (1904), పే. 104.</ref>అని తెలిపాడు. ప్రావీణ్యంను కలిగి ఉన్న పనిచేసే వర్గంలో తయారుగా ఉన్న ప్రేక్షకులను వ్యక్తిగత స్వీయ-అభివృద్ధిని అతని ఆలోచన యొక్క కోణమును ఒత్తి పలికింది.

ఉద్దేశ్యాలను అమలుచేసే నాయకుల మీద కూడా స్పెన్సర్ యొక్క ప్రభావం తీవ్రంగా ఉంది, అయినప్పటికీ దీనిని అధికంగా అతని ఉద్దేశ్యాలకు వారి ప్రతిచర్యగా మరియు నిరాకరణగా ప్రదర్శించటమైనది. అతని అమెరికన్ అనుచరుడు జాన్ ఫిస్కే గమనించిన దాని ప్రకారం, స్పెన్సర్ యొక్క అభిప్రాయాలు విక్టోరియన్ ఆలోచన యొక్క "మొత్తం పడుగులో నుండి వెళ్ళే నూలు వలే" ఉన్నాయని అభిప్రాయపడ్డారు.<ref>కోటెడ్ ఇన్ అఫ్ఫెర్, జాన్ (2000), ''హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్: క్రిటికల్ అస్సెస్మెంట్స్'' , పే. 612. టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్. ISBN 0-226-68464-4.</ref> వైవిధ్యమైన ఆలోచనాపరులు హెన్రీ సిడ్గ్‌విక్, T.H. గ్రీన్, G.E. మూరే, విల్లియం జేమ్స్, హెన్రీ బెర్గ్సన్ మరియు ఎమిలి డర్కీమ్ వారి అభిప్రాయాలను అతని దానితో సంబంధం ఉండేట్టు నిర్వచించారు. డర్కీమ్ యొక్క ''డివిజన్ ఆఫ్ లేబర్ ఇన్ సొసైటీ'' లో చాలాభాగం స్పెన్సర్‌తో చేసిన చర్చ యొక్క విస్తరణగా ఉంది, చాలా మంది వ్యాఖ్యాతలు ఇప్పడు అంగీకరించే అతని సాంఘికశాస్త్రంను డర్కీమ్ అతని రచనలో అరువుగా వాడుకున్నాడు.<ref>రాబర్ట్  G. పెర్రిన్, "ఎమిలి డర్ఖెంస్ డివిషన్ అఫ్ లేబర్ అండ్ ది షాడొ అఫ్ హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్," ''సోష్యోలాజికల్ క్వార్టర్లి''  36#4 పేజీలు 791-808</ref> 1863-తిరుగుబాటు [[పోలాండ్|పోలాండ్]] అనంతరం, స్పెన్సర్ యొక్క అనేక అభిప్రాయాలు ప్రాబల్యంలో ఉన్న "పోలిష్ ప్రత్యక్షాత్మకదర్శనం" సిద్ధాంతంకు అభిన్నమై ఉన్నాయి,. ఆ కాలంలోని ప్రధాన పోలిష్ రచయిత బోలెస్లా ప్రుస్ , సమాజంను-ఒక-ప్రాణిగా భావించే స్పెన్సర్ యొక్క రూపకాలంకారంను అవలంబించాడు, అతని 1884 కథ  "మోల్డ్ ఆఫ్ ది ఎర్త్"లో అసాధారణమైన పద్యాత్మకమైన ప్రదర్శనను అందించారు మరియు ఈ భావనను అతని విశ్వవ్యాప్తమైన నవల ''ఫారో''  (1895) యొక్క పరిచయంలో అందించారు.

20వ శతాబ్ద ఆరంభం స్పెన్సర్‌కు ప్రతికూలమయ్యింది. అతను మరణించిన వెనువెంటనే అతని తత్వసంబంధమైన ప్రజాదరణ అడుగంటింది. అతను మరణించిన అర్థ-శతాబ్దం తరువాత అతను చేసిన కృషిని "తత్వశాస్త్రం యొక్క వికటకవిత్వం"గా తోసిపుచ్చబడింది,<ref>హిమ్మల్ఫర్బ్, గేర్త్ర్యుడ్  (1968). ''డార్విన్ అండ్ ది డార్వినియాన్  రివల్యుషన్'' , పే. 222. రిచార్డ్స్ చే వాక్య, రాబర్ట్ J. (1989), ''డార్విన్ అండ్ ది ఎమర్జెన్స్ of ఇవల్యుష్ణరి థీరీస్ అఫ్ మైండ్ అండ్ బిహేవ్యర్'' , పే. 243. చికాగో విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ. ISBN 0-226-68464-4.</ref> మరియు చరిత్రకారుడు రిచర్డ్ హాఫ్‌స్టాడ్టర్ అతనిని "గృహములో తయారయిన మేధ యొక్క సైద్ధాంతికమైన భౌతికవేత్తగా మరియు అభివృద్ధిలేని అజ్ఞాని యొక్క గురువుగా" పిలిచారు.<ref>హోఫ్స్టాడ్టెర్, రిచార్డ్ (1992). ''సోషల్ డార్వినిజం ఇన్ అమెరికన్ థాట్'' , పే. 32. బీకాన్ ముద్రణ. ISBN 0-226-68464-4.</ref> అయినప్పటికీ, స్పెన్సర్ యొక్క దృక్పథం విక్టోరియన్ యుగంలో బాగా లోతుగా చొచ్చుకొనిపోవటం వలన పూర్తిగా అదృశ్యం అవ్వలేదు. 20వ శతాబ్దం చివరలో, చాలా వరకూ అనుకూలమైన అంచనాలు గోచరించాయి.<ref>ఫ్రాన్సిస్ చూడుము(2007)</ref> అతని 1955లోని పుస్తకం "సోషల్ డార్వినిజం ఇన్ అమెరికన్ థాట్"లో హాఫ్‌స్టాడ్టర్ వ్యాఖ్యానిస్తూ స్పెన్సర్ యొక్క అభిప్రాయాలు ఆండ్రూ కార్నేగీ మరియు విల్లియం గ్రహం సమ్మర్స్ యొక్క పెట్టుబడిదారీ విధానం యొక్క భావనలకు స్ఫూర్తిని ఇచ్చాయని తెలిపారు. ([http://plato.stanford.edu/entries/spencer/. ])</ref>

===రాజకీయ ప్రభావం===
సాంఘిక డార్వినిస్ట్‌గా అతను ఖ్యాతిని గడించినప్పటికీ, స్పెన్సర్ యొక్క రాజకీయ యోచన బహుళ అన్వయింపులకు బహిర్గతమైనది. వ్యక్తులు వారి అదృష్టానికి మార్గదర్శకులుగా నమ్మేవారికి, ఇతరుల విషయాలలో తలదూర్చే స్థితి నుండి కల్పించుకోవటాన్ని లేకుండా ఓర్చుకునేవారికి మరియు సాంఘిక అభివృద్ధికి శక్తివంతమైన కేంద్ర అధికారం కావాలని నమ్మేవారికి అతని రాజకీయ తత్వశాస్త్రం స్ఫూర్తిని అందించింది.  ''లోచ్నెర్ v. న్యూ యార్క్''  లో సంయుక్త రాష్ట్రాల ఉచ్ఛ న్యాయస్థానం యొక్క సంప్రదాయ న్యాయాలు స్పెన్సర్ యొక్క వ్రాతల నుండి స్ఫూర్తిని పొందింది, ఈ చట్టం ఒప్పందపు స్వేచ్ఛను పరిమితం చేసిందనే కారణంగా న్యూయార్క్ చట్టాన్ని వ్యతిరేకించటం వలన, ఒక వారంలో రొట్టెలు కాల్చేవాడి పని గంటలను పరిమితం చేయబడింది.  "ఒప్పందపు స్వేచ్ఛా హక్కు" పధ్నాల్గవ సవరణ యొక్క పక్షపాతంలేని సవరింపులో పరిపూర్ణంగా ఉందని చాలామంది వ్యతిరేకంగా వాదించిన దాని గురించి ఆలివర్ వెండెల్ హోమ్స్ Jr. వ్రాస్తూ: "పధ్నాల్గవ సవరింపు Mr. హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ యొక్క సాంఘిక గణాంకాలను న్యాయ చట్టంగా చేయదు" అని తెలిపారు. స్పెన్సర్ సగం-అరాజకుడిగా అలానే బహిరంగమైన అరాజకుడిగా వర్ణించబడినాడు. మార్క్స్‌సిస్ట్ సిద్ధాంతి జార్జి ప్లెకనోవ్ అతని 1909 పుస్తకం ''[http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/anarch/index.htm అనార్కిజం అండ్ సోషలిజం]'' లో స్పెన్సర్‌ను  "సంప్రదాయ అరాజకుడుగా" పిలిచాడు.<ref>ప్లెఖానోవ్, జార్జిల్ వాలెన్టినోవిచ్ (1912), ట్రాన్స్. అవలింగ్, ఎలానోర్ మాక్ష్. ''అనార్చిసం అండ్ సోషలిజం'' , పే. 143. చికాగో: చార్లెస్ H. కేర్ర్ &amp; కంపెని. ([http://www.marxists.org/archive/plekhanov/1895/anarch/ch09.htm ఇక్కడ చూడుము.])</ref>

స్పెన్సర్ యొక్క అభిప్రాయాలు చైనా మరియు [[జపాన్|జపాన్]]‌లో అత్యధిక ప్రభావాన్ని చూపాయి ఎందుకంటే పాశ్చాత్య అధికారాలతో పోటీ పడటానికి శక్తివంతమైన దేశ-రాష్ట్రాన్ని స్థాపించాలనే సంస్కరణకర్తలకు ఆయన హెచ్చరికను అందించారు. ఆయన ఆలోచనను చైనా విద్వాంసుడు యెన్ ఫుచే ప్రవేశపెట్టబడినది, కింగ్ రాష్ట్రం యొక్క సంస్కరణ కొరకు ఆజ్ఞలుగా అతని వ్రాతలను భావించాడు.<ref>స్చ్వర్త్జ్, బెంజమిన్ ''ఇన్ సర్చ్అఫ్ వేల్త్ అండ్ పవర్''  (ది బెల్క్నప్ ప్రెస్ అఫ్ హార్వర్డ్ యునివర్సిటీ  ప్రెస్,  కేంబ్రిడ్జ్ మస్సచుసేట్ట్స్, 1964).</ref> జపనీయుల వెస్టర్నైజర్ టొకుటోమీ సోహోను కూడా స్పెన్సర్ ప్రభావితం చేశాడు,  "సైనిక సమాజం" నుండి ఒక "పారిశ్రామిక సమాజం"గా మారే అంచున జపాన్ ఉందని మరియు వేగవంతంగా జపనీయుల ఆచారాలను వీడనాడి పాశ్చాత్య నీతులను మరియు శిక్షణలను నేర్చుకోవాలనే అవసరం ఉందని భావించాడు.<ref>పైల్, కెన్నెత్ ''ది న్యూ జెనరేషన్ ఇన్ మీజి జపాన్''  (స్టాన్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, స్టాన్ఫోర్డ్, కాలిఫోర్నియా, 1969)</ref> అతను కనెకో కెంటారోతో కూడా ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు సాగించాడు, అతనిని సామ్రాజ్యవాదం యొక్క ప్రమాదాల గురించి హెచ్చరించాడు.<ref>స్పెన్సర్ టుకనేకో కేంటారో, 26 ఆగష్టు 1892 ''ది లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ అఫ్ హెర్బర్ట్  స్పెన్సర్''  ed. డేవిడ్ డంకన్, 1908 పే  296.</ref> సావర్కర్ అతని ''ఇన్‌సైడ్ ది ఎనిమీ కాంప్'' ‌లో స్పెన్సర్ కృషిలను చదవటం మీద అతనికున్న గొప్ప ఆసక్తిని గురించి మరియు వాటిని [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]]లోకి అనువాదం చేయటం, వాటి ప్రభావం [[బాలగంగాధర తిలక్|తిలక్]] మరియు అగర్కర్ ఇష్టాల మీద పడటం జరిగింది, ఆప్యాయకరమైన ముద్దుపేరు [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్ర]] - హర్భాట్ పెండ్సేను అతనికి ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite book
 | last =Savarkar
 | first =Vinayak Damodar
 | authorlink =
 | coauthors =
 | title =Inside the Enemy Camp
 | publisher =
 | date =
 | location =
 | page =35
 | url =http://www.savarkar.org/en/armed-struggle/inside-enemy-camp
 | doi =
 | id =
 | isbn = }}</ref>

===సాహిత్యం మీద ప్రభావం===
సాహిత్యం మరియు అలంకార శాస్త్రం మీద కూడా గొప్ప ప్రభావంను స్పెన్సర్ ప్రదర్శించారు. 1852లోని అతని వ్యాసం “ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ స్టైల్”, లేఖనంకు లాంఛనప్రాయమైన విధానాల యొక్క పురోగమిస్తున్న శైలిని అన్వేషించింది. ఆంగ్ల వాక్యం యొక్క పదాల యుక్తమైన స్థానం మరియు క్రమం మీద అత్యధికంగా దృష్టిని కేంద్రీకరించి అతను ప్రభావవంతమైన సమాసరచన కొరకు ఒక సలహా గ్రంథంను ఏర్పరచాడు. స్పెన్సర్ యొక్క లక్ష్యంలో గద్య లేఖనంను వీలయినంత వరకు "సంఘర్షణ మరియు జడత్వం" నుండి స్వేచ్ఛ కావించాలని, తద్వారా ఉచితమైన సందర్భం మరియు వాక్యార్థం గురించి ఉన్న ఒత్తిడితోటి యోచనలచే పాఠకుడు నిదానించడు. స్పెన్సర్ వాదన ప్రకారం ఆదర్శవంతమైన రచయిత పాఠకుడు "అతి తక్కువ మానసిక ప్రయత్నంచే తెలుసుకోగలిగే విధంగా ఉద్దేశ్యాలను ప్రదర్శించాలని" తెలిపాడు.

అర్థాన్ని ఎంత సమయస్ఫూర్తిగా అందిస్తే అంత త్వరితంగా రచయిత అత్యంత శక్యమైన [[సమాచార మార్పిడి|ప్రసారక]] [[wikt:efficiency|దక్షత]]ను సాధిస్తాడు. స్పెన్సర్ ప్రకారం దీనిని వాక్యం యొక్క కర్త ముందు అన్ని గౌణోపవాక్యాలు, కారకాలు మరియు పదబంధాలను ఉంచటం ద్వారా సాధించవచ్చు, అందుచే పాఠకులు ఈ కర్తను చేరినప్పుడు, దానియొక్క ప్రాముఖ్యతను సంపూర్ణంగా పొందడానికి కావలసిన మొత్తం సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటారు. అయితే ఇతర రంగాల అతను కృషిల కన్నా, అలంకారశాస్త్రం రంగం మీద “ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ స్టైల్” ప్రభావం చాలా వెనకబడి ఉంది, స్పెన్సర్  అలంకారశాస్త్రం యొక్క లాంఛనప్రాయమైన అభిప్రాయాలకు స్పెన్సర్ ప్రామాణికమైన సహకారాన్ని అందించారు.

స్పెన్సర్ సాహిత్యం మీద కూడా ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నారు, అనేకమంది నవలా రచయితలు మరియు  సంక్షిప్త కథా రచయితలు అతని అభిప్రాయాలను వారి రచనలలో చర్చించారు. జార్జ్ ఇలియట్, [[లియో టాల్‌స్టాయ్|లియో టాల్‌స్టాయ్]], థామస్ హార్డీ, బోలెస్లా ప్రూస్, అబ్రహం కాహన్, D. H.లారెన్స్, మచాడో డె అసిస్, రిచర్డ్ ఆస్టిన్ ఫ్రీమన్ మరియు జార్జ్ లూయిస్ బోర్జెస్ అందరూ స్పెన్సర్‌ను సూచించారు. ఆర్నోల్డ్ బెనెట్  [http://praxeology.net/HS-SP.htm#firstprinciples ''ఫస్ట్ ప్రిన్సిపుల్స్'' ]‌ను విపరీతంగా పొగిడాడు మరియు బెనెట్ మీద పడ్డ దాని ప్రభావాన్ని అతని అనేక నవలలో కనుగొనవచ్చును. జాక్ లండన్ చివరికి ''మార్టిన్ ఎడెన్''  అనే పట్టుదలకల స్పెన్సర్ వంటి ఒక పాత్రను కూడా ఏర్పరచాడు. [[అంటోన్ చెకోవ్|ఆంటన్ చెకోవ్]] నాటకం ది త్రీ సిస్టర్స్ లోని పాత్ర "వెర్షినిన్" స్పెన్సర్‌కు అంకితం ఇవ్వబడిందని సూచించబడింది. H.G. వెల్స్ అతని సంక్షిప్త నవలా రచన ''[[ది టైం మెషీన్|ది టైం మెషిన్]]'' ‌లో స్పెన్సర్ యొక్క ఆలోచనలను వికరణములుగా ఉపయోగించాడు, రెండు [[జాతి|తెగల]]లో మానవుని పరిణామంను వివరించటానికి వినియోగించబడింది. అతని శైలి విభిన్నమైనదిగా ప్రదర్శిస్తూ, ఇది బహుశా స్పెన్సర్ యొక్క నమ్మకాలు మరియు లేఖనాల ప్రభావానికి ఒక ఉత్తమమైన ప్రామాణ్యంగా ఉంది. సమాజాల యొక్క అంతర్గత కార్యకలాపాలను ఆకృతిచేసే పాలకులనే కాకుండా ఆ సమాజాల యొక్క ఆదర్శాలను మరియు విశ్వాసాలను ఆకృతి చేయటానికి సహాయపడే కళాకారులను కూడా అతను ప్రభావితం చేశాడు.

==ప్రాథమిక మూలాలు==
* [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&amp;database=ChoiceArchive&amp;search=IN=MS791 యూనివర్శిటీ ఆఫ్ లండన్, సెనేట్ హౌస్ లైబ్రరీలో హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ యొక్క అధ్యయన ఫలితాలు]
* [http://oll.libertyfund.org/Home3/Author.php?recordID=0236 స్పెన్సర్ యొక్క పుస్తకాలు చాలా వరకూ ఆన్‌లైన్‌లో లభ్యమవుతాయి]
* "ఆన్ ది ప్రోపర్ స్ఫియర్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్" (1842)
* [http://oll.libertyfund.org/?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=273 ''సోషల్ స్టాటిక్స్: ఆర్ ది కండిషన్స్ ఎస్సన్షియల్ టు హ్యూమన్ హాపీనెస్ స్పెసిఫైడ్, అండ్ ది ఫస్ట్ ఆఫ్ దెమ్ డెవలప్డ్'' ] (1851)
**  ''సోషల్ స్టాటిక్స్'' (p)[http://www.panarchy.org/spencer/ignore.state.1851.html  యొక్క మొదటి ప్రచురణలోని చాప్టర్ XIX  "ది రైట్ టు ఇగ్నోర్ ది స్టేట్"]
** ''సోషల్ స్టాటిక్స్: [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=96054973 అబ్రిడ్జ్‌డ్ అండ్ రివైజ్డ్]''  (1892)
* "అ థియరీ ఆఫ్ పాపులేషన్" (1852)
* [http://oll.libertyfund.org/?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Ftitle=1394 ''ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ సైకాలజీ'' ] (1855), మ౧దటి ప్రచురణను ఒక సంచికలో విడుదల చేశారు
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=98953755 ''ఎడ్యుకేషన్''  (1861)]
* ''[http://praxeology.net/HS-SP.htm సిస్టం ఆఫ్ సింథటిక్ ఫిలాసఫీ]',' పది సంపుటలలో అందించారు'' 
** ''[http://praxeology.net/HS-SP.htm#firstprinciples ఫస్ట్ ప్రిన్సిపుల్స్]''  ISBN 0-89875-795-9 (1862)
** ''ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ బయోలజీ''  రెండు సంపుటలలో విడుదల చేశారు (1864, 1867; పునఃపరీక్ష చేసి విస్తరింపచేయబడింది: 1898)
*** సంపుటి I — భాగం I: ''ది డేటా ఆఫ్ బయోలజీ'' ; భాగం II: ''ది ఇండక్షన్స్ ఆఫ్ బయోలజీ'' ; భాగం III: ''ది ఇవల్యూషన్ ఆఫ్ లైఫ్'' ; అనుబంధాలు
*** సంపుటి II — భాగం IV: ''మోర్ఫోలాజికల్ డెవలప్మెంట్'' ; భాగం V: ''ఫిజియలాజికల్ డెవలప్మెంట్'' ; భాగం VI: ''లాస్ ఆఫ్ మల్టిప్లికేషన్'' ; అనుబంధాలు
** ''ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ సైకాలజీ''  (1870, 1880) రెండు సంపుటలలో విడుదలైనది.
*** సంపుటి I — భాగం I:'' ది డేటా ఆఫ్ సైకాలజీ'' ; భాగం II: ''ది ఇండక్షన్స్ ఆఫ్ సైకాలజీ'' ; భాగం III: ''జనరల్ సింథసిస్'' ; భాగం IV: ''స్పెషల్ సింథసిస్'' ; భాగం V: ''ఫిజికల్ సింథసిస్'' ; సూచకం
*** సంపుటి II — భాగం VI: ''స్పెషల్ అనాలిసిస్'' ; భాగం VII: ''జనరల్ అనాలిసిస్'' ; భాగం VIII: ''కాంగ్రుటీస్'' ; భాగం IX: ''కొరలరీస్'' 
** ''ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ సోషియాలజీ'' , మూడు సంపుటలలో విడుదలైనది
*** సంపుటి I (1874–75; విశదీకరించబడింది 1876, 1885) — భాగం I: ''డేటా ఆఫ్ సోషియాలజీ'' ; భాగం II: ''ఇండక్షన్స్ ఆఫ్ సోషియాలజీ'' ; భాగం III: ''డొమెస్టిక్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్'' 
*** సంపుటి II — భాగం IV: ''సెర్మోనియల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్''  (1879); భాగం V: ''పొలిటికల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్''  (1882); భాగం VI [కొన్ని ప్రచురణలలో ముద్రించారు]: ''ఎక్లెసియాస్టికల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్''  (1885)
*** సంపుటి III — భాగం VI [ఇక్కడ కొన్ని ముద్రణలలో ప్రచురించబడింది]: ''ఎక్లెసియాస్టికల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్''  (1885); భాగం VII: ''ప్రొఫెషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్''  (1896); భాగం VIII: ''ఇండస్ట్రియల్ ఇన్స్టిట్యూషన్స్''  (1896); సూచనలు
** [http://oll.libertyfund.org/Texts/LFBooks/Spencer0236/PrinciplesEthics/HTMLs/0155-02_Pt05_Apps.html ''ది ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ ఎథిక్స్'' ] (1897) రెండు సంపుటలలో విడుదల చేశారు
*** సంపుటి I — భాగం I: ''[http://fair-use.org/herbert-spencer/data-of-ethics ది డేటా ఆఫ్ ఎథిక్స్]''  (1879); భాగం II: ''ది ఇండక్షన్స్ ఆఫ్ ఎథిక్స్''  (1892); భాగం III: ''ది ఎథిక్స్ ఆఫ్ ఇండివీడ్యువల్ లైఫ్''  (1892); సూచనలు
*** సంపుటి II — భాగం IV: ''ది ఎథిక్స్ ఆఫ్ సోషల్ లైఫ్: జస్టిస్''  (1891); భాగం V: ''ది ఎథిక్స్ ఆఫ్  సోషల్ లైఫ్: నెగటివ్ బెనిఫిసెన్స్''  (1892); భాగం VI: ''ది ఎథిక్స్ ఆఫ్ సోషల్ లైఫ్: పాజిటివ్ బెనిఫిసెన్స్''  (1892); అనుబంధాలు
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=96277756 ''ది స్టడీ ఆఫ్ సోషియాలజీ''  (1873, 1896)]
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=3559105 ''ఆన్ ఆటోబయోగ్రఫీ'' ] (1904) రెండు సంపుటలలో అందించారు

: మరియు చూడండి {{cite book | author = Spencer, Herbert | title = An Autobiography | year = 1904 | publisher = D. Appleton and Company | location = | url = http://books.google.com/books?id=gUozqCwTGkEC&printsec=frontcover&dq=herbert+spencer&as_brr=1#PPR3,M2 }}
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=7900182 v1 ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ ఆఫ్ హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''   డేవిడ్ డంకన్] (1908)
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=54665737 v2 ''లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ ఆఫ్ హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్''  డేవిడ్ డంకన్] (1908)
* ''డిస్క్రిప్టివ్ సోషియాలజీ; ఆర్ గ్రూప్స్ ఆఫ్ సోషియలాజికల్ ఫాక్ట్స్,''  భాగాలు 1-8, స్పెన్సర్ చే వర్గీకరించబడి మరియు క్రమంలో ఉంచబడింది, డేవిడ్ డంకన్, రిచర్డ్ స్చెప్పింగ్ మరియు జేమ్స్ కోలిర్ సంగ్రహించి క్లుప్తీకరించారు (లండన్, విల్లియమ్స్ &amp; నార్గేట్, 1873–1881).
వ్యాస సేకరణలు:
* ''Illustrations of Universal Progress: A Series of Discussions''  (1864, 1883)
* ''ది మాన్ వర్సెస్ ది స్టేట్''  (1884)
* ''వ్యాసాలు: సైంటిఫిక్, పొలిటికల్ మరియు స్పెక్యులేటివ్''  (1891), మూడు సంపుటలలో:
** సంపుటి I ( "ది డెవలప్మెంట్ హైపోథిసిస్," "ప్రోగ్రెస్: ఇట్స్ లా అండ్ కాజ్," "ది ఫాక్టర్స్ ఆఫ్ ఆర్గానిక్ ఇవల్యూషన్" అండ్ అదర్స్)
** సంపుటి II ("ది క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ ది సైన్సెస్", [http://www.gutenberg.org/dirs/etext04/8phil10.txt ''ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్ స్టైల్'' ] (1852), ది ఆరిజన్ అండ్ ఫంక్షన్ ఆఫ్ మ్యూజిక్," "ది ఫిజియాలజీ ఆఫ్ లాఫ్టర్," మరియు ఇతరమైనవి)
** సంపుటి III ("ది ఎథిక్స్ ఆఫ్ కాంట్", "స్టేట్ టాంపరింగ్స్ విత్ మనీ అండ్ బ్యాంక్స్", "స్పెషలైజ్డ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్", "ఫ్రమ్ ఫ్రీడం టు బాండేజ్", "ది అమెరికన్స్" మరియు ఇతరమైనవి)
* ''వేరియస్ ఫ్రాగ్మంట్స్''  (1897, 1900లో విశదీకరించబడింది)
* ''[http://praxeology.net/HS-FC.htm ఫాక్ట్స్ అండ్ కామెంట్స్]''  (1902)

==తత్వశాస్త్రవేత్తల గుణదోష పరీక్షలు==
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=99533534 ''హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్: ఆన్ ఎస్టిమేట్ అండ్ రివ్యూ'' ] (1904) జోసయ్య రాయైస్.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=14557498 ''లెక్చర్స్ ఆన్ ది ఎథిక్స్ ఆఫ్ T.H. గ్రీన్, Mr. హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ మరియు J. మార్టిన్యూ'' ] (1902) హెన్రీ సిడ్గ్విక్.
* [[s:Page:Popular Science Monthly Volume 44.djvu/874|''స్పెన్సర్-స్మాషింగ్ ఎట్ వాషింగ్టన్'' ]] (1894) లెస్టర్ F. వార్డ్.
* [http://www.grundskyld.dk/0-Perplexed.html ''అ పర్‌ప్లెక్స్డ్ ఫిలాసఫర్'' ] (1892)  హెన్రీ జార్జ్.
* [http://www.marxists.org/archive/lafargue/1884/06/herbert-spencer.htm ''అ ఫ్యూ వర్డ్స్ విత్ Mr హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్'' ] (1884) పాల్ లాఫర్గ్.
* [http://books.google.com/books?id=c2rjtEWeYvwC&amp;pg=PA9&amp;lpg=PA9&amp;dq=%22Remarks+on+Spencer's+Definition+of+Mind%22&amp;source=bl&amp;ots=-dky4KGHk4&amp;sig=uzT7uc3v4FJLlyrAhhN9M_-qj68&amp;hl=en&amp;ei=n--cTOaFL4bGsAPQs-3VAQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CBwQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=%22Remarks%20on%20Spencer's%20Definition%20of%20Mind%22&amp;f=false ''రిమార్క్స్ ఆన్ స్పెన్సర్స్ డెఫినిషన్ ఆఫ్ మైండ్ యాజ్ కరెస్పాండెన్స్'' ] (1878) విల్లియం జేమ్స్.

==వీటిని కూడా చూడండి==
* ఆబెరోన్ హెర్బర్ట్
* పారంపర్య దాతృత్వము
* సాంస్కృతిక ఆవిర్భావం 
* యుజెనిక్స్
* ఉదారవాదం
* ఉదార సిద్దాంతానికి సహకారం 
* ఉదారతత్త్వం 
* "మోల్డ్ అఫ్ ది ఎర్త్" (బొల్స్ల ప్రస్ చే కధ, స్పెన్సర్ యొక్క కధతో స్పూర్తి)
* ''ఫరాః''  (బొల్స్ల ప్రస్ చ్జయే నవల, కొంచెం స్పెన్సర్ స్పోర్ర్తి తో వ్రాయబడినది)
* శాస్త్రీయత మరియు ఆశావాదతత్త్వం

==గమనికలు==
{{reflist|2}}

==సూచనలు==
{{Refbegin}}
* కార్నేరో, రాబర్ట్ L. మరియు పెర్రిన్, రాబర్ట్ G. "హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్స్ర్' 'ప్రిన్సిపిల్స్ అఫ్ సోష్యోలజి:' ఏ సెంటినియాల్ రెట్రోస్పెక్టివ్ అండ్ అప్ప్రైజల్." ''అన్నల్స్ అఫ్ సైన్స్ ''  2002 59(3): 221-261 Ebsco  లో ఆన్ లైన్ 
* డన్కన్, డేవిడ్. ''ది లైఫ్ అండ్ లెటర్స్ అఫ్ హెర్బర్ట్  స్పెన్సర్''  (1908) [http://books.google.com/books?id=trlCAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:herbert+intitle:spencer&amp;lr=&amp;num=30&amp;as_brr=3 ఆన్ లైన్  సంచిక]
* ఎల్లియట్, హాగ్. ''హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్'' . లండన్: కాన్స్టేబుల్ అండ్ కంపెనీ, Ltd., 1917
* ఎల్విక్, జేమ్స్. "[http://www.shpltd.co.uk/elwick-spencer.pdf హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ అండ్ ది డిస్యునిటి అఫ్ ది సోషల్  ఆర్గానిజం]." ''హిస్టరీ అఫ్ సైన్స్''  41, 2003, పేజీలు.&nbsp;35–72.
* ఎలియట్, పాల్  'ఎరాస్మస్ డార్విన్, హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ అండ్ ది ఆరిజిన్స్ అఫ్ ది ఎవల్యుష్నరి వరల్డ్ వ్యూ ఇన్ బ్రిటిష్ ప్రావిన్షియాల్ సైంటిఫిక్  కల్చర్', ''Isis''  94 (2003), 1-29
* ఫ్రాన్సిస్, మార్క్, ''హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ అండ్ ది ఇన్వెన్షన్ అఫ్ మోడరన్ లైఫ్'' . న్యూక్యాజిల్ UK: అక్యుమెన్ పబ్లిషింగ్, 2007 ISBN 0-8014-4590-6
* హర్రిస్, జోస్. "స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్ (1820–1903)", ''ఆక్ష్ఫోర్డ్ డిక్ష్ణరి అఫ్ నేషనల్ బియోగ్రఫీ,'' (2004) [http://www.oxforddnb.com/view/article/36208 ఆన్ లైన్], ఒక పరిమాణపు క్లుప్త జీవితచరిత్ర
* హొఫ్స్టడ్టర్, రిచార్డ్, ''సోషల్ డార్వినిజం ఇన్ అమెరికన్ థాట్'' . బోస్టన్: బెకన్ ప్రెస్, 1995.
* కెన్నెడీ, జేమ్స్ G. ''హెర్బర్ట్  స్పెన్సర్'' . బోస్టన్: జీ.కే. హాల్ అండ్ కో., 1978.
* లైట్మ్యాన్, బెర్నార్డ్, ''ది ఆరిజిన్స్ అఫ్ అగ్నోస్టిజం: విక్టోరియన్ అన్బిలీఫ్ అండ్ ది లిమిట్స్ అఫ్ నాలెడ్జ్'' . బాల్టిమోర్: జాన్స్ హోప్కిన్స్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1987.
* మండెల్బామ్, మారిస్, ''హిస్టరీ, మ్యాన్, అండ్ రీజన్ : ఏ స్టడి ఇన్  నైన్టీన్త్-సెంచురీ థాట్'' . బాల్టిమోర్: జాన్స్ హోప్కిన్స్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1971.
* రఫ్ఫార్టి, ఎడ్వర్డ్ C.; “[http://www.historians.org/annual/2006/06program/precirculated/Session145_Rafferty.pdf ది రైట్ టు ది యూస్ అఫ్ ది ఎర్త్].,” హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్, ది వాషింగ్టన్ ఇంటిలెక్త్యువల్ కమ్యూనిటి, అండ్  అమెరికన్  కన్సర్వేషన్ ఇన్ ది లేట్ నైన్టీన్త్ సెంచురీ.
* రిచార్డ్స్, రాబర్ట్ J. ''డార్విన్ అండ్ ది ఎమర్జెన్సి అఫ్ ఇవల్యుష్ణరి థీరీస్ అఫ్ మైండ్ అండ్ బిహేవ్యర్''  చికాగో:చికాగో విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, 1987.
* టేలర్, మైఖేల్ W., ''మెన్ వెర్సస్ ది స్టేట్: హెర్బర్ట్  స్పెన్సర్  అండ్ లేట్ విక్టోరియన్ ఇండివిద్వలిజం'' . ఆక్స్‌ఫర్డ్: ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, (1992).
* టేలర్, మైఖేల్ W., ''ది ఫిలాసఫీ అఫ్ హెర్బర్ట్  స్పెన్సర్'' . లండన్: కంటినం, (2007)
* {{cite book | author=Three Initiates | title=The Kybalion | location=Chicago | publisher=The Yogi Publication Society/Masonic Temple | year=1912 | id= }}
* టర్నర్, జోనాథన్ H., ''హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్: ఏ రెన్యుడ్ అప్రిసియేషన్'' . సేజ్ పబ్లికేషన్స్ Inc, 1985 ISBN 0-14-005856-7.
* వెర్సన్, క్రిస్టోఫర్ R.,'' ఆప్టిమిస్టిక్ లిబరల్స్: హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్, ది బ్రూక్లిన్ ఎథికల్ అసోసియేషన్, అండ్ ది ఇంటిగ్రేషన్ అఫ్ మోరల్ పిలాసఫీ  అండ్ ఇవల్యుషన్ ఇన్ ది విక్టోరియన్ ట్రాన్స్-అట్లాంటిక్ కమ్యునిటి.''  ఫ్లోరిడా స్టేట్ విశ్వవిద్యాలయం, 2006.

===స్పెన్సర్ చే ===
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. ''స్పెన్సర్: పొలిటికల్ రైటింగ్స్''  (కేంబ్రిడ్జ్ టెక్స్ట్స్ ఇన్ ది హిస్టరీ అఫ్ పొలిటికల్ థాట్) జాన్ ఆఫర్ చే ఎడిట్ చేయబడినది (1993) [http://www.amazon.com/dp/0521437407 ఎక్ష్సెప్ట్ అండ్ టెక్స్ట్ సర్చ్]
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. ''సోషల్ స్టాటిక్స్: ది మ్యాన్ వెర్సస్ ది స్టేట్ '' 
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. '''' ''ది స్టడి అఫ్ సోష్యలజి''  [http://www.amazon.com/dp/1418188417 ఎక్ష్సెప్ట్ అండ్ టెక్స్ట్ సర్చ్]; [http://www.questia.com/read/96277756?title=The%20Study%20of%20Sociology ఫుల్ టెక్స్ట్ ఆన్ లైన్  ఫ్రీ] కూడా 
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. ''ది ప్రిన్సిపిల్స్ అఫ్ సైకాలజీ''  [http://www.amazon.com/dp/1402182716 ఎక్ష్సెప్ట్ అండ్ టెక్స్ట్ సర్చ్]; [http://books.google.com/books?id=hTBVAAAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:herbert+inauthor:spencer&amp;lr=&amp;num=30&amp;as_brr=3 ఫుల్  టెక్స్ట్  ఆన్ లైన్]
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. ''సోషల్ స్టాటిక్స్, అబ్రిడ్జ్ద్ అండ్ రివైస్ద్: టుగెదర్ విత్ ది మ్యాన్ వెర్సస్ ది స్టేట్''  (1896), ఉదారవాదుల యందు చాల ప్రభావితం  కలవారు[http://www.questia.com/read/96054973?title=Social%20Statics%2c%20Abridged%20and%20Revised%3a%20Together%20with%20the%20Man%20Versus%20the%20State పూర్తీ టెక్స్ట్ ఆన్ లైన్ ఉచితం]
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. ''ఎడ్యుకేషన్: ఇంటిలెకత్వల్, మోరల్, అండ్ ఫిజికల్''  (1891) 283 పేజీలు[http://books.google.com/books?id=gztMAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:herbert+inauthor:spencer&amp;lr=&amp;num=30&amp;as_brr=3 ఫుల్ టెక్స్ట్  ఆన్ లైన్]
* స్పెన్సర్, హెర్బర్ట్. ''ఏన్ ఆటోబయోగ్రఫీ''  (1905, 2 సం) [http://books.google.com/books?id=gUozqCwTGkEC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:herbert+inauthor:spencer&amp;lr=&amp;num=30&amp;as_brr=3 ఫుల్ టెక్స్ట్  ఆన్ లైన్]
* [http://books.google.com/books?as_q=&amp;num=30&amp;btnG=Google+Search&amp;as_epq=&amp;as_oq=&amp;as_eq=&amp;as_brr=3&amp;lr=&amp;as_vt=&amp;as_auth=herbert+spencer&amp;as_pub=&amp;as_sub=&amp;as_drrb=c&amp;as_miny=&amp;as_maxy=&amp;as_isbn= స్పెన్సర్ యొక్క ఆన్ లైన్ రైటింగ్స్ ]
{{Refend}}

==బాహ్య లింకులు==
{{Commons category|Herbert Spencer}}
{{wikiquote}}
{{wikisource author}}
'''జీవిత చరిత్ర సంబంధమైన''' 
* {{sep entry|spencer|Herbert Spencer|David Weinstein|2008-02-27}}
* విలియం స్వీట్ చే [http://www.iep.utm.edu/s/spencer.htm హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్] ఎంట్రీ ఇన్ ది ఇంటర్నెట్  ఎన్సైక్లోపెడియా అఫ్ ఫిలాసఫీ 
* [http://www.bolenderinitiatives.com/sociology/herbert-spencer-1820-1903  హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ గురించి రివ్యు మెటీరియల్]
* {{Wikisource1911Enc Citation|Spencer, Herbert}}

'''మూలాలు''' 
* ఆన్ లైన్ లైబ్రరీ అఫ్ లిబర్టి లో [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&amp;staticfile=show.php%3Fperson=165&amp;Itemid=28 హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ చే పనులు ] (HTML, ఫచ్సిమిలే PDF, రీడింగ్ PDF)
* [http://www.archive.org/search.php?query=mediatype%3A(texts)%20-contributor%3Agutenberg%20AND%20(subject%3A%22Spencer%2C%20Herbert%2C%201820-1903%22%20OR%20creator%3A%22Spencer%2C%20Herbert%2C%201820-1903%22)  హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ చే మరియు గురించి పనులు] at ఇంటర్నెట్ అర్చేవ్ (అసలైన సంచికలు వర్ణాల  విసిదీకరణ గురించి స్కాండ్ పుస్తకాలు)
* {{gutenberg author| id=Herbert+Spencer | name=Herbert Spencer}} (ప్లైన్ టెక్స్ట్ అండ్ HTML)
* {{worldcat id|id=lccn-n80-38441}}
* [http://mises.org/journals/lar/pdfs/2_2/2_2_9.pdf ''ఆన్ మోరల్ ఎడ్యుకేషన్'' ], పునః ముద్రణ''[[Left and Right: A Journal of Libertarian Thought]]''  (స్ప్రింగ్ 1966)
* [http://etext.lib.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=SpeFirs.xml&amp;images=images/modeng&amp;data=/texts/english/modeng/parsed&amp;tag=public&amp;part=all ''మొదటి సూత్రాలు'' ] ఎలక్ట్రానిక్ టెక్స్ట్ సెంటర్, వర్జీనియా విశ్వవిద్యాలయం గ్రంధాలయం.
* [http://praxeology.net/HS-SP.htm#firstprinciples ''మొదటి సూత్రాలు''  ఆన్ లైన్ ]
* హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ చే [http://www.constitution.org/hs/ignore_state.htm "ది రైట్ టు ఇగ్నోర్ ది స్టేట్ "].
* [http://www.lewrockwell.com/orig3/long3.html "హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్: ది డిఫమే షన్ కంటిన్యుస్"]:  రోడ్రిక్ T. లాంగ్ చే నిర్మూలన 

{{philosophy of science}}

{{Persondata
|NAME=Spencer, Herbert
|ALTERNATIVE NAMES=Спенсер, Герберт (Russian)
|SHORT DESCRIPTION=English philosopher
|DATE OF BIRTH=27 April 1820
|PLACE OF BIRTH=[[Derby, England|Derby]]
|DATE OF DEATH=8 December 1903
|PLACE OF DEATH= [[Brighton]], England
}}
{{DEFAULTSORT:Spencer, Herbert}}
[[Category:1820  జననాలు]]
[[Category:1903 మరణాలు]]
[[Category:19వ శతాబ్దపు వేదాంతవేత్తలు]]
[[Category:సంప్రదాయ ఉదారవేత్తలు j]]
[[Category:బ్రిటిష్ లిబర్టేరియన్స్]]
[[Category:ఆంగ్ల నాస్థికులు ]]
[[Category:ఆంగ్ల ఆర్దికవేత్తలు]]
[[Category:ఆంగ్ల వేదాంతవేత్తలు]]
[[Category:ఆంగ్ల మానవశాస్త్రవేత్తలు]]
[[Category:ఉదార వేత్తలు]]
[[Category:మినర్చిస్ట్స్ ]]
[[Category:హెటోరిసియన్స్]]
[[Category:డెర్బి నుండి ప్రజలు   ]]
[[Category:విధ్యుక్త విధుల దృక్పథం]]
[[Category:హాయ్ గెట్ శ్మశానము వద్ద జరిగిన పాతిపెట్టడాలు]]
[[Category:బ్రిటిష్ రాజకీయ సిద్దాంతులు  ]]
[[Category:సైన్స్ యందు వేదాంతవేత్తలు ]]⏎
⏎
[[en:Herbert Spencer]]
[[hi:हरबर्ट स्पेंसर]]
[[af:Herbert Spencer]]
[[ar:هربرت سبنسر]]
[[az:Herbert Spenser]]
[[bg:Хърбърт Спенсър]]
[[bs:Herbert Spencer]]
[[ca:Herbert Spencer]]
[[cs:Herbert Spencer]]
[[da:Herbert Spencer]]
[[de:Herbert Spencer]]
[[el:Χέρμπερτ Σπένσερ]]
[[eo:Herbert Spencer]]
[[es:Herbert Spencer]]
[[et:Herbert Spencer]]
[[eu:Herbert Spencer]]
[[fa:هربرت اسپنسر]]
[[fi:Herbert Spencer]]
[[fr:Herbert Spencer]]
[[gl:Herbert Spencer]]
[[he:הרברט ספנסר]]
[[hr:Herbert Spencer]]
[[hy:Հերբերտ Սփենսեր]]
[[id:Herbert Spencer]]
[[is:Herbert Spencer]]
[[it:Herbert Spencer]]
[[ja:ハーバート・スペンサー]]
[[kk:Спенсер Герберт]]
[[ko:허버트 스펜서]]
[[my:ဆပင်စာ ဟားဗတ်]]
[[nl:Herbert Spencer]]
[[nn:Herbert Spencer]]
[[no:Herbert Spencer]]
[[pl:Herbert Spencer]]
[[pms:Herbert Spencer]]
[[pt:Herbert Spencer]]
[[ro:Herbert Spencer]]
[[ru:Спенсер, Герберт]]
[[simple:Herbert Spencer]]
[[sk:Herbert Spencer]]
[[sq:Herbert Spencer]]
[[sr:Херберт Спенсер]]
[[sv:Herbert Spencer]]
[[tr:Herbert Spencer]]
[[tt:Һерберт Спенсер]]
[[uk:Герберт Спенсер]]
[[vi:Herbert Spencer]]
[[yo:Herbert Spencer]]
[[zh:赫伯特·斯宾塞]]
[[zh-min-nan:Herbert Spencer]]