Difference between revisions 794495 and 813597 on tewiki

{{యాంత్రిక అనువాదం}}
{{Taxobox
| status = EN
| status_system = iucn3.1
| status_ref =<ref name=iucn/>
| trend = left
| image = Uncia uncia.jpg
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[Mammal]]ia
| ordo = [[Carnivora]]
| familia = [[Felidae]]
| subfamilia = [[Pantherinae]]
| genus = '''''Uncia'''''
| genus_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1854
| species = '''''uncia'''''
| binomial = ''Uncia uncia''
| range_map=snow leopard range.png
| range_map_caption=Range map
| binomial_authority = ([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1775)
| synonyms =
* ''Felis irbis'' [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1830 (= ''Felis uncia'' Schreber, 1775), by subsequent designation ([[Theodore Sherman Palmer|Palmer]], 1904).<ref name=msw3/>
| subspecies = [[#Taxonomy|see text]]
}}
[[మధ్య]] మరియు [[దక్షిణ ఆసియా]] పర్వత శ్రేణులలో [[పిల్లి]] స్వజాతికి చెందిన మరీ అంత పెద్దది కాని జీవి '''మంచు చిరుత'''  ('''''అన్సియా అన్సియా'' ''' ). ఈ జాతుల యొక్క వర్గీకరణ మారే అవకాశం ఉంది మరియు దాని యొక్క [[జాతి స్థాపక]] స్థానం ఇంకనూ అధ్యయనాలు చేసేవరకూ తీర్మానించబడవు. 

మంచు చిరుతలు {{Convert|3000|and|5500|m|ft}} సముద్ర మట్టం మీద మధ్య ఆసియా యొక్క రాళ్ళ పర్వతాలలో నివసిస్తాయి.  వాటి రహస్య స్వభావం ఏమనగా వాటి ఖచ్చితమైన సంఖ్య తెలియదు అయినప్పటికీ, అంచనా ప్రకారం 3,500 మరియు 7,000 మధ్య మంచు చిరుతలు అడవిలో ఉన్నాయి మరియు 600 మరియు 700 మధ్య ప్రపంచవ్యాప్త జంతుప్రదర్శనశాలలలో ఉన్నాయి.<ref>[http://www.snowleopardtrustuk.org/snow-leopards.htm మంచు చిరుత ట్రస్ట్ యొక్క సమాచార పేజీ.]</ref>

== వర్ణన ==
మంచు చిరుతలు ఇతర [[పెద్ద పిల్లుల]] కన్నా చిన్నవిగా ఉంటాయి, కానీ వాటిలాగానే అనేక రకాల పరిమాణాలు కలిగి సాధారణ బరువు {{Convert|27|and|54|kg|sigfig=2}} మధ్య ఉంటుంది. శరీర పొడవు {{Convert|75|to|130|cm|in|sigfig=1}} పరిధుల మధ్య ఉంటుంది, తోక పొడవు ఆ పొడవులో 75 నుంచి 90 శాతం ఉంటుంది.<ref name="WCoW">{{cite book|author=Sunquist, Mel|author2=Sunquist, Fiona|year=2002|title= Wild cats of the World |publisher=University of Chicago Press |location= Chicago |pages= 377-394|isbn= 0-226-77999-8}}</ref><ref name="Trust">{{cite web | work = Snow Leopard Trust | year = 2008 | url = http://www.snowleopard.org/external_files/media/Snow-Leopard-Fact-Sheet.pdf | title = Snow Leopard Fact Sheet | accessdate = 2008-10-23}}</ref>

మంచు చిరుతలు మందమైన బొచ్చును కలిగి ఉంటాయి, వాటి అసలు రంగు పొగ బూడిద రంగు నుండి పసుపు రంగు మధ్యలో లోపలి భాగాలు గోధుమ రంగుతో ఉంటాయి.  వీటి శరీరం మీద ముదురు బూడిద రంగు నుండి నల్లటి తెరచి ఉన్న గులాబీ రూపాలు ఉండి అదేరంగులో ఉన్న చిన్న చుక్కలు వాటి తల మీద మరియు పెద్ద చుక్కలు కాళ్ళు మరియు తోక మీద కనిపిస్తాయి.   పిల్లులలో అసాధారణంగా, వీటి కళ్ళు లేత ఆకుపచ్చ లేదా బూడిద రంగులో ఉంటాయి.<ref name="Trust" /><ref name="WCoW" />

హిమ పర్వత వాతావరణంలో నివసించటం కొరకు చిరుతలు అనేక అనుసరణీయతలను ప్రదర్శిస్తాయి. వాటి శరీరాలు చిన్నవి మరియు ధృడమైనవి, వాటి బొచ్చు మందంగా, మరియు వాటి చెవులు చిన్నవిగా ఇంకా గుండ్రంగా ఉండి, వీటివల్ల వేడిని కోల్పోకుండా చేస్తాయి.  వాటి పాదాలు వెడల్పుగా ఉండి వాటి బరువు మంచు మీద నడవడానికి సరిగ్గా విస్తరించేటట్టు చేస్తుంది, మరియు వాటి ప్రక్కల కూడా బొచ్చు ఉండి నిలువుగా ఉన్నవాటి మీద మరియు నిలకడగా లేని ఉపరితలాల మీద నడవడానికి అలానే ఉష్ణ నష్టాన్ని తగ్గించడానికి సహాయకంగా ఉంటుంది.  మంచు చిరుతల తోకలు పొడవుగా మరియు చలించేవిగా ఉండి వాటి సంతులనం కొనసాగించటానికి సహాయపడుతుంది.  తోకలు కూడా మందమైన కేశాచ్చాదనతో ఉండి, ఉష్ణ నష్టాన్ని తగ్గిస్తాయి, మరియు అవి నిద్రపోతున్నపుడు దుప్పటితో లాగా మొహాన్ని కప్పుకున్నట్టు వాడుతుంది.<ref name="Trust" /><ref name="NatGeog">{{cite web | work = National Geographic | year = 2008 | url = http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/snow-leopard.html | title = Snow Leopard profile | accessdate = 2008-10-23}}</ref> 

మంచు చిరుతకు చిన్న నోరు మరియు గుమ్మటం వంటి నుదురును, అసాధారణమైన పెద్ద [[ముక్కు రంధ్రాలను]] కలిగి ఉండి పర్వత వాతావరణంలో చల్లటి పిల్ల గాలులను పీల్చుకోవడానికి అనువుగా ఉంటుంది.<ref name="WCoW" />

[[కంటాస్థి]] యొక్క కొంత [[మార్పు]] కలిగి ఉన్నప్పటికీ మంచు చిరుతలు గర్జించలేవు.  [[పెద్ద పిల్లులు]] గర్జించటానికి ఈ మార్పు అవసరం ని ముందు భావించేవారు, కానీ ఆధునిక అధ్యయనాలు తెలిపిన దాని ప్రకారం గర్జించే సామర్ధ్యం ఇతర [[స్వరూప సంబంధ శాస్త్ర]] లక్షణాల మీద, ముఖ్యంగా [[స్వరపేటిక]] మీద ఆధారపడి ఉంటాయని చూపించాయి, ఇవి మంచు చిరుతలో లోపించాయి.<ref name="Walker">{{cite book | last = Nowak | first = Ronald M. | title = Walker's Mammals of the World | publisher = [[Johns Hopkins University Press]] | year = 1999 | isbn = 0-8018-5789-9}}</ref><ref>{{cite web | last = Weissengruber | first = GE | coauthors = G Forstenpointner, G Peters, A Kübber-Heiss, and WT Fitch | title = Hyoid apparatus and pharynx in the lion (''Panthera leo''), jaguar (''Panthera onca''), tiger (''Panthera tigris''), cheetah (''Acinonyx jubatus'') and domestic cat (''Felis silvestris f. catus'') | work = Journal of Anatomy | publisher = Anatomical Society of Great Britain and Ireland | pages=195–209 | volume=201|issue=201 | year =2002 |month=September| url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1570911  | doi =10.1046/j.1469-7580.2002.00088.x | accessdate = 2007-05-20}}</ref> మంచు చిరుత కంట ధ్వనులలో బుసలు, [[మొరగటం]], పిల్లి కూతలు, గుర్రులు, మరియు ఏడ్పులు ఉంటాయి.

== వర్గీకరణ ==
గతంలో, అనేక [[వర్గీకరణ వేత్తలు]] మంచు చిరుతను ''[[పంతేర]]''  [[తెగ]]లో , ఇతర అతిపెద్ద [[అంతరించని]] [[ఉపకుటుంబం]]తో చేర్చారు, కానీ దీనిని తరువాత దాని తెగ అయిన ''ఉన్సియా'' లో పెట్టబడింది. ఇది [[చిరుత]] (''పులి'' )తో దగ్గర సంబంధం కలిగిలేనట్టుగా భావించబడింది. అయినప్పటికీ, ఈ మధ్య జరిగిన కణ అధ్యయనం ఈ జాతులను ''పంతేరా''  జాతిలో ఉంచింది, దాని యొక్క సమీప బంధువు [[పులి]] (''[[పంతేరా టైగ్రిస్]]'' )తో ఉంచబడింది, అయిననూ దీని ఖచ్చితమైన స్థానం ఇంకనూ స్పష్టంగా లేదు, మరియు అనేక ఆధారాలు దీనిని ''ఉన్సియా'' గా భావించి మున్ముందు అధ్యయనాలు ఇంకనూ చేయవలసినదిగా తెలుపుతారు.<ref name="Johnson2006">{{cite journal |last= Johnson|first= W.E. |coauthors= Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W.J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S.J.|date= 6 January 2006|title= The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment|journal= [[Science (journal)|Science]] |volume= 311|issue= 5757|pages= pp73–77|id= |url= http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/311/5757/73 |doi= 10.1126/science.1122277|accessdate=2008-10-24 |doi_brokendate= 2010-03-19}}</ref>

కొన్ని [[ఉపజాతులు]] వేర్వేరు భౌగోళిక ప్రాంతాలలో నివసించే జంతువుల కొరకు ప్రతిపాదించబడినాయి. h ఇంకనూ అంచనావేయవలసిన అవసరం ఉన్న ''U. u. బైకలెన్సిస్-రొమనీ''  యొక్క వీలైన అపవాదంతో, ఈ ఉపజాతులు సాధారణంగా న్యాయబద్దమైనవిగా భావించబడవు.<ref name="msw3">{{MSW3 Wozencraft | pages = 548|id=14000269}}</ref> అయినప్పటికీ, హ్యాండ్ బుక్ ఆఫ్ ది మామ్మల్స్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ రెండు ఉపజాతులను గుర్తించింది: మొంగోలియా మరియు రష్యాకు మధ్య ఆసియా ఉత్తరం వైపున ఉన్న ''U. u. ఉన్సియా'' ; మరియు పడమర చైనా మరియు హిమాలయాలలో ఉన్న ''U. u. ఉన్సియోయిడ్స్''  ఉన్నాయి.<ref>విల్సన్ డే, మిట్టర్ మీర్ RA (eds) (2009) హ్యాండ్ బుక్ ఆఫ్ ది మామ్మల్స్ ఆఫ్ ది  వరల్డ్. వాల్.1 మాంసం తినే జంతువులు. లింక్స్ ఎడిసన్స్, బార్సిలోనా</ref>

== పదప్రవర ==
[[లాటిన్]] తెగ పేరు ''ఉన్సియా''  మరియు అప్పుడప్పుడూ [[ఆంగ్ల]] పేరు "ఔన్స్" రెండూ  [[ఓల్డ్ ఫ్రెంచి]] ''ఒన్స్''  నుండి పొందబడినాయి, నిజానికి దీనిని [[యురోపియన్ లింక్స్]] కొరకు ఉపయోగించబడింది. "''ఒన్స్'' " అనేపదం ముందున్న పదం "''లోన్సు'' " నుండి [[బ్యాక్-ఫార్మేషన్]] చేత పొందబడింది&nbsp;– "''లోన్సు'' " లోని "L" "''le'' " యొక్క సంక్షిప్త రూపాన్ని("ది"), మిగిలిన  "''ఒన్స్'' " జంతువు పేరుగా పరికించబడుతుంది.  ఇది, ఆంగ్ల శైలి "ఔన్సు" లాగా ఉంటుంది, దీనిని ఇతర పిల్లి జాతికి సంబంధించిన-పిల్లి పరిమాణాలకు వాడబడుతుంది, మరియు ఫలితంగా మంచు చిరుతకు వాడబడుతుంది.<ref>{{cite journal|page=214|url=http://www.archive.org/stream/publications23modeuoft#page/214/mode/1up|author=Allen, Edward A |title=English Doublets |volume=23 (new series 16|year=1908|journal=Publications of the Modern Language Association of America}}</ref><ref name="OED">''[[ఆక్ఫోర్డ్ ఇంగ్లీష్ నిఘంటువు]]'' , ఆక్స్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ. 1933: ఔన్సు</ref>

మంచు చిరుతను దీని యొక్క స్వదేశ ప్రాంతాలలో ''షాన్''  (లడాఖి), ''ఇర్వ్స్''  ({{lang-mn|ирвэс}}), ''బార్స్''  లేదా ''బారిస్''  ({{lang-kk|барыс}} {{IPA2|ˈbɑrəs}}) మరియు ''బర్ఫానీ చితా''  అనీ - "మంచు చీతా" (ఉర్దూ)లో పిలవబడుతుంది.

== పంపిణీ ==
[[దస్త్రం:Snow Leopard at the Toronto Zoo.jpg|thumb|right|టొరోంటో జంతుప్రదర్శన శాలలో మంచు చిరుత.]]
మంచు చిరుతల యొక్క పంపిణీ [[మధ్య]] మరియు [[దక్షిణ]] [[ఆసియా]]లో మిట్టపల్లాలుగా ఉన్న పర్వత ప్రాంతాలలో షుమారు {{Convert|1230000|km2|sigfig=2}} కలిగి ఉంటాయి, ఇది పన్నెండు దేశాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి: [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]], [[భూటాన్]], [[చైనా]], [[భారతదేశం]], [[కజఖిస్తాన్]], [[కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్]], [[మొంగోలియా]], [[నేపాల్]], [[పాకిస్తాన్]], [[రష్యా]], [[తజికిస్తాన్]], మరియు [[ఉజ్బెకిస్తాన్]] ఉన్నాయి.

భౌగోళిక పంపిణీ తూర్పు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లోని [[హిందుకుష్]] నుండి [[పమిర్ పర్వతాల]] ద్వారా [[సిర్ దర్యా]], [[టియన్ షాన్]], [[కరకోరం]], [[కాశ్మీర్]], [[కున్లున్]],మరియు [[హిమాలయాల]] నుండి దక్షిణ [[సైబీరియా]]కు వెళతాయి, అక్కడ అడవులు రష్యా [[ఆల్టై పర్వతాలను]], [[సాజన్]], [[తన్ను-ఒలా పర్వతాలను]] మరియు [[లేక్ బైకాల్]] యొక్క పడమర నున్న పర్వతాలకు వెళతాయి.  [[మొంగోలియా]]లో ఇది మొంగోలియన్ మరియు గోబీ ఆల్టై ఇంకా [[ఖంగై పర్వతాల]]లో కనుగొనబడతాయి. [[టిబెట్]]‌లో దీనిని ఉత్తరంలో [[అల్టిన్-టఘ్]] వరకూ కనుగొనబడతాయి.<ref>సోవియట్ యూనియన్ యొక్క జంతువులు. వాల్ III: మాంసాహార జీవులు (ఫెలోఐడియా).</ref><ref name="Trust" /><ref name="NatGeog">{{cite web | work = National Geographic | year = 2008 | url = http://ngm.nationalgeographic.com/2008/06/snow-leopards/chadwick-text/1 | title = Out of the Shadows By Douglas H. Chadwick | accessdate = 2010-01-29}}</ref>

== ఆవరణశాస్త్రం మరియు ప్రవర్తన ==

వేసవి కాలంలో, మంచు చిరుత సాధారణంగా [[చెట్ల మీద]] పర్వత పచ్చిక బయళ్ళ మీద మరియు  సముద్ర మట్టం నుండి ఎత్తు {{Convert|2700|to|6000|m|ft|abbr=on}} వద్ద రాళ్ళ ప్రాంతాలలో ఉంటాయి. చలి కాలంలో, ఇది సముద్ర మట్టం {{Convert|1200|to|2000|m|ft|abbr=on}} వద్ద అడవిలోకి దిగి వస్తాయి.  ఇవి విచ్చిన్న భూభాగంను ఎంచుకుంటాయి మరియు అవి ఏవిధమైన కష్టం లేకుండా మంచు లోపలికి {{convert|85|cm|in}} వెళ్ళగలవు, అయిననూ అవి ఇతర జంతువుల చేత చేయబడిన ప్రస్తుత జాడలు వాడటాన్ని ఇష్టపడతాయి.<ref name="WCoW" />

ఇది దీర్ఘమైన [[ఒంటరి]] జీవితాన్ని సాగిస్తాయి, అయిననూ తల్లులు పిల్లలను గుహలలో పర్వతాలలో ఎక్కువ కాలాలు పిల్లలను పెంచుతాయి. 

ఒక ఒంటరి మంచు చిరుత సరైన గృహ పరిధిలో జీవిస్తుంది కానీ వేరొక మంచు చిరుతలు ఆక్రమించుకుంటే దాని యొక్క ప్రాంతాన్ని కోపంగా పోరాడి రక్షించుకోదు.  గృహ పరిధిలు పరిమాణంలో గొప్పగా మారతాయి. చంపితినే ఆహారం అధికంగా ఉన్న నేపాల్‌లో, గృహ పరిధి {{Convert|12|km2|mi2|0|sigfig=2|sp=us|abbr=on}} నుండి {{Convert|40|km2|mi2|0|sigfig=2|abbr=on}} చిన్నదిగా మరియు ప్రతి {{Convert|100|km2|mi2|0|sigfig=1|abbr=on}}కు ఐదు నుంచి పది జంతువులు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి; అయితే స్వల్పమైన జంతు ఆహారం ఉన్న నివాసాలలో ప్రాంతం {{Convert|1000|km2|mi2|0|sigfig=1|abbr=on}} కేవలం ఈ రకమైన ఐదు పిల్లులకు సహాకారం అందిస్తుంది.<ref name="Walker" />

ఇతర పిల్లులు లాగానే, మంచు చిరుతలు [[సువాసనా గుర్తు]]లను వారి ప్రాంతం మరియు సాధారణంగా ప్రయాణించే దారులను సూచించడానికి ఉపయోగిస్తాయి. ఇవి చాలా సాధారణంగా చేసే పద్దతులలో [[మూత్రం]] చేసే ముందు లేదా [[వెళ్ళే ముందు]] వెనుక కాలితో నేలను తవ్వుతాయి, కానీ అవి మూత్రాన్ని ఆశ్రయం కోసం ఉన్న రాళ్ళ ముక్కల మీద కూడా పోస్తాయి.<ref name="WCoW" />

మంచు చిరుతలు సూర్యోదయం మరియు అస్తమయంలో చురుకుగా ఉండటం వలన [[ట్విలైట్‌ను పోలి ఉంటాయి]].<ref name="Trust" /> అవి చాలా రహస్యకరమైన మరియు బాగా దాక్కోవటంలో పేరున్నవి. 

=== ఆహారం ===

మంచు చిరుతలు [[మాంసాహార జీవులు]] మరియు చురుకుగా వారి ఆహరం కొరకు [[వేటాడుతాయి]]. అయిననూ, మిగిలిన పిల్లుల లానే, ఇవి కూడా అవకాశవాద భక్షకులు, ఏ మాంసం దొరికితే దానిని తిని చివరికి  [[కుళ్ళిపోయిన జంతు మాంసం]]ను మరియు ఇళ్ళలో పెంచే జంతువులను కూడా తింటాయి. వాటి కన్నా పరిమాణంలో మూడింతలు ఉన్న జంతువులను చంపగలిగే సామర్ధ్యం ఉండి కానీ తయారుగా ఉన్న కుందేళ్ళు మరియు పక్షులను ఆహారం కోసం వేటాడుతాయి.<ref name="NatGeog" /> పిల్లులలో అసాధారణంగా, మంచు చిరుతలు ఎక్కువగా శాఖాహారం కూడా తింటాయి, ఇందులో గడ్డి మరియు రెమ్మలు ఉంటాయి.<ref name="WCoW" />

మంచు చిరుత యొక్క ఆహారం దాని యొక్క పరిధి నుండి మారుతుంది మరియు సంవత్సరకాలంలో ఆహారం లభ్యమయ్యేదాని మీద అది ఆధారపడి ఉంటుంది.   [[హిమాలయాల]]లో ఇది [[గొర్రెల]]ను వేటాడుతుంది (హిమాలయ నీలిరంగు గొర్రెలు) కానీ ఇతర పర్వత శ్రేణులలో [[కరకోరం]], [[టియన్ షాన్]], మరియు [[ఆల్టై]]‌లలో, దీని యొక్క ప్రధాన ఆహారంలో  [[సైబేరియన్ అడవి మేక]] మరియు [[అర్గాలి]] అనే ఒక రకమైన అడవి గొర్రె ఉన్నాయి, అయిననూ మంచు చిరుత శ్రేణి యొక్క కొన్ని భాగాలలో కనపడుతుంది.<ref name="Trust" /><ref name="SLCHandbook3">{{cite web |url= http://www.snowleopardconservancy.org/pdf/SL_Survey_Cons_Handbook_Part_3.pdf |title= Snow Leopard Survey and Conservation Handbook Part III |accessdate= 2009-03-14 |author= Jackson, Rodney |coauthors= Hunter, Don O. |year= 1996 |format= pdf |work= Snow Leopard Survey and Conservation Handbook |publisher= International Snow Leopard Trust & U.S. Geological Survey |location= Seattle, Washington, & Fort Collins Science Center, Colorado, US |pages= 66 }}</ref> ఇది భక్షించే అడవి మేకలు మరియు గొర్రెలతో పాటు అతిపెద్ద ఇతర జంతువులలో ([[మర్ఖోర్]]లు మరియు [[ఉరియల్]]లు), ఇతర మేకలు [[హిమాలయన్ తహ్ర్]] వంటి [[నెమరవేసే]] జంతువులు  మరియు [[గోరల్]]ల్లు, ఇంకా [[జింక]], [[మగపందులు]], మరియు [[లంగూర్ కోతులు]] ఉన్నాయి. చిన్న జంతువుల ఆహారంలో [[ఎలుకలు వంటివి]], [[బొచ్చు కుందేళ్ళు]], [[చిన్న కుందేళ్ళు]], ఇతర [[ఎలుక జాతులు]], మరియు పక్షులు [[మంచు కోడి]] మరియు [[చుకర్]] ఉన్నాయి.<ref name="Trust" /><ref name="NatGeog" /><ref name="SLCHandbook3" /><ref name="Conservation in Nepal">{{cite web |url= http://www.snowleopardnetwork.org/bibliography/dscs92.pdf  |title= ''Conservation of the Snow Leopard in Nepal |accessdate= 2009-03-14 |author= unknown |year= 2004 |format= pdf |work= |publisher= The Snow Leopard Network |location= Seattle, US |pages= 2 }}</ref>

ఇదేమి అయిష్టంగా ఇళ్ళలోని [[పెంపుడు జంతువులను]] తీసుకోదు, ఇది మానవులతో నేరుగా విభేదాన్ని తీసుకువస్తుంది.  హెర్డెర్స్ వారి జంతువులను మంచు చిరుతల నుండి రక్షించు కోవడానికి వాటి చంపుతారు .<ref name="NatGeog" /> అయిననూ, మంచు చిరుతలు మానవుల మీద దాడి చేసినట్లు ఏవిధమైన నమోదులు లేవు, మరియు మొత్తం అని పెద్ద పిల్లులలో తక్కువ కోపంగా ఉన్నవిగా కనిపిస్తాయి.  ఫలితంగా, అవి పెంపుడు జంతువలతో సులభంగా కలిసి పోతాయి, బెదిరించినపుడు వెనువెంటనే అవి చంపినవాటిని వదిలివేస్తాయి, మరియు దాడి చేసినప్పుడు వాటిని అవి రక్షించుకోకుండా కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="WCoW" />

మంచు చిరుతలు పైన పేర్కొన్న ఆహారం కొరకు [[వేచి ఉంటాయి]], వీటి పద్దతిని దాచిపెట్టడానికి విచ్చిన్న భూభాగంను ఉపయోగిస్తాయి, మరియు {{Convert|14|m|ft|sp=us}} దూరాన్ని గెంతగలవు.<ref name="sandiego">{{cite web | work = San Diego Zoo | year = 2007 | url = http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-snow_leopard.html | title = Animal Bytes: snow leopard | accessdate = 2007-05-05}}</ref> ఇవి చురుకుగా లోతుగా ఉన్న పర్వతాల మీద ఆహారంకోసం వేటాడటాన్ని ప్రయత్నిస్తాయి, ఇందుకు కానూ వీటి తోలి దుముకు {{convert|300|m|ft}} ఉండి జంతువులను వేటాడతాయి. ఇవి మెడను కొరికి చంపుతాయి మరియు తినే ముందు చనిపోయిన జంతువును సురక్షిత ప్రాంతానికి ఈడ్చుకొని పోతాయి. మరణించిన జంతువు యొక్క తినగలిగే భాగాలన్నింటినీ తింటుంది మరియు ఒక గొర్రెను తిని తిరిగి వేటాడే దాకా దాదాపు రెండు వారాలు ఏమీ తినకుండా జీవిస్తుంది.<ref name="WCoW" />

=== జీవిత చక్రం ===

మంచు చిరుతలు సాధారణంగా చలికాలం చివరలో [[జతవుతాయి]] మరియు [[గర్భధారణ సమయం]] 90–100 రోజులు ఉంటుంది, అందుచే చిరుత పిల్లలు ఏప్రిల్ మరియు జూన్ మధ్యలో పుడతాయి. [[సంతానోత్పత్తి సామర్ధ్యం]] విలక్షణంగా ఐదు నుంచి ఎనిమిది రోజులు ఉంటుంది, మరియు మగ చిరుతలు సంభోగం తరువాత వేరే భాగస్వామి కొరకు చూడవు బహుశా స్వల్పకాల సంభోగ కాలం నమ్మకంగా చేయడానికి సరిపోయే సమయంను అనుమతించదు.  జంటగా ఉన్న చిరుతలు సంభోగం వంగే భంగిమలో రోజుకి పన్నెండు నుండి ముప్పై ఆరుసార్లు చేస్తాయి.<ref name="WCoW" />

తల్లి చిరుత రాళ్ళ గుహలో దాని క్రింద బొచ్చుతో ఉన్న చోట జన్మనిస్తుంది.  [[పిల్లల]] పరిమాణాలు ఒకటి నుండి ఐదు [[పులిపిల్లల]]లో మారుతుంది కానీ రెండు లేదా మూడు ఒకే పోలికతో ఉంటాయి.  పుట్టినప్పుడు పిల్లలు గుడ్డిగా మరియు అసహాయులుగా ఉంటాయి, అయిననూ అప్పటికే మందమైన బొచ్చుతో మరియు బరువు {{convert|320|to|567|g|oz}}గా ఉంటుంది. ఇవి దాదాపు ఏడు రోజులకు కళ్ళు తెరుస్తాయి మరియు పిల్లలు ఐదు వారాలకు నడవగలుగుతాయి మరియు పది వారాలకు పూర్తిగా తల్లిపాలు మానివేస్తాయి.<ref name="WCoW" /> 

రెండు నుంచి నాలుగు నెలల వయసులో చిరుత పిల్లలు గుహను వదిలేస్తాయి, కానీ అవి వాటి తల్లితో 18–22 నెలలు స్వతంత్రులు అయ్యేదాకా కలిసి ఉంటాయి. ఒకసారి స్వతంత్రులు అయినతరువాత, తగినంత దూరాలు వెళతాయి, బల్లపరుపు ప్రాంతాలను వదిలి నూతన వేటాడే ప్రదేశాలకు దాటి వెళతాయి.  ఇది వారిలో వారినే చంపుకొని తినటాన్ని తగ్గిస్తుంది, లేకపోతే సాపేక్షంగా వియుక్తంగా ఉన్న వారి వాతావరణంలో చాలా సాధారణంగా ఉంటుంది.  మంచు చిరుతలు రెండు నుండి మూడు సంవత్సరాలలో శృంగార పరంగా పరిపక్వం చెందుతాయి, మరియు సామాన్యంగా 15–18 ఏళ్ళు జీవిస్తాయి, అయిననూ బందిఖానాలో అవి 21 ఏళ్ళ వరకు జీవించ వచ్చు.<ref name="WCoW" />

== చిరుతల సంఖ్య మరియు సంరక్షణ ==
[[దస్త్రం:Léopard des neiges 14081.jpg|thumb|డి'అమ్నేవిల్లె జంతుప్రదర్శన శాలలో మంచు చిరుత, ఫ్రాన్సు మందంగా ఉన్న బొచ్చు తోకను చూపించింది]]
[[దస్త్రం:Schneeleopard P1040242.jpg|thumb|మంచు చిరుత]]
మంచు చిరుతల యొక్క మొత్తం ''అరణ్య''  సంఖ్య కేవలం 4,080 నుండి 6,590గా మక్కార్తీ మరియు ఇతరులచే 2003లో అంచనావేయబడింది  (దిగువ పట్టిక చూడండి). ఈ అంచనాలలో చాలా వరకు చిత్తుప్రతిలో వ్రాయబడినవి మరియు కాలం చెల్లినవి.<ref name="iucn">{{IUCN2008|assessors=Jackson, R., Mallon, D., McCarthy, T., Chundaway, R.A. & Habib, B.|year=2008|id=22732|title=Panthera uncia|downloaded=9 October 2008}}</ref>

1972లో [[ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఫర్ కన్జర్వేషన్ ఆఫ్ నేచర్]] (IUCN) దాని యొక్క [[రెడ్ లిస్ట్ ఆఫ్ త్రెటెన్డ్ స్పిసీస్]] లో మంచు చిరుతను ప్రపంచ వ్యాప్తంగా "ఆపద ఉన్న" జంతువుగా ఉంచింది; ఇదే విధమైన బెదిరింపు 2008లో చేసిన అంచనాకు కూడా వర్తిస్తుంది. 

600-700ల మంచు చిరుతలు ప్రపంచ వ్యాప్త జంతుప్రదర్శన శాలలో ఉన్నాయి.<ref name="sltrust">{{cite web | work = Snow Leopard Trust | year = 2008 | url = http://www.snowleopard.org/catfactsclassroom/catfacts/population/document_view | title = Population and Protections | accessdate = 2008-07-03}}</ref>

{| class="wikitable"
|- valign="bottom"
! శ్రేణి దేశం  
! నివాసయోగ్యమైన ప్రదేశం <br />(km<sup>2</sup>.) 
! అంచనావేయబడిన  <br />జనాభా<ref name="iucn" />
|-
|  ఆఫ్ఘనిస్తాన్ 
|  50,000 
|  100-200?
|-
|  భూటాన్ 
|  15,000 
|  100-200?
|-
|  చైనా 
|  1,100,000 
|  2,000-2,500
|-
|  భారతదేశం 
|  75,000 
|  200-600
|-
|  కజఖ్స్తాన్  
|  50,000 
|  180-200
|-
|  కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ 
|  105,000
|  150-500
|-
|  మోంగోలియా 
|  101,000 
|  500-1000
|-
|  నేపాల్ 
|  30,000 
|  300-500
|-
|  పాకిస్తాన్ 
|  80,000 
|  200-420
|-
|  తజికిస్తాన్ 
|  100,000 
|  180-220
|-
|  ఉజ్బెకిస్థాన్ 
|  10,000
|  20-50
|}
[[దస్త్రం:Lightmatter snowleopard.jpg|thumb|సాన్ డీగో జంతుప్రదర్శన శాలలో మంచు చిరుత.]]

'''రక్షిత ప్రాంతాలు:''' 
* [[ఖిబెర్-పఖ్తున్ఖ్వా]], పాకిస్తాన్ లోని [[చిత్రల్ నేషనల్ పార్క్]],
* భారతదేశం లోని [[లడాక్]] లో [[హేమిస్ నేషనల్ పార్క్]].
* [[ఖున్జెరాబ్ నేషనల్ పార్క్]], [[గిల్గిట్-బల్టిస్తాన్]], పాకిస్తాన్.
* భారతదేశంలోని [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రంలోని [[నందా దేవీ నేషనల్ పార్క్]], ఇది ఒక UNESCO నాచురల్ వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్.<ref>UNESCO వరల్డ్ హెరిటేజ్ సెంటర్ [http://whc.unesco.org/en/list/335 నందా దేవీ మరియు వాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ నేషనల్ పార్క్స్. ][http://whc.unesco.org/en/list/335 క్లుప్తమైన వర్ణన]. నవంబరు 27, 2006న సేకరించబడింది.</ref>
* [[కొమోలంగ్మ నేషనల్ నేచర్ ప్రిజర్వ్]], [[టిబెట్]], చైనా.<ref name="qomolangma">మంచు చిరుత సంరక్షణ. 2006 [http://www.snowleopardconservancy.org/conservation5.htm ''మంచి చిరుతల యొక్క సంరక్షణలో శిక్షణా పార్కు మేనేజర్లు'' ]. నవంబరు 27, 2006న సేకరించబడింది.</ref>
* [[సాగరమాత నేషనల్ పార్క్]], నేపాల్, ఒక UNESCO నాచురల్ వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్.<ref>UNESCO వరల్డ్ హెరిటేజ్ సెంటర్. [http://whc.unesco.org/en/list/120 సాగరమాత నేషనల్ పార్క్: క్లుప్తమైన వర్ణన]. నవంబరు 27, 2006న సేకరించబడింది.</ref>
* [[టుమోర్ ఫెంగ్ నేచర్ రిజర్వ్]], పడమర [[టియాన్షాన్ పర్వతాలు]], [[క్సిన్జియంగ్]], చైనా.<ref>మంచు చిరుత నెట్వర్క్. 2005 [http://www.snowleopardnetwork.org/docs_news/SLNnews2136.htm ''ముజాట్ లోయలో మంచు చిరుతల యొక్క కెమెరా బంధనాలు'' ]. నవంబరు 27, 2006న సేకరించబడింది.</ref>
* [[వాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ నేషనల్ పార్క్]], ఉత్తరాంచల్, భారతదేశం, ఇది ఒక UNESCO నాచురల్ వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్
* [[షే-ఫోక్సుందో నేషనల్ పార్క్]], [[డోల్ప]], నేపాల్.
* [[దోర్పటన్ హంటింగ్ రిజర్వ్]], [[బాగ్లుంగ్]], నేపాల్.
* [[అన్నపూర్ణ కన్జర్వేషన్ ఏరియ]], పశ్చిమ నేపాల్.
* [[జిగ్మే దోర్జీ నేషనల్ పార్క్]], భూటాన్
* [[గోబీ గుర్వంసైఖాన్ నేషనల్ పార్క్]], మొంగోలియా
* [[ఉబ్సునుర్ హోల్లో]], [[మొంగోలియా]] యొక్క ప్రాంతీయ సరిహద్దులో ఉండి మరియు [[రిపబ్లిక్ ఆఫ్ తువా]], [[రష్యా]]

మంచు చిరుతలను జీవంతో కాపాడటంలో అధిక వృద్దిని విజయవంతంగా మంచు చిరుతలను బందిఖానాలో ఉంచి ఆహారం ఇవ్వడం ద్వారా సాధించారు. ఈ జంతువులు సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు వరకు పిల్లలను ఈనకలదు, కానీ కొన్ని సందర్భాలలో ఏడింటికి జన్మ కూడా ఇవ్వవచ్చు. 


== పరిరక్షక చర్యలు ==

మంచు చిరుతను మరియు దాని బెదిరించబడిన పర్వత ఆర్ధిక విధానాలను కాపాడటానికి అనేక ఏజన్సీలు పనిచేస్తున్నాయి. ఇందులో [[స్నో లెపార్డ్ ట్రస్ట్]], స్నో లెపార్డ్ కన్జర్వన్సీ మరియు స్నో లెపార్డ్ నెట్వర్క్ ఉన్నాయి. మంచు చిరుత యొక్క శ్రేణి నుండి ఈ సంఘాలు మరియు అనేక దేశ ప్రభుత్వాలు, ప్రపంచంలోని లాభాపేక్షలేనివి మరియు దాతలు ఇటీవల బీజింగ్‌లో జరిగిన 10వ అంతర్జాతీయ మంచు చిరుత సమావేశంలో కలిసి కట్టుగా పనిచేశారు.   పరిశోధన మీద వారి దృష్టి, మంచు చిరుత ఉన్న ప్రాంతాలలో కమ్యూనిటీ కార్యకలాపాలు మరియు శిక్షణా తరగతులు పిల్లి జాతి యొక్క అవసరాలను లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి అలానే గ్రామేనుల యొక్క అవసరాలు మరియు కాపరుల సంఘాలు మంచు చిరుతల జీవితాలను మరియు నివాసాల మీద ఒత్తిడి తేవడం మీద ఉంచారు.<ref>తేయిలే, స్టేఫనీ “జాడలు మాసిపోవటం; మంచు చిరుతలను చంపడం మరియు వాణిజ్యం” TRAFFIC ఇంటర్నేషనల్, 2003</ref><ref>విదేశీ అధికారి, [http://www.abc.net.au/foreign/content/2009/s2562298.htm "కాట్స్ ఇన్ ది క్లౌడ్స్"], ఆస్ట్రేలియన్ బ్రోడ్కాస్టింగ్ కార్పోరేషన్, 2009. 27 జూన్ 2009న తిరిగి పొందబడింది.</ref>

== బిరుదులను వర్ణించటంలో మంచు చిరుత ==
మధ్య ఆసియా యొక్క టర్కిక్ ప్రజల కొరకు మంచు చిరుతలు సంకేత అర్ధాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇక్కడ ఈ జంతువును ''ఇర్బిస్''  లేదా ''బార్స్''  అని అంటారు, ఇది విస్తారంగా బిరుదుల వర్ణనలో మరియు చిహ్నంగా వాడబడుతుంది. 

మంచు చిరుత ([[బిరుదుల వర్ణనలో]] ఔన్సు అనబడుతుంది) ([[అక్ బార్స్]])[[తటార్స్]] మరియు [[కజఖ్స్]] యొక్క జాతీయ చిహ్నం: ఒక మంచు చిరుతను [[అల్మటీ]] యొక్క నగర అధికారిక ముద్రగా ఉంది మరియు ఒక [[రెక్కల మంచు చిరుత]] [[తటార్స్టాన్]] యొక్క [[సాయుధ కోతుల మీద]] కనిపిస్తుంది. అదేవిధమైన చిరుత [[ఉత్తర ఒసేన్టియా-అలనియా యొక్క సాయుధ కోటుల మీద]] కనిపిస్తుంది. [[స్నో లెపార్డ్ పురస్కారం]]ను [[సోవియట్ యూనియన్]] యొక్క మొత్తం ఐదు 7000m సోవియట్ శిఖరాలను చేరినవారికి ఇవ్వబడుతుంది.  దానికి తోడూ, మంచు చిరుత [[కిర్గిజ్స్టాన్ యొక్క బాలికల స్కౌట్ అసోసియేషన్]] యొక్క చిహ్నంగా ఉంది.
<gallery>
File:SnowLeopard10000KZT.jpg|పాత 10000 టెన్గే (కజాఖ్స్తాన్) బ్యాంకు నోటు వెనుకవైపు మంచు చిరుత.
File:Aq_bars.png|అక్ బార్స్ టరార్స్తాన్ యొక్క సాయుధ తీరం. ఇది ఒక ప్రాచీన టర్కిక్ మరియు బల్గర్ చిహ్నం, దీని అనువాదం "తెల్ల చిరుత" లేదా "మంచు చిరుత "గా చేయబడింది.
File:NewGerb_Almaty_2010.jpg|అల్మటీ, కజాఖ్స్తాన్ యొక్క చిహ్నంగా మంచు చిరుత ఉంది.
File:Astana1.svg|(సాయుధాల యొక్క పురాతన తీరం) కజాఖ్స్తాన్ యొక్క ముఖ్య పట్టణం ఆస్టన యొక్క చిహ్నంగా మంచు చిరుత ఉంది.
File:Coat_of_arms_of_Bishkek,_Kyrgyzstan.png|కిర్గిజ్స్టాన్ యొక్క ముఖ్య పట్టణం బిష్కెక్ యొక్క చిహ్నంగా మంచు చిరుత ఉంది.
ఫైల్:శుషెన్స్కీ_రయాన్_(క్రస్నోఆయర్స్క్_క్రై).png‎ మంచు చిరుత శుషెన్స్కీ జిల్లా యొక్క సాయుధ దళాల యొక్క కోటుల మీద ఉంది, క్రస్నోయార్స్క్ క్రై.
File:Coat of Arms of North Ossetia-Alania.png|ఉత్తర ఒసేన్టియా-అలనియా యొక్క సాయుధ తీరంలో మంచు చిరుత.
File:Coat_of_arms_of_South_Ossetia.svg|దక్షిణ ఒసేటియా యొక్క సాయుధ తీరంలో మంచు చిరుత.
File:Kyrgyzstan Girl Scouts Association.png|కిర్గిజ్స్టాన్ యొక్క బాలికల స్కౌట్ సంఘం యొక్క సభ్యత్వ బాడ్జ్.
File:Snow Leopard seal.gif|బల్గేరియన్ రాజు యొక్క సాయుధ కోటు.
</gallery>

== సూచనలు ==
{{reflist|2}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{commons|Uncia uncia}}
<!--{{wikispecies|Uncia uncia}}-->
<!---- BEFORE adding links here make sure you've understood Wikipedia's policy on external links, [[Wikipedia:External links]] ----->
* [http://ngm.nationalgeographic.com/2008/06/snow-leopards/winter-photography Snow leopard photo gallery at National Geographic] 
* ARKive - [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/అన్సియా_అన్సియా/ images and movies of the Snow leopard ''(అన్సియా అన్సియా)'']
* [http://www.pbs.org/wnet/nature/snowleopard/index.html PBS Nature: ''Silent Roar: Searching for the Snow Leopard'']
* [http://www.snowleopardnetwork.org Snow Leopard Network] *[http://www.snowleopard.org/ Snow Leopard Trust]
* [http://www.snowleopardconservancy.org/ Snow Leopard Conservancy] 
* [http://www.snowleopardconservancy.org/pics/rangemap.jpg detailed range map])
* [http://www.wildnet.org/snowleopard.htm/ Wildlife Conservation Network (WCN)]
* [http://www.bbc.co.uk/nature/species/Snow_Leopard Video footage from the BBC including a Snow Leopard hunt]
* [http://panda.org/species/snowleopard WWF snow leopard species profile] {{Carnivora|Fe.}}

[[వర్గం:జంతువులు]]
{{Link FA|ru}}⏎
⏎
[[en:Snow leopard]]
[[hi:हिम तेन्दुआ]]
[[kn:ಹಿಮ ಚಿರತೆ]]
[[ta:பனிச்சிறுத்தை]]
[[af:Sneeuluiperd]]
[[ar:نمر الثلوج]]
[[av:Ирбис]]
[[az:Qar bəbiri]]
[[ba:Барыс]]
[[bg:Барс]]
[[bo:གསའ་གཟིག]]
[[br:Loupard an erc'h]]
[[ca:Lleopard de les neus]]
[[cs:Irbis]]
[[da:Sneleopard]]
[[de:Schneeleopard]]
[[eo:Neĝleopardo]]
[[es:Panthera uncia]]
[[et:Lumeleopard]]
[[eu:Elur-pantera]]
[[fa:پلنگ برفی]]
[[fi:Lumileopardi]]
[[fr:Once (félin)]]
[[ga:Liopard sneachta]]
[[gd:Leopard-sneachda]]
[[gn:Jaguaretetĩ]]
[[he:נמר שלג מצוי]]
[[hr:Snježni leopard]]
[[hu:Hópárduc]]
[[id:Macan Tutul Salju]]
[[io:Unco]]
[[it:Panthera uncia]]
[[ja:ユキヒョウ]]
[[ka:ირბისი]]
[[kk:Барыс (жануар)]]
[[ko:눈표범]]
[[ky:Илбирс]]
[[la:Uncia uncia]]
[[lez:Перленг]]
[[lt:Irbis]]
[[ltg:Snīga leopards]]
[[lv:Sniega leopards]]
[[mhr:Ирбис]]
[[mk:Снежен леопард]]
[[mn:Ирвэс]]
[[mr:हिमबिबट्या]]
[[my:နှင်းကျားသစ်]]
[[ne:हिउँ चितुवा]]
[[nl:Sneeuwpanter]]
[[nn:Snøleopard]]
[[no:Snøleopard]]
[[nv:Náshdóíłgaii łikizhígíí]]
[[os:Фыранк]]
[[pl:Irbis]]
[[pnb:برفانی چیتا]]
[[pt:Leopardo-das-neves]]
[[ro:Leopardul zăpezilor]]
[[ru:Ирбис]]
[[sah:Баарыс]]
[[simple:Snow Leopard]]
[[sk:Leopard snežný]]
[[sl:Snežni leopard]]
[[sr:Снежни леопард]]
[[sv:Snöleopard]]
[[sw:Chui-theluji]]
[[th:เสือดาวหิมะ]]
[[tr:Kar parsı]]
[[udm:Ирбис]]
[[ug:يىلپىز]]
[[uk:Барс сніговий]]
[[vi:Báo tuyết]]
[[yi:שניי לעמפערט]]
[[zh:雪豹]]
[[zh-classical:雪豹]]
[[zh-min-nan:Seh-pà]]
[[zh-yue:雪豹]]