Difference between revisions 809715 and 834111 on tewiki

< previous diff
next diff >
జీడిపప్పు
{{విలీనం|జీడి}}
{{యాంత్రిక అనువాదం}}
{{taxobox
|name = Cashew
|image = Twin Cashews From Kollam Kerala.jpg
|image_caption = Cashews ready for harvest in [[Kollam District|Kollam]], [[India]]
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Eudicots]]
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Sapindales]]
|familia = [[Anacardiaceae]]
|genus = ''[[Anacardium]]''
|species = '''''A. occidentale'''''
|binomial = ''Anacardium occidentale''
|binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
'''జీడిపప్పు'''  [[అనకార్డియేసి|అనకర్దేశియే]] అనే వృక్ష జాతికి చెందింది.  దీనిని తెలుగులో [[జీడిమామిడి]] [[చెట్టు]] అంటారు.

ఆ [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] పేరు [[జీడిమామిడి]] [[చెట్టు]] యొక్క పోర్ట్యుగీస్ పేరు అయిన ''కాజు''  నుంచి పుట్టింది. ఈ పేరు కూడా టూపి పదం అయిన ''ఆకజూ''  నుంచి వచ్చింది. ఈ చెట్టు ఉష్ణమండలాల్లో జీడిపప్పు మరియు జీడి పండ్ల ఉత్పత్తి కోసం విరివిగా పెంచబడుతుంది(కింద చూడండి).

== శబ్ద పరిణామ శాస్త్రం ==
''అనకార్డియం''  అనే పేరు పండు యొక్క రూపంని సూచిస్తుంది, అది ఒక తిరగబడిన హృదయ ఆకారంలో ఉంటుంది(''కర్డియం''  అంటే గుండె). పురాతన భాషలో ''అకాజు''  అంటే "పసుపు తల" అని అర్ధం.

== పెరిగే స్థలం మరియు పెరుగుదల ==
[[దస్త్రం:Anacardium_occidentale_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-010.jpg|left|thumb|180px|కోహ్లేర్ రచన మెడిసినల్-ప్లాంట్స్(1887) నుంచి అనకర్డియం ఒస్సిడెన్టలె]]
[[దస్త్రం:CashewYield.png|thumb|300px|right|ప్రపంచ వ్యాప్త జీడిపప్పు సాగు]]
[[దస్త్రం:Anacardium occidentale tree.jpg|right|thumb|జీడిమామిడి చెట్టు]]
ఈ చెట్టు చిన్నగా మరియు ఎల్లప్పుడు పచ్చగా ఉంటుంది. 10-12మీ(~32ft) ఎత్తుతో, సాధారణంగా పొట్టిగా ఉండే మరియు సవ్యంగా లేని బెరడు కలిగి ఉంటుంది. దీని [[పత్రము|ఆకుల]] అమరిక సుళ్ళుగా ఉంటుంది, ఆకులు మెత్తగా చర్మం వలె మందంగా ఉంటాయి, దీర్ఘ వృత్తాకారం లేదా సాగతీసినట్టు ఉంటాయి. 4 నుండి 22 సె.మీ పొడవు, 2 నుండి 15 సె.మీ వెడల్పు మరియు ఆకుల చివర మృదువుగా ఉంటుంది. దీని [[పుష్పము|పువ్వులు]] గుత్తులుగా లేదా గుత్తి చివరిలో పూస్తాయి. దీని పొడవు 26సె.మీ వరకు ఉండచ్చు, ప్రతి పువ్వు మొదట్లో లేత పచ్చ రంగులో ఉండి తరువాత ఎర్రగా మారుతుంది, ఐదు సన్నని రేకులతో 7 నుండి 15మీమీ పొడవు ఉంటుంది.

[[జీడిమామిడి]] [[పండు]] అండాకారంలో కానీ ముంత మామిడి ఆకారంలో కానీ ఉండచ్చు, ఇది సహాయక ఫలం(కొన్ని సందర్భాలలో దీనిని దొంగ ఫలం అంటారు). ఈ ఫలం జీడి పువ్వు తొడిమ నుంచి పెరుగుతుంది. దీనిని" [[జీడిమామిడి]][[పండు]]'''  అని అంటారు, మధ్య అమెరికలో '''మరణాన్'''  గా పిలుస్తారు, పండే నాటికి ఇది పసుపుగా కానీ ఎర్రగా కానీ తాయారు అవుతుంది. దీని పొడవు 5-11సె.మీలు. దీనిని తినవచ్చును, దీని వాసన "తీపిగా" మరియు రుచి కూడా తీపిగా ఉంటుంది. దీని గుజ్జు రసమయంగా ఉంటుంది కానీ తొక్క సున్నితంగా ఉండటం వల్ల ఇది రవాణాకు పనికిరాదు.  [[జీడిమామిడి]][[పండు]] తిన్నప్పుడు ఒకొక్కసారి గొంతులో దురద కలిగిస్తుంది.

నిజమైన [[జీడిమామిడి]] ఫలం మూత్రపిండం లేదా బాక్సింగ్ తొడుగు ఆకారంలో గట్టిగా ఉండి సహాయక ఫలం చివరిలో పెరుగుతుంది. ఇది మొదట చెట్టు కాండము పైన పెరిగి తరువాత తొడిమ జీడి పండు లాగా మారుతుంది. ఈ అసలు ఫలంలో ఒకే ఒక్క [[విత్తనము|విత్తనం]], '''జీడి గింజ'''  ఉంటుంది. అయినప్పటికీ వంటల పరిబాషలో దీనిని గింజ అని పిలవగా, వృక్ష శాస్త్ర బాషలో జీడిపప్పుని [[విత్తనము|విత్తనం]] అని అంటారు. ఈ విత్తనం రెండు గట్టి పొరలతో కప్పబడి ఉంటుంది, ఈ పొరల మధ్య విరక్తి పుట్టించే రసాయనం ఫెనోలిక్, అనకర్దిక్ ద్రావకం, శరీరాన్ని చిరాకు పెట్టె ఉరుశోయిల్ ఉంటాయి. పాయిజన్ ఐవి అనే మొక్కలో కూడా ఈ విష పదార్ధం ఉంటుంది. కొంత మందికి జీడిపప్పు [[అలర్జీ|పడదు]], కానీ మిగతా కాయలు లేదా వేరుసెనగ కాయలు కన్నా దీనిలో 'ఎలర్జేన్లూ తక్కువగా ఉంటాయి.

=== వ్యాప్తి ===
దీని జన్మ స్థలం బ్రెజిల్ అయినప్పటికీ పోర్చుగీస్ వారు [[జీడిమామిడి]] చెట్టును 1560 మరియు 1565 మధ్య కాలంలో గోవా, [[భారత దేశము|భారతదేశానికి]] తీసుకు వచ్చారు. అక్కడ నుండి మొత్తం ఆగ్నేయ ఆసియా, ఆఫ్రికాలకు వ్యాప్తి చెందింది. 1905 జీడిపప్పుని భారతదేశం నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న మొదటి దేశం అమెరికా.<ref>
{{Cite web
| title = Cajucultura
| url = http://www.cajucultura.com
| accessdate = February 2, 2010}}</ref>

== ఉపయోగాలు ==
=== వైద్యం మరియు పరిశ్రమలు ===
[[దస్త్రం:CashewSnack.jpg|thumb|ఉప్పు వేయబడిన జీడిపప్పు]]
{{Main|Cashew nutshell liquid}}
జీడి పిక్క ద్రవంలో('''CNSL''' ), జీడిపప్పు తయారీ పద్దతిలో మిగిలే ద్రవంలో చాలా మటుకు అనకర్దిక్ ఆమ్లాలు ఉంటాయి.<ref name="cen"/> ఈ ఆమ్లాలు దంత సమస్యల పైన ప్రభావంతంగా పని చేస్తుంది. ఇది హాని కారక బ్యాక్టీరియను చంపుతుంది. ఇది వివిధ రకాల హాని కారక బ్యాక్టీరియల పైన కూడా సమర్ధవంతంగా పని చేస్తుంది. ఈ చెట్టు వివిధ భాగాలని పటమొన, [[గయానా|గయాన]] వాసులు వైద్యంలో వాడతారు. చెట్టు [[బెరడు]] తీసి రాత్రంతా నానబెట్టి లేదా ఉడకబెట్టి విరోచనాలకి మందుగా వాడతారు. విత్తనాల్ని పిండి చేసి [[పాము]] కాట్లకు విరుగుడు మందు వాడతారు. పిక్క నూనెను అరికాలి పగుళ్ల పైన పుతగా శైవలాల నిరోధకంగా వాడతారు.{{Citation needed|date=January 2010}}

అనకర్డిక్ ఆమ్లమును రసాయన పరిశ్రమల్లో కర్డనల్ అనే పదార్ధం ఉత్పత్తి చేయడానికి వాడతారు.<ref name="cen">{{cite journal|title=A Nutty Chemical |date=September 8, 2008 |volume=86 |issue=36 |pages=26–27 |author=Alexander H. Tullo |journal=[[Chemical and Engineering News]]}}</ref>

=== వంటలలో వాడకం ===
[[దస్త్రం:Cashews 1314.jpg|thumb|వేపి, ఉప్పు వేసిన జీడిపప్పు]]
జీడిపప్పు ప్రఖ్యాత ఫలహారము, దీని ఘనమైన రుచి వల్ల పచ్చిగా కూడా తినవచ్చు, కొద్దిగా ఉప్పు లేదా చెక్కెర కలుపుకుని కూడా ఆరగించవచ్చు. జీడిపప్పుని చాకొలేట్ పూతతో అమ్ముతారు కానీ ఇది వేరు సెనగ మరియు బాదం పప్పు కన్నా ఖరీదు ఎక్కువ మరియు వాడకం తక్కువ.

థాయి, చైనీస్ వంటకాలలో కూడా జీడిపప్పు భాగం ఉంది, వీరు పూర్తి పిక్కను వాడతారు, అయితే [[భారతీయ వంటకాలు|భారతీయ వంటల్లో]] ముద్ద చేసి షాహీ కుర్మా లాంటి వాటిలో వాడతారు,అంతే కాకుండా పిండి వంటల్లో అలంకరణకు వాడతారు. 

అంతగా తెలియకపోయినా రుచికరముగా ఉండే జీడిపప్పు యొక్క ఉపయోగం అది లేతగా ఉండి, దాని తోలు ఇంకా గట్టిపదకుండా ఆకుపచ్చ రంగులో ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా ఉంటుంది. దాని పిక్క మెత్తగా ఉన్నప్పుడు, దానిని కత్తితో రెండు భాగాలుగా చీలుస్తారు. పప్పుని తీసి(అది ఇంకా క్షారతని కోల్పోదు, అందు వల్ల చేతి తొడుగులు అవసరం) పసుపు కలిపిన నీటిలో నానబెడతారు. దీని వల్ల క్షారత కోల్పోతుంది. ఈ విధమైన వాడుక కేరళ వంటకాలలో ముఖ్యంగా అవియల్ తయారీలో కనిపిస్తుంది, ఇందులో రకరకాలైన కూరగాయలు,కొబ్బరి కోరు,పసుపు మరియు పచ్చి మిరపకాయలు వాడతారు. 

[[మలేషియా]]లో లేత ఆకులని పచ్చిగా సలాడ్ లాగా లేదా సంబల్ బెలకన్(మిర్చి మరియు నిమ్మరసం కలిపిన రొయ్యల ముద్ద)కలిపి తింటారు.

బ్రెజిల్ లో [[జీడిజీడిమామిడి]] పండు రసం దేశం మొత్తం ప్రఖ్యాతి గాంచింది. ఫోర్ట్లేజా వంటి ఈశాన్య ప్రాంత సందర్శకులు తరచుగా అమ్మకందారులు జీడిపప్పు పప్పుని తక్కువ ధరకి అమ్మటాన్ని చూడవచ్చును. కొన్న పిమ్మట ఉప్పువేసి ప్లాస్టిక్ సంచులలో ఇస్తారు.

ఫిలిపిన్స్ లో [[జీడిజీడిమామిడి]] అంటిపోలో యొక్క ప్రఖ్యాతి గాంచిన పంటగా ప్రసిద్ది మరియు సుమన్ తో కలిపి ఆరగిస్తారు. పంపంగాలో ఒక మిఠాయి అయిన టురోన్స్ డి కసుయ్ కూడా జీడిపప్పు పప్పుతో తాయారు అవుతుంది. జీడిపప్పు మార్జిపాన్ ను తెల్లని కాగితంలో చుడతారు.

=== మద్యం ===
[[గోవా]]లో [[జీడిజీడిమామిడి]]ని(సహాయక ఫలం) నూరి, ఆ రసాన్ని తీసి 2-3 రోజులు పులియబెడతారు. పులిసిన రసాన్ని రెండు సార్లు బట్టిలో పెడతారు. తద్ఫలితంగా వచ్చిన పానీయాన్ని ఫెని అంటారు. టాంజానియా దక్షిణ ప్రాంతం మత్వరలో జీడి పండుని(స్వహిలి బాషలో ''బిబో'' ) ఎండబెట్టి నిల్వచేస్తారు. తరువాత నీటిలో నానబెట్టి, పులియబెట్టి మరియు బట్టిలో కాచి ఘాటైన మద్యాన్ని తాయారు చేస్తారు. దీని పేరు గంగో.

మొజాంబిక్ లో జీడిపప్పు వ్యవసాయదారులు సాధారణంగా ఘాటైన మద్యాన్ని జీడి పండుతో తాయారు చేస్తారు. దీనిని "యగవ అర్దంట్"(మండే జలం) అంటారు.

''యన్ ఎకౌంటు అఫ్ డి ఐలాండ్ అఫ్ సిలోన్''  పుస్తక రచయిత రాబర్ట్ పెర్కివల్<ref name="Ref to Alcohol in Literature on Ceylon">{{citation
|url=http://www.archive.org/stream/ceylonagenerald00suckgoog/ceylonagenerald00suckgoog_djvu.txt
|title=Full text of "Ceylon; a general description of the island, historical, physical, statistical. Containing the most recent information"
|date=
|work=}}</ref> ప్రకారం మద్యాన్ని ఇరవయ్యో శతాబ్దం మొదట్లో ఫలాల నుంచి తాయారు చేయడం వెస్ట్ ఇండీస్ లో మొదలు పెట్టారు. డచ్ వారు వారి మేలైన మద్యాన్ని "లిఖర్" అని బావించేవారు.

=== పోషక పదార్థాలు ===
{{nutritionalvalue | name=cashew nuts, raw | kJ=2314| protein=18.22 g | fat=43.85 g | carbs=30.19 g | fiber=3.3 g | | sugars=5.91 g | iron_mg=6.68| calcium_mg=37 | magnesium_mg=292 | phosphorus_mg=593 | potassium_mg=660 | zinc_mg=5.78 | vitC_mg=.5 | pantothenic_mg=.86 | vitB6_mg=.42 | folate_ug=25 | thiamin_mg=.42 | riboflavin_mg=.06 | niacin_mg=1.06 | right=1 | source_usda=1 }}

జీడిపప్పు లో క్రొవ్వు, నూనె పదార్థాలు 54% మోనో అన్ సేచ్యురేటెడ్ కొవ్వు (18:1),18% పోలి అన్ సేచ్యురేటెడ్ కొవ్వు(18:2),మరియు 16% సేచ్యురేటెడ్ కొవ్వు(9% పల్మిటిక్ ఆమ్లం(16:0)మరియు 7 % స్టేరిక్ ఆమ్లము(18:O)) ఉంటాయి.<ref name="USDA">[http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ ]USDA, " పచ్చి గింజలు,జీడిపప్పు," శోధన</ref>

== వీటిని కూడా చూడండి ==
* అడవి జీడిపప్పు- జాతి పేరు ''అనకర్డియం ఎక్సెల్సం'' .
* సేమేకర్పాస్ అనకర్దియుం,(డి ఓరియంటల్ అనకర్డియం) పుట్టిల్లు భారతదేశం మరియు ఇది జీడిపప్పుతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది.
* వంటల్లో వాడె కాయల జాబితా
* కాజుఇన

== చిత్రాలు ==
[[జీడిజీడిమామిడి]]-పెరుగుదల ఘట్టాలు
<gallery>
File:Inflor_young_fruit.JPG|జీడి పండుతో పాటు పెరిగే పూత
File:Mature_cashew.JPG|పండిన జీడి పండు కోత సమయం
File:Harvested_cashew.JPG|,భారత దేశం,గోవాలోకోసిన జీడి పంట తదుపరి తయారీకి సిద్దంగా ఉంది
</gallery>

== అదనపు సమాచరం ==
*''ఫ్రూట్స్ అఫ్ వార్మ్ తెమ్పరేచర్స్''  రచన మోర్టాన్, జూలియ ఎఫ్. ISBN 978-0-9610184-1-2
* పిళ్ళై రాజ్ మోహన్ మరియు శాంత,పిల రచన ''డి వరల్డ్ కాశ్యు ఇండస్ట్రీ'' (రాజన్ పిళ్ళై ఫౌండేషన్, కొల్లం,2008).యెన్ఏం,.

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons|Anacardium occidentale}}
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Anacardium_occidentale.html హ్యాండ్ బుక్ అఫ్ ఎనేర్జి క్రాప్స్- ''అనకర్డియం ఒస్సిడెన్టలె'' ]

[[వర్గం:అనకర్దేశియే]]
[[వర్గం:బ్రెజిల్ లో చెట్లు]]
[[వర్గం:బ్రెజిల్ లో పుట్టిన పంటలు]]
[[వర్గం:ఆరగించే కాయలు మరియు గింజలు]]
[[వర్గం:వన మూలికలు]]
[[వర్గం:ఉష్ణ మండల వ్యవసాయం]]
[[వర్గం:ఫ్రెంచ్ గయాన లో చెట్లు]]
[[వర్గం:గయాన లో చెట్లు]]
[[వర్గం:సురినామె లో చెట్లు]]
[[వర్గం:వెనిజ్యుల లో చెట్లు]]
[[వర్గం:కొలంబియాలో చెట్లు]]
[[వర్గం:కొలంబియాలో పుట్టిన పంటలు]]
[[వర్గం:పోర్చుగీస్ బాష నుండి సంగ్రహింపబడిన పదాలు]]
[[వర్గం:అమెరికాలో పుట్టిన పంటలు]]