Revision 1383635 of "మోనోరైలు" on tewiki

'''మోనోరైల్''' అనేది ఒకే రైలుపట్టా-ఆధారంగా నడపబడుతున్న రవాణా విధానం, ఇది ఏకైక ఆధారంగా మరియు మార్గ నిర్దేశకంగా పనిచేస్తుంది. ఈ విధానం యొక్క బీమ్‌ను(దూలంను) లేదా అట్లాంటి దూలం లేదా మార్గం మీద ప్రయాణిస్తున్న వాహనాలను కూడా వివిధరకాలుగా వర్ణించటానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఈ పదం ''మోనో'' (ఒకే) మరియు ''రైల్'' పదాల యొక్క సంక్షిప్తం ద్వారా పుట్టింది, దాదాపు 1897 నాటి నుండి<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=monorail |title=Etymology Online entry for monorail |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref> ఆరంభ విధానాలు లోహపు పట్టాలను ఉపయోగించాయి. ఈ రవాణా విధానంను తరచుగా రైల్వేగా సూచించబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/monorail |title=Dictionary.com definitions of monorail |publisher=Dictionary.reference.com |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref>
అనధికార చర్చలలో, "మోనోరైల్" అనే పదాన్ని తరచుగా ఎత్తుగా కట్టబడిన రైలు మార్గం లేదా ప్రజలు ప్రయాణం చేసే మార్గాన్ని వివరించటానికి తప్పుగా వాడబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.monorails.org/tMspages/WhatIs.html |title=Quite often, some of our friends in the press and public make the assumption that any elevated rail or peoplemover is a monorail. |publisher=Monorails.org |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref> నిజానికి ఈ పదం మార్గపు శైలిని మాత్రమే సూచిస్తుంది కానీ ఎత్తుగా ఉన్న నిర్మాణంను కాదు.

== ఇతర రవాణా విధానాలతో ఉన్న వ్యత్యాసం ==
విమానాశ్రయంలో ఒకచోట నుండి వేరొకచోటికి వెళ్ళటానికి మరియు మధ్యస్థమైన సామార్థ్యం ఉన్న రవాణా మార్కెట్టులో మోనోరైల్ విధానాలు ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ఇతర రవాణా పద్ధతుల నుండి మోనోరైల్ విధానాలను భేదపరిస్తే, మోనోరైల్ సంఘం మరింత స్పష్టంగా మోనోరైల్ యొక్క నిర్వచనాన్ని వివరిస్తుంది, దీని ప్రకారం మోనోరైల్ విధానంలో వాహనం కన్నా దూలం సన్నగా ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.monorails.org/tMspages/WhatIs.html |title=Monorail Society, What is a monorail? |publisher=Monorails.org |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref>

=== పోలికలు ===
సాధారణంగా మోనోరైళ్ళను ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధిపరచరు, కొన్నిసార్లు డాక్‌ల్యాండ్స్ లైట్ రైల్వే, వాంకోవర్ స్కైట్రైన్ మరియు JFK ఎయిర్‌ట్రైన్ వంటివాటితో భ్రమపడతారు. మొదటిసారి చూసినపుడు మోనోరైళ్ళు ఇతర లైట్ రైల్ వాహనాలవలే ఉంటాయి మరియు రెండూ డ్రైవరుతో ఇంకా డ్రైవరు లేకుండా నడపబడతాయి. మోనోరైల్ వాహనాలను ఒకేరకమైన ఆకృతిలో, కలసి ఉన్న వేరువేరు భాగాలు లేదా అనేక భాగాలు 'ట్రైన్లు'గా ఏర్పడటాన్ని కూడా కనుగొనవచ్చు. ఇతర అధునాతన వేగవంతమైన రవాణా విధానాలలో వలెనే, కొన్ని మోనోరైళ్ళను లీనియర్ ఇండక్షన్ మోటర్‌చే నడపబడతాయి. అనేక జంట రైలు విధానాలలో వలెనే క్రిందనున్న దూలాలకు వాహనంను బోగీల ద్వారా జతచేయబడి వంపులు తిరగటాన్ని అనుమతిస్తుంది.

=== విభేదాలు ===
కొన్ని ట్రాంలు మరియు లైట్ రైల్ విధానాల వలే కాకుండా, ఇతర ట్రాఫిక్ మరియు బాటసారులతో సంబంధం లేకుండా ఆధునిక మోనోరైళ్ళు ఉంటాయి. ఒకటిగానే ఉన్న దూలం మీద వెళ్ళడం ద్వారా మోనోరైళ్ళకు దిశానిర్దేశం మరియు పడిపోకుండా పట్టు దొరుకుతాయి, ఇది ఇతర దిశానిర్దేశక విధానాలు రబ్బర్-టైర్డ్ మెట్రోలు, సప్పోరో మునిసిపల్ సబ్వే; లేదా గైడెడ్ బస్సులు లేదా ట్రాన్స్‌లోహ్ర్ వంటివాటికి విరుద్ధంగా ఉంటాయి. మోనోరైళ్ళు పాంటోగ్రాఫ్‌లను ఉపయోగించవు.

=== మాగ్లేవ్ ===
మోనోరైల్ సొసైటీ బీమ్ వెడల్పు ప్రాధాన్యతలో, మొత్తం కాకుండా కొన్ని మాగ్లేవ్ విధానాలను మోనోరైళ్ళుగా భావిస్తారు, ఇందులో ట్రాన్స్‌రాపిడ్ మరియు లినిమో ఉన్నాయి. అన్ని మోనోరైళ్ళ విధానాల నుండి మాగ్లేవ్‌లు విభిన్నంగా ఉంటాయి, ఇందులో ఇవి భౌతికంగా (సాధారణంగా) దూలాన్ని పట్టుకొని ఉండవు.

== చరిత్ర ==
[[దస్త్రం:Einschienerp.jpg|thumb|200px|right|బ్రెన్నన్ మరియు స్చెరి అభివృద్ధి చేసిన చక్రం ద్వారా సమతులనం అయ్యే మోనోరైల్ (1907)]]
{{Main|Monorail history}}

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు ===
1820లో మొదటి మోనోరైల్‌ను రష్యాలోని ఇవాన్ ఎల్మనోవ్ తయారుచేసారు. సాంప్రదాయక రైల్వేల ప్రత్యామ్నాయాలుగా మోనోరైల్‌ను ఆకృతి చేసే ప్రయత్నాలు 19వ శతాబ్దం ఆరంభం నుంచి జరిగాయి. నూతన కల్పనకు ప్రత్యేక అధికారంను(పేటెంట్)మొట్టమొదటిసారి 1821లో UKలోని హెన్రీ పామెర్ పొందారు, ఈ ఆకృతి చేసిన దానిని ఆగ్నేయ [[లండన్]]‌లోని డెప్ట్‌ఫోర్డ్ డాక్‌యార్డ్‌లో స్వల్పదూరానికి ఉపయోగించారు, ఇందులో హెర్ట్‌ఫోర్డ్‌షైర్ చెషంట్ సమీపాన ఉన్న [[క్వారీ|రాతిగని]] నుండి రాయిని రివెర్ లీకు తరలించటానికి ఉపయోగించారు. ప్రపంచంలో మొట్టమొదటిసారి మోనోరైల్ ద్వారా ప్రయాణికులను రవాణా చేసినందుకు మరియు హెర్ట్‌ఫోర్డ్‌షైర్‌లో ఆరంభించిన మొదటి రైల్వే లైన్ కొరకు చెషంట్ ప్రసిద్ధిగాంచింది.<ref>{{cite web|title=Finchley Society Annual General Meeting Minutes|author=Finchley Society|url=http://www.finchleysociety.org.uk/Newsletters/1990s/1997/6-97.pdf|date=1997-06-26|accessdate=2009-04-03}}</ref><ref>{{cite web|title=June 25 - Today in Science History|author=Today in Science History|url=http://www.todayinsci.com/6/6_25.htm|accessdate=2009-04-03}}</ref>

1879 నాటికి "ఒక-రైల్" విధానాన్ని హాడెన్ స్వతంత్రంగా ప్రతిపాదించాడు మరియు స్ట్రింగ్‌ఫెలో తిరగబడినట్టుగా ఉండే "/\" రైల్ ఉపయోగించారు. ఈ విధానం సైనికదళం కొరకు ఉద్దేశింపబడింది, కానీ "చవకగా ఉన్న రైల్వే" కారణంగా సాధారణ పౌరులు కూడా ఉపయోగించారు. <ref>{{cite web|url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/1376851?searchTerm=cheap+railway#pstart72945 |title=NLA Australian Newspapers - article display |publisher=Newspapers.nla.gov.au |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref>

ఆరంభ ఆకృతులు దృష్టిని జంట-ముందుకు పొడుచుకొని వచ్చి ఉండే ఒకే లోహ రైల్‌ను సాంప్రదాయక రైల్వేల యొక్క జంట రైల్ ప్రత్యామ్నాయ ఉపయోగం మీద ఉంచాయి. ఈ పట్టాల మీద ఉన్న చక్రాలు మోనోరైల్ కారుకు దిశానిర్దేశం మరియు ఆధారాన్ని అందిస్తాయి. ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్న వ్రేలాడునట్టు ఉండే శైలిలో ఉపెర్టల్ మోనోరైల్ ఉంది. 1900లలో, గైనో మోనోరైళ్ళు, ఒకే పట్టా మీద చక్రం అమరికతో కార్లను సమతులనం చేయబడింది, కానీ వీటిని ప్రయోగాత్మక స్థితి నుండి అభివృద్ధి చేయలేదు. ఎవింగ్ సిస్టంను [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లోని [[పంజాబ్]] రాష్ట్రంలో ఉన్న పటియాలా స్టేట్ మోనోరైల్ ట్రైన్వేస్‌లో ఉపయోగించబడినది, బరువును మోసే ఏకైక పట్టాను మరియు సమతులనం కొరకు వెలుపల ఉన్న చక్రంతో ఒక హైబ్రిడ్ నమూనా మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. మొదటి విధానాలలో ఒకదానిని అభ్యాసపరమైన వాడుకలో పెట్టినది ఫ్రెంచ్ ఇంజనీర్ చార్లెస్ లార్టిగ్, ఇతను ఒక మోనోరైల్ మార్గాన్ని ఐర్లాండ్‌లోని బాలీబునియన్ మరియు లిస్టోవెల్ మధ్య నిర్మించారు, దీనిని 1888లో ఆరంభించి 1924లో మూసివేశారు (ఐర్లాండ్ యొక్క పౌర యుద్ధం కారణంగా దెబ్బతినటం వల్ల). లార్టిగ్ విధానంలో బరువును-మోసే ఒక కమ్ము మరియు సమతులనం కొరకు రెండు దిగువున, వెలుపల కమ్ములు ఉంటాయి, ఈ మూడు త్రిభుజాకారంలో ఆధారంగా ఉంటాయి. 

బహుశా మొదటి మోనోరైల్ లోకోమోటివ్ 0-3-0 ఆవిరి రైలు ఇంజను.

=== 1900లు-1950లు ===
బెహ్ర్ విధానంను ఉపయోగిస్తున్న మోనోరైల్‌ను 1901లో లివర్ పూల్ మరియు మాంచెస్టర్ మధ్యలో ప్రతిపాదించారు.<ref>{{cite web|url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/10566928?searchTerm=monorail#pstart327212 |title=NLA Australian Newspapers - article display |publisher=Newspapers.nla.gov.au |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref>

1910లో, బ్రెన్నాన్ మోనోరైల్‌ను అలస్కాలోని బొగ్గుగని నుండి ఉపయోగించటానికి పరిగణలోకి తీసుకున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/5260767?searchTerm=monorail#pstart946719 |title=NLA Australian Newspapers - article display |publisher=Newspapers.nla.gov.au |date=1910-09-05 |accessdate=2010-09-11}}</ref>

20వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో అనేక భవిష్య ప్రతిపాదిత ఆకృతులను చేసారు, అవి ఆకృతి చేసిన ప్రదేశంను దాటి వెలుగును చూడలేదు లేదా స్వల్పకాలం జీవించిన నమూనాలుగా అయ్యాయి.

=== 1950లు-1980లు ===
20వ శతాబ్దంలోని తరువాయి భాగంలో, మోనోరైల్ ఆకృతులు పెద్ద దూలాలు లేదా గిర్డర్ ఆధార ట్రాక్ ఉపయోగం మీద ఆధారపడినాయి, ఇందులో వాహనాలు ఒక జత చక్రాల ద్వారా ఆధారాన్ని కలిగి రెండవదానితో దిశానిర్దేశాన్ని పొందుతాయి. దూలాల నుండి వాహనాలు ఆధారాన్ని కలిగి ఉన్న, పైకి ఎత్తబడిన లేదా ఒకవైపు మాత్రం ఆధారంగలిగి పొడవుగా ఉన్న వాహనాలను ఈ ఆకృతులు ప్రదర్శించాయి. 1950లలో ALWEG విస్తరించి ఉన్న ఆకృతి వెలుగులోకి వచ్చింది, దీని తరువాత <span class="goog-gtc-fnr-highlight">వ్రేలాడేటట్టు ఉండే </span>SAFEGE విధానం వచ్చింది. ALWEG యొక్క సాంకేతికతా రకాలను ప్రస్తుతం రెండు అతిపెద్ద మోనోరైల్ తయారీదారులు ఉపయోగిస్తున్నారు, అవి హితాచి మోనోరైల్ మరియు బొంబార్డియర్.

ఈ సమయంలో, అతిపెద్ద మోనోరైళ్ళను [[కాలిఫోర్నియా]]లోని డిస్నీల్యాండ్, [[ఫ్లోరిడా]]లో ఉన్న వాల్ట్ డిస్నీ వరల్డ్, సియాటిల్, జపాన్ మరియు అనేక ఇతర ప్రాంతాలలో స్థాపించారు. ఈనాడు మనకు కనిపించే మోనోరైల్ విధానాలను ప్రదర్శనలలో ఏర్పాటుచేసి మరియు వినోద ఉద్యానవనాలలో భవిష్య సాంకేతికతగా భారీగా ప్రోత్సహించారు. అయినను, మోనోరైళ్ళు సంప్రదాయక విధానాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ అవకాశాలను పొందాయి.

వాయు రవాణా మరియు షాపింగ్ మాల్స్ ఏర్పాటుతో అనేక షటిల్ విధానాలను నిర్మించటం వలన ప్రత్యేకమైన ప్రైవేటు సంస్థలు మోనోరైళ్ళను వాడటం ఆరంభమయ్యింది.

=== ప్రజా రవాణాగా మోనోరైల్‌ను భావించటం ===
[[దస్త్రం:LasVegasMonorailCC.JPG|thumb|లాస్ వేగాస్ మోనోరైల్, లాస్ వేగాస్ కన్వెంన్షన్ సెంటర్ స్టేషన్ వరకూ వెళుతుంది]]
1950 నుండి 1980 వరకు మోనోరైల్ భావన ఇతర ప్రజా రవాణా విధానాలు మరియు [[కారు|వాహనాల]]తో ఉన్న పోటీ వల్ల అభివృద్ధి చెందలేదు. మోనోరైళ్ళు తక్కువ ఖర్చుతో పరిపక్వమైన ప్రత్యామ్నాలతో పోటీపడినప్పుడు ధృవీకరించబడని మోనోరైళ్ళ యొక్క ఊహించబడిన అధిక మొత్తంలో పెట్టుబడి పెట్టటానికి ప్రజా రవాణా అధికారులు తిరస్కరించటంతో మోనోరైళ్ళు అభివృద్ధి చెందలేదు. అనేక పోటీలో ఉన్న మోనోరైల్ సాంకేతికతలు అందుబాటులో ఉండటంవలన అవి మరింత చీలిపోతున్నాయి.

[[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] లో అతిపెద్ద మోనోరైల్ విధానం యొక్క నిర్మాణానికి ఆర్థిక సహాయాన్ని అందివ్వటానికి ALWEG ప్రతిపాదించినప్పుడు మరియు దానిని నడిపే హక్కును కోరినప్పుడు అధిక మొత్తంలో ఖర్చవుతుందనే వాదనను ముఖ్యంగా 1963లో సవాలు చేశారు. నగర అధికారులు ఏ విధానం వద్దని దీనిని తోసిపుచ్చారు మరియు ప్రతిపాదిత మోనోరైల్ యొక్క ప్రమాణంను చేరవలసి ఉండటం వల్ల సబ్వే విధానం విమర్శలకు గురైనది.

అనేక మోనోరైళ్ళు ఆరంభంలో రవాణా విధానాలుగా మొదలైనాయి, ఈనాడు ఇవి [[పర్యాటక రంగం]]లో వాడకం ద్వారా వచ్చే ధనంతో కొనసాగగలుగుతున్నాయి, అత్యధికంగా విస్తరించిన మోనోరైల్ స్థాపనల నుండి అందించబడిన అసాధారణమైన అభిప్రాయాల ద్వారా లాభపడుతోంది.

=== శక్తివంతంగా ఏర్పడటం ===
1980ల తరువాత నుండి, ట్రాఫిక్ రద్దీ పెరగటం మరియు పట్టణీకరణ కారణంగా, మోనోరైళ్ళు సామూహిక రవాణా ఉపయోగం కొరకు తిరిగి పుంజుకున్నాయి, ముఖ్యంగా ఆరంభ వాడకాన్ని [[జపాన్]] మరియు ఇప్పుడు [[మలేషియా]] చేశాయి. టోక్యో మోనోరైల్ ప్రపంచం యొక్క అతి రద్దీగా ఉన్న మోనోరైల్ మార్గం, సగటున రోజుకి 127,000 ప్రయాణికులు ప్రయాణిస్తారు మరియు 1964 నుండి దాదాపు 1.5 బిలియన్ ప్రయాణికులకు సేవలను అందించింది.<ref>{{cite news | last = | first = | coauthors = | title = 1.5 billionth rides monorail to Haneda | work = | pages = | language = | publisher = Japan Times | date = 2007-01-24 | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nb20070125a2.html | accessdate = 2007-01-24|archiveurl=https://archive.is/WkpF|archivedate=2012-07-19}}</ref> రాతిలో గూడు వంటి ఖాళీ ఉన్న షటిల్ మార్కెట్లలో అలానే వినోద ఉద్యానవనాలలో మోనోరైళ్ళ ఉపయోగం కొనసాగుతోంది.

ALWEG దూలం మరియు చక్రం మార్గం యొక్క అభివృద్ధుల మీద ఆధునిక సామూహిక రవాణా మోనోరైల్ విధానాలు స్థిరపడినాయి, కేవలం రెండు <span class="goog-gtc-fnr-highlight">వ్రేలాడుతూ</span> ఉండే రకాలు మాత్రం అధిక ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. మోనోరైల్ యొక్క వివిధ విడిభాగాల ఏర్పాటును కూడా మాగ్లేవ్ ట్రైన్లు అనుసరించాయి.
==భారతదేశంలో మోనోరైలు==

== రకాలు మరియు సాంకేతిక ఆకారాలు ==
[[దస్త్రం:Schwebebahn ueber Strasse.jpg|thumb|right|ఉప్పెర్టాల్ స్చవేబేబాన్, ప్రపంచంలోని మొదటి వ్రేలాడే మోనోరైల్]]
ఆధునిక మోనోరైళ్ళు, వాహనం వెళ్ళటానికి ఉపరితలంగా అతిపెద్ద గట్టిగా ఉన్న దూలం మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. అనేక పోటీలో ఉన్న ఆకృతులను రెండు విస్తారమైన తరగతులుగా విభజించారు, అవి ''రెండు వైపుల విస్తరించిన-దూలం'' ఉన్న మరియు ''ఎత్తుగా ఉన్న'' మోనోరైళ్ళు.

ఈనాడు ఉపయోగంలో వల్ల సాధారణ మోనోరైల్ రకం ''విస్తరించిన-దూలం ఉన్న మోనోరైల్'' , ఇందులో ట్రైను విస్తరించి ఉన్న కాంక్రీట్ దూలం మీద రెండు నుండి మూడు అడుగులు (~0.6-0.9 మీ) వెడల్పుతో ఉంటుంది. రబ్బర్-చక్రాల క్యారేజీ దూలాన్ని పైన మరియు రెండు వైపులా పట్టుకొని లాగటానికి మరియు వాహనాన్ని స్థిరీకరించటానికి ఉంటుంది. విస్తరించిన-దూలం శైలిని [[జర్మనీ|జర్మన్]] సంస్థ ALWEG ప్రజాదరణ వచ్చేలా చేసింది.

''వ్రేలాడేటట్టు ఉండే మోనోరైల్'' ఆకృతిని [[ఫ్రాన్స్|ఫ్రెంచ్]] సంస్థ SAFEGE అభివృద్ధి చేసింది, ఇందులో ట్రైను కార్లు చక్రం యొక్క క్యారేజీ దిగువున వ్రేలాడుతూ ఉంటాయి. ఈ ఆకృతిలో క్యారేజీ చక్రాలు ఒకే దూలం లోపల నడుస్తాయి. చిబా అర్బన్ మోనోరైల్ ప్రస్తుతం ప్రపంచం యొక్క అతిపెద్ద వ్రేలాడే మోనోరైల్ నెట్వర్క్.

=== శక్తి ===
దాదాపు అన్ని మోనోరైళ్ళకు శక్తిని జంటగా ఉన్న మూడవ పట్టాల ద్వారా [[విద్యుత్ మోటారు|ఎలెక్ట్రిక్ మోటర్]]ల నుండి, అతుక్కొని ఉన్న వైర్లు లేదా దిశానిర్దేశక దూలాల చుట్టూ కరెంటు ప్రసారం అవుతున్న మార్గాల ద్వారా పొందుతాయి. ఏదిఏమైనా, డీజిల్-శక్తితో నడిచే మోనోరైల్ విధానాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.monorails.org/tMspages/Metrail1.html |title=Metrail Test Track Photo Essay - page one of three |publisher=Monorails.org |date=2002-10-18 |accessdate=2010-09-11}}</ref>

=== అయస్కాంత లెవిటేషన్ ===
[[దస్త్రం:Transrapid.jpg|right|thumbnail|మోనోరైల్ పట్టాల మీద ట్రాన్స్‌రాపిడ్ మాగ్లేవ్]]
మాగ్నెటిక్ లెవిటేషన్ ట్రైన్ (మాగ్లేవ్) విధానాలను జర్మన్ ట్రాన్స్‌రాపిడ్ విస్తరించబడిన-మోనోరైళ్ళ రకాలుగా నిర్మించింది, ఎందుకంటే అవి అత్యంత స్థిరత్వాన్ని కలిగి ఉండి అత్యంత వేగం నుండి త్వరితంగా తగ్గించటానికి అనుమతిస్తుంది. సంపూర్ణమైన వేగంతో మాగ్లేవ్ రైళ్ళను నడిపినప్పుడు అవి పట్టాల పైన వెళతాయి, అందుచే దానితో భౌతికంగా పట్టాలకు సంబంధం ఉండదు. అన్ని రకాల ట్రైన్లకన్నా అత్యంత వేగవంతమైనది మాగ్లేవ్, ప్రయోగాత్మకమైన JR-మాగ్లేవ్ అత్యధికంగా 581&nbsp;కిమీ/గంటకు (361&nbsp;mph)చేసింది. వాణిజ్యపరమైన షాంఘై మాగ్లేవ్ ట్రైన్ 501&nbsp;కిమీ/గంటకు (311&nbsp;mph)ప్రయాణం చేసింది.  పట్టణ రవాణా కొరకు నిదానంగా నడిచే మాగ్లేవ్ మోనోరైళ్ళు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో జపాన్ యొక్క లినిమో (2003)కూడా ఉంది.

=== మార్గాలను మార్చటం(స్విచింగ్) ===
[[దస్త్రం:Osaka switches tms.jpg‎|thumb|left|ఒసాకా మోనోరైల్ యొక్క నిల్వ సౌకర్యంలో స్విచ్లు ఉంటాయి.]]కొన్ని ఆరంభ మోనోరైల్ విధానాలు—ఉప్పెర్టల్ ([[జర్మనీ]])లో ముఖ్యంగా <span class="goog-gtc-fnr-highlight">వ్రేలాడే</span> మోనోరైల్, 1901 నుండి ఈనాటి వరకూ అది సేవలను అందిస్తోంది-దీని ఆకృతి దీనిని ఒక మార్గం నుండి వేరొక మార్గంకు మార్చటాన్ని కష్టతరం చేస్తుంది. కొన్ని ఇతర మోనోరైల్ విధానాలు నిరంతరం ఒక దిశలో ప్రయాణించి లేదా రెండు స్థిరమైన స్టేషన్ల మధ్య ప్రయాణించి ఒక మార్గం నుండి వేరొక మార్గానికి మారటాన్ని వీలయినంత వరకు చేయవు, ఈ విధానం సియాటిల్, వాషింగ్టన్‌లో ఉంది.

ప్రస్తుతం సేవలను అందిస్తున్న మోనోరైళ్ళు గతంలోని వాటికన్నా ప్రభావవంతంగా మార్గాలను మారే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. వ్రేలాడేటట్టు ఉండే మోనోరైళ్ళలో, మార్గాలను మార్చటాన్ని దూలం లోపల ముందుకు పొడుచుకు వచ్చినట్టు ఉండే అంచుల ద్వారా సాధించబడుతుంది.

[[దస్త్రం:SydneyMonorail1 gobeirne.jpg|thumb|right|సిడ్నీలోని మెట్రో మోనోరైల్ సింగిల్ లూప్ లో నడపడం ద్వారా స్విచింగ్‌కు దూరంగా ఉంటుంది]]
విస్తరించబడినట్టుగా-దూలంను కలిగి ఉన్న మోనోరైళ్ళలో దూలపు నిర్మాణం మొత్తం మార్గాలను మార్చటానికి కదులుతుంది, ఇది వాస్తవానికి నిషేదించదగిన అవశ్యకమైన పద్ధతి. అయినప్పటికీ వాహనాలను, దూలాలను మరియు దానియొక్క సొంత యంత్రభాగాలను మోసే సామర్థ్యం ఉన్న బలమైన ప్లాట్‌ఫాం పైన కదులుతున్న పరికరాన్ని ఉంచటమనేది ప్రస్తుతం దీనిని సాధించే అతి సాధారణమైన మార్గంగా ఉంది. బహుళ-విభాగాలుగా ఉన్న దూలాలు రోలర్ల మీద నుండి వాటి స్థానాలలోకి కదిలి ఒక దూలంతో ఒకటి అమరి ట్రైను కావలసిన దిశలో వెళ్ళటానికి అనుమతిస్తాయి, ఈ ఆకృతిని వాస్తవానికి ALWEG అభివృద్ధి చేసింది, 12 సెకన్లలో మార్గాన్ని మార్చగలిగింది.<ref>{{cite web|url=http://www.monorails.org/tMspages/switch.html|title=The Switch Myth|accessdate=2007-01-15}}</ref> ఈ రకమైన దూలాల చీలికలు విస్తారంగా ఉంటాయి, అనేక దూలాల మధ్య లేదా రైలురహదారి యొక్క రెండు ప్రాంతాలను దాటగలిగే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

ఒక మోనోరైలును ఒక రైలు పట్టా నుండి ఎన్ని పట్టాల మీద కన్నా కదల్చగలిగిన సామర్థ్యం ఉన్నచోట, నిల్వచేసే ప్రాంతం లేదా మరమ్మత్తులు చేసే దుకాణాలలో వలే రైలు రహదారి ట్రాన్స్‌ఫర్ టేబుల్ వలే కాకుండా కదులుతున్న దూలాన్ని అమర్చబడుతుంది. ఒక్కటిగా ఉన్న మోనోరైల్ వాహనాన్ని నడపడానికి పొడవుగా ఉన్న ఒక్క దూలం సరిపోతుంది, మోనోరైల్ కార్లు ఎక్కటానికి ప్రవేశ పట్టాల వద్ద ఏర్పరచబడుతుంది. కావాల్సిన పట్టాల నిల్వతో క్రమమును ఏర్పరచటానికి మొత్తం పట్టాలు వాహనం కొరకు ఉంచబడతాయి.

== ప్రయోజనాలు మరియు అప్రయోజనాలు ==
[[దస్త్రం:TamaMonorail0841.jpg|thumb|right|అధిక సామర్థ్యం ఉన్న తమా తోషి మోనోరైల్ మార్గం.]]

=== ప్రయోజనాలు ===
*సాంప్రదాయక రైల్ విధానాలతో పోలిస్తే మోనోరైళ్ళకు అడ్డంగా మరియు నిలువుగా చాలా తక్కువ ప్రదేశం అవసరమవుతుంది. మోనోరైల్ వాహనాలు దూలం కన్నా వెడల్పుగా ఉంటాయి మరియు మోనోరైల్ విధానాలు సాధారణంగా ఎత్తులో కట్టబడి ఉండటం వలన ఆధారంగా ఉన్న స్తంభాలకు కూడా నేల మీద తక్కువ స్థలం అవసరం అవుతుంది.
*మోనోరైల్ మార్గ నిర్మాణం దానితో పోల్చదగిన సమాన సామర్థ్యం ఉన్న సంప్రదాయక రైలు మార్గం కన్నా తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నది.
*తక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమించటం వలన, సాంప్రదాయకంగా ఎత్తుగా కట్టబడిన రైలు మార్గాల కన్నా ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి మరియు [[ఆకాశం|భూమిపైన ఉన్న స్థలాన్ని]] కూడా తక్కువగా ఆక్రమించి ఉంటాయి.
*మోనోరైల్ దాని ఆకృతిపరంగా ప్రత్యేకమైన విధానం. ఇవి ఇప్పటికే వాడుకలో ఉన్న రవాణా పద్ధతులతో సంబంధం లేకుండా ఉంటుంది.
*ఆధునిక మోనోరైళ్ళు రబ్బర్ చక్రాలను కాంక్రీట్ మీద ఉపయోగించటం వలన శబ్దం చేయవు (అయినను పారిస్ మెట్రో మరియు మొత్తం మోంట్రియల్ మెట్రో ఇంకా మెక్సికో సిటీ మెట్రో వంటి కొన్ని మోనోరైల్ కానీ సబ్వే విధానాలు కూడా ఇదే సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తాయి మరియు ఇంతే నిశ్శబ్దంగా వెళతాయి)
*సంప్రదాయ రైలు విధానాల వలే కాకుండా, వెడల్పుగా ఉండే మోనోరైళ్ళు రైల్వే ట్రాక్‌ను చుట్టుకొని ఉన్నట్టు ఉంటాయి, అందుచే ఏదైనా పెద్ద విపత్తు కారణంగా ట్రాక్ దెబ్బతింటే తప్ప రైలు పట్టాలు తప్పదు.
*6% తరగతితో నడపడానికి రబ్బరు-చక్రాలు ఉన్న మోనోరైళ్ళను రూపొందించారు.<ref>{{cite web|url=http://www.hitachi-rail.com/products/monorail_system/advantages/steeper/index.html |title=Steeper Grade, Smaller Curve Radius |publisher=Hitachi Rail |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref>

=== ప్రతికూలతలు ===
[[దస్త్రం:Memphis front view.jpg|right|thumb|తెన్నెస్సీ(2005), మెంఫిస్‌లోని మడ్ ద్వీపపు మోనోరైల్]]
*ఏ ఇతరమైన రైలు అవస్థాపనతో మోనోరైల్ వాహనాలు పోటీపడలేవు, దీనివల్ల (ఉదాహరణకి) ఒక ప్రదేశం నుండి వేరొక ప్రదేశంకు వెళ్ళటానికి ప్రధాన మార్గాల మీద నడపడం అసాధ్యంగా ఉంటుంది.
*మోనోరైల్ పట్టాలు గ్రేడ్‌లు ఒకదానితో ఒకటి కలిసే చోట పట్టాలను వేయటం కష్టతరం అవుతుంది.
*అత్యవసర స్థితిలో, ప్రయాణికులు వెనువెంటనే బయటికి రాలేరు ఎందుకంటే ఎత్తుగా కట్టబడిన దాని మీద ఉన్న మోనోరైల్ భూమి మీద నుండి చాలా పైన ఉంటుంది మరియు అన్ని విధానాలలో అత్యవసర మార్గాలు లేవు. ప్రయాణికులు కొన్నిసార్లు కాపాడటానికి వచ్చే ట్రైన్, అగ్నిమాపక దళం లేదా చెర్రీ పిక్కర్ కొరకు వేచి ఉండవలసి వస్తుంది. నూతన మోనోరైల్ విధానాలలో పట్టాల వెంట అత్యవసర మార్గాలను నిర్మించటం వల్ల ఈ సమస్యకు పరిష్కారం దొరికింది, కానీ దీనివల్ల బయట పరిసరాలను చూసే అవకాశాన్ని కోల్పోయారు. విమాన-శైలిలో క్షేమకరమైన మార్గాలకు వెళ్ళేటటువంటి ఎత్తైన రైల్వేలు ఈ సమస్యను తీరుస్తాయి. ఆగిపోయిన రైలును రాబోయే స్టేషన్‌కు తోయటానికి దాని తరువాత రైలును జపనీయుల విధానాలు ఉపయోగిస్తాయి, కానీ ఇది ఇంకను ఆచరించవలసి ఉంది.{{Citation needed|date=December 2007}}
*అసాధారణం కాకపోయినప్పటికీ, అధిక వేగంగా సాగే సమయంలో సాంప్రదాయక రైల్వేలతో పోలిస్తే మలుపులు తిప్పటం కొంచం కష్టతరంగా ఉంటుంది.
*మోనోరైల్ అవస్థాపన మరియు వాహనాలను తరచుగా వేర్వేరు తయారీదారులు వేర్వేరు పోటీలోలేని ఆకృతులతో తయారు చేస్తారు.

== పరిభాష ==
గతంలోని సూచనలు మోనోరైళ్ళను ఒక-రైల్ రైల్వేస్" లేదా "సింగల్-రైల్ రైల్వేస్"గా పిలిచి ఉండవచ్చు.<ref>{{cite web|url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/6125906?searchTerm=rail+weight |title=NLA Australian Newspapers - article display |publisher=Newspapers.nla.gov.au |date= |accessdate=2010-09-11}}</ref>


== మోనోరైల్ విధానాలు ==
{{Main|List of monorail systems}}

== వీటిని కూడా చూడండి ==
{{Commons|Monorail}}
*ఏటవాలు కారు
*త్వరితమైన ప్రయాణం
*బెన్నీ రైలువిమానం

== సూచనలు ==
{{reflist}}



== బాహ్య లింకులు ==
==== సాధారణ మోనోరైళ్ళు ====
*[http://expo67.morenciel.com/an/transports/minirail.php ఎక్స్పో 67 వద్ద మినీరైల్]
*[http://faculty.washington.edu/jbs/itrans/ ఇన్నోవేటివ్ ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్ టెక్నాలజీస్] - ట్రాన్స్‌పోర్టేషన్ ఇంజనీరింగ్ మరియు వాషింగ్టన్ విశ్వవిద్యాలయం వద్ద అర్బన్ ప్లానింగ్ ప్రోగ్రాంలు
*[http://www.mouseplanet.com/kkrock/dockrock-1.htm ది డిస్నీల్యాండ్ మోనోరైల్] - రబ్బర్-చక్రాలతో మోనోరైల్ ఏవిధంగా పనిచేస్తుందనే దానిమీద శీర్షిక.
*ముందున్న కాబ్ నుండి [http://www.youtube.com/watch?v=-RvgiUpb5mM వీడియో పరిమాణం]
*[http://www.monorails.org/ ది మోనోరైల్ సొసైటీ] - మోనోరైళ్ళను ప్రోత్సహించే స్వయంసేవా సంస్థ యొక్క హోం పేజీ [http://www.monorails.org/tMspages/switch.html మోనోరైల్ స్విచెస్] మరియు [http://www.monorails.org/tMspages/NMT01.html బ్యాక్‌యార్డ్ మోనోరైల్]
*[http://www.darkroastedblend.com/2009/04/one-track-wonders-early-monorails.html "ఒక-ట్రాక్ అద్భుతాలు: ఆరంభ మోనోరైళ్ళు" - ఊహించబడిన మరియు వాస్తవ మోనోరైళ్ళ యొక్క అనేక రూపాలతో ఉన్న సైట్]
*[http://izmerov.narod.ru/monor/ తెలియని రష్యన్ మోనోరైల్] - రష్యన్‌లో 
* [http://magnetbahnforum.de/index.php?Photos మాగ్లేవ్ మోనోరైల్ - అంతర్జాతీయ మాగ్లేవ్ సంఘం యొక్క అధికారిక సైట్]

==== మోనోరైల్ అనుకూల పక్ష సమూహాలు ====
*[http://www.2045Seattle.org/ 2045 సియాటిల్] - ఒక కూకటివేళ్ళ ఉద్యమం, ఇది సియాటిల్, WAలోని వేగవంతమైన రవాణా మోనోరైల్ యొక్క నిర్మాణానికి మద్ధతును ఇస్తుంది 
*[http://www.AustinMonorail.org/ ఆస్టిన్ మోనోరైల్ ప్రాజెక్ట్] - ఆస్టిన్, TX కొరకు లాభా-పేక్షలేని మోనోరైల్ ప్రయాణాన్ని సూచించబడింది
*[http://monorails.org/ ది మోనోరైల్ సొసైటీ] - ఈ అసాధారణ రవాణా పద్ధతి గురించి జాగృతిని మరియు ప్రోత్సహించటానికి స్వయంసేవక సంస్థను స్థాపించబడింది

==== సంస్థలు/మోనోరైళ్ళను ప్రతిఘటిస్తున్న అభిప్రాయాలు ====
*[http://www.lightrailnow.org/facts/fa_monorail007.htm లాస్ వేగాస్ మోనోరైల్: అసాధారణమైన "నిచే" ఆచరణలో సమస్యలతో కూడిన సాంకేతికత] - లైట్ రైల్ నౌ నుండి లాస్ వేగాస్ మీద ఒక క్లిష్టమైన శీర్షిక
!, TX ఆస్టిన్‌లో లైట్ రైల్ కు మద్ధతుగా ఉన్న సంస్థ మోనోరైళ్ళను ప్రతిఘటించారు
*[http://www.lightrailnow.org/myths/m_monorail001.htm మోనోరైల్ కాపిటల్ కాస్ట్స్: రియాలిటీ చెక్] - మోనోరైళ్ళ యొక్క మూలధన ఖర్చుల మీద ఒక క్లిష్టమైన శీర్షిక. లైట్ రైల్ నౌ నుండి తీసుకోబడింది
*[http://www.lightrailnow.org/facts/fa_monorail003.htm మోనోరైల్స్, లైట్ రైల్, అండ్ ఆటొమేటెడ్ vs. నాన్-ఆటొమేటెడ్ ట్రాన్సిట్ ఆపరేషన్: కంపేరిటివ్ కాస్ట్స్ ఇన్ జపాన్ అండ్ USA] - మోనోరైళ్ళ యొక్క వ్యయ వ్యత్యాసాల మీద ఒక క్లిష్టమైన శీర్షిక, అవి ఆటోమేటెడ్ చేయాలా లేక వద్దా అనేదాని మీద ఉంది. లైట్ రైల్ నౌ నుండి తీసుకోబడింది

== సూచనలు ==
{{reflist}}
{{భారతదేశం రాపిడ్ రైలు రవాణా}}
{{ప్రజా రవాణా}}
[[వర్గం:సంప్రదాయ రైల్వేలకు ప్రత్యామ్నాయాలు]]
[[వర్గం:మోనోరైళ్ళు]]
[[వర్గం:రైలు రవాణా]]
[[వర్గం:అయస్కాంత చోదనశక్తి ఉపకరణాలు]]
[[వర్గం:వ్రేలాడుతున్న మోనోరైళ్ళు]]
[[వర్గం:రష్యనుల నూతన కల్పనలు]]

{{Link GA|no}}