Revision 766489 of "గుజరాత్" on tewiki

{{భారత రాష్ట్ర సమాచారపెట్టె|
 | state_name           = గుజరాత్
 | state_name_local     = గుజరాత్
 | image_map            = India-GUJARAT.svg
 | capital              = [[గాంధీనగర్]] 
 | latd                 = 23.03
 | longd                = 72.58
 | largest_city         = [[అహ్మదాబాదు]] 
 | abbreviation         = IN-GJ
 | official_languages   = [[గుజరాతీ]], [[హిందీ]]
 | legislature_type     = ఒకే సభ 
 | legislature_strength = 182
 | governor_name        = [[నవల్ కిశోర్ శర్మ]]
 | chief_minister       = [[నరేంద్ర మోడి]] 
 | established_date     = [[1960-05-01]] 
 | area                 = 196,024 
 | area_rank            = 7వ
 | area_magnitude       = 11
 | population_year      = 2001 
 | population           = 50,596,992
 | population_rank      = 10వ      
 | population_density   = 258 
 | districts            = [[గుజరాత్ జిల్లాలు|25]] 
 | website              = www.gujaratindia.com
}}

'''గుజరాత్''' ([[గుజరాతీ]]: ગુજરાત [[ఆంగ్లం]]: Gujarat) పశ్చిమ [[భారతదేశం]]లోని రాష్ట్రము. ఇది [[మహారాష్ట్ర]] తరువాత దేశంలో పారిశ్రామికీకరణలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. దేశంలోనే అత్యధిక సముద్రతీరం కలిగిఉన్న రాష్ట్రం.

గుజరాత్ రాజధాని [[గాంధీనగర్]]. ఇది నమూనా ప్రకారం నిర్మించిన నగరం. గుజరాత్‌లోని అతి పెద్ద నగరమైన [[అహమ్మదాబాదు]] దీనికి దగ్గరలోనే ఉన్నది.
 
[[1960]]  [[మే 1]] న అప్పటి [[బొంబాయి]] రాష్ట్రంనుండి ప్రధానంగా [[గుజరాతీ]] భాష మాట్లాడే ప్రాంతాలను వేరుచేసి గుజరాత్ రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేశారు. మిగిలిన బొంబాయి రాష్ట్రం [[మహారాష్ట్ర]] అయ్యింది.

భారతదేశంలో గుజరాత్ బాగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న రాష్ట్రాలలో ఒకటి. 2002నాటికి (1992 ధరల ఆధారంగా) గుజరాత్ [[సగటు తలసరి ఆదాయం]] 7500 రూపాయలు. ఇది భారతదేశం మొత్తంమీద సగటు 6400 రూపాయలకంటే బాగా ఎక్కువ.


[[మహాత్మా గాంధీ]], [[సర్దార్ వల్లభభాయి పటేల్]] - ఈ ఇద్దరు ప్రసిద్ధ [[:వర్గం:జాతీయోద్యమ నాయకులు| జాతీయోద్యమ నాయకులు]] గుజరాత్‌కు చెందినవారు. పాకిస్తాన్ దేశానికి జాతిపితయైన [[జిన్నా|మహమ్మద్ ఆలీ జిన్నా]] మాతృభాష గుజరాతీ.  భారత రోదసీ కార్యక్రమానికి మూలపురుషునిగా భావించే [[విక్రమ్ సారాభాయ్]] కూడా గుజరాతీయే. కాని గుజరాతీయులు ప్రధానంగా తమ వ్యాపార దక్షతకు దేశమంతటా, ఇతరదేశాల్లో కూడా పేరు సాధించారు.
== నామ చరిత్ర ==
== భౌగోళికము ==

గుజరాత్‌కు వాయువ్యదిశలో [[పాకిస్తాన్]] దేశం ఉన్నది. ఉత్తరాన [[రాజస్థాన్]], దక్షిణాన [[మహారాష్ట్ర]], తూర్పున [[మధ్యప్రదేశ్]]  రాష్ట్రాలు  ఉన్నాయి. పశ్చిమాన [[అరేబియా సముద్రం]] ఉన్నది. భూభాగం పల్లపు ప్రాంతము. వాతావరణం ఎక్కువ పొడిగా ఉంటుంది. వాయువ్యాన దాదాపు ఎడారి వాతావరణం ఉంటుంది. 

గుజరాత్ తీర రేఖ 1600 కి.మీ. పొడవైనది. ఆన్ని రాష్ట్రాలకంటే ఇది ఎక్కువ. మొత్తం భారతదేశంలో మూడవవంతు తీరం గుజరాత్‌లోనే ఉన్నది. [[కచ్ సింధుశాఖ]] (Gulf of Kutch),  [[కాంబే సింధుశాఖ]] (Gulf of Cambay) ఈ తీరంలో భాగాలే.

=== నగరములు ===

[[అహమ్మదాబాదు]], [[వదోదర]] ([[బరోడా]]), [[సూరత్]], [[రాజకోట్]] - ఇవి గుజరాత్‌లో ముఖ్యమైన నగరాలు. అహమ్మదాబాదు భారతదేశంలో ఆరవ పెద్ద నగరం.

ఇంకా [[నాదియాడ్]], [[జామ్‌నగర్]], [[అంక్లేశ్వర్]], [[భారుచ్]], [[నవసారి]], [[వాపి]], [[వల్సాడ్]],  [[భుజ్]], [[ద్వారక(గుజరాత్)|ద్వారక]] కూడా గుజరాత్‌లోని నగరాలు.

=== ప్రకృతిసిద్ధ ప్రదేశాలు ===

గుజరాత్‌లో పలు [[జాతీయ ఉద్యానవనాలు]] ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని
* [[గిర్ నేషనల్ పార్కు]], గిర్‌నగర్ - జునాగఢ్ వద్ద. నల్లని జూలుతో ఉండే ఆసియా జాతి [[సింహం|సింహాలకు]] ఇదొక్కటే మిగిలిన స్థావరము.
* [[వెలవదర్ నేషనల్ పార్కు]], భావనగర్ జిల్లా
* [[వండ్సా నేషనల్ పార్కు]], బుల్సర్ జిల్లా

ఇంకా అంజల్, బలరాం-అంబాజీ, బార్దా, జంబూఘోడా, జెస్సోర్, కచ్ ఎడారి, ఖావ్‌డా, నల్‌ సరోవర్, నారాయణ్ సరోవర్, పనియా, పూర్నా, రామ్‌పురా, రతన్‌మహల్, స్కూల్‌పనేశ్వర్ లలో వన్యమృగ సంరక్షణాస్థలాలున్నాయి.

== చరిత్ర ==
=== స్వాతంత్ర్యమునకు ముందు చరిత్ర ===

ప్రస్తుతం 'గుజరాత్' అనబడే ప్రాంతంలో [[హరప్పా]] నాగరికత కాలంనాటి అవశేషాలు బయటపడటం వల్ల ఇది పురాతనమైన సంస్కృతికి కేంద్రమనవచ్చును. వ్యాపారానికి అనువైన తీరప్రాంతము ఉన్నందున [[మౌర్య|మౌర్య సామ్రాజ్యం]], [[గుప్త|గుప్త సామ్రాజ్యం]] రాజ్యాలకాలంనుండీ ఇది వర్తక కేంద్రముగా విలసిల్లింది. ముఖ్యంగా [[భారుచ్]] మంచి నౌకావర్తకకేంద్రం. గుజ్జరుల భూమి గనుక ఇది పూర్వకాలంలో గుజ్జరత్తము అనబడేది. గుజ్జరులు అనే జాతి క్రీ.శ.5వ శతాబ్దంలో వలస వచ్చారని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. 

గుప్తుల సామ్రాజ్యం పతనమైన తరువాత [[మైత్రిక వంశము]] రాజులు గుజరాత్‌ను 6నుండి 8వ శతాబ్దము వరకు పాలించారు. వారి రాజధాని "వల్లభ". మధ్యలో 7వ శతాబ్దంలో కొద్దికాలం [[హర్షవర్ధనుడు]] గుజరాత్ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు. 770లో [[సింద్]] ప్రాంతంనుండి దండెత్తిన [[అరబ్]]‌రాజులు మైత్రిక వంశాన్ని జయించారు. [[ప్రతీహార]] రాజులు 8వ శతాబ్దం తరువాత కొంతకాలం పాలించారు.

775లో [[ఇరాన్]]‌నుండి [[పార్సీ]] ([[జోరాస్ట్రియన్]]) శరణార్ధులు గుజరాత్ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు.

960 నుండి 1243 వరకు [[సోలంకి]] వంశానికి చెందిన [[రాజపుత్రులు]] "అహిల్వారా" ([[పటన్]])" రాజధానిగా పాలించారు.  క్రీ.శ. 1000 నాటికి అది లక్ష జనాభా కలిగిన పెద్ద నగరం. 1243లో సోలంకిలనుండి  వారి "ధోల్కా" ప్రాంతపు ప్రతినిధులైన [[వఘేలా]] వంశస్తులు అధికారం కైవసం చేసుకున్నారు. 1292లో [[దక్కన్]]  [[దేవగిరి]] [[యాదవ]] రాజులకు వఘేలాలు సామంతులైనారు.

1297-98లో [[ఢిల్లీ]] సుల్తాన్ [[అల్లా-ఉద్-దీన్]]  అహిల్వారాను నాశనంచేసి గుజరాత్‌ను తమ అధికారంలోకి తెచ్చుకొన్నాడు. 14వ శతాబ్దంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు బలహీనపడినపుడు వారి గుజరాత్ గవర్నరు [[జఫర్ ఖాన్ ముజఫర్]] స్వతంత్ర రాజయ్యాడు. అతని కొడుకు [[అహమ్మద్ షా]] 1411-1442 కాలంలో రాజ్యమేలాడు. అతని రాజధాని [[అహమ్మదాబాదు]]  అప్పటినుండి ప్రధాన నగరంగా అభివృద్ధి చెందింది.

1576లో [[అక్బరు]] చక్రవర్తి గుజరాత్‌ను జయించి [[ముఘల్ సామ్రాజ్యం]]లో కలుపుకొన్నాడు. 18వ శతాబ్దంలో [[మరాఠా]]లు గుజరాత్‌ను జయించారు.

=== బ్రిటీషు పాలనలో ===
[[దస్త్రం:Bombay_Prov_north_1909.jpg|thumb| 1909లో బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ - ఉత్తర భాగం]]
[[దస్త్రం:Bombay_Prov_south_1909.jpg|thumb|1909లో బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ - దక్షిణ భాగం]]

ముందుగా [[పోర్చుగీసు]] వర్తకులు గుజరాత్ ప్రాంతానికి వచ్చి [[డామన్, డయ్యు]], [[దాద్రా, నగర్ హవేలీ]], మరికొన్ని స్థావరాలు ఏర్పరచుకొన్నారు. 1614లో [[బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ]]వారు [[సూరత్]]‌లో ఒక ఫాక్టరీ (గోడౌను) స్థాపొచారు. ఇది భారతదేశంలో వారి మొదటి స్థావరం. 1668లో [[పోర్చుగల్]]నుండి స్వాధీనంచేసుకొన్న [[బొంబాయి]] క్రమంగా బ్రిటిష్‌వారికి ముఖ్యకేంద్రమైంది. 2వ [[ఆంగ్ల-మరాఠా యుద్ధం]] తరువాత గుజరాత్ ఆంగ్లేయుల అధీనంలోకి వచ్చింది. 

[[బరోడా]] (వదోదర) కు చెందిన [[గైక్వాడ్]] మరాఠాలు, మరికొంతమంది స్థానిక పాలకులు ఆంగ్లేయులతో సంధి ఒప్పందాలు కుదుర్చుకొని, ఆంగ్లేయుల అనుమతితో తమ సంస్థానాలను (చిన్నరాజ్యాలను) తమతమ పాలనలో నిలుపుకొన్నారు. అలాకాని మిగిలిన గుజరాత్ ప్రాతం (కథియవార్, కచ్, అహమ్మదాబాదు, భారుచ్, కైరా, పంచమహల్స్, సూరత్ వంటి ప్రాంతాలు) 1818-1947 మధ్య బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా నేరుగా ఆంగ్లఅధికారుల పాలనలో ఉన్నది.

=== స్వాతంత్ర్యము తర్వాత ===
1947లో భారతదేశానికి స్వాతంతత్ర్యము రావడం, దేశవిభజన జరగడం అయ్యింది. గుజరాత్ రాజ సంస్థానాలను మూడు వర్గాలుగా విభజించారు. అవి [[సౌరాష్ట్ర]] (ఇందులో కథియవార్ ప్రాంతపు సంస్థానాలు ఉన్నాయి), [[కచ్]],[[బొంబాయి రాష్ట్రం]] (ఇందులో బ్రిటిష్‌పాలనలో ఉన్న ప్రాంతము,  బరోడా, తూర్పు గుజరాత్ సంస్థానాలు ఉన్నాయి). 1956లో కచ్, సౌరాష్ట్ర, కొంత [[హైదరాబాదు]] సంస్థాన ప్రాంతము, కొంత [[మధ్య ప్రదేశ్]] ప్రాంతము కలిపి బొంబాయి రాష్ట్రాన్ని మరింత విస్తృతపరచారు. అందులో దక్షిణాన ప్రదానంగా [[మరాఠీ]] మాట్లాడే ప్రాంతాలు, ఉత్తరాన [[గుజరాతీ]] మాట్లాడే ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 1 మే 1960న భాషాపరంగా గుజరాత్, మహారాష్ట్ర రాష్ట్రాలను విభజించారు. గుజరాత్ అప్పటి రాజధాని అహమ్మదాబాదు. 1970లో [[గాంధీనగర్]]‌కు రాజధాని మార్చబడింది.

26 జనవరి 2001న గుజరాత్‌లో దారుణమైన [[భూకంపం]] సంభవించింది. ఇందులో 20,000 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరో 20,000 మంది గాయపడ్డారు. భుజ్, పరిసర ప్రాంతాలు సంపూర్ణంగా నేలమట్టమయ్యాయి.


2002 రెండులో జరిగిన [[మతకలహాలు]] ఎన్నో ప్రాణాలను బలిగొన్నాయి.  ఈ సంఘటన గుజరాత్ రాజకీయాలపైన, సమాజంపైన తీవ్రమైన ప్రభావం చూపింది.


== రాజకీయాలు ==
గుజరాత్ శాసన సభలో 182 మంది సభ్యులుంటారు. రాజకీయ పాలనా విధానం అన్ని రాష్ట్రాలవలెనే ఉంటుంది. 

''' ముఖ్యమంత్రులు'''

* జీవరాజ్ నారాయణ్ మెహతా
* బలవంతరాయి మెహతా
* హితేందర్ కె. దేశాయి
* ఘనష్యామ్‌భాయి సి.ఓఝా
* చిమన్ భాయి జె పటే‌ల్
* బాబు భాయి జె పటే‌ల్
* మాధవ్ సింహ్ సోలంకీ
* అమర్ సింగ్ చౌదరి
* చబిల్‍దాస్ మెహతా)
* కేషూభాయి ఎస్.పటే‌ల్
* సురేష్ చంద్ర ఆర్. మెహతా
* శంకర్ సింగ్ వాఘెలా
* దిలీప్ భాయి రమణ్ భాయి పరిఖ్
* నరేంద్ర మోడి

== ఆర్ధికవ్యవస్థ ==

గుజరాత్ భారతదేశపు అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రాలలో ఒకటి. గుజరాత్ [[స్థూల సగటు తలసరి ఆదాయం]] భారతదేశపు సగటుకంటే బాగా ఎక్కువ. పత్తి, వేరుశనగ, ఖర్జూరాలు, చెఱకు, పెట్రోలు - ఇవి గుజరాత్ ఉత్పత్తులలో ముఖ్యమైనవి.

* [[ఖంబట్ సింధుశాఖ]]లోని సూరత్ నగరం వజ్రాలవ్యాపారానికి కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. 
* ఇదే ప్రాంతంలో భావనగర్ సమీపంలో [[అలంగ్ షిప్ రిసైకిలింగ్ యార్డ్]] ప్రపంచంలోని అతిపెద్దది.
* [[ఆనంద్]]‌లోని [[అమూల్]] పాల ఉత్పత్తి సమాఖ్య ప్రపంచంలో అతిపెద్ద పాల ఉత్పత్తి సంస్థలలో ఒకటి. భారతదేశంలో పాల ఉత్పత్తికి గుజరాత్‌దే అగ్రస్థానం.
* [[ధీరూభాయి అంబానీ]] స్థాపించిన [[రెలియన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్]] కూడా గుజరాత్‌కేంద్రంగా దేశమంతటా విస్తరిల్లింది.

== విద్యా సంస్థలు ==

గుజరాత్‌లోని [[ఇండియన్ ఇన్స్టిట్ట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజిమెంటు]] (Indian Institute of Management)]] అహమ్మదాబాదులో ఉంది. ఇది అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన విద్యాలయం. ప్రపంచంలో ఆ తరహా విద్యా సంస్థలలో బాగా పేరు పొందినవాటిలో ఒకటి.

== ప్రజలు ==

[[గుజరాతీ]] ఇక్కడి ప్రధాన భాష. 

ఎక్కువమంది స్థానికులు హిందువులు. ఇస్లాం, జైన, జోరాస్ట్రియన్, క్రైస్తవ మతస్తులు కూడా గణనీయంగా ఉన్నారు.

పారిశ్రామికంగా బాగా అభివృద్ధి చెందినందున ఇతర రాష్ట్రాలనుండి, ముఖ్యంగా [[బీహారు]], [[దక్షిణ భారతదేశం]] వగైరా ప్రాంతాలనుండి వచ్చి గుజరాత్‌లో పనిచేసే కార్మికుల సంఖ్య బాగా ఎక్కువ

== మత సామరస్యము ==

2002 లో సంభవించిన హిందూ-ముస్లిం మతకలహాలు గుజరాత్ చరిత్రలో ఒక మచ్చగా పరిణమించాయి. 790 మంది ముస్లిములు, 254 మంది హిందువులు ఈ కలహాల్లో మరణించారని, 223 మంది జాడ కానరావడంలేదని ఒక నివేదిక పేర్కొన్నది. [http://us.rediff.com/news/2005/may/11guj.htm][http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1106699.cms]. 

దాదాపు 2000 మంది, అందునా అధికభాగం ముస్లిములు మరణించారని [[అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్]] (Amnesty International) భావించింది. [http://web.amnesty.org/library/index/engasa200012005].  అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[నరేంద్ర మోడీ]] నాయకత్వం ఈ విషయంలో బాగా వివాదాస్పదమైంది.

== పర్యటన ==
ముఖ్యమైన పర్యాటక స్థలాలు
* [[పాలిటానా]]
* [[డయ్యు]]
* [[కచ్]]
* [[జామ్‌నగర్]]
* [[జునాగఢ్]]
* [[రాజ్‌కోట్]].

== మూలాలు ==
* [http://www.gujaratassembly.gov.in/pastcm.htm గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రులు]

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[గుజరాత్ ముఖ్యమంత్రులు]]

== బయటి లింకులు ==
* [http://www.gujaratindia.com/ గుజరాత్ ప్రభుత్వం సైటు]
* [http://www.gujarat.com/ గుజరాత్ సైటు]
* [http://www.cwsteam.com/gujarat/ గుజరాత్ భూకంపం గురించి]
* [http://www.webindia123.com/GUJARAT/history/history.htm గుజరాత్ చరిత్ర]
* [http://www.1upindia.com/states/gujarat/history.html ఇంకా గుజరాత్ చరిత్ర]
* [http://www.harilalupadhyay.org గుజరాత్ రచయిత హరిలాల్ ఉపాధ్యాయకు అంజలి]
* [http://search.gujarat.com/ గుజరాత్ వెబ్ డైరెక్టరీ ]

{{భారతదేశం}}

[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్రములు మరియు ప్రాంతములు]]

[[en:Gujarat]]
[[hi:गुजरात]]
[[kn:ಗುಜರಾತ್]]
[[ta:குசராத்]]
[[ml:ഗുജറാത്ത്‌]]
[[ace:Gujarat]]
[[an:Gucharat]]
[[ar:غوجارات]]
[[arz:جوجرات]]
[[be:Гуджарат]]
[[be-x-old:Гуджарат]]
[[bg:Гуджарат]]
[[bh:गुजरात]]
[[bn:গুজরাত]]
[[bo:གྷུ་ཇ་རཱཏ།]]
[[bpy:গুজরাত]]
[[br:Gujarat]]
[[ca:Gujarat]]
[[cs:Gudžarát]]
[[cy:Gujarat]]
[[da:Gujarat]]
[[de:Gujarat]]
[[dv:ގުޖުރާތު]]
[[el:Γκουτζαράτ]]
[[eo:Guĝarato]]
[[es:Guyarat]]
[[et:Gujarāt]]
[[eu:Gujarat]]
[[fa:گجرات]]
[[fi:Gujarat]]
[[fr:Gujarat]]
[[ga:An Ghúisearáit]]
[[gu:ગુજરાત]]
[[he:גוג'אראט]]
[[hif:Gujarat]]
[[hr:Gujarat]]
[[hsb:Gudźarat]]
[[hu:Gudzsarát]]
[[id:Gujarat]]
[[is:Gujarat]]
[[it:Gujarat]]
[[ja:グジャラート州]]
[[ka:გუჯარათი]]
[[ko:구자라트 주]]
[[la:Gujarat]]
[[lez:Гуджарат]]
[[lt:Gudžaratas]]
[[lv:Gudžarāta]]
[[mg:Gujarat]]
[[mk:Гуџарат]]
[[mr:गुजरात]]
[[ms:Gujarat]]
[[ne:गुजरात]]
[[new:गुजरात]]
[[nl:Gujarat]]
[[nn:Gujarat]]
[[no:Gujarat]]
[[oc:Gujarat]]
[[or:ଗୁଜରାଟ]]
[[os:Гуджарат]]
[[pam:Gujarat]]
[[pl:Gudźarat]]
[[pnb:گجرات (پعارت)]]
[[pt:Gujarate]]
[[ro:Gujarat]]
[[ru:Гуджарат]]
[[sa:गुजरातराज्यम्]]
[[sco:Gujarat]]
[[sd:گوجارات]]
[[sh:Gujarat]]
[[si:ගුජරාටය]]
[[simple:Gujarat]]
[[sk:Gudžarát]]
[[sr:Гуџарат]]
[[sv:Gujarat]]
[[sw:Gujarat]]
[[tg:Гуҷарот]]
[[th:รัฐคุชราต]]
[[tk:Güjerat]]
[[tr:Gucerat]]
[[ug:گۇجارات]]
[[uk:Гуджарат]]
[[ur:گجرات (بھارت)]]
[[vec:Gujarat]]
[[vi:Gujarat]]
[[war:Gujarat]]
[[yo:Gujarat]]
[[zh:古吉拉特邦]]
[[zh-min-nan:Gujarat]]