Revision 773088 of "ఉపగ్రహము" on tewiki

{{dablink|ఈ వ్యాసము కృత్రిమ ఉపగ్రహాలగూర్చినది. చందమామవంటి సహజోపగ్రహాలకై [[సహజ ఉపగ్రహము]] చూడండి. ఇతర వాడుకలకై [[ఉపగ్రహము (అయోమయ నివృత్తి)]] చూడండి.}}
[[దస్త్రం:ConstellationGPS.gif|thumb|right|240px|మధ్యస్థ భూ కక్ష్య లో GPS ఉపగ్రహాల యొక్క కక్ష్యలను చూపే కదిలేబోమ్మల చిత్రం (యానిమేషన్)]]
[[దస్త్రం:ERS 2.jpg|thumb|right|240px|భూ పరిశోధనా ఉపగ్రహము ERS 2 యొక్క పూర్తిస్థాయి నమూనా ]]
అంతరిక్షయానము ప్రకారము, '''ఉపగ్రహము''' అనేది మానవ ప్రయత్నము చేత కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టబడిన ఒక వస్తువు.సహజ ఉపగ్రహలైన చంద్రుడు మొదలైన వాటినుండి వీటిని వేరుపరచటానికి ఈ వస్తువులను''' కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు''' అని పిలుస్తారు.


మొట్ట మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహము, స్పుత్నిక్ 1, సోవియెట్ యునియన్ 1957 లో ప్రవేశ పెట్టింది.2009 నాటికి వేలకొద్దీ ఉపగ్రహాలు భూమి చుట్టూ ఉన్న కక్ష్య లోకి ప్రవేశ పెట్టబడ్డాయి.ఇవి 50 దేశాల నుండి ఉద్భవించాయి మరియు పది దేశాల ఉపగ్రహాలను ప్రవేశ పెట్టే సామర్ధ్యాలను ఉపయోగించు కున్నాయి. కొన్ని వందల ఉపగ్రహాలు ప్రస్తుతానికి కార్యనిమఘ్నమై వుండగా, ఉపయోగములో లేని వేల ఉప్రగ్రహాలు మరియు ఉపగ్రహ శకలాలు భూకక్ష్యలో అంతరిక్ష శిధిలాలుగా ఉన్నాయి.కొన్ని అంతరిక్ష పుడకలు ఇతర వస్తువుల చుట్టూ ఉన్న కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టబడి, చంద్రుడు, శుక్రుడు(వీనస్), అంగారకుడు(మార్స్), బృహస్పతి(జుపిటర్) మరియు శని(సాటర్న్) లకు కృత్తిమ ఉపగ్రహాలు అవుతాయి.
 
ఉపగ్రహాలు చాల రకాలుగా ఉపయోగపడతాయి.వాటిలో సాధారణంగా సైనిక (గూఢచారి )మరియు సివిలియన్ ఎర్త్ అబ్సర్వషన్ ఉపగ్రహాలు, సమాచార (కమ్యూనికేషన్) ఉపగ్రహాలు, దిశానిర్దేశక(నావిగేషన్ ) ఉపగ్రహాలు మరియు పరిశోధన ఉపగ్రహాలు ఉంటాయి. అంతరిక్ష స్థావరాలు మరియు కక్ష్యలోని మానవ అంతరిక్ష నౌకలు కూడా ఉపగ్రహాలే.ఆ ఉపగ్రహ ప్రయోజనాన్ని బట్టి, ఉపగ్రహ కక్ష్యలు మారుతూ ఉంటాయి, మరియు వివిధ రకాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి.వాటిలో లోఎర్త్ కక్ష్య, ధ్రువ కక్ష్య మరియు భూస్థావర కక్ష్య మొదలైన తరగతులు ప్రసిద్ది చెందాయి.


ఉపగ్రహాలనేవి కంప్యూటర్ చేత నియంత్రించబడే పాక్షిక -స్వతంత్ర వ్యవస్తలు. ఉపగ్రహ ఉపవ్యవస్థలు, విద్యుదుత్పత్తి, ఉష్ణ నియంత్రణ, టెలీ మెట్రీ, వాలక నియంత్రణమరియు కక్ష్య నియంత్రణ మొదలైన చాల లక్ష్యాలను పర్యవేక్షిస్తాయి.



== చరిత్ర ==

=== పూర్వ తలంపులు ===
ఒక ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టడం పై మొదటి కాల్పనిక చిత్రణ, ఎడ్వర్డ్ ఎవెరెట్ట్ హెల్ రచించిన, ది బ్రిక్ మూన్ అనే చిన్న కథ.ఈ కథ 1869 లో మొదలైన ''[[ది అట్లాంటిక్ మంత్లీ]]'' లో ధారావాహికగా ప్రచురితమైంది. <ref>{{citeweb|title=Rockets in Science Fiction (Late 19th Century)|url=http://history.msfc.nasa.gov/rocketry/tl4.html|publisher=''[[Marshall Space Flight Center]]''|accessdate=2008-11-21}}</ref>[2] <ref>
{{citebook|title= Science-fiction, the Early Years |author=Everett Franklin Bleiler|coauthors=Richard Bleiler|pages=325|isbn=978-0873384162 |publisher=[[Kent State University Press]]|year=1991}}</ref>[4]ఇదే కధాంశం మళ్లీ జూల్స్ వేర్న్స్ యొక్క ది బేగం ఫోర్త్యున్ లో కనిపిస్తుంది (1879).


1903 లో కొన్స్తాన్టిన్ సిఒల్కొవ్స్కి (1857-1935) ''ది ఎక్ష్ప్లొరెశన్ అఫ్ కాస్మిక్ స్పేస్ బై మీన్స్ అఫ్ రిఅక్షన్ డివైసెస్''  ను ప్రచురించారు ( రష్యన్ లో: ''Исследование мировых пространств реактивными приборами'' ), అది అంతరిక్ష నౌకలను ప్రవేశపెట్టడంలో రాకెట్ ఉపయోగమును గురించిన మొదటి విద్యావిషయక పుస్తకము. అతను భూమి చుట్టూ ఉన్న అతి చిన్న కక్ష్యలో అవసరమైన ,కక్ష్య వేగాన్ని 8 Km/s గా గణించాడు, మరియు ద్రవచోదకాలను ఇంధనముగా నింపుకున్న ఒక బహు దిశల రాకెట్ దీనిని సాధించగలదు. ఇతర మిశ్రమాలను ఉపయోగిస్తూ కూడా ద్రవ ఉదజని మరియు ద్రవ ఆమ్లజనులను ఉపయోగించవచ్చని ప్రతిపాదించాడు.


1935 లో హెర్మన్ పోటోక్నిక (1930-1896)'' ది ప్రాబ్లం అఫ్ స్పేస్ ట్రావెల్ - ది రాకెట్ మోటార్''  అనే తన ఏకైక పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు, (జర్మన్: ''Das Problem der Befahrung des Weltraums — der Raketen-Motor'' ), అది అంతరిక్షము లోకి చొచ్చుకొని పోవటానికి మరియు శాశ్వతముగా మానవులు అక్కడ ఉండటానికి సంబంధించిన ఆలోచన. అతను ఒక అంతరిక్ష స్థావరాన్ని క్షుణ్ణం గా ఊహించుకొని,దాని [[భూస్థావర కక్ష్య]]ను గణించాడు.అతను భూమి యొక్క శాంతి యుతమైన మరియు సైనిక పరమైన కూలంకుష పరిశీలనకు కక్ష్య లోని అంతరిక్ష నౌక ఉపయోగాన్ని వర్ణించాడు మరియు శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు ప్రత్యేక అంతరిక్ష పరిస్థితులు ఎ విధంగా ఉపయోగపడుతాయో వివరించారు.ఈ పుస్తకము భూస్థావర ఉపగ్రహాలను వర్ణించింది (సిఒల్కొవ్స్కి చేత మొదటగా ప్రతిపాదించ బడ్డ)మరియు రేడియో ద్వారా వాటికి మరియు భూమికి మధ్య గల సంబంధాన్ని చర్చించారు, కాని ఉపగ్రహాలను వినియోగించుకొని సాముహిక ప్రసారాలు మరియు దూర సందేశాలను ప్రసారము చేయోచ్చనే ఆలోచన అతనికి రాలేదు.


1945 లో''[[నిస్థన్తి ప్రపంచము|వైర్లెస్ వరల్డ్]]'' అనే వ్యాసములో ఆంగ్ల వైజ్ఞానిక కాల్పనిక రచయిత[[ఆర్థర్ C. క్లార్క్|ఆర్థర్ సి.క్లార్క్]](1917-2008) సాముహిక సమాచార వ్యవస్థ లో(మాస్ కమ్యూనికేషన్స్)లో [[సమాచార ఉపగ్రహము|సమాచార ఉపగ్రహాల]] ఉపయోగము గురించి కూలంకుషంగా వర్ణించారు.<ref>{{citebook|title= Visions of Technology |author= Richard Rhodes|pages=160|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2000|isbn=978-0684863115 }}</ref>[6]అతి వేగవంతమైన గ్లోబల్ కమ్యూనికేషన్స్ వల్ల లాభాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, ఉపగ్రహాలను ప్రవేశపెట్టడం లోని లాజిస్టిక్స్, శక్యమైన [[కక్ష్యలు]] మరియు ప్రపంచాన్ని చుట్టేసే ఉపగ్రహాల వలయాన్ని సృష్టించటం గురించి క్లార్క్ పరిశీలించారు.గ్రహము అంతటినీ పరిశీలించటానికి మూడు [[భూస్థావర]]ఉపగ్రహాలు సరిపోతాయని అతను సూచించాడు.



=== కృత్రిమ ఉపగ్రహాల చరిత్ర ===
[[దస్త్రం:Sputnik asm.jpg|thumb|150px|స్పుత్నిక్ 1: మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహము ]]
మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహము [[స్పుత్నిక్ 1]] ,4 అక్టోబర్ 1957 న [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియెట్ యూనియన్]]చేత ప్రయోగించబడింది, మరియు [[సెర్జి కోరోలేవ్|సెర్జీ కోరోలేవ్]]ముఖ్య సృష్టికర్తగా మరియు[[కేరిం కేరిమోవ్]]అతని సహాయకుడిగా, [[సోవియట్]] తన [[స్పుట్నిక్ కార్యక్రమము|స్పుత్నిక్ కార్యక్రమాన్ని]]ప్రారంభించింది.<ref>{{citation|contribution=Kerim Kerimov|title=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/914879/Kerim-Kerimov|accessdate=2008-10-12}}</ref>[8]ఇది [[సోవియట్ యూనియన్]] మరియు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] మధ్య [[అంతరిక్ష పోటీ|అంతరిక్ష పోటీని]] ప్రేరేపించింది.


కక్ష్య మార్పులను కొలవటం ద్వారా ఎత్తైన [[భూ వాతావరణము #ఉష్ణోగ్రత మరియు పొరలు|వాతావరణ పొరల]] సాంద్రతను కనుగొనటానికి స్పుత్నిక్ 1 సహాయపడింది మరియు [[ఇనోస్పియర్|ఐనోస్పెయర్]] లో [[రేడియో]]-సిగ్నల్ పంపిణీకి సమాచారం సమకూర్చింది.ఉపగ్రహ శరీరమంతా ఒత్తిడికి లోనైన[[నైట్రోజెన్|నత్రజని]] తో నిండి ఉండటం వల్ల ,''స్పుత్నిక్ 1''  [[తల తెగిన తోకచుక్క|మెటియోరాయిడ్స్]](రాయి వంటి పదార్ధాలు)ను కనుగొనటానికి అవకాశాన్ని కలిపించింది, ఇది బయటి ఉపరితలాన్ని మెటియోరాయిడ్స్ చొచ్చుకొని పోవటం మూలంగా అంతర్గత ఒత్తిడి తగ్గటం వల్ల ఉష్ణానికి చెందిన డేటా భూమికి తిరిగి రావటం వల్ల స్పష్టమవుతోంది.అనుకోకుండా''స్పుత్నిక్ 1''విజయాన్ని గురించి చేసిన ప్రకటన [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]]లో [[స్పుత్నిక్ విషమస్థితి|స్పుత్నిక్ విషమ పరిస్థితులను]]జాగృత పరిచింది మరియు [[Cold War|నిశబ్ద యుద్ధము]]లో [[నిశ్శబ్ద యుద్ధం|అంతరిక్ష పోటీని]]రగిల్చింది.'' '' 


''[[స్పుత్నిక్ 2]]''  నవంబర్ 3, 1957 లో ప్రవేశపెట్టబడి ప్రాణము తో ఉన్న మొదటి ప్రయాణీకుడిగా [[లైకా]] అనే [[కుక్క]] ను కక్ష్య లోకి తీసుకు వెళ్ళింది. <ref>{{cite web|title=A Brief History of Animals in Space |publisher=''[[NASA]]'' |url=http://history.nasa.gov/animals.html|accessdate=2007-08-08}}</ref>[10] 


మే 1946 లో ,ప్రాజెక్ట్ RANDప్రయోగాత్మక ప్రపంచము-చుట్టూ పరిభ్రమించే అంతరిక్ష నౌక యొక్క ప్రాధమిక రూపకల్పనను విడుదల చేసింది, అది ఈ విధంగా ప్రకటించింది," సరి అయిన ఉపకరణాలతో ఉన్న ఒక అంతరిక్ష వాహనము, ఇరవయ్యో శతాబ్దము యొక్క అత్యంత సామర్ధ్యము కల శాస్త్రీయ పరికరాలలో ఒకటిగా భావించవచ్చు.[12][12]
1945 నుండి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్ర నావికా దళము|యునైటెడ్ స్టేట్స్ నావికా దళము]]యొక్క[[వాయుసంబంధక సంస్థ|బ్యూరో అఫ్ ఏరోనాటిక్స్]] ఆధ్వర్యములో [[కక్ష్య]] ఉపగ్రహాలను ప్రవేశ పెట్టాలని [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]]భావిస్తోంది.యునైటెడ్ స్టేట్స్ వాయు సేనప్రాజెక్ట్ RAND ఎట్టకేలకు పైన నివేదికను విడుదల చేసింది, కాని ఉపగ్రహము అనేది సమర్ధవంతమైన సైనిక ఆయుధము అనటాన్ని నమ్మలేదు; దానిని శాస్త్ర, రాజకీయ మరియు ప్రచారాలకు ఒక సాధనముగా వారు భావించారు.1954 లో, రక్షణదళ కార్యదర్శి ఈ విధంగా ప్రకటించారు,"నాకు ఏ అమెరికన్ ఉపగ్రహ కార్యక్రమము గురించి తెలియదు".[14][14]


1958 మొదలయ్యే నాటికి ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాలని యు.ఎస్ తలుస్తోందని జూలై 29, 1955 న [[వైట్ హౌస్]] ప్రకటించింది.ఇది [[ప్రాజెక్ట్ వాన్గార్డ్]]గా ప్రసిద్దమైనది.1957 ముగిసే లోగానే ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాలని భావిస్తున్నట్లు జూలై 31, న సోవిఎట్స్ ప్రకటించింది. 


అమెరికన్ రాకెట్ సొసైటీ, ది నేషనల్ సైన్సు ఫౌండేషన్, మరియు ది ఇంటర్నేషనల్ జియోఫిజికల్ ఇయర్, ఒత్తిడులను అనుసరించి, సైనిక అభిరుచి అభివృద్ధి చెందింది మరియు 1955 ఆరంభంలో వాయు సేన మరియు నౌకా దళము ప్రాజెక్ట్ ఆర్బిటర్ పైన పనిచేశాయి, దానిలో ఉపగ్రహాన్ని ప్రవేశ పెట్టటానికి జుపిటర్ సి రాకెట్ ను ఉపయోగించుకున్నాయి.ఆ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతమైంది, మరియు జనవరి 31, 1958 న [[ఎక్సప్లోరర్ 1|ఎక్స్ప్లోరర్ 1]] యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క మొదటి ఉపగ్రహము అయింది.<ref>{{citeweb|title=50th anniversary of first U.S. satellite launch celebrated
|url= http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/01/30/state/n151715S68.DTL|publisher=''[[Associated Press]]''|author=Alicia Chang|accessdate=2008-11-21}}</ref>[16]


1961 జూన్ లో, స్పుత్నిక్ 1 ప్రయోగించిన మూడున్నర సంవత్సరాల తరువాత, 115 భూ -కక్ష్య ఉపగ్రహాల జాబితా కోసం [[సంయుక్త రాష్ట్రాల అంతరిక్ష పర్యవేక్షక వలయము|యునైటెడ్ స్టేట్స్అంతరిక్ష కాపుదారీ వలయాల]] వనరులను వాయుసేన వినియోగించుకుంది. <ref>{{cite web|author=David S. F. Portree|coauthors=Joseph P. Loftus, Jr |url=http://ston.jsc.nasa.gov/collections/TRS/_techrep/TP-1999-208856.pdf |title=Orbital Debris: A Chronology |pages=18 |date=1999 |publisher=''[[Lyndon B. Johnson Space Center]]''|accessdate=2008-11-21}}</ref>[18]


ప్రస్తుతము భూ కక్ష్య లో ఉన్న అతిపెద్ద కృత్రిమ ఉపగ్రహము, [[ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ స్టేషన్|అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష స్థావరము]]. 



== అంతరిక్ష కాపుదారీ వలయము ==
1957 లో సోవిఎట్స్ స్పుత్నిక్ 1 ప్రయోగముతో అంతరిక్ష శకానికి నాంది పలికినప్పటి నుండి, [[సంయుక్త రాష్ట్రాల అంతరిక్ష పర్యవేక్షక వలయము|సంయుక్త రాష్ట్రాల అంతరిక్ష కాపుదారీ వయలము]](SSN) అంతరిక్ష వస్తువుల కోసం అన్వేషిస్తూనే వుంది. అప్పటి నుండి, SSN భూ కక్ష్య లో 26,000 పైగా వస్తువులను కనుగొనింది.SSN ప్రస్తుతానికి 8,000 లకు పైగా, కక్ష్య లో తిరిగే మానవ నిర్మిత వస్తువుల జాడను అనుసరిస్తోంది. మిగిలినవి భూమి యొక్క గజిబిజి వాతావరణము లోకి తిరిగి ప్రవేశించి విచ్చిన్నము అయిపోయాయి, లేదా పునః ప్రవేశం నుండి తప్పించుకొని భూమిపై ప్రభావము చూపాయి.ఇప్పుడు భూ కక్ష్య లోని అంతరిక్ష వస్తువులలో చాల టన్నుల బరువు కల ఉపగ్రహాల నుండి కేవలము 10 పౌండ్లు తూగే మునుపెన్నడో  ప్రయోగించిన రాకెట్ల ముక్కల వరకు ఉన్నాయి.అంతరిక్ష పదార్ధాలలో దాదాపు ఏడు శాతం పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాలు(అనగా ~560 ఉపగ్రహాలు),మిగిలినవి [[అంతరిక్ష శిధిలాలు]]. <ref>{{citeweb|title=Orbital Debris Education Package|url=http://www.orbitaldebris.jsc.nasa.gov/library/EducationPackage.pdf|publisher=''[[Lyndon B. Johnson Space Center]]''|accessdate=2008-03-06}}</ref>[20][[USSTRATCOM]] క్రియాశీలక ఉపగ్రహాల పై ఆసక్తి కలిగి ఉంది, కాని అంతరిక్ష శిధిలాల జాడలను అనుసరిస్తోంది,వీటిని పునః ప్రవేశం వల్ల పొరపాటుగా చొచ్చుకు వస్తున్న క్షిపణులుగా అనుకోవచ్చు.SSN 10 సెంటి మీటర్లు(బేస్ బాల్ కొలత) లేదా అంతకన్నా పెద్ద వ్యాసము కల అంతరిక్ష వస్తువుల జాడను అనుసరిస్తుంది.



== సైనిక సంబంధము కాని ఉపగ్రహ సేవలు ==
సైనిక సంబంధము కాని ఉపగ్రహ సేవలలో ముఖ్యముగా మూడు విభాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="Grant&Meadows">{{citebook|author=Grant, A.|coauthors=Meadows, J.|year=2004|title=Communication Technology Update|edition=ninth edition|pages=284|publisher=[[Focal Press]]|isbn=0240806409}}</ref>

=== స్థిర ఉపగ్రహ వ్యవస్థ ===
[[స్థిర సేవక ఉపగ్రహము|స్థిర ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు]] అన్ని దేశాల మరియు ఖండాల మీదుగా వందల బిల్లియన్ల ధ్వని,సమాచారం మరియు వీడియో ప్రసారాలను, భూ ఉపరితలము పై కొన్ని ఖాయమైన బిందువుల మధ్య చేపట్టాయి.
=== సంచార ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు ===
సంచార ఉపగ్రహ వ్యవస్థలు మార్గ నిర్దేశక వ్యవస్థలుగా పనిచేస్తూనే, సుదూరప్రదేశాలను, వాహనాలను, నౌకలను, వ్యక్తులను మరియు వాయు విహంగాలను ప్రపంచము లోని ఇతర ప్రదేశాలతో మరియు/లేదా ఇతర సంచార లేదా స్థిర సమాచార విభాగాలతో కలపటానికి సహాయం చేస్తాయి.
=== శాస్త్రీయ పరిశోధనా ఉపగ్రహము (వాణిజ్యపరమైన మరియు వానిజ్యేతరమైన) ===
శాస్త్రీయ పరిశోధన ఉపగ్రహాలు మనకు వాతావరణము నకు సంబంధించిన సమాచారము, భూ పర్యవేక్షణ డేటా (ఉదాహరణకు,రిమోట్ సెన్సింగ్ ),అమెచ్యూర్ (HAM) రేడియో,మరియు భూ శాస్త్రము, సాగర శాస్త్రము మరియు వాతావరణ పరిశోధన మొదలైన వివిధ ఇతర పరిశోధనా అనువర్తనాలను మనకు సమకూరుస్తాయి .

== రకాలు ==
[[దస్త్రం:Milstar.jpg|thumb|MILSTAR: ఒక సమాచార ఉపగ్రహము ]]

* '''[[ఉపగ్రహ-విరుద్ధ ఆయుధము|విరుద్ధ-ఉపగ్రహ ఆయుధాలు/"నిహంత ఉపగ్రహాలు"]]''' సాయుధ ఉపగ్రహాలు, శత్రు యుద్ధ క్షిపణులను(వార్ హెడ్స్), ఉపగ్రహాలను, ఇతర అంతరిక్ష ఆస్తులను తొలగించటానికి రూపొందించ బడ్డాయి.అవి అన్వాయుధాలు,శక్తి ఆయుధాలు, చలన ఆయుధాలు, న్యూక్లియర్ మరియు/లేదా సాంకేతిక క్షిపనులు మరియు/లేదా ఈ ఆయుధాలన్నిటి కలయికలను కలిగి ఉంటాయి.
* '''ఖగోళ ఉపగ్రహాలు''' సుదూర గ్రహాలను,నక్షత్ర పుంతలను,మరియు బయటి ఇతర అంతరిక్ష వస్తువులను పర్యవేక్షించటానికి ఉపయోగించే ఉపగ్రహాలు.
* [[జీవ ఉపగ్రహము|'''జీవఉపగ్రహాలు''']]  సజీవ ప్రాణులను, సాధారణంగా శాస్త్రీయ పరిశోధనల కోసం తీసుకు వెళ్ళటానికి రూపొందించబడ్డ ఉపగ్రహాలు.
* [[సమాచార ఉపగ్రహము|'''సమాచార ఉపగ్రహాలు ''']] [[టెలికమ్యూనికేషన్స్|టెలీకమ్యునికేషన్]] ప్రయోజనాల కోసం అంతరిక్షము లో స్థాపించ బడ్డ ఉపగ్రహాలు.ఆధునిక సమాచార ఉపగ్రహాలు [[భూ సమస్థితి కక్ష్య|భూసమస్థితి కక్ష్యలు]],[[మొల్నియ కక్ష్య|మొల్నియ కక్ష్యలు]] లేదా [[భూ లఘు కక్ష్య|భూలఘు కక్ష్యలను]] ఉపయోగించుకుంటాయి.
* '''[[సూక్ష్మ ఉపగ్రహాలు]]''' అసాధారణంగా అతి తక్కువ బరువు మరియు చిన్న పరిమాణము గల ఉపగ్రహాలు.<ref>{{citeweb|date=2008|pages=6|title=Workshop on the Use of Microsatellite Technologies|url=http://www.unoosa.org/pdf/reports/ac105/AC105_903E.pdf|publisher=[[United Nations]]|accessdate=2008-03-06}}</ref>[24]ఈ ఉపగ్రహాలను వర్గీకరించ టానికి నూతన వర్గీకరణలను ఉపయోగిస్తున్నారు: మినీ శాటిలైట్(చిన్న ఉపగ్రహము)(500-100Kg),మైక్రో శాటిలైట్(సూక్ష్మ ఉపగ్రహము)(100Kg కన్నా తక్కువ),నానో శాటిలైట్(అతి సూక్ష్మ ఉపగ్రహము)(10Kg కన్నా తక్కువ).
* '''[[భౌగోళిక స్థాన వ్యవస్థలో జరిగిన అభివృద్ధి పనులు లేదా సంఘటనలు.|దిశా నిర్దేశక ఉపగ్రహాలు]]'''  ,నేలపైని చలన గ్రాకాలను ఉద్దేపించటానికి ప్రసరించిన [[రేడియో]] కాల సంకేతాలను ఉపయోగించుకొని వాటి సరిఅయిన స్థానాన్ని గుర్తించే ఉపగ్రహాలు.సర్వదా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఎలెక్ట్రానిక్స్ తో కలసి, ఉపగ్రహాలకు మరియు భూమి పైని గ్రాహకాలకు మధ్యనున్న స్పష్టమైన అనుసంధానము, అతి సూక్ష్మ ప్రమాణానికి(మీటర్)సరిపోయేంత ఖచ్చితంగా ఒక ప్రదేశాన్ని కొలవటానికి అనుమతిస్తాయి.
* [[విచారణ ఉపగ్రహము|'''పర్యవేక్షక ఉపగ్రహాలు''']]  ,[[భూ పర్యవేక్షక ఉపగ్రహము|భూ పర్యవేక్షక ఉపగ్రహాలు]] లేదా [[సైన్యం|సైనిక]] లేదా [[గూఢచర్యము|ఇంటలిజెన్స్]](రక్షక)కార్యకలాపాలకు వినియోగించబడే [[సమాచార ఉపగ్రహము]].వేటిని నిర్వహించే ప్రభుత్వాలు వాటికి సంభందించిన సమాచారాన్ని గోప్యంగా ఉంచటం వల్ల వీటి పూర్తి శక్తి గురించి చాల కొద్దిగానే తెలుసు.
* [[భూ పరిశీలన ఉపగ్రహము|'''భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాలు''']]  [[పర్యావరణం (జీవభౌతిక)|పర్యావరణ]] పర్యవేక్షణ ,[[మెటియోరాలజి|వాతావరణ శాస్త్రము]], [[భౌగోళిక పటాల తయారీ|భూగోళ పటముల తయారీ]] వంటి సైనిక సంబంధము కాని పనులకు వినియోగించబడే ఉపగ్రహాలు.( ముఖ్యముగా [[భూ పరిశీలన వ్యవస్థ|భూ పరిశీలన వ్యవస్థను]] చూడుము.)
* [[అంతరిక్ష స్థావరము|'''అంతరిక్ష స్థావరాలు''']] ,[[మానవ|మానవులు]] [[బాహ్య ప్రపంచము|బయటి అంతరిక్షములో]] నివసించటానికి రూపొందించబడిన మానవ-నిర్మిత కట్టడాలు.ఒక అంతరిక్ష స్థావరముకి ఇతర [[అంతరిక్ష వాహనము|అంతరిక్ష వాహనాల]] వలె ముఖ్యమైన [[అంతరిక్ష వాహనాన్ని ముందుకు జరపటం|ముందుకు నడిపే చోదక శక్తీ]] లేదా [[భూమి పైకి దిగటం|భూమి పైకి దిగే]] సదుపాయాలు లేకపోవటం వల్ల, ఇతర వాహనాలను స్థావరము నుండి అటు, ఇటు రవాణాకు వినియోగిస్తున్నారు.అంతరిక్ష స్థావరాలు, [[వారము|వారాలు]], [[నెల|నెలలు]] లేదా [[సంవత్సరము|సంవత్సరాల]]నియమిత కాలం [[కక్ష్య]] లో నివసించటానికి రూపొందించబడ్డాయి.
* [[పగ్గపు ఉపగ్రహము|'''టెథర్(పగ్గము)ఉపగ్రహాలు''']] , [[పగ్గము|టెథర్]] అనబడే ఒక సన్నని తంతి చేత వేరొక ఉపగ్రహము తో అనుసంధానించ బడ్డ ఉపగ్రహాలు. 
* [[వాతావరణ ఉపగ్రహము|'''వాతావరణ ఉపగ్రహాలు ''']] ముఖ్యముగా [[భూమి]] యొక్క [[వాతావరణం|వాతావరణ]] మరియు [[వాతావరణం|శీతోష్ణ స్థితులను]] పరివేక్షించ టానికి ఉపయోగపడతాయి.<ref>{{citeweb|title=Earth Observations from Space|url=http://dels.nas.edu/dels/rpt_briefs/earth_observations_final.pdf|year=2007|publisher=''[[National Academy of Science]]''|accessdate=2008-03-06}}</ref>[26]



== కక్ష్య రకాలు ==

{{main|List of orbits}}


[[దస్త్రం:Orbits around earth scale diagram.svg|thumb|కొలతను అనుసరించి వివిధ కక్ష్యలు; నీలిరంగు భూ లఘు కక్ష్యను సూచిస్తుంది, పసుపు రంగు మధ్య శ్రేణి భూ కక్ష్యను సూచిస్తుంది , నలుపు గీతాల రేఖ భూసమస్థితి కక్ష్యను సూచిస్తుంది, ఆకుపచ్చ గీత-చుక్కల రేఖ భూగోళ స్థితి నిర్ధారక వ్యవస్థ (GPS) ఉపగ్రహ కక్ష్యను,మరియు ,ఎరుపు చుక్కల రేఖ అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష స్థావరాన్ని (ISS) ను సూచిస్తాయి.]]


మొదటి ఉపగ్రహమైన, [[స్పుత్నిక్ 1]] [[భూమి]] చుట్టూ ఉన్న కక్ష్య లోకి అనగా [[భూకేంద్రక కక్ష్య]] లోకి ప్రవేశ పెట్ట బడింది.దాదాపు 2456 [[భూమి]]చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తున్న కృత్రిమ ఉపగ్రహాలతో ఈ కక్ష్య సాధారణం గా ఎక్కువగా వినియోగించబడ్డ కక్ష్య.భూకేంద్రక ఉపగ్రహాలు వాటి [[ఎత్తు]],[[వాలుతలము|వంపు]],మరియు [[కక్ష్య వైపరీత్యము|స్వభావాలను]] బట్టి తిరిగి వర్గీకరింపబడ్డాయి.


సాధారణంగా ఎత్తుని బట్టి చేసే వర్గీకరణలు [[లఘు శ్రేణి భూ కక్ష్య|భూ లఘు కక్ష్య]] (LEO),[[మధ్య శ్రేణి భూమి కక్ష్య|భూ మధ్యస్థ కక్ష్య]] (MEO) మరియు [[ఉన్నత శ్రేణి భూ కక్ష్య|భూ ఉన్నత కక్ష్య]] (HEO).2000 Km కన్నా తక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఎ కక్ష్య అయినా భూ లఘు కక్ష్య, మరియు దానికన్నా ఎక్కువ ఎత్తులో ఉండి కూడా 35786 Km ఎత్తులో ఉండే [[భూసమస్థితి కక్ష్య|భూసమకాలీన కక్ష్య]] (జియో సింక్రోనస్)కన్నా తక్కువ ఎత్తులో ఉండే కక్ష్యలన్నీ భూ మధ్యస్థ కక్ష్య .జియో సింక్రోనస్ కక్ష్య కన్నా ఎక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఎ కక్ష్య అయినా హై ఎర్త్ ఆర్బిట్.



=== కేంద్రక వర్గీకరణలు ===

* '''[[నక్షత్ర మండల కేంద్రము|నక్షత్రమండలకేంద్రక కక్ష్య (గేలాక్టో సెంట్రిక్ ఆర్బిట్):]]''' [[నక్షత్ర మండలము|నక్షత్ర మండల]] కేంద్రానికి చెందిన కక్ష్య.[[పాల పుంత|పాల పుంత (మిల్కి వే)]]యొక్క [[నక్షత్రమండల కేంద్రము|నక్షత్ర మండల కేంద్రానికి]] చెందిన కక్ష్యను [[భూమి]] యొక్క [[సూర్యుడు]] అనుసరిస్తాడు.
* సూర్య కేంద్రక కక్ష్య(హాలియో సెంట్రిక్ ఆర్బిట్): సూర్యుని చుట్టూ ఉండే కక్ష్య. మన [[సౌర మండలం|సౌర కుటుంబము]] లో అన్ని [[గ్రహాలు]], [[తోక చుక్కలు]],మరియు [[గ్రహ శకలాలు]] మొదలైన వాటితో పాటు,చాల కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు మరియు [[అంతరిక్ష శిధిలాలు|అంతరిక్ష శిధిలాల]] శకలాలు కూడా ఇలాంటి కక్ష్యల లోనే ఉన్నాయి.[[చంద్రులు#సౌరకుటుంబములోని చంద్రులు |చంద్రుడు /0} అందుకు విరుద్ధంగా [[సూర్య కేంద్రక కక్ష్య|సూర్యకేంద్రక కక్ష్యలో]] ]]కాకుండా వాటి మాతృ గ్రహ కక్ష్యలో ఉంటాయి.
* '''[[భూకేంద్రక కక్ష్య]]''' : [[చంద్రుడు]] లేదా కృత్రిమ ఉపగ్రహాల వలె [[భూమి|భూ]]గ్రహం చుట్టూ వుండే కక్ష్య.ప్రస్తుతానికి [[భూమి]] కక్ష్యలో దాదాపు 2465 కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి.
* అన్గారకకేంద్రక కక్ష్య: చంద్రులు లేదా కృత్రిమ ఉపగ్రహాల వలె అంగారక గ్రహం  చుట్టూ ఉన్న కక్ష్య .



=== ఎత్తుని బట్టి వర్గీకరణలు ===

* '''[[భూ లఘు కక్ష్య|లఘు శ్రేణి భూకక్ష్య]] (LEO)''' : 0-2000 [[కిలో మీటర్లు|కిలోమీటర్ల]] (0-1240 [[మైల్|మైళ్ళ]] ) ఎత్తులో ఉండే [[భూ కేంద్రక కక్ష్య|భూకేంద్రక కక్ష్యలు]] 
* '''మధ్య శ్రేణి భూకక్ష్య (MEO)''' : 2000 కిలోమీటర్ల ఎత్తు నుండి(1240 మైళ్ళు)35786 కిలోమీటర్ల (22240 మైళ్ళ)ఎత్తులో ఉండే భూసమస్థితి కక్ష్యకు కొద్దిగా కింద ఉండే భూకేంద్రక కక్ష్యలు [[మధ్య వృత్తాకార కక్ష్య]] గా కూడా పిలవబడతాయి.
* '''[[ఉన్నత శ్రేణి భూ కక్ష్య|ఉన్నత శ్రేణి భూకక్ష్య]] (HEO)''' : [[భూసమస్థితి కక్ష్య]] యొక్క 35786 [[కిలో మీటర్లు|కిలోమీటర్ల]] (22240 [[మైలు|మైళ్ళు]])ఎత్తుకన్న ఎక్కువ ఎత్తులో ఉండే [[భూకేంద్రక కక్ష్య|భూకేంద్రక కక్ష్యలు]].
[[దస్త్రం:Orbitalaltitudes.jpg|thumb|భూమి యొక్క ముఖ్య ఉపగ్రహాల కక్ష్య ఎత్తులు ]]



=== వంపుని బట్టి వర్గీకరణలు ===

* '''[[వాలు కక్ష్య|వంపుతిరిగిన కక్ష్య]] ''' :[[సమతలము]] తో పోల్చినప్పుడు [[మొగ్గు|వంపు]] సున్నా డిగ్రీలు కాని కక్ష్య. . 
** '''[[ధ్రువ కక్ష్య]]''' : ప్రతి పరిభ్రమణంలో గ్రహం యొక్క రెండు దృవాలకి పైన లేదా కొద్దిగా పైన పోయే [[కక్ష్య]].అందువలన ఇది 90 [[కోణపరిమాణం (కోణము)|డిగ్రీల]] (లేదా దానికి అతి దగ్గరగా)[[మొగ్గు|వంపు]] ను కలిగి ఉంటుంది.
** '''ధ్రువ [[సూర్య సమస్థితి కక్ష్య]] ''' : ప్రతి పయనంలో ఒకే స్థానిక కాలములో [[భూమధ్య రేఖ|భూమధ్యరేఖ]]ను దాటే ఒక దాదాపు [[ధ్రువ కక్ష్య|దృవ కక్ష్య]].ప్రతి పయనంలోను నీడలు దాదాపు ఒకే విధంగా ఉండటంచేత ప్రతిబింబాలను తీసే ఉపగ్రహాలకు ఉపయోగంగా ఉంటాయి.



=== అసాధారణతను బట్టి వర్గీకరణలు ===

* వృత్తాకార కక్ష్య: 0 వైపరీత్యాన్ని కలిగి ఉండి మరియు దాని మార్గపు జాడ వృత్తముగా కలిగిన ఒక కక్ష్య.
** హోహ్మన్న్ అంతరణ కక్ష్య: రెండు యంత్ర ప్రచోదనాలను ఉపయోగించుకొని ఒక అంతరిక్ష వాహనాన్ని ఒక వృత్తాకార కక్ష్య నుండి మరొకదానికి కదిల్చే ఒక కక్ష్య ఉపాయము.ఈ యుక్తి [[వాల్టర్ హోహ్మన్న్]] పేరుతో పిలవబడుతోంది .
* దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య: 0 కన్నా ఎక్కువ మరియు 1 కన్నా తక్కువ వైపరీత్యాన్ని కలిగి ఉండి దాని కక్ష్య ఒక దీర్ఘవృత్తాకార మార్గపు జాడని చూపే ఒక కక్ష్య 
** '''[[భూసమస్థితి అంతరణ కక్ల్ష్య|భూసమస్థితి అంతరణ కక్ష్య]]''' : [[సమీప బిందువు]] లఘు శ్రేణి భూకక్ష్య (LEO)[[ఎత్తు]] లోను మరియు [[దూర బిందువు]] [[భూ సమస్థితి కక్ష్య|భూసమస్థితి కక్ష్య]] [[ఎత్తు]] లోను ఉండే ఒక [[దీఘ వృత్తాకార కక్ష్య|దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య]] .
** '''[[భూస్థావర అంతరణ కక్ష్య]]''' : సమీప బిందువు లఘు శ్రేణి భూకక్ష్య(LEO) ఎత్తు లోను మరియు దూర బిందువు భూస్థావర కక్ష్య ఎత్తు లోను ఉండే ఒక దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య .
** మొల్నియ కక్ష్య : 63.4 డిగ్రీల వంపు మరియు ఒక నక్షత్ర దినంలో సగము కక్ష్య వ్యవధి (సుమారు 12 గంటలు )కలిగిన ఒక పూర్తి దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య.ఆ విధమైన ఉపగ్రహము [[గ్రహం|గ్రహంలో]] కేటాయించిన స్థలంలో ఎక్కువ సమయం గడుపుతుంది.
** టుండ్రా కక్ష్య: 63.4 డిగ్రీల వంపు మరియు ఒక నక్షత్ర దినమంత(దాదాపు 24 గంటలు)కక్ష్య వ్యవధి కలిగి ఉన్న ఒక పూర్తి దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్య.ఆ విధమైన ఉపగ్రహము [[గ్రహం|గ్రహంలో]] కేటాయించిన స్థలంలో ఎక్కువ సమయం గడుపుతుంది. 
* '''[[అతిశయ కక్ష్య|అతివలయ కక్ష్య]]''' : వైపరీత్యము 1 కన్నా ఎక్కువ ఉన్న [[కక్ష్య]].ఆ విధమైన కక్ష్య పలాయన వేగాన్ని మించిన వేగాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు దాని వలన గ్రహం యొక్క గురుత్వాకర్షనను తప్పించుకొని అనంతంగా పయనిస్తూ ఉంటుంది. 
* '''[[పరివృత్త కక్ష్య|పరవలయ కక్ష్య]]''' :వైపరీత్యము 1 కి సమానమైన [[కక్ష్య]] . ఆ విధమైన కక్ష్య [[పలాయన వేగం|పలాయన వేగంతో]] సమానమైన [[వేగం|వేగాన్ని]] కలిగి ఉంటుంది, అందువలన [[గ్రహం]] యొక్క గురుత్వాకర్షనను తప్పించుకొని [[గ్రహం|గ్రహంతో]] [[సాపేక్ష చలనము #సాపేక్ష చలనము|పోల్చినప్పుడు]] దాని [[వేగం]] 0 అయ్యేవరకు పయనిస్తూనే ఉంటుంది.ఆ విధమైన కక్ష్య యొక్క వేగం పెరిగితే అది ఒక [[అతిశయ కక్ష్య|అతివలయ కక్ష్య]] అవుతుంది.
** '''[[పలాయన కక్ష్య]] (EO)''' : [[పలాయన వేగం]] కలిగిన పదార్ధము ఉండి [[గ్రహం]] నుండి దూరంగా జరుగుతున్న అతి-వేగవంతమైన [[పరివృత్త కక్ష్య|పరవలయ కక్ష్య.]]
** '''[[హస్తగత కక్ష్య]]''' :[[పలాయన వేగం]] కలిగిన పదార్ధము ఉండి [[గ్రహం]] దగ్గరగా జరుగుతున్న అతి-వేగవంతమైన [[పరివృత్త కక్ష్య|పరవలయ కక్ష్య]]



=== సమస్థితి వర్గీకరణలు ===

* సమస్థితి కక్ష్య: ఎ కక్ష్యలో అయితే తిరుగుతోందో దాని సరాసరి భ్రమణ వ్యవధికి (భూమి భ్రమణ కాలము:23 గంటలు,56 నిమిషాలు,4.091 సెకన్లు )సమానమైన కక్ష్య వ్యవధిని కలిగి ఉన్న మరియు అది ఏ దిశలో భ్రమణం చేస్తోందో అదే దిశలో తిరుగుతున్న ఒక కక్ష్య.ఒక భూ పరిశీలకునికి ఆ విధమైన ఉపగ్రహము, ఆకాశంలో ఒక కోణీయ చిత్రాన్ని(పటము 8)(అనలేమ్మ)ఆవిష్కరిస్తుంది.
* '''అర్ధ-సమస్థితి కక్ష్య (SSO)''' : సరాసరి 20200 కిలోమీటర్ల (12544.2 మైళ్ళు)ఎత్తు కలిగి మరియు ఏ వస్తు కక్ష్యలో తిరుగుతోందో దాని సరాసరి భ్రమణ కాలానికి (భూమి యొక్క భ్రమణ కాలము సరాసరి 12 గంటలు)సగమైన కక్ష్య పరిధిని కలిగి ఉన్న ఒక కక్ష్య . .
* '''[[భూసమస్థితి కక్ష్య]] (GEO)''' : సరాసరి 35786 కిలోమీటర్ల (22240 మైళ్ళు )ఎత్తు కలిగిన ఒక కక్ష్య. ఆ విధమైన ఉపగ్రహము, ఆకాశంలో ఒక కోణీయ చిత్రాన్ని(పటము 8)([[అనలేమ్మ]])ఆవిష్కరిస్తుంది. 
** '''[[భూస్థావర కక్ష్య|భూస్థిర కక్ష్య]] (GSO)''' :సున్నా [[వంపు|వొంపు]] కలిగిన ఒక [[భూసమస్థితి కక్ష్య]].భూమి పైనుండి పరిశీలించే వానికి ఈ ఉపగ్రహము ఒక స్థిర బిందువు వలె కనిపిస్తుంది.<ref>{{citeweb|title=Pearl Harbor In Space|author=[[James Oberg]]|url=http://www.jamesoberg.com/pearl.html|publisher=''[[Omni Magazine]]''|accessdate=2008-03-06|year=1984|month=July|pages=42-44}}</ref>
*** '''[[క్లార్క్ కక్ష్య]]''' :[[భూస్థావర కక్ష్య|భూస్థిర కక్ష్య]] కు మరో పేరు. శాస్త్రవేత్త మరియు రచయిత అయిన ఆర్థర్ C. క్లార్క్ గుర్తుగా పేరుపెట్టబడింది. 
** '''[[పై సమస్థితి కక్ష్య]] ''' :GSO/GEO కు పైన ఉండే ఒక పరిహరించే/ఉంచే ఒక కక్ష్య . ఉపగ్రహాలు పడమరకు వంగుతాయి. ఇది పరిహరణ కక్ష్యకు ఒక [[సమానార్ధకము]]
** '''[[ఉపసమస్థితి కక్ష్య]]''' : GSO/GEO దగ్గరగా కాని క్రింద ఉండే ఒక కదిలే కక్ష్య.ఉపగ్రహాలు తూర్పుకు కదులుతాయి.
** '''[[స్మశాన కక్ష్య]]''' : [[భూసమస్థితి|భూసమస్థితి కక్ష్యకు]] కొన్ని వందల కిలోమీటర్లు పైన ఉండే కక్ష్య, వాటి పని పూర్తియిన తర్వాత ఉపగ్రహాలు ఈ కక్ష్యలోకి చేరుతాయి.
*** '''[[క్రమ కక్ష్య|పరోహరణ కక్ష్య]]''' : [[స్మశాన కక్ష్య]] కు [[సమానార్ధకము|పర్యాయ పదము]].
*** '''[[చెత్త కక్ష్య]]''' : [[స్మశాన కక్ష్య]] కు [[సమానార్ధకము|పర్యాయ పదము.]] 
* అంగారక సమస్థితి కక్ష్య: అంగారక గ్రహము చుట్టూ ఉండే ఒక సమస్థితి కక్ష్య, దాని కక్ష్య పరిధి అంగారకుడి నక్షత్ర దినం యొక్క నిడివి, 24.6229 గంటలకు సమానంగా ఉంటుంది.
* '''[[వాయుస్తావర కక్ష్య|అంగారక స్థిర కక్ష్య]] (ASO)''' : [[మధ్య తలము|సమతలము]] పైన తలానికి సుమారు 17000 [[కిలో మీటర్లు|కిలోమీటర్ల]](10557 [[మైలు|మైళ్ళు]]) పైన ఉన్న ఒక [[గుండ్రని|వృత్తాకార]] [[వాయు సమస్తితి కక్ష్య|అన్గారకసమస్థితి కక్ష్య]].భూమి పైన ఉండే పరిశీలకునికి ఈ ఉపగ్రహము ఒక స్థిర బిందువు వలె అగుపిస్తుంది.
* సూర్య సమస్థితి కక్ష్య: సూర్యుడు కేంద్రంగా ఉండే ఒక సూర్యసమస్థితి కక్ష్య,ఇందులో ఉపగ్రహము యొక్క కక్ష్య వ్యవధి సూర్యుడి భ్రమణ కాలముతో సరిపోతుంది.ఈ కక్ష్యలు సూర్యుడి చుట్టూ 24,360 Gm(0,1628 AU) వ్యాసార్ధము వద్ద కనిపిస్తాయి, ఇది బుధుడి కక్ష్య వ్యాసార్ధములో సగము కన్నా కొంచెము తక్కువ.



=== ప్రత్యేక    వర్గీకరణలు ===

* సూర్య-సమస్థితి కక్ష్య: ఎత్తు మరియు వొంపు కలిపిన ఒక కక్ష్య, దీని వలన ఈ ఉపగ్రహము గ్రహాల తలము పైన ఉండే ప్రతి బిందువుని ఒకే స్థానిక సౌరకాలములో దాటుతుంది.ఆ విధమైన కక్ష్య ఒక ఉపగ్రహాన్ని నిరంతర సూర్యకాంతి లో ఉంచుతుంది మరియు అది ప్రతిబింబాలను తీయటం, గూఢచర్యం మరియు వాతావరణ ఉపగ్రహాల కొరకు ఉపయోగపడుతుంది.
* '''[[చంద్ర కక్ష్య]]''' :[[భూమి]] యొక్క [[చంద్రుడు|చంద్రుడి]] [[కక్ష్య అవధులు|కక్ష్య లక్షణాలు]].సుమారు 384403 కిలోమీటర్లు(238857 మైళ్ళు) ఎత్తు ఉన్న,దీర్ఘవృత్తాకార-వొంపు  తిరిగిన కక్ష్య.



=== మిధ్యా-కక్ష్య వర్గీకరణలు ===

* '''[[గుర్రపు లాడం కక్ష్య|గుర్రపులాడం కక్ష్య]]''' : భూమి నుండి పరిశీలించే వానికి ఒక నిర్దుష్ట [[గ్రహం]] చుట్టూ తిరిగినట్టు కనిపిస్తుంది కాని నిజానికి [[గ్రహం]] యొక్క [[సహా-కక్ష్యక ఉపగ్రహము|ఉప-కక్ష్య]] లో ఉండే ఒక [[కక్ష్య]].గ్రహ శకలాలు [[3753 క్రూత్నే|3753]] (క్రుఇత్నే) మరియు [[2002 AA29|2002 AA<small><sub>29</sub></small>]] చూడుము.
* '''[[ఎక్సో-కక్ష్య|బాహ్య-కక్ష్య]]''' :ఇది ఒక యుక్తి, ఇందులో ఒక [[అంతరిక్ష వాహనము]] [[కక్ష్య]] ఎత్తుకు చేరుకుంటుంది కాని అంత [[వేగము|వేగం]] లేకపోవటం వల్ల అక్కడ నిలువలేకపోతుంది.
** '''[[ఉపకక్ష్య అంతరిక్షవిమానము|ఉపకక్ష్య అంతరిక్ష విమానము]]''' : [[ఎక్సో - కక్ష్య|బాహ్య-కక్ష్య]] కు ఒక [[సినోనిం|పర్యాయపదము]].
* '''[[చంద్రాంతరణ|చంద్రాంతరణ కక్ష్య]] (LTO)''' 
* '''[[ప్రధమ తరగతి కక్ష్య|అనుకూల కక్ష్య]] ''' :90 డిగ్రీల కన్నా తక్కువ వొంపు ఉన్న ఒక కక్ష్య.లేదా,ప్రాధమిక కక్ష్య భ్రమణ దిశలోనే తిరిగే ఒక కక్ష్య.
* '''[[విరుద్ధ కక్ష్య]]''' : 90 డిగ్రీల కన్నా ఎక్కువ [[వాలుతలము|వొంపు]] ఉన్న ఒక [[కక్ష్య]]. లేదా, గ్రహ భ్రమణ దిశకు వ్యతిరేకంగా తిరిగే ఒక కక్ష్య. సూర్య-సమస్థితి కక్ష్య లోనివి కాకుండా, కొన్ని ఉపగ్రహాలు విరుద్ధ కక్ష్య లోకి ప్రవేశపెట్టబడతాయి ఎందుకనగా అనుకూల కక్ష్య లోకి ప్రవేశ పెట్టటానికి వాటికి మరింత ఎక్కువ ఇంధనము అవసరమవుతుంది.ఇది ఎందుకంటే, రాకెట్ భూమి నుండి బయలుదేరినప్పుడు, ఆ గ్రహం యొక్క ప్రవేశ అక్షాంశము యొక్క భ్రమణ వేగమునకు సమానమైన పూర్వాభిముఖ అంశ వేగాన్ని ముందుగానే కలిగి ఉంది. 
* '''[[హాలో కక్ష్య|కాంతి వలయ కక్ష్య]]'''  మరియు '''[[లిస్సజౌస్ కక్ష్య]] ''' : [[లగ్రాన్జియన్ పాయింట్|లాగ్రన్జియన్ బిందువుల]] చుట్టూ ఉండే కక్ష్యలు. 



== ఉపగ్రహ గుళికలు ==
ఉపగ్రహము యొక్క ప్రమేయాత్మక చాతుర్యత, దాని సాంకేతిక అంశాలు మరియు దాని పని లక్షణాలలో ఇమిడి ఉంటుంది.ఒక ఖచ్చితమైన ఉపగ్రహ నిర్మాణాన్ని చూస్తె, రెండు గుళికలను కనుగొనవచ్చు.<ref name="Grant&Meadows"/> [[ముక్కలైన అంతరిక్ష వాహనము|విభాగించబడ్డ అంతరిక్ష వాహనముల]] వంటి కొన్ని వినూత్న నిర్మాణ శాస్త్ర సిద్ధాంతాలు ఈ వర్గీకరణను కొంతవరకు విభేదిస్తాయి. 



=== అంతరిక్షవాహక బస్సు లేదా సేవా గుళికలు ===
ఈ [[అంతరిక్ష వాహక బస్సు|బస్సు గుళిక]] క్రింది ఉపవ్యవస్థలను కలిగివుంది:

* '''నిర్మాణ ఉపవ్యవస్థలు''' 
నిర్మాణ ఉపవ్యవస్థలు యాంత్రిక మూల నిర్మాణాన్ని సమకూరుస్తాయి, విపరీత ఉష్ణోగ్రత మార్పుల నుండి మరియు మైక్రో-మేటోరైట్ హాని నుండి రక్షిస్తాయి మరియు ఉపగ్రహాల ఆత్మభ్రమణ పనులను నియంత్రిస్తాయి.

* '''టెలీమెట్రి ఉపవ్యవస్థలు'''  (ఆక కమాండ్ మరియు డేటా హన్డ్లింగ్, C&amp;DH)
టెలీమెట్రి ఉపవ్యవస్థలు అమలులో ఉన్న ఉపకరణాల పనులను పర్యవేక్షిస్తాయి, ఉపకరణ పనుల సమాచారంను భూ నియంత్రిత స్థావరాలకు ప్రసారం చేస్తాయి, మరియు ఉపకరణ పనుల సర్దుబాట్లను జరపటానికి భూ నియంత్రిత స్థావరాల ఆజ్ఞలను తీసుకుంటాయి.

* '''విద్యుత్ ఉపవ్యవస్థలు''' 
విద్యుత్ ఉపవ్యవస్థలు సౌర పలకలను మరియు బాకప్ బాటరీ లను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి ఉపగ్రహము భూమి నీడలోకి వెళ్ళినప్పుడు శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి.అణు విద్యుత్ ఆధారాలు ([[రేడియో ఐసోటోప్ ఉష్ణ విధ్యుత్ సృష్టికర్త|రేడియో ఐసోటోప్ ఉష్ణవిద్యుత్ ఉత్పాదకము]]లు) [[నింబస్ కార్యక్రమం|నింబస్ కార్యక్రమము]](1964-1978)తో కలుపుకొని అనేక విజయవంతమైన ఉపగ్రహ కార్యక్రమాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. <ref>{{citeweb|title=Radioisotope-based Nuclear Power Strategy for Exploration Systems Development|url=http://www.lpi.usra.edu/opag/schmidtstaif06.pdf|author=George Schmidt|coauthors=Mike Houts|publisher=''[[Marshall Space Flight Center]]''|accessdate=2008-10-02}}</ref>[32]

* '''ఉష్ణ నియంత్రణ ఉపవ్యవస్థలు''' 
ఉష్ణ నియంత్రణ ఉపవ్యవస్థలు విద్యుత్ ఉపకరణాలను తీవ్రమైన సూర్య కాంతి వల్ల కలిగే విపరీతమైన వేడిమి నుండి లేదా సూర్య కాంతిని పొందలేని వివిధ ఉపగ్రహ భాగాలను రక్షించటానికి ఉపయోగపడతాయి.(ఉదాహరణకు .,చక్షుస సౌర పరావర్తకము) 

* '''వైఖరి మరియు కక్ష్య నియంత్రిత అదుపు ఉపవ్యవస్థలు''' 
{{main|Attitude control}}
వైఖరి మరియు కక్ష్య నియంత్రిత అదుపు ఉపవ్యవస్థలు చిన్నరాకెట్ థ్రస్టర్స్ ను కలిగి ఉంటాయి అవి ఉపగ్రహాన్ని సరిఅయిన కక్ష్య స్థానంలో ఉంచుతాయి మరియు యాన్టేన్నాలను సరిఅయిన దిశలో నిలుపుతాయి.



=== సమాచార పేలోడ్ ===
రెండవ అతి పెద్ద మాడ్యుల్ కమ్యూనికేషన్ పేలోడ్,అది ట్రాన్స్ పాన్డర్స్(ట్రాన్స్మిషన్ -రేస్పాన్దర్స్) తో తయారుకాబడింది.ఒక ట్రాన్స్పాన్డెర్ ఈ సామర్ధ్యాలను కలిగి వుంటుంది:

* భూ ఉపగ్రహ ప్రసార స్థావరాల నుండి అప్లింక్ద్ రేడియో సంకేతాలను రిసీవ్ చేసుకోవటము( యాన్టేన్నా)
* గ్రహించిన రేడియో సంకేతాలను విస్తరించటం 
* ఆగత/బహిర్గత సందేశాల బహుముఖుల ద్వారా భూమి పైన ఉపగ్రహ గ్రాహక స్థావరాలకు(యాన్టేన్నాస్) తిరిగి ప్రసారము చేయటానికి సరిఅయిన డౌన్ లింక్ యాన్ టేన్నాలకు, ఆగత(ఇన్పుట్) సంకేతాలను క్రమ పరచటం మరియు బహిర్గత(ఔట్పుట్) సందేశాలకు దారి చూపటం.



== జీవితం యొక్క అంతం ==
ఉపగ్రహాలు ఎప్పుడైతే తమ బృహత్కార్య అంత్య దశలో ఉంటాయో, ఉపగ్రహ నిర్వాహకుడు ఆ ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్య నుండి తొలగించ వచ్చు,ప్రస్తుత కక్ష్య లోనే దానిని వదిలేయ వచ్చు లేదా ఆ ఉపగ్రహాన్ని [[స్మశాన కక్ష్య|శ్మశాన కక్ష్య]] లోకి జరుపవచ్చు.చారిత్రకంగా,ఉపగ్రహ కార్యకలాపాలను ప్రారంభించే ముందు,ఆర్ధిక ఇబ్బందుల మూలంగా ఉపగ్రహాలను కక్ష్య నుండి తొలిగే విధంగా అరుదుగా రూపొందిస్తారు.ఈ విధానానికి [[వాన్గార్డ్ 1]] ఉపగ్రహము ఒక ఉదాహరణ .1958 లో ప్రయోగించబడి, [[భూకేంద్రక కక్ష్య]] లో ప్రవేశ పెట్టబడిన, నాలుగవ మానవ నిర్మిత ఉపగ్రహమైన,[[వాన్గార్డ్ 1]], 2009 ఆగష్టు నాటికి ఇంకా కక్ష్య లోనే ఉంది.<ref>{{cite web | url=http://169.253.2.103/oes/search/index.cfm?fuseaction=search.display | title=U.S. Space Objects Registry}}</ref>[35]


కక్ష్య నుండి తొలిగించబడటానికి బదులుగా చాలా ఉపగ్రహాలు వాటి ప్రస్తుత కక్ష్యల లోనే వదిలివేయబడతాయి లేదా ఒక శ్మశాన కక్ష్యకు చేర్చబడతాయి. [37][37]2002 నాటికి, భూస్థావర ఉపగ్రహాలన్ని వాటి ప్రయోగానికి ముందే వాటి బృహత్ కార్య అంత్య ములో శ్మశాన కక్ష్య లోకి చేరుకోవాలనే నిబద్ధత తో ఉండాలని FCC ఇప్పుడు కోరుకుంటోంది. [39][39]



== ప్రయోగ-సామర్ధ్యము కల దేశాలు ==
{{main|Timeline of first orbital launches by nationality}}
[[దస్త్రం:Delta-M with Skynet-1A.jpg|thumb|right|మొదటి బ్రిటిష్ సైనిక స్కయ్ నెట్ ఉపగ్రహ ప్రయోగము ]]
అవసరమైన ప్రయోగ వాహనాన్ని తయారు చేయటం తో పాటు, స్వతంత్రంగా ఉపగ్రహాలను కక్ష్య లో ప్రవేశ పెట్టగలిగే సామర్ధ్యము గల దేశాలు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి.గమనిక:ఇంకా చాల దేశాలు ఉపగ్రహాలను రూపొందించే సామర్ధ్యాన్ని కలిగి ఉండి- పోల్చి చెపితే,దీనికి అంత  ఆర్ధిక,శాస్త్రీయ మరియు పారిశ్రామిక సామర్ధ్యము అవసరము లేదు-కాని ఆ దేశాలు వాటిని ప్రయోగించలేక, విదేశీ ప్రయోగ సేవల పై ఆధార పడుతున్నాయి.ఆ దేశాలన్నింటిని ఈ జాబితా పరిగనించదు, కానీ స్వదేశీ పరిజ్ఞానముతో ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించే సామర్ధ్యము కల వాటిని మరియు మొదటిసారి ఆ సామర్ధ్యాన్ని ప్రదర్శించిన తేదీని సూచిస్తుంది. విదేశీ సహకారంతో ప్రయోగించిన ఉపగ్రహాలను లేదా బహుళ జాతీయ  ఉపగ్రహాలను కలిగి ఉండదు.

{| class="sortable wikitable"
|+ <td>'''దేశం చేత మొదటి ప్రయోగము ''' </td>
|- bgcolor="#efefef"
!క్రమం 
| మొదటి ప్రయోగపు సంవత్సరము 
| రాకెట్ 
| ఉపగ్రహము 
|-
| 1
|  align="left"| {{flag|Soviet Union}} 
|  1957 
| [[స్పుత్నిక్ (రాకెట్ )|స్పుత్నిక్-PS]] 
| ''[[స్పుత్నిక్ 1]]''  
|-
| 2
|  align="left"| {{flag|United States}} 
|  1958 
| [[జూనో I]] 
| ''[[ఎక్సప్లోరర్ 1]]''  
|-
| 3
|  align="left"| {{flag|France}} 
|  1965 
| [[డైయమంట్|దైయామంట్]] 
| ''[[అస్టేరిక్స్ (ఉపగ్రహము)|అస్టేరిక్స్]]''  
|-
| 4
|  align="left"| {{flag|Japan}} 
| (1970).
| [[లాంబ్డా (రాకెట్)|లాంబ్డా-4S]] 
| ''[[Ōసుమీ (ఉపగ్రహము)|Ōసుమీ]]''  
|-
| 5
|  align="left"| {{flag|China}} 
|  1970 
| [[లాంగ్ మార్చ్ 1]] 
| ''[[డాంగ్ ఫాంగ్ హాంగ్ I]]''  
|-
| 6
|  align="left"| {{flag|United Kingdom}} 
| 1971
| [[బ్లాక్ ఆరో]] 
| ''[[ప్రోస్పెరో X-3]]'' 
|-
|  7
|  align="left"| {{flag|India}} 
|  1980 
|  [[ఉపగ్రహ ప్రవేశ వాహనము|SLV]] 
| ''[[రోహిణి (ఉపగ్రహము)|రోహిణి]]''  
|-
|  8
|  align="left"| {{flag|Israel}} 
|  1988 
| [[షవిట్|శవిట్]] 
| ''[[ఒఫెక్|ఒఫెక్ 1]]''  
|-
|  - 
|  align="left"| {{flag|Russia}}{{ref label|RUS-UKR|1|1}} 
|  1992 
| [[సోయుజ్ -U|సోయుజ్-U]] 
|  ''{{Kosmos|2175}}''  
|-
|  - 
|  align="left"| {{flag|Ukraine}}{{ref label|RUS-UKR|1|1}} 
|  1992 
| [[సైక్లాన్ -3|సైక్లోన్ -3]] 
| ''[[స్త్రేల(ఉపగ్రహము)|స్త్రేల]] (x3, రష్యన్)''  
|-
|  9
|  align="left"| {{flag|Iran}} 
|  2009 
| [[సఫైర్ (రాకెట్)|సఫైర్ -2]] 
| ''[[ఒమిడ్ (ఉపగ్రహము)|ఒమిడ్]] '' 
|}





=== గమనికలు ===

# [[రష్యా]] మరియు [[ఉక్రెయిన్]] తమ స్వంతంగా ప్రయోగ సామర్ధ్యాన్ని పెంపొందించుకునే బదులు సోవియట్ యునియన్ నుండి దానిని వారసత్వంగా తెచ్చుకున్నాయి.
# [[ఫ్రాన్స్]], [[యునైటెడ్ కింగ్డం]] విదేశీ అంతరిక్ష రేవుల నుండి సొంత లాంచేర్స్ ద్వారా వాటి మొదటి ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాయి.
# [[నార్త్ కొరియా|ఉత్తర కొరియా /0} (1998) మరియు [[ఇరాక్]] ]](1989) కక్ష్య ప్రయోగాలు చేశామని దావా వేసాయి(ఉపగ్రహము మరియు యుద్ధ క్షిపణి )కాని ఈ వాదనలు రుజువు కాలేదు . 
# పై వాటితో పాటు [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]], [[స్పెయిన్]], [[ఇటలీ]], [[జర్మనీ]], [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా]], [[అర్జెంటీనా]], [[ఈజిప్టు]]దేశాలు మరియు [[OTRAG]] వంటి వ్యక్తిగత సంస్థలు వాటి సొంత లాంచేర్స్ను వృద్ధి చేసుకున్నాయి కాని విజయవంతమైన ప్రయోగాన్ని చేయలేకపోయాయి.
# 2009 నాటికి, పై జాబితా నుండి కేవలము ఎనిమిది దేశాలు ([[USSR]] కు బదులు [[Russia|రష్యా]]మరియు [[ఉక్రెయిన్]]ఇంకా [[యుస్ఏ|USA]], [[జపాన్]] , [[చైనా]], [[ఇండియా]], [[ఇజ్రాయిల్]], మరియు [[ఇరాన్]]) మరియు ఒక స్థానిక సంస్థ (ది [[యురోపియన్ అంతరిక్ష సంస్థ|యురోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ]], ESA) సొంతంగా అభివృద్ధి చేసుకున్న ప్రయోగ వాహనాలపై స్వతంత్రంగా ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించాయి.([[యునైటెడ్ కింగ్డం]] మరియు [[ఫ్రాన్స్]] యొక్క ప్రయోగ సామర్ధ్యాలు [[ESA]] క్రిందకే వస్తాయి.
# [[దక్షిణ కొరియా |దక్షిణ కొరియా /0}, [[బ్రెజిల్ |బ్రెజిల్ /1}, [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తాన్ /2}, [[రోమానియా]], [[తైవాన్]], [[ఇండోనేసియా]], [[కజాఖ్స్తాన్]], [[ఆస్ట్రేలియా]], [[మలేషియా]]{{Fact|date=February 2009}} మరియు [[టర్కీ]]]]]]]], మొదలైన ఇతర దేశాలు వాటి సొంత చిన్న-తరహ ప్రయోగ సామర్ధ్యాలలో వివిధ అభివృద్ధి దశలలో ఉన్నాయి.
# [[కొరియా వైమానికఅంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ|దక్షిణ కొరియా]] 25 ఆగష్టు 2009 లో [[కొరియా అంతరిక్ష్ ప్రవేశ వాహనము|KSLV]] రాకెట్ (రష్యా సహకారముతో రూపొందించిన) ను ప్రయోగించింది,కాని అది [[STSAT-2]]ఉపగ్రహాన్ని నిర్దేశిత కక్ష్యలో పెట్టటంలో విఫలమైంది మరియు ఆ ఉపగ్రహము పనిచేయటం మొదలుపెట్టలేదు.
# [[ఉత్తర కొరియా]] April 2009 లో ఒక ప్రయోగము చేసినట్లు చెప్పింది కాని,[[U.S.|యు.ఎస్.]] మరియు [[సౌత్ కొరియన్|దక్షిణ కొరియన్]] రక్షణ అధికారులు మరియు ఆయుధ నిపుణులు ఆ రాకెట్ ఒక ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి ప్రవేశ పెట్టటంలో, ఒకవేళ అదే దాని లక్ష్యం అయిఉంటే, దానిలో విఫలమైనదని ఆ తర్వాత నివేదించారు.<ref>{{citeweb|title=North Korean Missile Launch Was a Failure, Experts Say|url=http://www.nytimes.com/2009/04/06/world/asia/06korea.html?hp |publisher=''[[The New York Times]]''|accessdate=2009-04-06}}</ref><ref>{{citeweb|title=NORAD and USNORTHCOM monitor North Korean launch |url=http://www.northcom.mil/News/2009/040509.html|publisher=''[[United States Northern Command]]''|accessdate=2009-04-06}}</ref> సంయుక్త రాష్ట్రాలు, జపాన్ మరియు దక్షిణ కొరియా ఇది నిజానికి ఒక [[బాలిస్టిక్ క్షిపణి|ప్రాక్షేపిక క్షిపణి]] పరీక్ష అని నమ్ముతున్నాయి, ఇది 1998 ఉత్తర కొరియా యొక్క ఉపగ్రహ ప్రయోగము తర్వాత చేయబడ్డ ఒక ఆరోపణ మరియు ఆ ఆతర్వాత అది తిరస్కరించబడింది.



== ప్రయోగ సామర్ధ్యముకలిగిన వ్యక్తిగత సంస్థలు ==
సెప్టెంబర్ 28, 2008 న, వ్యక్తిగత వాయు అంతరిక్ష సంస్థ స్పేస్ X తన మొదటి రాకెట్ ఫాల్కన్ 1 ను విజయవంతంగా కక్ష్యలోకి ప్రయోగించింది. వ్యక్తిగతంగా రూపొందించబడి ద్రవ-ఇంధనముతో నింపిన విస్పోటనము కక్ష్యలోకి హీరుకోగలదని మొదటిసారి నమోదయింది.[61] ఆ రాకెట్ పట్టికం ఆకారంలో ఉన్న 1.5 m(5 అడుగులు)పొడవైన కక్ష్యలో ఉంచబడ్డ పేలోడ్ మాస్ సిమ్యులేటర్ ను తీసుకు వెళ్ళింది.రాట్ శాట్ అనే నకిలీ ఉపగ్రహము వాతావరణములో కాలిపోయేలోపు ఐదు నుండి పది సంవత్సరాల మధ్య వరకు కక్ష్యలో ఉంటుంది. <ref name="malik"/>[62]



== దేశాల యొక్క మొదటి ఉపగ్రహాలు ==

{| class="sortable wikitable"
|+ <td>'''స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో ప్రయోగించిన లేదా ఇతరుల సహాయంతో చేసిన వాటిని కలుపుకొని వివిధ దేశాల మొదటి ఉపగ్రహాలు ''' <ref>{{citeweb|title=First time in History|url=http://www.tbs-satellite.com/tse/online/thema_first.html|publisher=''The Satellite Encyclopedia''|accessdate=2008-03-06}}</ref></td>
|- bgcolor="#efefef"
| మొదటి ప్రయోగ సంవత్సరము 
| మొదటి ఉపగ్రహము 
| 2008 లో కక్ష్య లో పెలోడ్స్ <ref>{{citeweb|title=SATCAT Boxscore|url=http://www.celestrak.com/satcat/boxscore.asp|publisher=celestrak.com|accessdate=2008-03-05}}</ref>
|-
|  align="left"| {{flag|Soviet Union}} <br /> ({{flag|Russia}}) 
|  1957 <br />(1992) 
| ''[[స్పుత్నిక్ 1]]''  <br />''([[కాస్మోస్ (ఉపగ్రహము)|కాస్మాస్ -2175]])''  
|  1398
|-
|  align="left"| {{flag|United States}} 
|  1958 
| ''[[ఎక్సప్లోరర్ 1]]''  
|  1042
|-
|  align="left"| {{flag|United Kingdom}} 
|  1962 
| ''[[ఏరియల్ 1]]''  
|  <span>00</span>25
|-
|  align="left"| {{flag|Canada}} 
|  1962 
| ''[[అలోయూట్టే 1]]''  
|  <span>00</span>25
|-
|  align="left"| {{flag|Italy}} 
| 1964).
| సాన్ మార్కో 1 
|  <span>00</span>14 
|-
|  align="left"| {{flag|France}} 
|  1965 
| ''[[అస్టేరిక్స్ (ఉపగ్రహము)|అస్టేరిక్స్]]''  
|  <span>00</span>44
|-
|  align="left"| {{flag|Australia}} 
|  1967 
|  ''[[WRESAT]]''  
|  <span>00</span>11
|-
|  align="left"| {{flag|Germany}} 
| 1969
| ''[[అజుర్ (ఉపగ్రహము)|అజూర్]] '' 
|  <span>00</span>27 
|-
|  align="left"| {{flag|Japan}} 
| (1970).
| ''[[Ōసుమీ (ఉపగ్రహము)|Ōసుమీ]] '' 
|  <span>0</span>111
|-
|  align="left"| {{flag|China}} 
| (1970).
| ''[[డాంగ్ ఫాంగ్ హాంగ్ I]]''  
|  <span>00</span>64
|-
|  align="left"| {{flag|Poland}} 
| 1973
| ''[[ఇంటర్కాస్మోస్ #పేరులేని-సంస్థలు|ఇంటర్కాస్మాస్ కోపెర్నికాస్ 500]]''  
|  <span>0000</span>?
|-
|  align="left"| {{flag|Netherlands}} 
| 1974
|  ''[[ANS (ఉపగ్రహము)|ANS]]''  
|  <span>000</span>5
|-
|  align="left"| {{flag|Spain}} 
| 1974
| ''[[ఇంటా శాట్|ఇంటాశాట్]] '' 
|  <span>000</span>9
|-
|  align="left"| {{flag|India}} 
| 1975
| ''[[ఆర్యభట్ట (ఉపగ్రహము)|ఆర్యభట్ట]] '' 
|  <span>00</span>34
|-
|  align="left"| {{flag|Indonesia}} 
|  1976 
| ''[[పలాప#క్రమము -A|పలాప A1]]''  
|  <span>00</span>10 
|-
|  align="left"| {{flag|Czechoslovakia}} 
| 1978
| ''[[మాజియాన్ 1]]''  
|  <span>000</span>5
|-
|  align="left"| {{flag|Bulgaria}} 
| 1981
| ''[[బల్గేరియా 1300|ఇంటర్కాస్మాస్ బల్గారియ 1300]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Brazil}} 
| 1985
| ''[[బ్రజిల్ శాట్ A1]]''  
|  <span>00</span>11 
|-
|  align="left"| {{flag|Mexico}} 
| 1985
| ''[[మొరేలాస్ 1]]''  
|  <span>000</span>7
|-
|  align="left"| {{flag|Sweden}} 
|  1986 
| ''[[వైకింగ్ (ఉపగ్రహము )|వికింగ్]] '' 
|  <span>00</span>11
|-
|  align="left"| {{flag|Israel}} 
| (1988).
| ''[[ఒఫెక్|ఒఫెక్ 1]]''  
|  <span>000</span>7
|-
|  align="left"| {{flag|Luxembourg}} 
| (1988).
| ''[[అస్ట్రా 1A]]''  
|  <span>00</span>15 
|-
|  align="left"| {{flag|Argentina}} 
|  1990 
| ''[[ల్యూ శాట్|లుసట్]] '' 
|  <span>00</span>10
|-
|  align="left"| {{flag|Pakistan}} 
|  1990 
| ''[[బాదర్ -1|బద్ర్ -1]]''  
|  <span>000</span>5
|-
|  align="left"| {{flag|South Korea}} 
| 1992 
| ''[[కిట్ శాట్ A]]''  
|  <span>00</span>10
|-
|  align="left"| {{flag|Portugal}} 
| 1993
| ''[[పో శాట్ -1]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Thailand}} 
| 1993
| ''[[థైకం|తైకాం 1]]''  
|  <span>000</span>6
|-
|  align="left"| {{flag|Turkey}} 
| 1994
| ''[[టర్క్ శాట్ 1B|తుర్క్ శాట్ 1B]]''  
|  <span>000</span>5
|-
|  align="left"| {{flag|Ukraine}} 
| 1995
| ''[[సిచ్ -1]]''  
|  <span>000</span>6
|-
|  align="left"| {{flag|Chile}} 
| 1995
| ''[[FA శాట్ -ఆల్ఫా|ఫశాట్ -Alfa]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Malaysia}} 
| 1996
| ''[[MEASAT]]''  
|  <span>000</span>4
|-
|  align="left"| {{flag|Norway}} 
| 1997
| ''[[థార్ 2|తోర్ 2]]''  
|  <span>000</span>3
|-
|  align="left"| {{flag|Philippines}} 
| 1997
| ''[[అజిలా 2|మబుహే 1]]''  
|  <span>000</span>2
|-
|  align="left"| {{flag|Egypt}} 
| 1998
| ''[[నైల్ శాట్ 101]]''  
|  <span>000</span>3
|-
|  align="left"| {{flag|Singapore}} 
| 1998
| ''[[ST-1]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Taiwan}} 
| (1999)
| ''[[ROCSAT-1]]''  
|  <span>0000</span>
|-
|  align="left"| {{flag|Denmark}} 
| (1999)
| ''[[Ørsted (ఉపగ్రహము )|Øర్స్తేడ్]] '' 
|  <span>000</span>4
|-
|  align="left"| {{flag|South Africa}} 
| (1999)
| ''[[సన్ శాట్]] '' 
|  <span>000</span>1 
|-
|  align="left"| {{flag|Saudi Arabia}} 
| 2000
| ''[[సౌదీశాట్ 1A|సౌదీ శాట్ 1A]]''  
|  <span>00</span>12
|-
|  align="left"| {{flag|United Arab Emirates}} 
| 2000
| ''[[తురాయ #ఉపగ్రహాలు|Thuraya 1]]''  
|  <span>000</span>3 
|-
|  align="left"| {{flag|Morocco}} 
| 2001
| ''[[మరోక్ - టబ్శాట్|మరోక్ -టబ్శాట్]] '' 
|  <span>000</span>1 
|-
|  align="left"| {{flag|Algeria}} 
| 2002
| ''[[అల్సాట్ 1|ఆల్శాట్ 1]]''  
|  <span>000</span>1 
|-
|  align="left"| {{flag|Greece}} 
| 2003
| ''[[హేల్లాస్ శాట్ 2]]''  
|  <span>000</span>2
|-
|  align="left"| {{flag|Nigeria}} 
| 2003
| ''[[నైజీరియా శాట్ 1]]''  
|  <span>000</span>2 
|-
|  align="left"| {{flag|Iran}} 
| 2005
| ''[[సిన -1]]''  
|  <span>000</span>4
|-
|  align="left"| {{flag|Kazakhstan}} 
| 2006
| ''[[కాజ్ శాట్|కాజ్ శాట్ 1]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Belarus}} 
| 2006
| ''[[BelKA|బెల్క]] '' 
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Colombia}} 
| 2007
| ''[[లిబర్టాడ్ 1]]''  
|  <span>000</span>1 
|-
|  align="left"| {{flag|Vietnam}} 
| 2008
|  ''[[VINASAT-1]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|  align="left"| {{flag|Venezuela}} 
| 2008
| ''[[వెనే శాట్-1|వెనే శాట్ -1]]''  
|  <span>000</span>1
|-
|}


అంతరిక్షంలోకి ప్రయోగించిన ఉపగ్రహాన్ని నిర్మించిన దేశాలలో [[కెనడా]] మూడవది కాగా, <ref>{{citebook|title=Space Programs Outside the United States|author=Daphne Burleson|publisher=[[McFarland & Company]]|pages=43|year=2005|isbn=978-0786418527}}</ref>[119] అది యు.ఎస్ అంతరిక్ష రేవు నుండి యు.ఎస్ రాకెట్ ను విదేశంలో ప్రయోగించింది.స్వీకరించబడిన [[PGM-11 రెడ్ స్టోన్|రెడ్ స్టోన్]] రాకెట్ ను ప్రయోగించిన [[ఆస్ట్రేలియా]] కి కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.NASA చేత శిక్షణ పొందిన ఇటాలియన్ ప్రయోగ వర్గంతో వాల్లోప్స్ ఐలాండ్ (VA,USA)నుండి యు.ఎస్ [[స్కౌట్ రాకెట్]] పైన డిసెంబర్ 15,1964 న ప్రయోగించిన [[శాన్ మార్కో 1]] మొదటి ఇటాలియన్ ప్రయోగము .<ref>{{citebook|title=Europe's Space Programme|pages=114|author=Brian Harvey|year=2003|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|isbn=978-1852337223}}</ref> [121]ఆస్ట్రేలియా ప్రయోగ పధకం (WRESAT) విరాళంగా పొందిన ఒక యు.ఎస్ క్షిపణిని మరియు యు.ఎస్ సమర్ధించే సిబ్బందిని ఇంకా యునైటెడ్ కింగ్డం తో ఉమ్మడి ప్రయోగ సదుపాయాన్ని కలిగి ఉంది. [123]



== ఉపగ్రహాల పైన దాడులు ==
{{ Details|Anti-satellite weapon}}


ఈ మధ్య కాలంలో తీవ్రవాద సంస్థలు తమ గురించిన ప్రచారాన్ని ప్రసారం చేసుకోవటానికి మరియు సైనిక సమాచార వలయాల నుండి వర్గీకృత సమాచారాన్ని దొంగిలించటానికి ఉపగ్రహాలను తమ అధీనంలోకి తీసుకుంటున్నాయి .<ref>{{citeweb|title=Hack a Satellite while it is in orbit|url=http://blogs.ittoolbox.com/security/dmorrill/archives/hack-a-satellite-while-it-is-in-orbit-15690|author=Dan Morrill|publisher=''[[ITtoolbox]]''|accessdate=2008-03-25}}</ref><ref>{{citeweb|title=AsiaSat accuses Falungong of hacking satellite signals|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-5205866_ITM|publisher=[[Press Trust of India]]|accessdate=2008-03-25}}</ref>


భూ లఘు కక్ష్య లోని ఉపగ్రహాలు భూమినుండి ప్రయోగించిన ప్రాక్షేపిక క్షిపణుల వల్ల ధ్వంసం కాబడుతున్నాయి.[[రష్యా]],[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]మరియు [[PRC|చైనా]]ఉపగ్రహాలను పరిహరించే సామర్ధ్యాన్ని ప్రదర్శించాయి .<ref name="asat">{{citeweb|author=William J. Broad|coauthors=David E. Sanger|title=China Tests Anti-Satellite Weapon, Unnerving U.S.|url=http://www.nytimes.com/2007/01/18/world/asia/18cnd-china.html?_r=1&pagewanted=all&oref=slogin|publisher=''[[New York Times]]''|year=2007|accessdate=2008-03-25}}</ref> 2007 లో[[చైనా]]సైన్యము ఒక కాలదోషం పట్టిన వాతావరణ ఉపగ్రహాన్ని కాల్చివేసింది, <ref name="asat"/>[131] దాని తర్వాత 2008 ఫిబ్రవరిలో[[యు.ఎస్ నౌకా దళము]]ఒక [[NRO L-21|మృత గూఢచార ఉపగ్రహాన్ని]]కాల్చివేసింది. <ref>{{citeweb|year=2008|title=Navy Missile Successful as Spy Satellite Is Shot Down |url=http://www.popularmechanics.com/blogs/science_news/4251430.html|publisher=''[[Popular Mechanics]]''|accessdate=2008-03-25}}</ref>[133]



=== దిగ్బంధము ===
తక్కువగా గ్రహించిన ఉపగ్రహ ప్రసారాల సంకేతాల శక్తి వల్ల, అవి భూ-ఆధారిత ట్రాన్స్మిటర్స్ తో దిగ్బంధనానికి గురి అవుతాయి.ఆ విధమైన దిగ్బంధము ఆ ట్రాన్స్ మిటర్ పరిధి లోని భౌగోళిక ప్రదేశానికి పరిమిత మైనది. GPS ఉపగ్రహాలు ఈ దిగ్బంధనాలకు సమర్ధ లక్ష్యాలు, <ref>{{citeweb|author=Jeremy Singer|year=2003|title=U.S.-Led Forces Destroy GPS Jamming Systems in Iraq |url=http://www.space.com/news/gps_iraq_030325.html|publisher=''[[Space.com]]''|accessdate=2008-03-25}}</ref>[135] <ref>{{citeweb|author=Bob Brewin|year=2003|title=Homemade GPS jammers raise concerns|url=http://www.computerworld.com/securitytopics/security/story/0,10801,77702,00.html|publisher=''[[Computerworld]]''|accessdate=2008-03-25}}</ref>[137] కానీ ఉపగ్రహ ఫోన్ మరియు ఉపగ్రహ టెలీవిజన్ సంకేతాలు కూడా ఈ దిగ్బంధనానికి గురి అవుతున్నాయి. <ref>{{citeweb|year=2008|title=Iran government jamming exile satellite TV|url=http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=2852|publisher=''[[Iran Focus]]''|accessdate=2008-03-25}}</ref>[139] <ref>{{citeweb|title=Libya Pinpointed as Source of Months-Long Satellite Jamming in 2006|url=http://www.space.com/spacenews/businessmonday_070409.html|author=Peter de Selding|year=2007|publisher=''[[Space.com]]''|accessdate=2008-03-25}}</ref>[141]
ఒక వాహకాన్ని భూస్థావర ఉపగ్రహానికి ప్రసారం చేయటం, మరియు తద్వారా ట్రాన్స్పాన్డర్స్(ఉపగ్రహాలలోని అతి చిన్న దారులు)యొక్క ఇతర వినియోగదారులతో జతకలవటం అనేవి సాధారణమే. భూస్థావరాలు తప్పు సమయములో ప్రసారం చేయటం లేదా తప్పు పౌనఃపున్యంలో ప్రసారం చేయటం మరియు రెండు జరగటం వల్ల ప్రకాసవంతమై ప్రసారం చేసేదాని పౌనఃపున్యము ఉపయోగం లేకుండా అవడం అనేది వాణిజ్య ఉపగ్రహ అంతరిక్షాల పైన సర్వసాధారణం.ప్రస్తుతము ఉపగ్రహ నిర్వాహకులు ఆధునిక పర్యవేక్షణను కలిగి ఉన్నాయి, దీనివలన అవి ఏ వాహక మూలాన్నయినా గుర్తించుతాయి మరియు ట్రాన్స్పాన్డర్ (ఉపగ్రహము లోని అతి సూక్ష్మ మార్గాలు)లోని స్థలాన్ని సమర్ధవంతంగా నిర్వహించగలుగుతాయి.



== ఉపగ్రహ సేవలు ==

* [[ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్ ప్రవేశము|ఉపగ్రహ ఇంటర్నెట్ అందుబాటు]] 
* [[ఉపగ్రహ ఫోన్]] 
* [[ఉపగ్రహ రేడియో]] 
* [[ఉపగ్రహ దూరదర్శిని]] 
* [[ఉపగ్రహ దిశానిర్దేసము]] 



== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[2009 ఉపగ్రహ అభిఘాతము]] 
* [[పాదముద్ర (ఉపగ్రహము)|పాద ముద్ర (ఉపగ్రహము)]]
* [[ముక్కలైన అంతరిక్ష నౌకలు|ముక్కలైన అంతరిక్ష వాహనము]] 
* [[అంతర్జాతీయ రూపకర్త]] 
* [[IMINT]]
* [[భూ పర్యవేక్షక ఉపగ్రహాల జాబితా|భూ పరిశీలక ఉపగ్రహాల జాబితా]] 
* [[ఉపగ్రహ జాబితా సంఖ్య|ఉపగ్రహ పట్టీ సంఖ్య]]
* [[ఉపగ్రహ నిర్మాణ ఫ్లైంగ్|ఉపగ్రహ నిర్మాణము ఎగురుట]] 
* [[USA 193]] (2008 అమెరికన్ల విరుద్ధ-ఉపగ్రహ క్షిపణి పరీక్ష)
* [[ఉపగ్రహ స్థావరము|అంతరిక్ష రేవు]] (ఉపగ్రహ ప్రయోగాలను సాధించిన అంతరిక్ష రేవుల జాబితాతో కలుపుకొని )

== అన్వయములు ==
{{reflist|2}}



== వెలుపటి వలయము ==

* [http://science.nasa.gov/RealTime/JTrack/3D/JTrack3D.html J-ట్రాక్ 3D] భూ గ్రహం చుట్టూ కక్ష్యలో తిరుగుతున్న అన్ని ఉపగ్రహాల యొక్క త్రిమాత్రక ప్రదర్సన 
* [http://en.satellite.tracks.free.fr ]ఉపగ్రహ ఆధార మార్గాలు /0} నిశ్చయ సమయ ఉపగ్రహ మార్గాలు (ఉపగ్రహ కక్ష్య యొక్క పూర్తి పట్టీ){{en icon}} {{de icon}} {{es icon}} {{fr icon}} {{it icon}} {{pt icon}} {{zh icon}}
* [http://www.vega.org.uk/video/programme/12 వేగ సైన్సు ట్రస్ట్ మరియు స్కై'BBC/OU చే రూపొందించబడిన 'ఐస్ ఇన్ ది స్కై' ఉచిత వీడియో ]ఉపగ్రహాలు మరియు 50 సంవత్సారాలనుండి వాటి అన్తఃసూచనలు 
* [http://science.howstuffworks.com/satellite.htm హౌ స్టఫ్ఫ్ వర్క్స్ .కాం ]ఉపగ్రహాలు ఎలా పనిచేస్తాయి.
* [http://www.ucsusa.org/global_security/space_weapons/satellite_database.html UCS ఉపగ్రహ దత్తాన్సనిధి]భూమి చుట్టూ కక్ష్యలో ప్రస్తుతము పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాల జాబితాను ఇస్తుంది.మూడు నెలలకు ఒకసారి పునఃవ్యవస్థీకరించబడ్డవి.
* [http://www.zarya.info/Calendar.php ప్రస్తుత మరియు చారిత్రిక ప్రయోగ పంచాంగము ]
* [http://www.satelliteonthenet.co.uk/launch.html ఉపగ్రహ ప్రయోగ నిర్ణీత సమయము ]


{{Space-based meteorological observation}}

[[వర్గం:ఉపగ్రహాలు]]
[[వర్గం:గతి తప్పిన వాహనాలు]]
[[వర్గం:సుదూర సంచలనము]]
[[వర్గం:వాతావరణ సంబంధ డేటా మరియు వలయాలు]]
[[వర్గం:సోవియట్ పరికల్పనలు]]

{{Link FA|yi}}

[[en:Satellite]]
[[hi:उपग्रह]]
[[kn:ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ]]
[[ta:செயற்கைக்கோள்]]
[[ml:കൃത്രിമോപഗ്രഹം]]
[[af:Satelliet]]
[[ar:ساتل]]
[[as:কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ]]
[[ast:Satélite (dixebra)]]
[[az:Süni peyk]]
[[be:Штучны спадарожнік Зямлі]]
[[bg:Изкуствен спътник]]
[[bn:কৃত্রিম উপগ্রহ]]
[[bs:Sateliti]]
[[ca:Satèl·lit artificial]]
[[ckb:مانگی دەستکرد]]
[[cs:Umělá družice]]
[[cy:Lloeren]]
[[da:Satellit]]
[[de:Satellit (Raumfahrt)]]
[[el:Τεχνητός δορυφόρος]]
[[eo:Artefarita satelito]]
[[es:Satélite artificial]]
[[et:Tehiskaaslane]]
[[eu:Satelite artifizial]]
[[fa:ماهواره]]
[[fi:Satelliitti]]
[[fo:Fylgisveinur]]
[[fr:Satellite artificiel]]
[[frr:Satellit]]
[[fur:Satelit]]
[[fy:Satellyt]]
[[gan:衛星]]
[[gd:Saideal fuadain]]
[[gl:Satélite artificial]]
[[gu:ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ યાન]]
[[he:לוויין]]
[[hr:Umjetni satelit]]
[[hu:Műhold]]
[[ia:Satellite]]
[[id:Satelit]]
[[io:Satelito]]
[[is:Gervitungl]]
[[it:Satellite artificiale]]
[[ja:人工衛星]]
[[jv:Satelit]]
[[ka:ხელოვნური თანამგზავრი]]
[[ko:인공위성]]
[[ku:Peyk (teknolojî)]]
[[la:Satelles artificialis]]
[[lb:Satellit (Raumfaart)]]
[[lt:Dirbtinis palydovas]]
[[lv:Zemes mākslīgais pavadonis]]
[[mn:Хиймэл дагуул]]
[[mr:उपग्रह]]
[[ms:Satelit]]
[[my:ဂြိုဟ်တု]]
[[nds:Satellit (Ruumfohrt)]]
[[ne:उपग्रह]]
[[nl:Kunstmaan]]
[[nn:Kunstig satellitt]]
[[no:Kunstig satellitt]]
[[nov:Satelite]]
[[pl:Sztuczny satelita]]
[[pnb:مصنوعی سیارہ]]
[[ps:سپوږمکۍ]]
[[pt:Satélite artificial]]
[[ro:Satelit artificial]]
[[ru:Искусственный спутник Земли]]
[[scn:Satèlliti artificiali]]
[[sco:Satellite]]
[[simple:Satellite (artificial)]]
[[sk:Umelá družica]]
[[sl:Satelit]]
[[so:Dayax gacmeed]]
[[sr:Вештачки сателит]]
[[su:Satelit]]
[[sv:Satellit]]
[[tg:Моҳвора]]
[[th:ดาวเทียม]]
[[tl:Buntabay]]
[[tr:Yapay uydu]]
[[ug:سۈنئىي ھەمراھ]]
[[uk:Штучний супутник]]
[[ur:مصنوعی سیارچہ]]
[[vi:Vệ tinh]]
[[war:Satelayt]]
[[wuu:人造卫星]]
[[xal:Һазрин кегдмл дахуль]]
[[yi:סאטעליט]]
[[zh:人造衛星]]
[[zh-min-nan:Oē-chheⁿ]]
[[zh-yue:人造衞星]]