Difference between revisions 303450 and 305367 on tgwiki

{{Зиндагинома
|Номи тоҷикӣ=Ҳофизи Шерозӣ
|Номи аслӣ={{lang-fa|'''خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی'''}}
|Акс=Hofizi Sherozi.jpg
|Зодрӯз=1326
|Зодгоҳ=[[Шероз]]
|Даргузашт=[[1390]], Шероз
|Пеша=[[шоир]], адиб, ориф
}}


[[Акс:Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg|thumb|250px|Тасвир аз тазҳиб аз нусхаи хатти девони Ҳофиз, ки дар осорхонаи Лондон нигаҳдори мешавад]]

'''Хоҷа Шамсиддин Муҳаммад ибни Баҳоуддин Ҳофизи Шерозӣ''' ({{lang-fa|'''خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی'''}}) соли [[1321]] дар шаҳри [[Шероз]], ки даҳҳо адибони забардаст аз хоки он хестанд, ба дунё омада, тамоми умр дар он ҷо зистааст. Номи шоир Шамсиддин Муҳаммад ва тахаллусаш Ҳофиз аст. Сабаби “Ҳофиз’’ тахаллус гирифтани шоир он аст, ки ӯ Қуръонро аз ёд медонист ва ба 14 навъ онро тиловат мекард.

Бобои Ҳофиз, ки аз Купо ном музофоти Исфаҳон буд, ҳангоми ҷавонии падари Ҳофиз ба [[Шероз]] мекӯчад ва дар он ҷо иқомат ихтиёр мекунад. Падари Ҳофиз, ки Баҳоуддин ном дошт, дар Шероз ба касби тиҷорат машғул буд. Модари ӯ аз аҳли Козрун буд. Зиндагии осоишта дар хонадони Ҳофиз дер напоид. Ҳанӯз дар вақти тифл будани Ҳофиз падари ҷавони ӯ аз олам гузашт. Аз ӯ чанд фарзанди хурдсол ятим монданд. Дар андак вақт мероси гузоштаи падари Ҳофиз тамом шуд. Бародарони уӯ ба ҷустуҷӯи луқмаи ноне ба ҳар тараф рафтанд. Ҳофиз, ки дар байни онҳо аз ҳама хурд буд, бо модараш дар Шероз монд. Модар фарзанди худро аз хӯроку пӯшок таъмин карда натавониста, ӯро ба дари сарватманде ба хидмат дод. Ҳофиз баъд аз чанде ба хидмати нонвоӣ ба шогирдӣ истод ва касби хамиргариро пешаи худ сохт. Касби Ҳофизи хурдсол басе вазнин ва тоқатфарсо буд. Ӯ аз нимаи шаб то субҳ хамир мекард ва музди ба даст овардаашро ба чаҳор ҳисса тақсим мекард; як ҳиссаи онро ба модараш медод, як ҳиссаро худаш сарф мекард ва як ҳиссаи дигарро ба мактабдор дода, рӯзона дар мактаби ӯ мехонд. Чоряки боқимондаро ба бечорагон хайр мекард.
Дар мактаб Ҳофиз истеъдоди фавқулоддаи фитриӣ зоҳир намуда, Қуръонро зуд аз ёд кард ва хондану навиштанро низ ба хубӣ омӯхт. Дар маҳаллае, ки Ҳофиз мезист, дӯконе буд, ки онҷо аҳли адаб ҷамъ шуда, муошира ва базми сухан меоростанд. Ҳофиз низ гоҳ-гоҳе аз он маҳфил файз гирифта, ба машқи шеър оғоз кард. Лекин бештари вақти ӯ ба андуӯхтани илм сарф шуда, Ҳофиз дар баробари мустақилона омӯхтани мероси форсизабонон забону адабиёти араб, ҳадису фиқҳ, ҳандасаву нуҷум ва Қуръонро бо ҷидду ҷаҳд омӯхта, дар андак замоне ҳамчун олим машҳур шуд. Ӯ ҳатто ба китоби машҳури ‘’Тафсири кашшоф’’ шарҳ навишт. Ҳофиз ҷое ба омӯзиши улум ишора карда мегуӯяд:

:Илму фазле, ки ба чанд сол дилам ҷамъ овард,
:Тарсам он наргиси мастона ба яғмо бибарад

Аз ишораҳои худи уӯ муҳаққиқони гузашта ва имрӯза пай бурдаанд, ки ӯ соҳиби зану фарзанд будааст. Ба қавли муаллифи тазкираи «Хизонаи Омира» Ғуломалихони Озод, фарзанди калони ХҲофиз, ки Шоҳнуъмон ном доштааст, дар Ҳиндустон фавт карда будааст. Фарзанди дигари ӯ дар кӯдакӣ аз олам гузаштааст. Инчунин аз ашъори Ҳофиз маълум мешавад, ки ёри азизаш ҳам ӯро танҳо гузошта, оламро хеле пеш аз ӯ падруд гуфта будааст. Бар замми махҳрумиятҳои оилавӣ ва шахсӣ Ҳофиз аз замонаи шум низ азиятҳои зиёд мекашид.
ХҲофиз дар замоне хҳаёт ба сар мебурд, ки задухуӯрдхои пайдарпаи хҳокимони махҳаллиӣ мамлакатро хароб ва мардумро хонавайрон мекарданд.

Дар баробари нооромии замон, задухуӯрдҳои ашрофзодагон, қатлу ғорати бегонагон аҳволи зиндагии Ҳофиз ҳам, бешубҳа тоқатфарсо буд. Махсусан ҳокимону давлатмандони Шероз ба қадри сухани Ҳофиз намерасиданд. Аз ҳамин ҷиҳат шоири бузургвор шиквахҳо мекард.
		
:Сухандонию хушхонӣ намеварзанд дар Шероз,
:Биё, Ҳофиз, ки мо худро ба мулки дигар андозем.

Бо вуҷуди ин қадар парешони Хӣ Ҳофиз шабу руӯз кор мекард, шеър мегуфт. ГҒазалхои намакини уӯ дар саросари кишварҳое, ки забони точҷикиӣ – форсиро медонистанд, гғулгғулахо меафганд ва ба кқавли Давлатшохҳи Самарқандӣ дар хҳама чҷо макқбули дилу хҳавоси мардуми авом мегардид. 
Мураттиби номаълуми девони ХҲофиз низ пас аз андаки вафоти уӯ хабар медихҳад, ки шеъри ХҲофиз бо тамоми чҷалол ва шукухӯҳ дар андак муддате ба акқсои Туркистон, ХҲиндустон, Ирокқ, Озарбойчҷон расида, гғазалхҳои шуӯрангези уӯ чунон маъкқули хосу ом гашта буд, ки мачҷлисе бе нукқли сухани завкомези уӯ равнакқ намеёфт. Худи ХҲофиз низ шухҳрати ашъори шуӯрангези худро чунин тасвир менамояд:

:Ба шеъри ХҲофизи Шероз мегуӯянду меракқсанд,
:Сиёхҳчашмони кашмирию туркони самаркқандиӣ.

:Ирокқу Порс гирифтиӣ ба шеъри хуш ХҲофиз,
:Биё, ки навбати Багғдоду вакқти Табрез аст.

Овозаи ХҲофизро шунида, хҳокимони гуногун аз ХҲиндустону Ирокқ мехохҳанд, ки ХҲофиз дар дарбори онхҳо хидмат кунад. УӮро бо ин макқсад даъват мекунанд. Чунончи, дар замони Муборизиддин, ки ахҳволи ХҲофиз дар Шероз табохҳ буд, Султон Увайс уӯро ба Багғдод даъват мекунад. Дере нагузашта бародари уӯ Султон Ахҳмад Султон Увайсро кушта, дар соли 1382 ба тахт нишаст. УӮ низ хост, ки ХҲофизро ба дарбори худ чҷалб намояд. Вале ХҲофиз аз Порс ба чҷониби Багғдод рагғбат накард ва ба хушкпораи нони ватани худ кқаноат намуда, онро аз шахҳди шахрхҳрҳои гғарибиӣ боло мегузошт. ХҲофиз Шерозро басе дуӯст медошт ва ба он ифтихор мекард.
Аз ин руӯ, ба сахтиву зори хӣ ҳам бошад, зиндагии ХҲофиз асосан дар Шероз гузаштааст ва дар тамоми умри худ ду бор ба Язд, як бор ба Исфахҳону ХҲурмуз ба сафар баромадани уӯро мухаккикҳаққиқон тахмин мекунанд. 
Вафоти ХҲофиз дар соли 1390 мелодиӣ вокеъ гардидааст. ХҲарчанд ХҲофиз кайҳо вафот кардааст, вале каломи шуӯрангезу ашъори диловезаш хҳазорон шуӯридагону ошикқони сухани форсиро тасхир намудаву барои хҳамешагиӣ симои уӯро дар дилу дидаи дилбохтагон ва хҳаводоронаш зинда медорад.
		
:Биё, то гул барафшонему май дар согғар андозем,
:Фалакро сакқф бишкофему тархҳи нав дарандозем.
:Агар гғам лакшкар ангезад, ки хуни ошикқон резад,
:Ману сокиқӣ ба хҳам созему бунёдаш барандозем.
:Чу дар даст аст руӯде худш, бизан мутриб, суруде хуш,
:Ки дастафшон гғазал хонему покуӯбон сар андозем.
	

== Шухҳрати чахҷаҳонии ХҲофиз ==

ХҲофиз бузургтарин шоири гғазалсарои точҷик буда, дар таърихи адабиеёти форсу точҷик макқоми баланд дорад. Осори ХҲофиз асрхҳо инчҷониб дар сарзамини [[Эрон]]у [[Ҳиндустон]], [[Афғонистон]] ва [[Осиёи Миёна]] шухҳрат пайдо карда, дар дили хҳазорон пайравону муштокқонаш чҷой гирифтааст. Номи баланди ХҲофиз аз хҳудуди ватани худ – Эрон гузашта дар тамоми дунеё машхҳур шуд. Вай дар замоне, ки дар хҳаёти сиёсиӣ ва ичтимоии Эрону Мовароуннахҳр бисёр вокқеа ва хҳодисахҳои ногувор руӯй медоданд умр ба сар бурда ва бо кқалами сехҳрангези худ хҳама беадолатию мардумфиребиӣ, чҷахлу гғурури табакахқаҳои хҳукумрони чҷамъиятро фош мекард,. Ахҳамияти каломи шуӯрангези ХҲофиз ва сирри шухҳрати шоири бузург дар ин аст, ки маъниӣ ва мазмунхҳои баланди назариӣ, панду хҳикматро бо суханхҳои ширин баён кардаву ба хҳар мавзуъ аз равзанаи ишкқ менигарад. Умуман ХҲофиз дар эчҷод намудани шеър монанди як наккққоши мохҳир хҳар як маъниро бо рангхои зебо оро дода, маъниӣ ва мазмуни шеърашро дилнишин намудааст. Аз ин чҷихат ХҲофиз хҳам монанди бисёр шоирони гузашта дар бораи шеъри худаш меболабоварӣ дошт, ки шеъраш умри зиёде хоҳад дид.

Дар китобхонахҳои машхҳури дунё, нусхахҳои девони ХҲофиз дар кқатори пурарзиштарин осори инсоният махҳфузанд.

Намунаи гғазалиёти ХҲофизи Шерозиӣ дар ХҲиндустон ва Арабистон, Туркия, Озарбойчҷон, Осиёи Миёна, Россия, Олмону Ингилистон ва гғайра нашр ва тарчҷума гардидаанд. Бисёре аз шоирони гғазалсаро, чун К. ХучҲуҷандиӣ, ХҲилолиӣ, Фузулиӣ, Навоиӣ, ЧҶомиӣ, ва гғайрахҳо аз гғазалхҳои уӯ илхҳом гирифта ва дар пайравии ашъори чахҷаҳоншумулаш эчҷод кардаанд. Шоирон ва мутафаккирони Аврупо низ ашъору афкори ХҲофизро такқлид карда, аз ашъори дилнишини уӯ бахҳра ёфтанд. Ба хҳамин тарикқ, шухҳрати ХҲофиз аз доираи мамлакати худ берун баромада, ба тамоми Шаркқу ГҒарб пахҳн гардида, дар кқатори бузургтарин шоирони дунеё макқоми арчҷманде гирифтааст. Яъне ХҲофиз яке аз он шоиронест, ки хусусиятхҳои бисёр нозук ва латифи забони дариӣ – порсиро медонист. Дар тараккиққӣ ва хҳусну латофати ин забон хизматхҳои такқдиршавандае кардааст, дар ашъори уӯ садхҳо таркиб ва иборахҳои нав во  мехуӯрад.

ХҲофиз дар гғазалхҳои чҷонгудози худ пеш аз хҳама ишкқро тараннум карда, онро чун ёдгори бемунтахҳои инсоният ба кқалам додаст. Осори ХҲофиз ба кқатори дастовардхҳои тамаддуни чахҷаҳон дохил шудааст ва аз ин руӯ, хҳамчун яке аз бузургтарин шоири лириканависи беназир шухҳрати чҷахониӣ дорад. ХҲофиз ва шахсияти ин сухансарои номиӣ диккққати бисёр бузургони чахҷаҳонро ба худ чалб кардааст. Бисёре аз устодони назм аз ангезаи шигифтангези гғазалиёти ХҲофиз бахҳравар шудаанд ва дар ситоишу васфи каломи шуӯрангези уӯ таассуроти хешро баён кардаанд. 	Бузургтарин намояндаи адабиёти чахҷаҳонӣ шоири немиси асри XIX Гёте андешахҳои худро доир ба ашъори ин шоири тавоно ва илхҳомбахш, пас аз ошноиӣ пайдо карданаш бо эчҷодиёти ХҲофиз навиштааст: “Эй ХҲофиз , сухани ту хҳамчун абадият бузург аст , зеро онро огғоз ва анчҷом нест . Ту он сарчашмаи файзбахши шеъру нишотӣ, ки аз он хҳар лахҳза мавчҷе аз паси мавчи дигар берун метароватд».


{{Poet-stub}}
<!--Саъди шерозӣ --!>

'''Шайх Муслихиддин Саъдии Шерози'''-яке аз [[ғазал]]сароёни бузург ва бузургтарин намояндагони [[адабиёти форсу тоҷик]] буда,бо бузургтарин асари худ дар байни тамоми мамлакатхои дунё маълуму машхур гаштааст. Шоир соли [[1184]] дар шахри [[Шероз]] ба дунё омада, дар айёми кӯдаки аз падар ятим монда, дар чавони ба Багдод рафта дар мадрасаи "Низомия" тахсили илм намуда аст. Пас аз хатми тахсил Саъди ба сайру саёхати мамла(contracted; show full)[[sw:Hafez]]
[[ta:ஹாஃபீசு]]
[[tr:Hâfız (şair)]]
[[uk:Гафіз]]
[[ur:حافظ شیرازی]]
[[vi:Hafez]]
[[war:Hafez]]
[[zh:哈菲兹 (诗人)]]