Difference between revisions 4281979 and 4335787 on thwiki

< previous diff
next diff >
ณ น่าน
'''ณ น่าน''' เป็น[[นามสกุลพระราชทาน]]ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากราชวงศ์ในพระเจ้านครน่านในอดีต 

== ประวัติ ==
'''ณ น่าน''' สืบสายจากครั้งสมัยราชสกุลเจ้าพญาหลวงติ๋นต้นวงศ์เจ้านครน่าน พระเจ้ากรุงอังวะได้โปรดฯให้ เพื่อขอเจ้าพญาติ๋นหลวง เมืองเชียงใหม่  มาเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน   เจ้าพญาหลวงติ๋นมหาวงค์  ครองเมืองน่านระหว่าง  พ.ศ. ๒๒๖๙–๒๒๙๔  นับเป็นบรรพบุรุษราชสกุล " ณ น่าน " ในปัจจุบัน

ต่อมานครน่าน ได้เป็นประเทศราชรวมอยู่ในราชอาณาจักรสยาม โดยในช่วง พ.ศ. ๒๒๙๗–๒๓๒๗ หัวเมืองล้านนาต่าง ๆ พยายามแข็งข้อต่อพม่า  [[สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช]]  ทรงสามารถโจมตีขับไล่พม่าออกจากเชียงใหม่เป็นผลสำเร็จเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๑๗  แต่นครน่านยังตกอยู่ในฝ่ายพม่า  เจ้าน้อยวิฑูร  เจ้านครน่านถูกจับและถูกคุมตัวส่งไปยังกรุงธนบุรี ( พ.ศ. ๒๓๒๑ ) เมืองน่านจึงขาดผู้นำ  พม่าได้ยกทัพกวาดต้อนผู้คนไปอยู่ที่เชียงแสน  ทำให้เมืองน่านถูกทิ้งร้างว่างเปล่า จนกระทั่ง[[พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช]]  ทรงแต่งตั้งให้เจ้ามงคลวรยศ  หลานเจ้าพญาหลวงติ๋นมหาวงศ์  มาปกครองนครน่านที่รกร้างว่างเปล่า  และในปี  พ.ศ. ๒๓๒๘  กองกำลังพื้นเมืองล้านนาโดยการสนับสนุนของกองทัพสยาม  ขับไล่พม่าออกไปได้สำเร็จ  นครน่านจึงรวมเข้าอยู่ในราชอาณาจักรสยาม  และเจ้ามงคลวรยศได้ยกนครน่านให้เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญปกครองสืบไป

เมื่อนครน่านขึ้นกับกรุงรัตนโกสินทร์  ในปี พ.ศ. ๒๓๓๑  เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ  ได้ลงไปเฝ้าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช  ณ กรุงรัตนโกสินทร์  เพื่อขอเป็นข้าขอบขัณฑสีมา  จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ  ให้เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน  และแต่งตั้งเจ้าสุมนเทวราช  ขึ้นเป็นเจ้าพระยาหอหน้า  พ.ศ. ๒๓๔๓   นครน่านจึงมีฐานะเป็นหัวเมืองประเทศราชของกรุงเทพฯ ตั้งแต่นั้นมา เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญมีความสามารถในการปกครองและบริหารบ้านเมืองเป็นอย่างยิ่ง นับแต่เจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ  ขอเป็นข้าขอบขัณฑสีมากรุงรัตนโกสินทร์  เมืองน่านมีฐานะเป็นหัวเมืองประเทศราช  เจ้าผู้ครองนครมีอำนาจสิทธิเด็ดขาด  ในการปกครองพลเมือง  การขึ้นครองนครแม้จะต้องได้รับความเห็นชอบจากกรุงรัตนโกสินทร์ แต่โดยทางปฏิบัติแล้ว พระมหากษัตริย์กรุงรัตนโกสินทร์ทรงให้เจ้านายและขุนนางผู้ใหญ่ในเมืองน่านเลือกตัวเจ้านายผู้มีอาวุโสเป็นเจ้าผู้ครองนครกันเอง มิได้ทรงยุ่งเกี่ยวกับกิจการภายใน           

เจ้าผู้ครองนครน่านในชั้นหลังทุกพระองค์ต่างจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ราชวงศ์จักรี  ได้ช่วยราชการบ้านเมืองสำคัญ ๆ  หลายครั้งหลายคราวด้วยกัน เช่น  ช่วยราชการสงครามเมืองเชียงแสนในรัชกาลที่ ๑ ปราบกบฏเจ้าอนุวงศ์ในรัชกาลที่  ๓  ช่วยราชการสงครามเมืองเชียงตุง  ในรัชกาลที่ ๔ และ ๕ เป็นต้น
                  
สมัยเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ เป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน  [[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]  ได้ทรงแก้ไขวิธีการปกครองแผ่นดินขึ้นใหม่  ในปี  พ.ศ. ๒๔๓๕ โดยแบ่งการปกครองหัวเมืองออกเป็นมณฑลเทศาภิบาล  ได้ทรงส่งข้าราชการผู้ใหญ่ที่ไว้วางพระราชหฤทัยจากกรุงเทพ ฯ เป็นผู้แทนต่างพระเนตร พระกรรณมากำกับดูแล การบริหารบ้านเมืองของเจ้าผู้ครองนคร เรียกชื่อตามตำแหน่งทำเนียบว่า "ข้าหลวงประจำเมือง "

ในปี พ.ศ. ๒๔๔๖ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  ทรงมีพระราชดำริว่าเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชฯ  เจ้าผู้ครองนครน่าน  ได้ประกอบคุณงามความดี  แก่ราชการบ้านเมือง  เป็นที่รักใคร่นับถือของเจ้านายท้าวพระยาและพลเมืองโดยทั่วไป  จึงมีพระบรมราชโองการให้สถาปนาเลื่อนยศฐานันดรศักดิ์ขึ้นเป็น " พระเจ้านครน่าน"  มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏ ว่า  " พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดชกุลเชษฐ มหันตชัยนันทบุรีมหาราชวงศาธิบดี ฯ "

เมื่อ[[พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช]]   ถึงแก่พิราลัย  เจ้ามหาพรหมสุรธาดา (เจ้าอุปราช)  ได้ขึ้นครองเมืองน่าน  ในสมัยนี้อำนาจของเจ้าผู้ครองนครลดน้อยลงทางกรุงเทพ ฯ  ได้จัดส่งข้าราชการ เช่น  ผู้ช่วยผู้ว่าราชการจังหวัด คลังจังหวัด และสรรพากรจังหวัด ฯลฯ มาประจำหน่วยงานเรียกกันว่า  "เค้าสนามหลวง"  ส่วนตัวเจ้าผู้ครองนครได้กำหนดรายได้เป็นอัตราเงินเดือน  ส่วยสาอากรต่าง ๆ ต้องเก็บเข้าท้องพระคลังทั้งสิ้น  เมื่อเจ้ามหาพรหมสุรธาดาถึงแก่พิราลัยในปี  พ.ศ. ๒๔๗๔ ตำแหน่งเจ้าผู้ครองนครถูกยุบเลิกแต่นั้นมา

== นามสกุลพระราชทานให้แก่ผู้สืบสายสกุล ==
'''ณ น่าน''' พระราชทานแก่[[พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช]] (สุริย) พระเจ้าผู้ครองนครน่าน ได้รับพระราชทานเมื่อวันที่ [[5 เมษายน]] [[พ.ศ. 2457]]

อนึ่งนามสกุลของเจ้าเมืองน่านมีทั้งหมดดังนี้ <ref>http://www.lannaworld.com/cgi/lannaboard/reply_topic.php?id=48601</ref><ref>[http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2457/D/10.PDF ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๑๔ (ลำดับที่ ๑๑๕๖ ถึงลำดับที่ ๑๑๘๒)]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 31 วันที่ 5 เมษายน 2457 หน้า 10</ref>

# '''ณ น่าน''' ร.6 พระราชทานแก่ทายาท พระเจ้าสุริยพงษ์/[[เจ้าอนันตวรฤทธิเดช]] และ [[เจ้ามหาพรหมสุรธาดา]]
# '''มหายศนันท์''' ร.6 พระราชทานแก่ทายาท [[เจ้าหลวงมหายศ]] เจ้าเมืององค์ที่ 59
# '''มหาวงศนันท์''' ร.6 พระราชทานแก่ทายาท [[เจ้าหลวงมหาวงศ์]] เจ้าเมืององค์ที่ 60
# '''พรหมวงศนันท์''' ร.6 พระราชทานแกทายาท เจ้าวรญาติ (เทพรส) บุตร เจ้าพรหมเมืองเทิง ซึ่งเป็นน้องเจ้าหลวงมหายศ
# '''จิตรวงศนันท์''' สายทายาท[[เจ้าหลวงอชิตวงศ์]]
# '''วรยศ''' สายทายาท[[เจ้าหลวงมงคลวรยศ]]
# '''สมณะช้างเผือก''' สายทายาท[[เจ้าหลวงสุมนเทวราช]] ผู้นำช้างเผือกไปถวายรัชกาลที่ 2
# '''ไชยวงศ์หวั่นท๊อก''' สายทายาท[[เจ้าหลวงอริยวงศ์หวั่นท๊อก]]

== นามสกุลพระราชทานลำดับที่ ==
* '''ณ น่าน''' พระราชทานเมื่อ 15/3/13 นามสกุลพระราชทานที่ ๑๑๖๒

== เขียนแบบอักษรโรมัน ==
* '''Na Nan'''

== บุคคลสำคัญในสกุล ณ น่าน ==
* '''[[พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช]]''' 
* [[เข็มอัปสร สิริสุขะ]]

== ดูเพิ่ม ==
* [[จังหวัดน่าน]]

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}
* [http://www.nanlanna.com/pawatnan.html ประวัติศาสตร์เมืองน่าน]
* [http://www.amed.go.th/AboutUs/palace/sur_order.htm นามสกุลพระราชทานเรียงลำดับตามอักษร]
* [http://www.sakulthai.com/DSakulcolumndetailsql.asp?stcolumnid=3004&stissueid=2591&stcolcatid=2&stauthorid=13 พระบรมราโชบายขนานนามสกุล]

{{นามสกุลพระราชทาน ณ}}

[[หมวดหมู่:นามสกุลไทย]]
[[หมวดหมู่:จังหวัดน่าน]]
[[หมวดหมู่:ณ น่าน| ]]
[[หมวดหมู่:นามสกุลพระราชทาน|ณ น่าน]]