Difference between revisions 99133 and 99134 on thwikisource

< previous diff
next diff >
ประกาศพระราชปรารภ
{{header
| title = [[กฎหมายตราสามดวง|ประกาศพระราชปรารภ]]
| editor = | override_editor = [[ผู้สร้างสรรค์:โรแบร์ แลงกาต์|โรแบร์ แลงกาต์]], [[ผู้สร้างสรรค์:กำธร เลี้ยงสัจธรรม|กำธร เลี้ยงสัจธรรม]]
| notes = คัดจาก ''กฎหมายตรา ๓ ดวง ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์ฯ'' (ดู [[#บรรณานุกรม|บรรณานุกรม]])
}}
{{:กฎหมายตราสามดวง/คำนำ}}


==ประกาศ==
<br><br>
{| style="text-align:center; width:45%;"
| {{fs|140%|ประกาศพระราชปรารภ}}<ref group = รล>ประกาศพระราชปรารภนี้ปรากฎมีอยู่ในหน้าต้นแห่งฉะบับหลวงทุกฉะบับ เว้นแต่ฉะบับใดมีตัวบทกฎหมายยืดยาวซึ่งต้องเขียนเป็นหลายเล่มต่อ ๆ กันแล้ว ประกาศนี้จึ่งเขียนฉะเพาะในตอนต้นแห่งเล่มที่ ๑ แต่เล่มเดียว ณ ที่นี้พิมพ์ตามต้นฉะบับหลวง L1 คือ ตามฉะบับที่มีพระธรรมสาตรเขียนไว้ด้วย</ref><ref group = วซ>ตาม [[#รส|สำนักงานราชบัณฑิตยสภา (๒๕๕๘]], น. ๓๙) หน้าต้นสมุดไทยมีข้อความเกี่ยวกับวันที่เขียน ผู้เขียน และผู้ตรวจทาน ว่า "วัน {{จ|๕|๑๒||๑๐}} ค่ำ จุลศักราช ๑๑๖๗ ปีฉลู สัพศก ข้าพระพุทธิเจ้า ขุนษาราบันจง  บหลัดกรมอาลักษณ์  ชุบ ข้าพระพุทธิเจ้า ขุนสารประเสริฐ หมื่นพิมลอักษร นายเทียรคราช ทานแล้ว ๓ ครั้ง ขอเดชะ" ทั้งนี้ "วัน {{จ|๕|๑๒||๑๐}} ค่ำ" คือ "วันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๒ ค่ำ เดือน ๑๐ (จ.ศ. ๑๑๖๗)" ซึ่งตรงกับวันที่ ๕ กันยายน พ.ศ. ๒๓๔๘</ref>
|}



: {{g|2em}}{{fs|120%|ศุภมัสดุ ๑๑๖๖ มุสิกะสังวัจฉะระ มาฆะมาศ ศุกะปักษย}}
: {{fs|120%|ปาฏิบทดฤษถีคุรุวาระ}}<ref group = วซ>"๑๑๖๖ มุสิกะสังวัจฉะระ มาฆะมาศ ศุกะปักษย ปาฏิบทดฤษถีคุรุวาระ" แปลว่า "(จ.ศ.) ๑๑๖๖, ปีชวด, เดือนมาฆะ (เดือน ๓), ข้างขึ้น, ค่ำปาฏิบท (วัน ๑ ค่ำ), วันครู (วันพฤหัสบดี)" ซึ่ง[[#รส|สำนักงานราชบัณฑิตยสภา (๒๕๕๘]], น. ๔๐) ว่า ตรงกับวันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๓๔๗</ref> {{fs|120%|บริเฉทะกาลกำหนด พระบาทสมเดจ์}}
: {{fs|120%|พระบรมราชาธิราชรามาธิบดี ศรีสินทรบรมมหาจักรพรรดิราชา}}
: {{fs|120%|ธิบดินทรธรนินทราธิราช รัตนากาศภาศกระวงษองคบรมาธิเบศ}}
: {{fs|120%|ตรีภูวเนศวรนารถนายกดิลกรัตนราช ชาติอาชาวะไศรยสมุทยดโร}}
: {{fs|120%|มนต์ สกลจักรวาฬาธิเบนทรสุริเยทราธิบดินทรหริหรินทราธาดา}}
: {{fs|120%|ธิบดี ศรีสุวิบุลคุณอักขนิตฤทธิราเมศวรธรรม์มิกราชาธิราชเดโช}}
: {{fs|120%|ไชยะ พรหมเทพาดิเทพตรีภูวนาธิเบศโลกะเชษฐวิสุทธิมกุฎประ}}
: {{fs|120%|เทศตะตามหาพุทธางกูร บรมบพิตรพระพุทธิเจ้าอยู่หัว อันเสดจ์}}
: {{fs|120%|ปราบดาภิเศกผ่านพิภพกรุงเทพทวาราวดีศรีอยุทธยา มหาดิลก}}
: {{fs|120%|ภพนพรัตนราชธานีบุรีรมย เสดจ์ออกพระธี่นั่งบุษบกมาลามหา}}
: {{fs|120%|จักรพรรดิพิมาน พร้อมด้วยหมู่มุกขมาตยามนตรีกระวิชาติราช}}
: {{fs|120%|สุริวงษพงษพฤฒาโหราจารยเฝ้าเบี้องบาทบงกชมาศ จึ่งเจ้าพญา}}
: {{fs|120%|ศรีธรรมราชเดชะชาติอำมาตยานุชิตรพิพิทวรวงษ}}<ref group = รล>บางฉะบับว่า พิพิธวงษ หรือ พิพิทธวรวงษ</ref> {{fs|120%|พงษภักตยา}}
: {{fs|120%|ธิเบศวราธิบดี ศรีรัตนราชโกษาธิบดีอภัยพิรียบรากรมภาหุ กราบ}}
: {{fs|120%|บังคมทูลพระกรรุณาด้วยข้อความนายบุญศรี}}<ref group = รล>บางฉะบับเขียนว่า บุญสี</ref> {{fs|120%|ช่างเหลกหลวงร้อง}}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|ทุกข}}<ref group = รล>ต้นฉะบับเขียนว่า ทุคราช ฉะบับอื่นว่า ทุกขราช บ้าง ทุกคราช บ้าง</ref> {{fs|120%|ราชกล่าวโทษ}}{{g|0.5em}} || พระเกษม <br> นายราชาอรรถ || {{b2|2}} || {{fs|120%|ใจความว่า อำแดงป้อมภรรยา}}
|}
: {{fs|120%|นายบุญศรีฟ้องหย่านายบุญศรี ๆ ให้การแก่พระเกษมว่า อำแดง}}
: {{fs|120%|ป้อมนอกใจทำชู้ด้วยนายราชาอรรถแล้วมาฟ้องหย่านายบุญศรี ๆ}}
: {{fs|120%|ไม่หย่า พระเกษมหาพิจารณาตามคำให้การนายบุญศรีไม่ พระ}}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|เกษมพูดจาแพละโลมอำแดงป้อม แลพิจารณาไม่เปน}}{{g|0.5em}} || สัจ <br> ธรรม || {{b2|2}} || {{fs|120%|เข้าด้วย}}
|}
: {{fs|120%|อำแดงป้อม แล้วคัดข้อความมาให้ลูกขุนสานหลวงปฤกษา ๆ ว่า}}
: {{fs|120%|เปนหญิงหย่าชาย ให้อำแดงป้อมกับนายบุญศรีขาดจากผัวเมียกัน}}
: {{fs|120%|ตามกฎหมาย จึ่งทรงพระกรรุณาตรัสว่า หญิงนอกใจชายแล้วมา}}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|ฟ้องหย่าชาย ลูกขุนปฤกษาให้หย่ากันนั้น หาเปน}}{{g|0.5em}} || ยุติ <br> ธรรม || {{b2|2}} || {{fs|120%|ไม่ จึ่งมี}}
|}
: {{fs|120%|พระราชโองการตรัสสั่งให้เจ้าพญาพระคลังเอากฎหมายณสานหลวง}}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|มาสอบกับฉบับ}}{{g|0.5em}} || หอหลวง <br> ข้างที่ || {{b2|2}} || {{fs|120%|ได้ความว่า ชายหาผิดมิได้ หญิงขอหย่า}}
|}
: {{fs|120%|ท่านว่าเปนหญิงหย่าชายหย่าได้ ถูกต้องกันทังสามฉบับ จึ่งมีพระ}}
: {{fs|120%|ราชโองการมานพระบันทูลสูรสิงหนาทดำรัสว่า ฝ่ายพุทธจักรนั้น}}
: {{fs|120%|พระไตรยปิฎกแปดหมื่นสี่พันพระธรรมขันธ์อันสมเดจ์พระพุทธิเจ้า}}
: {{fs|120%|ทรงพระมหากรรุณาประดิษฐานไว้ต่างพระองค ได้เปนหลักโลกย}}
: {{fs|120%|สั่งสอนบรรพชิตบริษัษยแลฆราวาศบริษัษยได้ประฏิบัดิรู้ซึ่งทาง}}
: {{fs|120%|ศุคติภูมแลทุคติภูม แลพระไตรยปิฎกธรรมนั้นฟั่นเฟีอนวิปริตผิด}}
: {{fs|120%|เพี้ยนไปเปนอันมาก ยากที่จะเล่าเรียนเปนอายุศมพระพุทธสาศนา}}
: {{fs|120%|สืบไป ก็ได้อาราธนาประชุมเชีญพระราชาคณะทังปวง มีสมเดจ์}}
: {{fs|120%|พระสังฆราชแลพระธรรมอุดมพระพุทธโฆษาจารยเปนประธาน}}
: {{fs|120%|ฝ่ายราชบัณฑิตยนั้น พญาธรรมปรีชาเปนต้น ให้ทำสังคายนาย}}
: {{fs|120%|ชำระพระไตรยปิฎกสอบใส่ด้วยอรรฐกะถาฎีกาให้ถูกต้องตามพระ}}
: {{fs|120%|พุทธบัญหญัติ พระไตรยปิฎกจึ่งค่อยถูกถ้วนผ่องใสขึ้นได้ เปนที่}}
: {{fs|120%|เล่าเรียนง่ายใจแก่กลบุตรสืบไปภายหน้า ก็เปนพุทธการกธรรม}}
: {{fs|120%|กองการกุศลอันประเสริฐแล้ว แลฝ่ายข้างอาณาจักรนี้ กระษัตร}}
: {{fs|120%|ผู้จดำรงแผ่นดินนั้นอาไศรยซึ่งโบราณราชนิติกฎหมายพระอายการ}}
: {{fs|120%|อันกระษัตรแต่ก่อนบัญหญัติไว้ได้เปนบันทัดถาน จึ่งพิภากษา}}
: {{fs|120%|ตราสีนเนี้อความราษฎรทังปวงได้โดยยุติธรรม แลพระราชกำหนด}}
: {{fs|120%|บทพระอายการนั้นก็ฟั่นเฟีอนวิปริตผิดซ้ำต่างกันไปเปนอันมาก}}
: {{fs|120%|ด้วยคนอันโลภหลง หาความลอายแก่บาปมิได้ ดัดแปลงแต่ง}}
: {{fs|120%|ตามชอบใจไว้พิภากษาภาให้เสียยุติธรรมสำหรับแผ่นดินไปก็มีบ้าง}}
: {{fs|120%|จึ่งทรงพระกรรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมจัดข้าทูลลอองทุลี}}
: {{fs|120%|พระบาทที่มีสะติปัญญาได้}}
: {|
|-
| rowspan = 4 | {{fs|120%|อาลักษณ}}
| ขุนสุนทรโวหารผู้ว่าที่พระอาลักษณ{{g|0.5em}}
| ๑
| rowspan = 4 | {{b2|5}}
| rowspan = 4 | {{fs|120%|๔}}
| rowspan = 11 | {{b2|11}}
| rowspan = 11 | {{fs|120%|๑๑ คน}}<ref group = รล>บางฉะบับว่า เข้ากัน ๑๑ คน</ref>
|-
| ขุนสาระประเสรีฐ
| ๑
|-
| ขุนวิเชียรอักษร
| ๑
|-
| ขุนวิจิตรอักษร
| ๑
|-
| rowspan = 3 | {{fs|120%|ลูกขุน}}
| ขุนหลวงพระไกรสี
| ๑
| rowspan = 3 | {{b2|4}}
| rowspan = 3 | {{fs|120%|๓}}
|-
| พระราชพินิจใจราชบหลัด<ref group = รล>ราชรักษาบลัด</ref>
| ๑
|-
| หลวงอัถยา
| ๑
|-
| rowspan = 4 | {{fs|120%|ราชบัณฑิตย}}{{g|0.5em}}
| พระมหาวิชาธรรม
| ๑
| rowspan = 4 | {{b2|5}}
| rowspan = 4 | {{fs|120%|๔}}
|-
| ขุนศรีวรโวหาร
| ๑
|-
| นายพิม
| ๑
|-
| นายด่อนบาเรียน<ref group = รล>บางฉะบับว่า บเรียน</ref>
| ๑
|-
|}
: {{fs|120%|ชำระ}}<ref group = รล>บางฉะบับว่า ให้ชำระ</ref> {{fs|120%|พระราชกำหนดบทพระอายการอันมีอยู่ในหอหลวง ตั้งแต่}}
: {{fs|120%|พระธรรมสาตรไป ให้ถูกถ้วนตามบาฬีแลเนี้อความมิให้ผิดเพี้ยน}}
: {{fs|120%|ซ้ำกันได้ จัดเปนหมวดเปนเหล่าเข้าไว้ แล้วทรงพระอุสาหทรง}}
: {{fs|120%|ชำระดัดแปลงซึ่งบทอันวิปลาดนั้นให้ชอบโดยยุติธรรมไว้ ด้วย}}
: {{fs|120%|พระไทยทรงพระมหากรรุณาคุณจให้เปนประโยชน์แก่กระษัตรอัน}}
: {{fs|120%|จดำรงแผ่นดินไปในภายหน้า ครั้นชำระแล้ว ให้อาลักษณชุบเส้น}}
: {{fs|120%|มึก}}<ref group = รล>บางฉะบับว่า หมึก</ref> {{fs|120%|สามฉบับ ไว้ห้องเครื่องฉบับหนึ่ง ไว้หอหลวงฉบับหนึ่ง ไว้ณ}}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|สานหลวงสำหรับลูกขุนฉบับหนึ่ง ปิดตรา}}{{g|0.5em}} || พระราชสีห <br> พระคชสีห <br> บัวแก้ว || {{b2|3}} || {{fs|120%|ทุกเล่มเปน}}
|}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|สำคัญ ถ้าพระ}}{{g|0.5em}} || เกษม <br> ไกรสี || {{b2|2}} || {{fs|120%|เชีญพระสมุดพระราชกำหนดบทพระอายการ}}
|}
: {|{{btp}}
| {{fs|120%|ออกมาพิภากษากิจคดีใดใด ลูกขุนทังปวงไม่เหนปิดตรา}}{{g|0.5em}} || พระราชสีห <br> พระคชสีห <br> บัวแก้ว || {{b2|3}}
|}
: {{fs|120%|สามดวงนี้ไซ้ อย่าให้เชื่อฟังเอาเปนอันขาดทีเดียว}}



{| style="width:45%;"
| {{r|7em}}
|}
<br>

==เชิงอรรถ==

===เชิงอรรถของ ร. แลงกาต์===

{{reflist|group=รล|1}}

===เชิงอรรถของวิกิซอร์ซ===

{{reflist|group=วซ}}

==บรรณานุกรม==

* "คำนำของผู้ประศาสน์การมหาวิทยาลัยฯ (สำหรับฉบับพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. ๒๔๘๑)". (๒๕๔๘). ใน กำธร เลี้ยงสัจธรรม (บรรณาธิการ), ''กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๑ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่'' [น. (๖๒)–(๖๔)]. กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ. {{isbn|9744096527}}.
* "คำนำของผู้จัดพิมพ์ (สำหรับฉบับพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. ๒๔๘๑)". (๒๕๔๘). ใน กำธร เลี้ยงสัจธรรม (บรรณาธิการ), ''กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๑ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่'' [น. (๖๕)–(๖๙)]. กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ. ISBN {{isbn|9744096527}}.
* "ประกาศพระราชปรารภ". (๒๕๔๘). ใน กำธร เลี้ยงสัจธรรม (บรรณาธิการ), ''กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๒ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง'' (น. ๑–๕). กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ. ISBN {{isbn|9744096535}}.
* {{พลป|j|รส|สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (๒๕๕๘). ''กฎหมายตราสามดวง: พระธรรมสาตร และหลักอินทภาษ ฉบับราชบัณฑิตยสภา''. กรุงเทพฯ: สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. {{isbn|9786163890160}}.}}

==สัญญาอนุญาต==

{{ลิขสิทธิ์หมดอายุ-ไทย}}
{{ข้อมูลข่าวสารของราชการ-ไทย}}

{{ท้ายเรื่อง}}

[[หมวดหมู่:กฎหมายตราสามดวง]]
[[หมวดหมู่:กฎหมายไทยในปี พ.ศ. 2348]]