Difference between revisions 11665548 and 12316589 on trwiki

'''Zenci Ayaklanması''', [[Zenci|Siyah]] (Zenci) kölelerin [[Abbasi]] yönetimine karşı giriştiği ayaklanma (868-883). İsyanın içinde zenci insanlar olmamasına rağmen, isyan zenciler adına çıkarılmış olduğundan dolayı bu isimle anılmıştır.<ref>Hamevi, Sihabüddin Ebu Abdullah Yakut (ö.H.626/M.1229), Mu’cemu’l-Buldan, thk: Ferid Abdulaziz el-Cundi, I-VII</ref>


=== İsyanın Adı ve Amacı ===
İsyan tarihte ''Zenci İsyanı'' olarak anılmaktadır. Yaklaşık 3000 kadar zenci köle eşleriyle beraber baskılardan dolayı bölge halkının maddi yardımlarıyla yurtlarına geri dönmüşlerdir. Bu olay üzerine diğer köleler de serbest kalmak istemiştir ve bu teklif reddedilince isyana dönüşmüştür.<ref>Yakubi, Ahmed b. Ebi Yakub b. Cafer b. Vehb, Tarihu’l-Yakubi, thk: Abdü’l-Emir Mühenna, I-II, Beyrut 1993, II, s.509-510.</ref> Bu boşluktan yararlanmak ve Sünni yayılmacılğını engellemek isteyen [[Ali Bin Muhammed]] hareket geçmiştir. Başlarda zenci kölelerin fazla olmasından umutlanmış fakat zenci kölelerin savaşmayı bilmemeleri onu endişelendirmiştir. Bu sebeple türk yurtlarından ve basradaki fakir gençlerden dağınık bir ordu kurmuştur.<ref>İbnü’l-Esir, Ali b. Muhammed (ö.H.630/M.1232)</ref> Birçok baskınlar yapan bu yarı düzenli ordu zencilerin salıverilmesi için girişimde bulunduklarından dolayı '''Zenci Ordusu''' olarak adlandırılmış ve anılmıştır.<ref>Nüveyri, Ahmed b. Abdü’l-Vehhab (ö.H.733/M.1332), Nihayetü’l-Ereb fi Fununi’l-Edeb</ref> Fakat isyanın asıl amacı bölgedeki zencilerin salıverilip ülkelerine dönmelerini sağlamak ve bölgedeki nüfus boşluğunu iranlı insanlarla doldurmak ve bölgede Şii innacını yaygınlaştırmaktı.<ref>Faysal es-Samir, Sevretü’z-Zenc, 412</ref>⏎



==Nedenleri==
Zenc, 9. yy'da Doğu Afrika kıyılarından getirilerek Basra bölgesindeki tuzla ve tarlalarda çalıştırılan siyah kölelere [[Araplar]]'ın verdikleri isimdi. [[Basra]]lı toprak sahipleri Basra'nın doğusundaki bataklıkları kurutmak için [[Doğu Afrika]]'dan birkaç bin Siyah getirtmişlerdir. Bu köle-işçilerin görevi [[Fırat]] ve [[Dicle]] nehirlerinin birleşip [[Şattülarap]] adını aldığı Basra’nın doğusundaki delta bölgesinin topraklarını tuzdan arındırarak işlenebilir duruma ge(contracted; show full)7;ın güneyi ve İran'ın güneybatısına sıçrayan bu isyan, hem bu bölgelerde yaşayan insanlara hem de Abbasi Halifeliği'ne çok zararlar vermiş ve Halifeliğin merkezi [[Bağdat]]'ı tehdit eder hale gelmişti. Halife [[Mutemid (Abbasi)|el-Mutemid]]'in (hükümdarlığı 870-892) kardeşi [[el-Muvaffak]]'ın komutasındaki ordular ayaklanmacılarla bir türlü başa çıkamadı. Siyahlar Eylül 871'de Basra'yı yağmaladılar. Ardından Nisan 872'de de el-Muvaffak'ı yenilgiye uğrattılar.


⏎
=== İsyanın Bastırılması ===⏎
Halife orduları 872-879 arasında İran'ın doğusunda [[Saffariler]]le uğraşırken, Siyahlar [[Vasit ili|Vasıt]]'ı ele geçirdiler (878) ve İran'ın [[Huzistan]] bölgesine girdiler. Sonunda el-Muvaffak 879'da Siyah kölelere karşı büyük bir saldırı düzenledi. Bir yıl içinde Siyahların kurduğu ikinci kent olan el-Mania'yı aldı ve ayaklanmacıları Huzistan'dan çıkardı. 881 ilkbaharında da [[Dicle Nehri]]nin karşı yakasında sıkı bir denetim kurarak el-Muhtare'yi kuşatma altına aldı. Ağustos 883'te [[Mısır]] hükümdarı [[Ahmed bin Tolun]] kuvvetlerinin de desteğiyle kenti ele geçirdi ve Ali'nin kellesiyle Bağdat'a döndü.   İsyana karışan tüm bedeviler, göçebe türkler ve az sayıdaki zenci askerler Kufe, Bağdat, Huzistan ve Şam sokaklarında diri diri yakıldı ve isyana kalkışma niyetinde olan azınlıklara gözdağı verildi. İsyana karışanların aileleri idam edildi. İsyana destek veren tüm köyler ve ilçeler yıkıldı ve bölgedeki halklar kılıçtan geçirildi.<ref>Faruk Ömer, el-Hilafetü’l-Abbasiyye fi Asri’l-Fevda el-Askeriyye, H.247/334 M.861/946</ref> <ref>Abdülaziz ed-Duri, Tarihu’l-Irak fi Karni’r-Rabii’l-Hicri</ref> <ref>Yusuf el-Iys, Tarihu Asri’l-Hilafeti’l-Abbasiyye</ref> <ref>Taberi, IX, s.643-644; �bnü’l-Esir, VII</ref>

==Kaynakça==
{{kaynakça}}

==Kaynak Kitaplar==
* [http://www.belgeler.com/blg/12ri/abbasiler-tarihinde-h-255-270-m-869-883-zenci-isyani-sebep-ve-sonuclari-the-zanj-rebellion-in-the-days-of-abbasids-h-255-270-m-869-883-causes-and-results Abbasiler Tarihinde (H. 255-270/M. 869-883) Zenci İsyanı, Sebep, Sonuçları]
* [[Yaşar Nuri Öztürk]], ''Hallacı Mansur Ve Eseri '', 1997. ISBN 975-677-915-2 .

{{Köle ayaklanmaları}}

[[Kategori:9. yüzyılda çatışmalar]]
[[Kategori:Irak tarihi]]
[[Kategori:Köle ayaklanmaları]]
[[Kategori:Abbasiler]]

[[ar:ثورة الزنج]]
[[de:Aufstand der Zandsch]]
[[en:Zanj Rebellion]]
[[es:Rebelión Zanj]]
[[fa:شورش صاحب الزنج]]
[[fr:Révolte des Zanj]]
[[he:מרד הזאנג']]
[[it:Rivolta degli Zanj]]
[[ja:ザンジュの乱]]
[[ru:Восстания зинджей]]