Difference between revisions 11667844 and 11667845 on trwiki

{{sil|hayali bir halk; "D'arkan Destanı da Hunların "Altar'ın Oğlu Tarkan" destanından kökenlenmiştir" cümlesi Sezgin burak'ın Tarkan çizgi romanından alınmadır ve böyle bir Türk halkı dünya üzerinde yoktur}}

{{Etnik grup bilgi kutusu
|grup = Don'agay
|resim = [[resim:Nogay Tartars. Edmund Spencer. Travels in Circassia, Krim-Tartary &c. 1838. Letter XIII. P.139.jpg|200px|Edmundo Scanker'ın Don'agay Tasviri, 1837]]
|nüfus =  1.000.000
|bölge1 = {{bayraksimge|Rusya}} [[Rusya]]
|nüfus1 = 920.000
|ref1 = [http://www.minorityrights.org/2510/russian-federation/nogai.html] 
|bölge2 = {{bayraksimge|Çin}} [[Çin]]
|nüfus2 = 25.000
|ref2 = 
|bölge3 = {{bayraksimge|Moğolistan}}[[Moğolistan]]
|nüfus3 = 23.000
|ref3 = [http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=13962&rog3=RO]
|bölge4 = {{bayraksimge|Türkiye}} [[Türkiye]]
|nüfus4 = 17.000
|ref4 =[http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=13962&rog3=UP] 
|bölge5 = {{bayraksimge|Kazakistan}} [[Kazakistan]]
|nüfus5 = 12.000
|ref5 =[http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=13962&rog3=KZ]
|bölge6 = {{bayraksimge|Özbekistan}} [[Özbekistan]]
|nüfus6 = 2.500
|ref6 =[http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=13962&rog3=UZ]
|bölge7 = {{bayraksimge|Kanada}} [[Kanada]]
|nüfus7 = 500
|ref7 = 
|diller = [[Don'agay]] <br /> [[Rusça]], [[Türkiye Türkçesi]]
|dinler = [[Sünni İslam]], [[Şamanizm]]
}} 

Rusya'nın Krasnoyarsk Krayında yaşayan Türk kökenli halk.Stalin tarafından anavatanları olan Don'agay bölgsinden sürülerek bugün yaşadıkları bölgeye iskan edilmişlerdir. Tonanayga Türklerine karşı ayrımcı Rus politikası günümüzde de devam etmektedir. Tınanayga Türkleri nüfus sayımlarında sayılmamakta, vatandaşlığa alınmamaktadır. Bu sebeple yaklaşık 1 milyon nüfusa sahip Tonanayga Türkleri okula gidememekte, sosyal güvenlik sisteminin dışında kalmakta ve ancak günlük işlerde çalışabilmektedirler. Rusya'nın en dar gelirli halkıdırlar. 
Putin her ne kadar 2010 yılında Tonanyga Türklerinin sorunlarının çözüleceğini söylese de bu konuda herhangi bir harekette bulunmamıştır. 
Tonanayga Türkleri arasında suç oranı da çok yüksektir.
Tonanayga Türkçesi, Yakutça'nın bir kolu olup yaklaşık 800.000 kişi tarafından konuşulmakta ancak bölgeye yerleştirilen Rus halkın dili olan Rusça'nın tehdidi altındadır.

Tonanayga Türkleri Stalin dönemin yaşadıkları zulmü Don'agay Destanı ile dile dökmüş ve milli birliğini tüm asimilasyon çabalarına rağmen koruyabilmiştir.<br />
<br />

[[File:Qaldıran dağı.jpg|thumb|Tonanayga Türklerince Kutsal Sayılan Qaldıran Dağı]]

[[File:Tonanayga Türkleri Don'agay Yurdundan Sürgün Edilirken.jpg|thumb|Tonanayga Türkleri Don'agay Yurdundan Sürgün Edilirken]]

== Tarihçe ==
[[Dosya:Tonanayga Türklerinin Bayrağı.png|right|thumb|200px|Rusya'daki Tonanayga Türkleri'nin 1893'ten bugüne kullandığı bayrakları]]
Tonanagay Türklerinin kökeni 11.yy.da batıya göçen Yakutlar ile Batı Hun İmparatorluğunu kuran Hunlar'a dayanır. Don ve Volga Nehirlerinin birbirlerine en çok yaklaştığı bölgeden kuzeye doğru 1.000 km mesafede yaşayan Geç Dönem Hunları ile buraya 11.yy.da göçen Yakut Topluluklarının kaynaşması sonucu 12.yy.da ortaya çıkmışlardır. 
Ünlü Don'agay destanlarından olan D'arkan Destanı da Hunların "Altar'ın Oğlu Tarkan" destanından kökenlenmiştir.  

12.yy. ve 16.yy. arasında Don'agayda bağımsız olarak göçebe yaşamlarını sürdüren Tonanayga Türkleri, Osmanlı İmparatorluğunun askeri yetersizlikler yüzünden başarısız olan Astarhan Harekatına da iştirak etmişlerdir. 
Rus yayılması karşısında uzun süre direnemeyen Tonanayga Türkleri 17.yy.da tamamen Rus egemenliğine girmişlerdir. Bu dönemde kültürlerini ve dillerini korumaya devam ederlerken bir yandan da Çarlık Ordusunda askerlik yapmamak için Osmanlı topraklarına doğru göç etmişlerdir.
Bu yıllarda Tonanayga Türkleri göçebe ekonomilerini devam ettirmiş, çok küçük bir kısmı ise yerleşik hayata geçmiştir.
2. Dünya Savaşında Rus boyunduruğundan kurtulmak isteyen Tonanayga Türkleri Nazi Almanya'sının işgal ettiği bölgelerde kurduğu yerel askeri birliklerden biri olan SS Waffen Turan Tugayı'nın çekirdeğini oluşturmuşlar ve 2. Dünya Savaşında Ruslara karşı savaşmışlardır. DÜzensiz birlikler halinde savaşmalarına rağmen Kızıl Orduya özellikle Alman Ordusu geri çekilirken çok sayıda baskın yapmışlar ve Sovyet ilerlemesini 2 ay kadar geciktirmişlerdir. 
Savaşın ardından Stalin tarafından hain ilan edilmiş ve bugün yaşadıkları Krasnoyarsk Krayına sürülüp tüm yurttaşlık hakları da ellerinden alınmıştır. Rusya Stalin döneminde yapılan bütün haksız sürgünlere haklarını bir ölçüde iade etmiş ancak Tonanayga Türklerine karşı Stalin'in başlattığı asimilasyon politikasını devam ettirmiştir.

Ruslardan gördükleri zulmü aşağıda bir kısmına yer verilen Don'agay Destanı ile kendi hafızalarına kazımışlardır.

[[File:Topluluk lideri Muhtar Haalim Shakran.jpg|thumb|Tonanayga Türkleri Lideri Muhtar Haalim Shakran]]



== '''Don'agay Destanı'''== <br />

Tonanagay budunumuzun adı, <br />

Börküce idi adı, düz ovaydı vatanı,<br />

Hür dağlardı atası, Tonanagay'ın şarkısı,<br />

Tonanayga kadını erken kalkar sabahları<br />

Tonanayga erkekleri ava çıkar şafak vakti<br />

Akşamları toplanır Tonanayga'nın yurdu<br />

Dağıtılır etler, koşuşturur döller,<br />

işte Don'agay'ın hayatıdır bu.<br />
<br />


Derken bir gün çıkageldi<br />

Silahlarıyla askerler<br />

Kadın çoluuk çocuk demeden<br />

Sürdüler Don'agayı ovasından, vatanından<br />

Yurdlar söküldü, döller öldü<br />

Döller döller hür döller <br />

Bugün Don'agay vatanında<br />

Yaşıyor yabancılar<br />

Bu Don'agay'ın hikayesi<br />

Dün vardı, bugün bitti.



{{Türk halkları}}