Difference between revisions 12272023 and 12362027 on trwiki

[[Dosya:Industrial-Chicken-Coop.JPG|thumb|right|250px|Modern bir tavukçuluk tesisi]]
'''Kümes hayvanları''', eti, [[yumurta|yumurtası]] ve tüyü için yetiştirilen [[Evcil hayvanlar|evcil]], kanatlı hayvanlar. [[Tavuk]], [[ördek]], [[hindi]] ve [[kaz]], birçok ülke hayvancılığında önemli bir yer tutarken, [[beçtavuğu]] ve [[güvercin]] yetiştiriciliği genellikle yerel olarak önem taşır.

== Kümes hayvanları ==
Başlıca kümes hayvanları;
* [[Tavuk]]
* [[Ördek]]
* [[Hindi]]
* [[Kaz]]
* [[Beçtavuğu]]
* [[Güvercin]]
* [[Hint tavuskuşu]]
* [[Sessiz kuğu]]
* [[Deve kuşu]]
* [[Bayağı sülün]]
* [[Nandugiller]]
* [[Bıldırcın]]

== Tavuk ==
En azından 4 bin yıl önce [[horoz dövüşü]]nde kullanılmak üzere yaban tavuğundan geliştirildiği sanılan evcil tavuk ancak, et ve yumurta veriminin yükseltilmeye başladığı 1880'lerden sonra ticari önem kazanmaya başladı. Isı, ışık ve nemin denetlenebildiği kümesler sayesinde yüksek üretim kapasitesine ulaşan tavuk çiftlikleri [[İngiltere]]'de 1920'lerde, [[Amerika Birleşik Devletleri|ABD]]'de [[II. Dünya Savaşı]]'ndan sonra yaygınlaştı. Erişkin dişiler ([[tavuk]]) eti ve yumurtası için yetiştirilirken kısırlaştırılan erişkin erkekler de ([[horoz]]) eti için beslenmektedir. Günümüzde ticari standartlara uygun et ya da yumurta verimi yüksek birçok soy ve tip geliştirilmiştir. Eskiden tavuk eti yumurta üretimine göre ikincil bir üründü ve yalnızca yeterince yumurta veremeyen kartlaşmış tavuklar kesilerek satılırdı. Ama 20. yüzyılın ortalarında et üretimi, uzmanlaşmış bir sanayi dalı olarak yumurta üretimini geride bıraktı.

== Ördek ==
[[Dosya:Kaczka krzyzowka samica.jpg|thumb|right|150px|Dişi bir yeşilbaş]]
[[Yeşilbaş|Yeşilbaş ördek]] ve [[misk ördeği]]nin evcil ördeklerin tümünün atası olduğu sanılmaktadır. Miskördeği [[Kolombiya]] ve [[Peru]]'da [[Kolomb öncesi Amerika|Kolomb öncesi dönemde]] Yerliler tarafından evcilleştirilmiştir. Yeşilbaş ördek ise 2 bin yıl kadar önce [[Çin]]'de evcilleştirilerek, birçok çapraz döllenmeye ve değişinime (mutasyon) uğratılmıştır. İngiltere, Hollanda ve ABD'nin bazı bölgelerinde büyük ördek sürüleri yetiştirilmekle birlikte ördek yetiştiriciliği, genellikle küçük çaplı girişimlerle sınırlıdır. Ördekler yumurtası ve eti için ya da süs hayvanı olarak yetiştirilmektedir. Çin kökenli olan beyaz [[Pekin ördeği]] hızlı büyümesi, et ve yumurta verimliliğinin yüksekliği nedeniyle en yaygın olarak yetiştirilen soydur. Yapay malzemelerin büyük ölçüde kuştüyünün yerini almasına karşın özellikle pufla ördeğinin hav tüylerinden yapılan yorgan ve yastıkların ticari değeri günümüzde de çok yüksektir.

== Hindi ==
Hindiler, [[Kuzey Amerika]]'da doğal olarak bulunan, en iri av kuşlarıdır. [[Aztekler]] ve [[Zuniler]] hindiyi eti için ve kurban hayvanı olarak evcilleştirmiş, tüylerini süs amacıyla kullanmışlardır. 1519'da [[İspanyollar]] [[Amerika]]'dan dönüşlerinde Güney Meksika hindisini de Avrupa'ya getirdiler. II. Dünya Savaşı'nın ardından hindi eti üretimi büyük bir artış gösterdi.

== Kaz ==
[[Avrasya]]'nın çeşitli bölgelerinde yaşayan boz kaz en yaygın biçimde yetiştirilen evcil kaz soylarının atasıdır. Tekeşli olan boz kazın tersine evcil kaz çokeşli olduğundan ticari bakımdan çok daha üretkendir. Eti ve Avrupa'da yaygın biçimde tüketilen karaciğeri ([[kaz ciğeri]]) değerli besin maddeleridir. Bunun yanı sıra tüyü uyku tulumu ve koruyucu dış giysilerin yapımında kullanılan üstün nitelikli bir yalıtım malzemesidir.

== Beçtavuğu ==
[[Dosya:Helmeted guineafowl kruger.jpg|thumb|right|150px|Beçtavuğu (Gine tavuğu)]]
Tavuğun yakın akrabası olan ve Afrika'da evcilleştirilen beçtavuğunun et verimi düşük olmakla birlikte bakımı çok daha kolaydır.

== Güvercin ==
Eskiden uzak yerler arasında yapılan haberleşmede yaygın biçimde kullanılan güvercinler günümüzde zevk için beslenmesinin yanı sıra eti için de sınırlı ölçüde yetiştirilmektedir. 
 
== Mutfak ==
Ördek, kaz, özellikle tavuk ve hindi eti en çok tüketilen kümes hayvanı etlerindendir. Bunlardan en yüksek kalorili olanı kaz, en düşük kalorilisi tavuk etidir. Tüm kümes hayvanlarının tüyleri ayıklandıktan sonra içlerinin temizlenmesi ve ütülenmesi gerekir. Hayvan kesilir kesilmez yolunmazsa bedeni soğur ve tüyleri ayıklanırken derisi de parçalanır. Kesildikten sonra hemen yolunmamışsa, içi temizlenip kısa bir süre kaynar suda bırakılır ve bundan sonra tüyler temizlenir. İçleri temizlenirken de ilkin kursakları kesilir, burada birikmiş yemler ve yutak borusu çıkartılır. Daha sonra iki parmak aşağıdan enlemesine yarık açılıp ciğeri, katısı ve bağırsakları çıkarılır. Bu işlemi yaparken ciğere yapışık öd kesesinin patlamamasına özen göstermek gerekir; yoksa ne kadar yıkanırsa yıkansın ette bir acılık olur. Bundan sonra deri üzerinde kalan kıllar ve seyrek tüyler ateşe tutularak ütülenir ve çeşitli biçimlerde pişirilir.

== Dış bağlantılar ==
[http://www.haytap.org/index.php/ciftlik-hayvanlar-gercei Çiftlik Hayvanları Gerçeği], HAYTAP⏎
⏎
[[Kategori:Kümes hayvanları| ]]

[[ar:دواجن]]
[[bs:Domaća perad]]
[[ca:Aviram]]
[[cs:Domácí drůbež]]
[[da:Fjerkræ]]
[[de:Geflügel]]
[[en:Poultry]]
[[eo:Kortobirdo]]
[[es:Ave de corral]]
[[fa:ماکیان]]
[[fi:Siipikarja]]
[[fr:Volaille]]
[[fy:Plomfee]]
[[gl:Ave de curral]]
[[he:בשר עוף]]
[[hi:पोल्ट्री]]
[[hr:Perad]]
[[ht:Volay]]
[[hu:Baromfi]]
[[id:Unggas]]
[[io:Pultro]]
[[it:Pollame]]
[[ja:家禽]]
[[ka:მეფრინველეობა]]
[[kk:Құс шаруашылығы]]
[[mk:Живина]]
[[my:ကြက်]]
[[nl:Pluimvee]]
[[nn:Fjørfe]]
[[no:Fjærkre]]
[[pl:Drób]]
[[pt:Ave de capoeira]]
[[ru:Птицеводство]]
[[simple:Fowl]]
[[sk:Hydina (vtáctvo)]]
[[sr:Живина]]
[[sv:Fjäderfä]]
[[tk:Guşçulyk]]
[[tt:Кошчылык]]
[[uk:Птахівництво УРСР]]
[[vi:Gia cầm]]
[[yi:עוף]]
[[zh:家禽]]
[[zh-yue:鷄鴨]]