Difference between revisions 15711650 and 16287488 on trwiki

'''Zenci Ayaklanması''', Siyâhî (''[[Zenci]]'') kölelerin [[Abbâsî]] yönetimine karşı giriştiği ayaklanma (868-883). [[İsyan]]ın içinde zenci insanlar olmamasına rağmen, isyan zenciler adına çıkarılmış olduğundan bu isimle anılmıştır.<ref>Hamevi, Sihabüddin Ebu Abdullah Yakut (ö.H.626/M.1229), Mu’cemu’l-Buldan, thk: Ferid Abdulaziz el-Cundi, I-VII</ref>

== İsyanın Adı ve Amacı ==
İsyan tarihte ''Zenci İsyanı''Zenciler, özellikle 8. yüzyıldan itibaren Güney Irak ve Basra civarındaki tarım alanlarında köle işgücü olarak kullanılmaktadır. Yaklaşık 3000 kadar zenci köle eşleriyle beraber baskılardan dolayı bölge halkının maddi yardımlarıyla yurtlarına geri dönmüşlerdir. Bu olay üzerine diğer köleler de serbest kalmak istemiş ve bu talep reddedilince durum isyana dönüşmüştür.<ref>Yakubi, Ahmed b. Ebi Yakub b. Cafer b. Vehb, Tarihu’l-Yakubi, thk: Abdü’l-Emir Mühenna, I-II, Beyrut 1993, II, s.509-510.</ref> Bu boşluktan yararlanmak ve Sünni yayılmacılığını engellemek isteyen Ali Bin Muhammed harekete geçmiştir. Başlarda zenci kölelerin fazla olmasından umutlanmış fakat zenci kölelerin savaşmayı bilmemeleri onu endişelendirmiştir. Bu sebeple Türk yurtlarından ve Basra'daki fakir gençlerden dağınık bir ordu kurmuştur.<ref>İbnü’l-Esir, Ali b. Muhammed (ö.H.630/M.1232)</ref> Birçok baskınlar yapan bu yarı düzenli ordu, zencilerin salıverilmesi için girişimde bulunduğundan '''Zenci Ordusu''' olarak adlandırılmış ve anılmıştır.<ref>Nüveyri, Ahmed b. Abdü’l-Vehhab (ö.H.733/M.1332), Nihayetü’l-Ereb fi Fununi’l-Edeb</ref> Fakat isyanın asıl amacı bölgedeki zencilerin salıverilip ülkelerine dönmelerini sağlamak veya başlanmış, erken dönem Arap [[plantasyon]] ekonomisinin bel kemiğini oluşturmuştur. <ref>Waines 1992, pp. 29–30, 35; Popovic 1999, pp. 12–25; McKinney 2004, pp. 464–65; Lewis 2002, pp. 112–13; Nöldeke 1892, pp. 148–49</ref> Ağır çalışma şartları, sosyal sınıf farklılığı ve sömürü durumu, daha önce de çeşitli ayaklanmalara sebep vermiş, 689-690 ve 694 yıllarında iki ciddi sayılabilecek başkaldırı teşebbüsü meydana gelmiştir; ancak bu iki girişimin de yayılmadan bastırıldığı görülmektedir<ref>Popovic 1999, pp. 22-23</ref>. 

İsyanın lideri, Ali İbn Muhammed, zenci kölelerin ve alt sınıfların zor yaşam şartlarını bitirmeyi vaadederek başkaldırının lideri olmuş, kısa sürede "zencilerin lideri -sahib ül zenc" adını almıştır. Ali hakkında bilinen az bilgi olsa da, babasının özgür bir Arap, annesini ise köle bir [[Sindhiler|Sindhi]] olduğunu sanılmaktadır.<ref>Waines 1992, p. 30; Popovic 1999, pp. 33–35, 150, 155; Talhami 1977, p. 453; Lewis 2002, p. 113; Nöldeke 1892, pp. 146–47</ref>

Ali, başlarda zenci kölelerin fazla olmasından umutlanmış fakat zenci kölelerin savaşmayı bilmemeleri onu endişelendirmiştir. Bu sebeple Türk yurtlarından ve Basra'daki fakir gençlerden dağınık bir ordu kurmuştur.<ref>İbnü’l-Esir, Ali b. Muhammed (ö.H.630/M.1232)</ref> Birçok baskınlar yapan bu yarı düzenli ordu, zencilerin salıverilmesi için girişimde bulunduğundan '''Zenci Ordusu''' olarak adlandırılmış ve anılmıştır.<ref>Nüveyri, Ahmed b. Abdü’l-Vehhab (ö.H.733/M.1332), Nihayetü’l-Ereb fi Fununi’l-Edeb</ref> Dönemin çeşitli Abbasi destekli tarih yazıcıları, isyanın prestijini yok etmek için Harici sloganlar kullanan isyancıları Şii inancını yaymaya çalışan asiler olarak yazmış, başkaldırıyı çoğu zaman bir mezhep çatışmasına indirgemiştir; bu tarih yazıcılarına göre isyanın amacı bölgedeki zencilerin salıverilip ülkelerine dönmelerini sağlamak, bölgedeki nüfus boşluğunu İranlı insanlarla doldurmak ve bölgede Şii inancını yaygınlaştırmaktı.<ref>Faysal es-Samir, Sevretü’z-Zenc, 412</ref>

== Nedenleri ==
(contracted; show full)* Öztürk, Yaşar Nuri (1997) ''Hallacı Mansur Ve Eseri '',   ISBN 975-677-915-2 .

{{Köle ayaklanmaları}}

[[Kategori:Irak tarihi]]
[[Kategori:Köle ayaklanmaları]]
[[Kategori:Abbasiler]]
[[Kategori:9. yüzyılda çatışmalar]]