Difference between revisions 16732414 and 16779201 on trwiki

{{Kraliyet bilgi kutusu
| isim          = XIII. Louis
| resim         = Louis XIII.jpg
| resim_boyutu  = 
| başlık        = XIII. Louis'nin portresi
| veraset       = [[Fransa hükümdarları listesi|Fransa ve Navarra Kralı]]
| hüküm_süresi  = 14 Mayıs 1610 - 14 Mayıs 1643
| taç_giymesi   = 17 Ekim 1610
| önce_gelen    = [[IV. Henri (Fransa)]]
| sonra_gelen   = [[XIV. Louis]]
| veliaht       =
| eşi           = [[Anne d'Autriche]]
| çocukları     = [[XIV. Louis]]<br />[[Philippe d'Orléans]]
| tam ismi      = 
| hanedan       = [[Bourbon Hanedanlığı]]
| babası        = [[IV. Henri]]
| annesi        = [[Marie de Médicis]]
| doğum_tarihi  = 27 Eylül 1601
| doğum_yeri    = [[Fontainebleau]], [[Fransa]]
| ölüm_tarihi   = 14 Mayıs 1643
| ölüm_yeri     = [[Saint-Germain-en-Laye]], [[Fransa]]
| defin_tarihi  = 
| defin_yeri    = [[Saint-Denis Bazilikası]], [[Fransa]]
| meslek        = 
| imza          = 
| dini          = 
}}

'''Louis XIII''', lakabı ''Louis le Juste'' (Adil Louis) ([[27 Eylül]] [[1601]], [[Fontainebleau]]-[[14 Mayıs]] [[1643]], [[Saint-Germain-en-Laye]], [[Fransa]]), 1610-43 arasında [[Fransa]] kralı. Başnazırı Kardinal Richelieu'yle birlikte Fransa'yı Avrupa'nın en güçlü devleti durumuna getirmeye çalışmıştır.

⏎
⏎
== İlk yılları ==
Fransa kralı [[IV. Henri]] ile [[Marie de Médicis]]'nin en büyük oğluydu. Babasının Mayıs 1610'da bir fanatik tarafından bıçaklanarak öldürülmesi üzerine henüz 9 yaşında tahta çıktı.  

== Marie de Médicis yönetimi ==
1614'te reşit ilan edilmesine değin naiplik görevini yürüten annesi [[Marie de Médicis]], bu tarihten sonra üç yıl daha ülkeyi yönetti. Fransa'yla [[İspanya]] arasında ittifak kurmaya çalışan Marie de Médicis, bu politikası çerçevesinde Louis'yi Kasım 1615'te İspanya kralı [[III. Felipe]]'nin kızı Anne d'Autriche'le evlendirdi. Yönetim işleri dışında tutulduğu için büyük hoşnutsuzluk duyan Louis'nin 1617'den sonraki sağ kolu [[Ch(contracted; show full)

Louis ''gizli savaş'' uygulayarak (1630-1635) Kutsal Roma İmparatoru [[II. Ferdinand (Kutsal Roma İmparatoru)|II. Ferdinand]]'ın rakipleriyle (protestan Alman prensleri, Gustaf II Adolf, Bavyeralı Maximilian) İspanya kralı [[IV. Felipe]]'nin rakiplerini (Birleşik Eyaletler) destekledi.
  

Fransa Mayıs 1635'te İspanya ile bir anlaşmazlık çıkararak savaş ilan etti, böylece Fransa [[Otuz Yıl Savaşları]]'na girdi. Ağustos 1636'da İspanyol kuvvetlerinin [[Paris]]'e yaklaşmaları üzerine Kardinal Richelieu kentin boşaltılmasını istedi. Ama Louis şaşırtıcı bir cesaret örneği vererek Richelieu'nün kararına karşı çıktı ve ordusunun başına geçerek istilacıları geri püskürttü. Birkaç başarısızlıktan sonra ([[Corbie]]'nin kaybı, 1636; Fontarabie yenilgisi, 1638) Fransa ve müttefikleri birçok başarı kazandılar. [[Brisach]]'ın işgali (1638) [[Almanya]]'nın kapılarını açtı; [[Arras]]'ın alınışı (1640) Fransa'nın kuzey sınırını güvence altına aldı; 1642'de [[Roussillon]] fethedildi (Perpignan'ın teslim olması, 9 Eylül 1642).

1638 sonlarında Protestanlarla ittifak kurmakla yanlış yaptığını düşünerek ciddi bir vicdan bunalımına girdiyse de, Richelieu kuşkularının üstesinden gelmeyi başardı. Bu arada karısı Anne'dan Louis (sonradan Fransa kralı [[XIV. Louis]]) adlı bir erkek çocuğu oldu (Eylül 1638). Louis'nin yakın çevresine giren Cinq-Mars markisi 1642'de Richelieu'nün devrilmesi konusunda İspanya sarayıyla anlaşarak, XIII. Louis döneminin son büyük komplosuna önayak oldu. Cinq-Mars'ın ihanetinin ortaya çıkarılması, Louis'nin [[Kardinal Richelieu]]'ye bağımlılığının daha da artmasına yol açtı. Aralık 1642'de Richelieu öldüğünde, İspanyollarla yapılan savaşta önemli zaferler kazanılmış ve Louis Avrupa'daki en güçlü hükümdarlardan biri olarak saygın bir konum edinmişti.  

İspanya'ya karşı kazanılan Rocroi zaferinden sonra, önce Richelieu onun ölümünden beş ay sonra da Louis [[verem]]den öldü. Louis'nin yerine oğlu [[XIV. Louis]] geçti.

== Kaynaklar ==
* [[Encyclopædia Britannica]]
* Büyük Larousse

== Dış bağlantılar ==
{{commons|XIII. Louis}}

== Kaynakça ==
{{kaynakça}}

⏎
⏎
{{s-start}}
{{s-hou|[[Bourbon Hanedanı]]|27 Eylul|1601|14 May|1643|[[Capet Hanedanı]]|name=XIII. (II.) Louis}}
{{s-reg|Hükümdarlıklar}}
{{s-bef|before=[[IV. Henri (Fransa)|IV. (III.) Henri]]}}
{{s-ttl|title=[[Fransa hükümdarları listesi|Fransa Kralı]] ve <br/>[[Navarre]] Kralı|years=4 Mayıs 1610 – 20 Ekim 1620}}
{{s-aft|after=İki krallık unvanının birleşmesi}}
|-
{{S-new|reason=Eski ayrı iki krallık unvanı}}
{{S-ttl|title=[[Fransa hükümdarları listesi|Fransa ve Navarra Kralı]]|years=20 Ekim 1620 – 14 Mayıs 1643}}
{{S-aft|rows=1|after=[[XIV. Louis|XIV. Louis, Fransa Kralı]]}}
|-
{{S-bef|before=[[IV. Henri (Fransa)|III. (IV.) Henri]]}}
{{S-ttl|title=''Ortak Andorra Prensi''|years= 14 Mayıs 1610-14 Mayıs 1643}}
{{S-aft|after= [[XIV. Louis |XIV. Louis]]}}
|-
{{S-roy|Fransa asılzadelikleri}}
{{S-bef|before=[[II. François|II. François]]}}
{{S-ttl|title=[[Döfen|Fransa Döfeni]]|years=27 Eylül 1601 – 14 Mayıs 1610}}
{{S-aft|rows=1|after=[[XIV. Louis|XIV. Louis]]}}
{{end}}

{{Fransa hükümdarları listesi}}

{{Fransa-biyo-taslak}}
{{Hükümdar-taslak}}

{{DEFAULTSORT:Louis 13}}
[[Kategori:1601 doğumlular]]
[[Kategori:Fontainebleau doğumlular]]
[[Kategori:1643 yılında ölenler]]
[[Kategori:Bourbon Hanedanı (Fransa)]]
[[Kategori:17. yüzyılda Fransızlar]]
[[Kategori:Fransa kralları]]
[[Kategori:Çocuk hükümdarlar]]
[[Kategori:Üç Silahşörler]]
[[Kategori:Saint-Denis Bazilikası'nda defnedilenler]]