Revision 11313136 of "Jiangsu" on trwiki

{{Coord|32.9|N|119.8|E|region:CN_type:adm1st|display=title}}
{{Çin eyalet bilgi kutusu
|Çinceadı     = 江苏省
|Pinyin       = Jiāngsū Shěng
|Türkçeadı    = Jiangsu Eyaleti
|Ad           = Jiangsu
|Kısaltma     = [[Basitleştirilmiş Çince]]: 苏 <br> [[Geleneksel Çince]]: 蘇 
|Kısapinyin   = Sū
|ISOkısa      = 32
|Harita       = Jiangsu in China (+all claims hatched).svg
|Haritaboyut  = 275px
|Adınkökeni   = 江 jiāng - Jiangning (bugün [[Nanjing]]) <br /> 苏 sū - [[Suzhou]]
|İdaritür     = [[Çin Halk Cumhuriyeti'nin idari bölümleri#Eyalet düzeyi|Eyalet]]
|Başkent      = [[Nanjing]]
|Enbüyükşehir = [[Nanjing]]
|Sekreter     = [[Liang Baohua]]
|Vali         = [[Luo Zhijun]]
|Yüzölçümü    = 102600
|Yüzölçümüsıra = 24.
|Nüfusyıl     = 2010
|Nüfus        = 78,659,903
|Nüfussıra    = 5.
|Nüfusyoğunluğu = 736
|Nüfusyoğunluğusıra = 4.
|GSYİHyıl     = 2010
|GSYİH        = 4.05 trilyon</br>US$ 612 milyar<ref>http://www.chinadaily.com.cn/business/2011-02/14/content_12004550.htm</ref>
|GSYİHsıra    = 2.
|GSYİHkişibaşına   = 52,448</br>US$ 7,945
|GSYİHkişibaşınasıra = 5.
|İGEyıl        = 2008
|İGE            = 0.837
|İGEsıra        = 6.
|İGEkat         = <font color="#009900">yüksek</font>
|Etnikyapı  = [[Han Ulusu|Han Çinlisi]] - 99.6%<br />[[Huiler|Hui]] - 0.2%
|İller    = 13
|İlçeler       = 106
|Beldeler      = 1488
|Websitesi        = http://www.jiangsu.gov.cn/ <br /> 
}}


'''Jiangsu''', ({{zh|s=[[wikt:江苏|江苏]]|t=[[wikt:江蘇|江蘇]]|p=Jiāngsū |w=Chiang-su}}), [[Çin]]'in doğu kıyısında yönetim bölgesi. Güneyde [[Sarı Deniz]] ve [[Zhejiang]] yönetim bölgesi, batıda [[Anhui]], kuzeyde de [[Shandong]] yönetim bölgeleriyle çevrilidir. Toplam 102.600 km²'lik bir alanı kaplar. Merkezi [[Nanjing]]'dir. 


==Tarih==
Geçmişte en kuzey kesimi dışında eski [[Wu Devleti]]'nin bir parçası olan Jiangsu, [[Altı Hanedan]] döneminde (MS 220-589) parlak bir kültürel çağ yaşadı. Kuzeyden çok sayıda göçmenin geldiği [[Güney Song Hanedanı]] döneminde (1127-1279) yeniden canlılık kazandı. [[Ming Hanedanı]] döneminde (1368-1644) başkent olarak kullanılan (1421'e değin) Nanjing'e bağlı bir yönetim bölgesi oldu. 1667'de ayrı bir yönetim bölgesi olarak düzenlendi. [[Birleşik Krallık|İngiliz]]lerin [[Yangtze Deltası]]nı işgal ettiği [[I. Afyon Savaşı]] (1839-1842) sonrasında dış ticarete açılarak hızla gelişti. [[Kuomintang]]'ın bölgede güçlü bir desteğe dayanması nedeniyle, yönetim merkezi Nanjing, iki dönem (1928-37, 1946-49) başkent yapıldı. [[Çin-Japon Savaşı]] (1937-45) sırasında [[Japon İmparatorluğu|Japon]] işgali altına girdi. Bu dönemde uğradığı büyük yıkımın etkileri sonraki yıllarda giderildi.

==Coğrafya==
Jiangsu'nun egemen yüzey şekli Yangtze Nehrinin ikiye ayrıdığı geniş alüvyonlu ovadır. Nehrin güneyinde kalan kesim [[Jiangnan]], kuzeyinde kalan kesim ise [[Subei]] (Kuzey Jiangsu) olarak bilinir.

Jiangsu'nun büyük bölümünde yükseklik 45 m'nin altındadır. [[Yangtze]], [[Huai]] ve [[Huang Nehri|Huang]] nehirlerinin kollarının taşıdığı alüvyonlu çökeller geniş düzlükler ve taşkın ovalarını oluşturmuştur. Yangtze ve Huang nehirleri bu ovaları üç bölüme ayırır. Yangtze'nin güneyinde kalan Jiangnan'ın düz bir yüzeyi vardır. Yangtze Nehri ile eski Huai Nehri kanalı arasında uzanan Yangtze-Huai Nehri ovası, bu iki akarsuyun biriktirdiği alüvyonlarla kaplıdır. Eski Huai Nehri kanalının kuzeyinde ise Xuzhou-Huai Nehri ovası yer alır. Sarı Deniz yakınlarındaki [[Yuntai Dağı]], yönetim bölgesinin en yüksek noktasıdır (622 m). Orta ve güney kesimlerde nemli [[astropik]], kuzeyde ise ılıman [[kara iklimi]] hüküm sürer.

Bitki örtüsü [[Doğu Asya]]'daki [[muson iklimi]]nin belirgin özelliği olan sıcağı ve nemi seven türleri kapsar.

==Ekonomi==
Tarihin her döneminde Çin'in en zengin bölgelerinden biri olmuş olan Jiangsu, Çin'in bütün yönetim birimleri arasında en yüksek kişi başı gayrisafi yurtiçi hasılaya (GSYİH) sahip ildir.<ref>[http://cinde-tercuman.com/cindeki-eyaletler/jiangsu-eyaleti/7-jiangsu-eyaleti.html Jiangsu Eyaleti - http://cinde-tercuman.com]</ref>

Yangtze Deltasının bir bölümünü oluşturan Jiangnan, sahip olduğu geniş sulama sistemleri sayesinde [[ipek]] ürünleri ve [[el sanatları]]yla tanınan, verimli ve sulak bir ovadır. Çok yoğun bir nüfusu barındırır. Sanayisi son derece gelişmiştir; Çin'in [[Suzhou]], [[Nanjing]], [[Wuxi]] ve [[Şanghay]] gibi büyük kentleri bu kesimde yer alır. Çin'in başlıca metropolü olmanın yanı sıra dünyanın en büyük kentleri arasında yer alan Şanghay Yangtze Nehrinin ağzında, Huangpu Kanalının kıyısında kurulmuştur. Şanghay belediyesi yönetim açısından doğrudan [[Pekin]]'deki [[Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Konseyi]]'ne bağlıdır. Subei (Kuzey Jiangsu), Jiangnan'a göre geri ve yoksul sayılır. 

Sahip olduğu kömür, petrol ve doğal gaz yataklarına rağmen Jaingsu'nun sahip olduğu en önemli madencilik ürünleri [[kaya tuzu]], [[kükürt]], [[fosfor]] ve [[mermer]] gibi madenlerdir.

[[Balık]], [[ördek]], [[yengeç]] ve [[karides]] önemli besin kaynaklarıdır. Balık üretimi çok gelişmiştir. Yönetim bölgesinin tümünde tarım yapılır. Başlıca ürünler [[pirinç]] ve [[buğday]]dır. İkincil ürünleri ise [[arpa]], [[Mısır (bitki)|mısır]] ve [[tatlıpatates]] oluşturur. Yangtze Deltası [[pamuk]] üretiminde önde gelen bölgeler arasında yer alır. [[Sığır]], [[domuz]] ve [[kümes hayvanları]] da yetiştirilir. 

Jiangsu, her dönemde [[tekstil]] ve gıda gibi hafif sanayiye yoğunlaşılan bir bölge olmuştur. 1949'dan itibaren kimya sanayisi ve inşaat ekipmanları gibi ağır sanayi kolları da gelişmiştir. Makine, elektrikli aletler, kimysallar ve otomotiv Jiangsu'daki önemli sanayi kollarındandır.

==Nüfus==
2010 yılı itibariyle 78,659,903 olan nüfusuyla Çin'in beşinci büyük ili olan Jiangsu, en yoğun nüfuslu dördüncü ildir. Jiangsu yönetim bölgesi ile Şanghay Belediyesi'nin yerleşme dokusunu coğrafi ve ekonomik etkenler belirler. Nüfusun kuzeyde daha yoğun olmasının nedeni, gelişmesi eski çağlara kadar inen bu kesimin Kuzey Çin ile Aşağı Yangtze Vadisi arasında ulaşım bağlantısını sağlamasıdır. Güneybatı kesimdeki tepelik alanlarda da nüfus yoğunluğu yüksektir. Az sayıda [[Huiler|Huy]] (Müslüman Çinli) dışında nüfusunt tamamı [[Han Ulusu|Han Çinlisi]]dir.

==Kültür==
Jiangsu'da tarihsel anıtları ve ünlü tapınaklarıyla zengin bir kültürel mirasa dayanan kentler vardır. En tanınmış yapılar arasında Nanjing'in doğu kesiminde, Zijin Shan'ın (Mor ve Altın Tepe) eteğinde yer alan [[Ming]] imparatorlarının sade mezarlarıyla görkemli [[Sun Yat-sen]] Anıtmezarı sayılabilir.

==Kaynakça==
{{reflist}}

==Dış bağlantılar==
{{commons|Jiangsu}}
*[http://www.jiangsu.gov.cn/ Jiangsu Yönetimi websitesi]
*[http://www.tastejiangsu.com/ Jiangsu Seyahat ve Turizm Websitesi]

{{Çin Halk Cumhuriyeti eyaletler}}
<!-- interwiki -->

[[Kategori:Çin Halk Cumhuriyeti Eyaletler]]

[[ace:Jiangsu]]
[[ar:جيانغسو]]
[[be:Правінцыя Цзянсу]]
[[bg:Дзянсу]]
[[bo:ཅང་སུའུ་ཞིང་ཆེན།]]
[[br:Jiangsu]]
[[ca:Jiangsu]]
[[cs:Ťiang-su]]
[[cy:Jiangsu]]
[[da:Jiangsu]]
[[de:Jiangsu]]
[[el:Γιαγξού]]
[[en:Jiangsu]]
[[eo:Ĝjangsuo]]
[[es:Jiangsu]]
[[et:Jiangsu]]
[[eu:Jiangsu]]
[[fa:جیانگسو]]
[[fi:Jiangsu]]
[[fr:Jiangsu]]
[[ga:Jiangsu]]
[[gan:江蘇]]
[[gv:Jiangsu]]
[[hak:Kông-sû]]
[[he:ג'יאנגסו]]
[[hi:जिआंगसू]]
[[hr:Jiangsu]]
[[hu:Csiangszu]]
[[ia:Jiangsu]]
[[id:Jiangsu]]
[[it:Jiangsu]]
[[ja:江蘇省]]
[[ka:ძიანსუ]]
[[ko:장쑤 성]]
[[lt:Dziangsu]]
[[lv:Dzjansu]]
[[mr:च्यांग्सू]]
[[ms:Jiangsu]]
[[nl:Jiangsu]]
[[nn:Jiangsu]]
[[no:Jiangsu]]
[[pam:Jiangsu]]
[[pl:Jiangsu]]
[[pnb:جیانگزو]]
[[pt:Jiangsu]]
[[qu:Jiangsu pruwinsya]]
[[ro:Jiangsu]]
[[ru:Цзянсу]]
[[sah:Цзянсу]]
[[sr:Ђангсу]]
[[sv:Jiangsu]]
[[sw:Jiangsu]]
[[th:มณฑลเจียงซู]]
[[tl:Jiangsu]]
[[ug:جياڭسۇ ئۆلكىسى]]
[[uk:Цзянсу]]
[[vi:Giang Tô]]
[[wa:Jiangsou]]
[[war:Jiangsu]]
[[wuu:江苏省]]
[[zh:江苏省]]
[[zh-classical:江蘇省]]
[[zh-min-nan:Kang-so͘-séng]]
[[zh-yue:江蘇]]