Revision 11365487 of "Yünnan" on trwiki

{{Çin eyalet bilgi kutusu
|Çinceadı     = 云南省
|Pinyin       = Yúnnán Shěng
|Türkçeadı    = Yünnan Eyaleti
|Ad           = Yünnan
|Kısaltma     = 滇 veya 云/雲
|Kısapinyin   = Diān veya Yún
|ISOkısa      = 53
|Harita       = Yunnan in China (+all claims hatched).svg
|Haritaboyut  = 275px
|Adınkökeni   = 云 yún – [[Yunling Dağları]] <br /> 南 nán – güney <br /> "Yunling Dağları'nın Güneyi"
|İdaritür     = [[Çin Halk Cumhuriyeti'nin idari bölümleri#Eyalet düzeyi|Eyalet]]
|Başkent      = [[Kunming]]
|Enbüyükşehir = [[Kunming]]
|Sekreter     = [[Bai Enpei]]
|Vali         = [[Qin Guangrong]]
|Yüzölçümü    = 394100
|Yüzölçümüsıra = 8.
|Nüfusyıl     =  2010
|Nüfus        = 45,966,239
|Nüfussıra    = 12.
|Nüfusyoğunluğu = 112
|Nüfusyoğunluğusıra = 24.
|GSYİHyıl     = 2010
|GSYİH        = 722.1 milyar</br>US$ 106.6 milyar
|GSYİHsıra    = 24.
|GSYİHkişibaşına   = 15,752</br>US$ 2,327
|GSYİHkişibaşınasıra = 30.
|İGEyıl        = 2008
|İGE            = 0.710
|İGEsıra        = 28.
|İGEkat         = <font color="#ffcc00">orta</font> 
|Etnikyapı  = [[Han Ulusu|Han Çinlisi]]: % 67<br />[[Yiler|Yi]] – % 11<br />[[Bailer|Bai]] – % 3.6<br />[[Hani people|Hani]] – % 3.4<br />[[Zhuang people|Zhuang]] – % 2.7<br />[[Dai people|Dai]] – % 2.7<br />[[Miao people|Miao]] – % 2.5<br />[[Huiler|Hui]] – % 1.5<br />[[Tibetliler|Tibetli]] – % 0.3- De'ang(Ta'ang) - % 0.19
|İller    = 16
|İlçeler       = 129
|Beldeler      = 1565
|Websitesi        = [http://www.yn.gov.cn yn.gov.cn]<br/>
}}
'''Yünnan''' ya da '''Yunnan''' ([[Çince]]: 云南省, ''Yúnnán Shěng''), [[Çin Halk Cumhuriyeti|Çin]]'de yönetim bölgesi. Kuzeybatıda [[Tibet]], kuzeyde [[Sichuan]], doğuda [[Guangxi Zhuang]] ve [[Guizhou]], batıda [[Myanmar]], güney ve güneydoğuda ise [[Laos]] ve [[Vietnam]] ile çevrilidir. Çin'in sekizinci büyük yönetim bölgesidir, merkezi [[Kunming]]'dir. Çin’in hem coğrafi hem de etnik bakımdan en çeşitli bölgesidir.<ref>[http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/printnews.aspx?DocID=19682299 Bulutların güneyindeki ülke ]</ref> 

==Tarih==
[[Yuan Hanedanı|Yuan (Moğol) Hanedanı]] (1206-1368) 1253'te [[Nanzhao Krallığı]]'nı yıkarak topraklarını Yünnan adıyla Çin İmparatorluğu'nun bir yönetim bölgesi haline getirdi. [[Ming Hanedanı]] döneminde (1368-1644) dışarıdan göçlerle nüfus bileşimini değiştirmeye ağırlık verildi ve bölge Çinli üst görevlileri temsil eden yerel önderlerce yönetildi. Bu politika merkezin denetimin sağlanmaya çalışıldığı [[Qing Hanedanı|Qing (Mançu) Hanedanı]] (1644-1911/12) ve [[Çin Cumhuriyeti (1912-1949)|Çin Cumhuriyeti]] (1912-49) döneminde de sürdürüldü. [[Çin Halk Cumhuriyeti]]'nin kuruluşundan (1949) sonra Yünnan öncelikli sanayi bölgeleri arasında yer aldı. 1960'ta imzalanan Çin-[[Birmanya]] antlaşmasıyla iki ülke arasındaki sınır anlaşmazlıkları çözüme bağlandı.  

==Coğrafya==
Çin yönetim bölgelerinin en dağlık olanı Yünnan'ın en belirgin coğrafi özelliği bölgeyi boydan boya geçen yüksek [[Gaoligong Nu]] ve [[Yunling]] gibi dağ sıralarıdır. Bölgeyi iki kesime ayıran [[Ailao Dağları]]nın batısında kanyonlar, doğusunda ise platoluk bir alan yer alır. 

Dağlar arasındaki derin vadilerden [[Nmai]] ([[Irrawady]]'nin kaynağı), [[Saluen]] ve [[Mekong]] nehirleri ile [[Kara Nehir]] akar. Kuzeydeki dağların vadi tabanlarından yüksekliği ortalama 1.200-1.500 m'dir. Kanyon kesiminin güneyindeki dağlar daha alçak, vadiler ise daha açıktır. 

Orta ve güney Yünnan'ın bir platoya benzediği söylenebilir. Göllerin ve 56.000 km²'lik bir karstın bulunduğu birçok havza, eyaletin bu bölümündeki yüzey şekilleridir. Ailao Dağlarından Guizhou-Guangxi sınırına kadar uzanan platoluk alanın büyük bölümü [[pirinç]] ekimine ayrılmıştır. Plato yamaçlarındaki sekilerde meyve bahçeleri yer alır. 

Bölgenin en belirgin özelliği her şeyden önce, yükseltiye bağımlı [[tropikal iklim]]dir. [[Ekvator]]'a yakın olan bu kesimde, düşük yükseltiye bağlı olarak yazlar serin, kışlar ılık geçer. Kanyon kesiminde ise vadi tabanlarında iklim aşırı sıcak ve nemlidir; 1.800-3.300 m arasındaki ılıman kuşaktan sonra, dağ doruklarında dondurucu rüzgarlar eser.

Çin’in başka hiçbir yerinde flora ve fauna bu kadar çeşitli olmadığı Yunnan’da, 15 bin çeşit bitki ve çiçek vardır.<ref>[http://tatilgezegeni.blogspot.com/2012/01/cinin-gercek-zenginligi-yunnan.html Çin'in Gerçek Zenginliği: Yunnan]</ref> 

==Nüfus==
Yünnan, Çin'in en çok "azınlık" yaşayan eyaletidir; Çin’de kabul edilmiş 56 etnik azınlık gruptan 25 tanesinin yaşadığı Yunnan, doğudan [[Han Ulusu|Han]] kültürünün, kuzeybatıdan [[Tibet]] etkilerinin ve [[Güneydoğu Asya]]’nın zengin kültür birikiminin bir araya gelip harmanlandığı görkemli bir mozaiktir.<ref>[http://tatilgezegeni.blogspot.com/2012/01/cinin-gercek-zenginligi-yunnan.html Çin'in Gerçek Zenginliği: Yunnan]</ref>  Çinlileşme burada geç bir tarihte başlamıştır; uzun süre boyun eğmeyen halklar 20. yy'ın başlarına kadar Pekin hükümetini epey sıkıntıya sokmuştur. 

Yünnan halkı çok sayıda etnik ve dilsel grubu kapsar. Gerek kentsel alanlarda, gerekse kırsal kesimde nüfusun çoğunluğunu Hanlar oluşturur. Bu topluluk karşılıklı evlilikler yoluyla Han olmayan göçmenler ve [[Huiler|Huy]]larla (Müslüman Çinliler) önemli ölçüde karışmıştır. Hanlarca özümlenmemiş irili ufaklı 80 kadar etnik topluluk da vardır. Bu topluluklar oldukça karmaşık bir dağılım gösterir. Kentsel alanlarda oturanların oranı ancak yüzde 10'u bulur.

==Ekonomi==
[[Dosya:Terrace field yunnan china.jpg|thumb|left|[[Yuanyang]]'da pirinç terasları.]]
Bölgenin başlıca tarım ürünleri [[pirinç|pirinc]]in yanı sıra [[mısır (bitki)|bitki]], [[buğday]], [[arpa]], [[tatlıpatates]], [[soya]] ve yağlı tohumlardır. Ayrıca güneydoğuda [[şekerkamışı]], güneyde de [[muz]], [[hindistancevizi]] ve [[kahve]] üretilir. Birçok yörede [[ceviz]], [[kestane]], [[dut]], [[şeftali]] ve [[hurma]] ağaçlarına rastlanır. Kanyon kesiminin zengin [[kereste]]lik ormanlarından bir miktar tongağacı yağı da elde edilir. Sanayi bitkileri arasında pamuk, kenevir ve tütün sayılabilir.

Madenciliğin ekonomiye katkısı tarımdan çok daha büyüktür. Dünyanın en büyük [[kalay]] yataklarından birinin bulunduğu bölgede ayrıca zengin [[bakır]], [[jips]], [[kükürt]], [[florit]], [[arsenik]], [[şap]] ve [[asbest]] ile daha sınırlı düzeyde [[kömür]], [[demir]], [[antimon]], [[tungsten]], [[cıva]], [[fosfor]] ve [[gümüş]] yatakları da vardır. [[Boksit]] yatakları alüminyum sanayisine hammadde sağlar. [[Dali]]'de [[mermer]], Yanxing-Guangdong yöresinde ise [[tuz]] çıkarılır. 

Bölgenin geleneksel imalat kuruluşlarında kağıt, şeker, deri, kenevir, yün iplik ve kilim üretilir. Kunming'deki dev sanayi bölgesinde demir-çelik ve bakır üretim tesisleri, kamyon, gübre, kimyasal madde, optik araçlar, dokuma ve gıda işleme sanayileri kuruludur. 

==Ulaşım==
Fransız yapımı Yünnan Demiryolu, 1950'ye kadar bölgeye açılan modern tipteki tek ulaşım yoluydu. Bugün Kunming, demiryoluyla [[Guiyang]]'a ve daha da ötede [[Çongçing]]'e [[Guangşi]]'ye bağlanmıştır. Yünnan'ın kara ve demir yolu ağı çok gelişmiştir. Akarsuların büyük bölümü ulaşıma elverişsizdir. Kunming yurtiçi ve yurtdışı hava taşımacılığının merkezidir. 

==Kaynakça==
{{reflist}}
{{coord|24|30|N|101|30|E|region:CN_type:adm1st|display=title}}

==Dış bağlantılar==
{{commons|Yunnan}}
* [http://www.yn.gov.cn Yünnan Yönetimi websitesi]

{{Çin Halk Cumhuriyeti eyaletler}}

[[Kategori:Yünnan| ]]

<!-- interwiki -->

[[ace:Yunnan]]
[[af:Yunnan]]
[[ar:يونان (الصين)]]
[[bg:Юнан]]
[[bo:ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན།]]
[[br:Yunnan]]
[[ca:Yunnan]]
[[cs:Jün-nan]]
[[cy:Yunnan]]
[[da:Yunnan]]
[[de:Yunnan]]
[[el:Γιουνάν]]
[[en:Yunnan]]
[[eo:Junano]]
[[es:Yunnan]]
[[et:Yunnan]]
[[eu:Yunnan]]
[[fa:یون‌نان]]
[[fi:Yunnan]]
[[fr:Yunnan]]
[[ga:Yunnan]]
[[gan:雲南]]
[[gv:Yunnan]]
[[hak:Yùn-nàm]]
[[he:יונאן]]
[[hi:युन्नान]]
[[hr:Yunnan]]
[[hu:Jünnan]]
[[ia:Yunnan]]
[[id:Yunnan]]
[[is:Yunnan]]
[[it:Yunnan]]
[[ja:雲南省]]
[[ka:იუნანი]]
[[ko:윈난 성]]
[[lt:Junanas]]
[[lv:Juņnaņa]]
[[mr:युइन्नान]]
[[ms:Yunnan]]
[[my:ယူနန်ပြည်နယ်]]
[[nl:Yunnan]]
[[nn:Yunnan]]
[[no:Yunnan]]
[[pam:Yunnan]]
[[pl:Junnan]]
[[pnb:ینعان]]
[[pt:Yunnan]]
[[qu:Yunnan pruwinsya]]
[[ro:Yunnan]]
[[ru:Юньнань]]
[[sco:Yunnan]]
[[simple:Yunnan]]
[[sl:Yunnan]]
[[sr:Јунан]]
[[sv:Yunnan]]
[[sw:Yunnan]]
[[th:มณฑลยูนนาน]]
[[tl:Yunnan]]
[[ug:يۈننەن ئۆلكىسى]]
[[uk:Юньнань]]
[[vi:Vân Nam]]
[[wa:Younnan]]
[[war:Yunnan]]
[[zh:云南省]]
[[zh-min-nan:Hûn-lâm-séng]]
[[zh-yue:雲南]]