Difference between revisions 104120 and 104172 on trwikiquote

<div ><small> '''<''' [[Türk atasözleri]]  </small></div> 

* '''İbadet gönül şenliğiyle olur!''' (1341'li F. Dağdaş'dan naklen Said Dağdaş) Gönül şen olmazsa ibadetten de haz alınmaz.
* '''İçki kötüdür! Kumar da kötüdür! İhmal, bunlardan da kötüdür!..''' (1929'lu Mehmed Baz'dan naklen Said Dağdaş, Kurban Bayramı, 26.10.2012, Denizli).
* '''İçki kötü müdür? Kötüdür. Kumar kötü müdür? Kötüdür! İhmal de, içki-kumar kadar kötüdür!..''' (1929'lu Mehmed Baz'dan naklen S. Dağdaş, 22.08.2012, Denizli).
* '''“İçtim ecel şerbetini, Lokmân'a hâcet kalmadı, Fermân etti Hûdâ! Fâniye hâcet kalmadı.”''' (Dodurgalar-Aşağı Mezarlık'ta Zeynebce ninenin mezar taşında, 1928 öncesi Osmanlı Türkçesi ile yazılı ifadeden naklen Said Dağdaş, Şubat 2011). Dünya hayatının faniliğini ve Allah'ın ebediliğini şiirleştiren bir şaheser ifade.
*'''İki analı sütten, iki karılı bitten ölürmüş''' (F. Dağdaş)! "''İki analı sütten, iki karılı bitten ölürmüş" derler. Herif denemiş tanımıştır zaacına! Öyledir o işler, öyledir.'' (F. Dağdaş'dan naklen oğlu Said Dağdaş).
* '''İki çanak bir yerde tıngırar!''' (F. Dağdaş'dan naklen Said Dağdaş). Çokluk olan yerde tartışma, farklı görüş ve anlaşmazlık muhakkak olur anlamındadır.
* '''İki çıplak bir hamama yakışır!''' Bu atasözünde denklik vurgusu öne çıkarılmıştır. Fakir fakir ile evlilik kurar. ''"Davul dengi dengine vurur!"'' atasözü ile benzer anlamda (Yücel Özder'den naklen Said Dağdaş, 15.2.2013).
* '''İki karılı bitten, iki analı sütten ölürmüş!''' <ref>http://golhisarhem.meb.gov.tr/kitap/yerelsozler.htm</ref> “'''İki analı sütten, iki karılı bitten ölürmüş''' (F. Dağdaş)!” atasözü ile aynı anlamda. Vurgu birinde iki karılı, diğerinde iki analı duruma yapılmıştır...
* '''İki kaşağı, bir yem yerine geçer!''' (F. Dağdaş'dan naklen Said Dağdaş, Nisan 1980). Hayvanları tımarın önemini vurgular...
* '''İki oynar bir coşar, güzelin aşı tez pişer!''' “Güzelin taliplisi çok olur. Erken evlenir, yuvasını erkenden kurar.” anlamında bir atasözü (Adana-Pos-Yetimli Köyü-Körkuyu Mahallesinden, 75 yaşındaki Havva Diken’den nakleden Ahmed Erkan’dan naklen Said Dağdaş, 12.04.2012).
* '''İki ölç, bir biç!''' (Mersin-Erdemli’li, 1929’lu Mustafa Koç’dan nakleden 1976’lı oğlu Mahmud Koç’dan naklen Said Dağdaş, 7.5.2012).
* '''İlenç ilenenin, torba dilenenin!..''' Hem ilenmenin ve hem de dilenmenin sevimsiz ve yanlış bir davranış olduğunu dilimize kazandıran bir atasözü. İlenenin-beddua edenin bedduasının kendisine döneceği de atasözünün anlamında yer alır (Antalya’lı 1935’li Ayşe Çark Hanımdan nakleden 1955’li Mehmed Ali Şener’den naklen Said Dağdaş, 9.12.2012).
* '''İmansız vatan, vatansız iman muhafaza edilemez''' (06 YNZ 53, Polatlı)!	: Polatlı’da bir kamyonun kasasında yazılı ifadeyi nakleden Said Dağdaş (17.02.2008).
* '''İnadın gözü, meleğe şeytan görünür''' (1929'lu Mehmed Baz'dan naklen Said Dağdaş, 9 Eylül 2010)!
* '''İnek almıyor! Dana emmiyor!..''' (Fatmana Dağdaş’dan naklen Said Dağdaş, 18 Şubat 2001). Sohbetin tadı kaçınca ya da ihtiyarlayıp insanın sağlığı bozulmaya başlanınca sıkça kullanılır. “İnek almıyor! Dana emmiyor artık!..”  
* '''İnkâr, yiğidin kalesidir!'''	: (1929'lu Mehmed Baz'dan naklen Said Dağdaş, 17.07.2011).
* '''İnsaf dinin yarısıdır''' (Selahaddin Kusekenani, Tebrizli Orman Mühendisi, 6.6.1999, Antalya, Cevizli’de naklen alınmıştır). Azeri Türkçesinden bir atasözü.
* '''İnsan bir borcunu unutmaz, bir de ......ni unutmaz!..''' (1929'lu Mehmed Baz'dan naklen Said Dağdaş, 9.2.2013, Denizli).
* '''İnsan derse Bismillah! Yardımcısı olur Allah!..''' (Bir Bayburt'lunun kamyonunun karasöründe yazılı olan atasözü vasfındaki bu metni nakleden 1936'lı Erzurum-Uzundere-Ulubağ Köyü-Kardeşler Mezrası'ndan Şerafeddin İpek'den naklen Said Dağdaş, 20 Eylül 2013, Uzunbağ,Kardeşler Mezrası).
* '''İnsan insandır her neden olsa pulu. Eşek eşektir altından olsa çulu…''' (1956’lı, Urfa-Birecik’li Sadeddin Açar'dan nakleden Said Dağdaş, 14.11.2007). “Alim ile cahil rütbede bir olsa da hakîkatte denk olmaz. Altın ile taşın ağırlıkları aynı olsa da kıymetlerinin bir olmadığı gibi.” anlamındaki “''Mansıbda bir olsa dahi ger âlim ü câhil, Zâhirde müsâviyse hakîkatte bir olmaz! Altun ile farzâ ki berâber çekile seng, Vezn içre bir olmak ile kıymette bir olmaz!''” (İbn-i Kemal Paşa) mısraları ile benzer anlamda…
* '''İnsan zengin olmak için değil, mutlu olmak için yaşamalı''' !	(Gürcü atasözü, Zumbadze, 2002, s. 18'den naklen Said Dağdaş).	
* '''İnsana kar gibi, kara kor gibi dokunur!:'''	Kabayelin (bozyelin) zararı ve faydası için kullanılan atasözü. Necati CENGİZ, (Orman Müh., 25.12.2005, Uluborlu/Isparta'lı)'dan naklen Said Dağdaş).
* '''İnsanın alası içindendir. Malın alası dışındandır!''' "İnsan oğluna güven olmaz! Ne yapacağı belli olmaz!" anlamında bir atasözü (Köyceğiz-Karaçam köyü-Kırık Mahalleden, 1968'li Nuray Kaplan'dan naklen Said Dağdaş, 29 Ağustos 2012).
* '''İslam’ın şartı beş, altıncısı haddini bilmek!''' (Said Dağdaş),Haddini bilmek insan için çok büyük meziyettir anlamında.
* '''İslam’ın şartı beş, altıncısı haddini bilmek, yedincisi haddini bilmeyene de haddini bildirmek!''' Mehmed Mail Büyükerman-Eskişehir milletvekilinden naklen Said Dağdaş, 27.04.2000, Kanal 7 televizyonu, saat 20:00 haberleri. <!--içerik kontrol edilmeli-->
* '''İstemek yüzler karası, istemeden veresi''' (F. Dağdaş'dan naklen Said Dağdaş, 8.5.2000):	
* '''İş başa, hizmet padişaha''' (düştü) (1959’lu Seyfi Can, Kars’lıdan naklen Said Dağdaş, 3.9.2008).:	Bu sözü; getiren-götüren olmayınca, kalkıp kendisi yapan söyler…
* '''İş bilir avrat! İşe giden evlât!''' (Niksar-Serenli (Avara) köyünden Yusuf Yılmaz’ın “Niksar Folkloru” adlı lisans tezinden (s. 24) naklen Said Dağdaş, 26 Ağustos 2013, Ankara).
* '''İş, ehlinden korkar !'''	 (M. Baz, 1929’ludan naklen Said Dağdaş, 25.07.2008).
* '''İşleyen cihaz, iş görür!''' (Said Dağdaş, Temmuz 2013). Çalışmayı öven ve öğütleyen bir atasözüdür. Çalışmak, hem üretmenin ve aynı zamanda sağlıklı kalmanın da en uygun yoludur anlamında.⏎
* '''İşleyen demir, ışıldar!''' (Fatmana Dağdaş’dan naklen Said Dağdaş). Çalışmayı öven ve öğütleyen bir atasözüdür. Çalışmanın bilhassa sağlıklı kalmak için de vazgeçilmez olduğunu hatırlatır. “Çalışan demir, pas tutmaz!” atasözünün benzer sürümü.
* '''İşleyen demir, pas tutmaz!''' (Fatmana Dağdaş’dan naklen Said Dağdaş). Çalışmayı öven ve öğütleyen bir atasözüdür. Çalışmanın bilhassa sağlıklı kalmak için de vazgeçilmez olduğunu hatırlatır. Çünkü toprağı süren pulluk küfünü atar ve parlar. Sürüm bitince de yeniden oksitlenir ve küf tutar. “Çalışan demir, pas tutmaz!” atasözünün benzer sürümü.
* '''İşliye, sohbet haram!..''' Önce işin yapılması, işte verimlilik esastır. Sohbetin sırası, yeri ve zamanı, iş yapılırkenki zaman değildir (1929'lu Mehmed Baz'dan naklen Said Dağdaş, 10.2.2013, Denizli). 
* '''İşten artmaz, dişten artar!''' İktisat edebilmek için, istikrarlı çalışmak ve kazanç elde etmekten ziyade, asıl harcamaları kısmak gerekir anlamında (Fatmana Dağdaş'dan naklen oğlu Said Dağdaş). ''Ya işten artar, ya dişten!'' atasözü de benzer anlamdadır.
* '''İş gördün sıvış, ekmek gördün giriş!'''	(17.8.2005, Celil Yaman, 1979’ludan naklen Said Dağdaş, Bartın-Ulus’lu)
* '''İşinin eşeği olmayan, elin uşağı olur! İşinin eşeği olan, elin beyefendisi olur!''' (Ankara-Bala ilçesi Belçarsak köyünden Orhan Vural'dan naklen Said Dağdaş, 19.03.2011).
* '''İşkilli büzük dingilder''' (Zülfikar KÖKÇÜ'den naklen, 23.07.2002, Mersin-Davultepe)! “İşkilli yürek büngülder“ ile yaklaşık aynı anlamdadır.
* '''İşkilli yürek büngülder!''' (Y. Dodurga’lı, 1962’li Osman Ünlü’den naklen Said Dağdaş, 1978). Endişeli olan korkuludur, meraklıdır anlamında. ''“Düvende mudul yiyen öküz büngülder!”'' (Yukarı Dodurgalı Hacı Himmet dedenin kızı Keziban Hala'dan nakleden Hüseyin Burhan'dan naklen Said Dağdaş, 31 Mart 2013, Dodurga) atasözü ile yakın anlamda... 
* '''İt ite, it de kuyruğuna buyurur''' (Sadık Şimşek, 1962 doğumlu, 11.2.2002) naklen Said Dağdaş:	“El elin eşeğini türkü çağırarak ararmış!” atasözü ile benzer anlamda bir atalar sözü.
* '''İt karı bolsar, yatıp ürür''' (Eski Doğu Türkistan atasözü, Yaşar Süngü’den naklen Said Dağdaş, 29.08.2007, Yeni Şafak, s. 5). 22 Temmuz 2007 seçimlerinin sonuçları için kullanılabilir...	“Kuvvetten düşen it, yatıp ürür” ya da “Yaşlanan it, yatıp ürür. ” şeklinde Türkiye Türkçesine aktarılabilecek bir atalar sözü. Toplum nezdine itibarı kalmayan, sadece ortalığı velveleye verir anlamında.
* '''İt motaldan el çekti (çekdi), motal itten (itden) el çekmedi!''' Azerbaycan'da kullanılan bir atasözü. (Bakü'lü, 1969'lu Ruşen Abbasoğlu'ndan naklen Said Dağdaş, 21 Eylül 2013, Erzurum). Bazı durumlarda haksızlık - kötülük yapan bundan vazgeçebilir, fakat haksızlığa uğrayan-canı yanan hakkını sonuna kadar aramak için haksızlık yapanın peşini bırakmaz!" anlamında kullanılır. ''İt motaldan el çekdi (çekdi), motal itden el çekmedi! Motal, itin gabağına yuvarlandı. Halbuki, haksız pişman olmuş...'' Not: Motal: Türkiye Türkçesinde tuluk ya da tulum olarak bilinen, bütün olarak yüzülen ve içinde tulum peyniri = tuluk peyniri üretilen doğal saklama derisine verilen ad. Ruşen Abbasoğlu, motalın koyun derisinden hazırlandığını belirtti. Ancak tulum daha sağlam ve dayanıklı (gözümlü) olan keçi derisinden hazırlanır. 
* '''İt tavlanmayla eti yenmez''' (1943 doğumlu, Malatya-Hekimkan’lı Mehmed Avcı’dan (0532.7390044) naklen Said Dağdaş, 31.5.2010)! « Bir insan ne kadar zengin olursa olursa olsun, insani vasıfları gelişmezse, beş para etmez! » anlamında. 
* '''İt ürür, kervan yürür''' (Sadık Albayrak'dan naklen Said Dağdaş, 19.10.2003, Yeni Şafak, s. 14)!	“Yaya kaldın, Tatar ağası!... İt ürür, kervan yürür! ”Aldırma, kararlı ol. Tehlikeli bile olsa, bazen çözüm üretmekten geri kalma… anlamlarında. “Bokunu yiyen, kepçesini taşır. İt ürür, kervan yürür! Hepsini göze aldık!..”(1929 doğumlu, M. Baz’dan naklen Said Dağdaş, 14.11.2010)! 
* '''İtin hatırı yoksa, sahibinin de mi hatırı yok?''' Bir meselenin çözüme kavuşturulmasında “olumlu yönde etkisi olabilecek kişilerin” bile görüşlerinin dikkate alınmaması durumunda kullanılan atasözü… (Malatya’lı, 1943’lü Yüksel Şahin’den nakleden kızı Özlem Dostbil’den naklen Said Dağdaş, 30.3.2012).
* '''İtten kuzu doğmaz''' (Şahin Irmalı, 1965’li, Çankırı-Çerkeş’li, naklen Said Dağdaş, 6.2.2008)!	“Soyu bozuk olandan iyi evlat gelmez.„ anlamında.
* '''İyi at, yemini kendi artırır!''': Nitelikli insan, kendini belli eder. Dikkat çeker. Aranılan kişi olur… anlamlarında.  "Kendi geleceğini kendi kursun. Şimdiden iyi yetişsin. Herkese saygılı olsun. Boş yere dememişler: İyi at, yemini kendi artırır! diye…(1929'lu Mehmed Baz'dan naklen Said Dağdaş,11.07.2011).
* '''İyi komutan anısıyla, kötü komutan anasıyla anılır!''': İdareciler, üst görevde bulunan kişiler, astlarına karşı muameleleri doğrultusunda hatırlanırlar. "Komando askerlerin kullandığı yaygın bir kullanım." (Ankara-Kalecikli, askerliğini komando olarak yapan İlhan Arslan’dan naklen Said Dağdaş, 06.03.2012.).
* '''İyi oğul katar yer, kötü oğul satar yer!'''.. : ''İdareciler, kendilerinden bekleneni yapmadılar, sattılar-savdılar. Bizim Karadeniz’de bir söz vardır:  “İyi oğul gataa yir, kötü oğul sataa yir!..) diye. Bizim idareciler iyi oğulluk yapmadılar…”'' (Bartın-Ulus-Kalecik’li, 1929'lu Zühtü Etişgen’den nakleden torunu Akın Saraçbaşı’ndan naklen Said Dağdaş, 30.4.2012.).
* '''İyi yemek (Ey yemek), iyi merek (ey merek), Mart’ta gerek (''Kay saçmeli, kay meregi, martşi saçiro''''' (Sinem Gökdemir, 1985’li, Borçka-Camili havzası(Macaħeli)-Efeler köyü, 24 Mayıs 2006)!	Hem insanlar için, hem de hayvanlar için asıl gıda ihtiyacı, yazdan yapılan hazırlığın tükenme zamanı olan baharın ilk döneminde gereklidir anlamında… Mart ayı, sürprizler ayıdır. Her an, herşey olabilir. Ani kış şartları, Mart ile Nisan sonu arası hala baskın yapabilir. Bu nedenle tedbirli olmak gerekir anlamında(Dağdaş ve ark., 2006)… Atasözünün, ''“Mart'ta merek, yarı gerek!..”'' (Erzurum-Uzundere-Ulubağ Köyü-Kardeşler Mezrası'ndan 1946'lı Osman Aktaş'dan nakleden 1977'li Muzaffer Aktaş'dan naklen Said Dağdaş, 20 Eylül 2013, Uzunbağ, Kardeşler Mezrası) atasözü ile coğrafi yakınlık ve anlam yakınlığı vardır.. 
* '''İyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı, iyiliğe kötülük şer kişinin kârı!''' (Sadık Yalnızuçan’dan nakleden Said Dağdaş, Server Vakfı, 14.11.2012, Ankara).
* '''İyilik yap at denize! Balık bilmezse, Halık bilir!..''' (1954'lü Erzurum-Uzundere-Ulubağ Köyü-Kardeşler Mezrası'ndan Yusuf Acar'dan naklen Said Dağdaş, 20 Eylül 2013, Uzunbağ, Kardeşler Mezrası).

== Dış Bağlantılar ==
{{kaynakça}}

[[Kategori:Türkçe atasözleri]]