Difference between revisions 617713 and 618012 on ttwiki

{{twinCYR|Almaniə}}
{{Ил
|исем = Алмания Федератив Җөмһүрияте
|исем2 = '''Bundesrepublik Deutschland'''
|исем3 = 
|кыска исем = Алмания
|байрак = Flag of Germany.svg
|герб =Coat of Arms of Germany.svg
|девиз =«Einigkeit und Recht und Freiheit (Бердәмлек һәм Хокук һәм Азатлык)»
|гимн = [[Алмания гимны|«Алманнар җыры»]]
|карта = EU-Germany.svg
|нигезләнү датасы = [[1990 ел]]ның [[3 октябрь|3 октябре]]
|бәйсезлек датасы = 
|халәт = Федератив Җөмһүрият
|идарә итү формасы = Парламент җөмһүрияте
|телләр = [[Алман теле]]
|башкала = [[Берлин]]
|шәһәрләр = [[Берлин]], [[Һамбург]], [[Мүнхен]], [[Көлн]], [[Майндагы Франкфурт]]
|ил башлыгы урыны = Федераль президент
|ил башлыгы исеме = Йоахим Гаук
|вәзир урыны = Федераль канцлер
|вәзир исеме = Ангела Меркель
|шура башлыгы урыны =
|шура башлыгы исеме =
|мәйдан = 357 021
|су өлеше = 2,42
|халык саны = 81 751 600
|халык тыгызлыгы = 229
|исәп елы = 2011
|акча = Евро
|тулаем эчке продукт = 3,089 трлн $
|тулаем эчке продукт кеше башына = 37 814 $
|UTC = +1
|интернет домены = [[.de]]
|телефон коды =	+49
}}

'''Алмания''' ('''''Алмания Федератив Җөмһүрияте''''', лат. {{lang-tt|Almaniə}}, {{lang-ru|Германия}}) – [[Үзәк Аурупа]]да урнашкан дәүләт. Төньяктан [[Дания]] һәм [[Балтыйк диңгезе]] белән, көнчыгыштан [[Польша]] һәм [[Чехия]] [[республика]]лары белән, көнбатыштан [[Франция]], [[Люксембург]] белән, төньяк-көнбатыштан [[Бельгия]] һәм [[Голландия]] белән, көньякта Швейцария һәм көньяк-көнчыгышта [[Австрия]] белән чикләнгән. Территориясе: 357 021 км², су өлеше — 2,42%, халык саны: 81 751 600 кеше.

Алмания – федераль парламент [[җөмһүрият]]е, 16 автономияле җирләрдән тора. Башкаласы – [[Берлин]]. 

Алмания [[Аурупа берлеге]]нә, [[БМО]], [[НАТО]] һәм [[G8]] кә керә. 

== Исемнең этимологиясе ==
{{Дөреслеген тикшерергә}}
Алмания сүзе алман халкының исеменнән алынган. Германия сүзе — алманнарның үз сүзләре түгел, Галлиянең төньягында яшәгән галл-герман халкы [[Рейн]]ның аръягында яшәгән герман телле халык биргән исем, һәм мәгънәсе «күрше» дигәнне аңлата (gair man).

== Халык ==
Алмания халкының 90% — этник [[алманнар]], 2,5 млн. — [[төрекләр|төрек кардәшләр]] (шуларның 1,7 млн. — ватандашлар), 930 мең экс-[[Югославия]] халыклары, 200 мең [[Русия]] халкы, 130 мең — [[Украина]] халкы. 90% — шәһәрләрдә я шәһәр яны бистәләрдә яши.

Хәзерге вакытта дәүләтнең халык саны елдан елга кими: [[2008 ел]]га халык кимүе 0,02% булган.

Алманиядә 6 млн. кеше [[урысча]], ә 2,1 млн. — [[төрекчә]] сөйләшә беләләр.

Эре шәһәрләрнең халык саны: [[Берлин]] — 3 431 420 кеше; [[Һамбург]] — 1 794 453 кеше; [[Мүнхен]] — 1 410 259; [[Көлн]] — 1 007 259; [[Майнадагы-Франкфурт]] — 2 295 000.⏎
== Алманиянең эре шәһәрләре ==
2010 ел өчен мәгълүматлар.

<br style="clear:both" />
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Номер<br /><small>(2010)</small><br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Исем<br /><br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Ел<br />1970<br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Ел<br />1980<br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Ел<br />1990<br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Ел<br />2000<br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Ел<br />2009<br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Ел<br />2010<br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | Мәйданы,<br />км²<br /><br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | Тыгызлык,<br />чел./км²<br /><br /><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | Аерма,<br />%<br /><small>(2000<br />–2010)</small><br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | Статус<br />алыну<br />елы<br />.<br />
! style="color: black; background-color: #ABCDEF" | <br />Федераль<br />земля<br /><br />
|-
| 1. || align=left | [[Берлин]] || {{nts|3208719}} || {{nts|3048759}} || {{nts|3433695}} || {{nts|3382169}} || {{nts|3442675}} ||  class="hintergrundfarbe5"|{{nts|3460725}} || 891,02 || {{nts|3884}} || 2,32 || 1747 || align=left | {{DE-BE}}
|-
| 2. || align=left | [[Һамбург]] || {{nts|1793640}} || {{nts|1645095}} || {{nts|1652363}} || {{nts|1715392}} || {{nts|1774224}} ||  class="hintergrundfarbe5"|{{nts|1786448}} || 755,25 || {{nts|2365}} || 4,14 || 1787 || align=left | {{DE-HH}}
|-
| 3. || align=left | [[Мүнхен]] || {{nts|1311978}} || {{nts|1298941}} || {{nts|1229026}} || {{nts|1210223}} || {{nts|1330440}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|1353186}} || 310,40 || {{nts|4359}} || 11,81 || 1852 || align=left | {{DE-BY}}
|-
| 4. || align=left | [[Көлн]] || {{nts|849451}} || {{nts|976694}} || {{nts|953551}} || {{nts|962884}} || {{nts|998105}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|1007119}} || 405,17 || {{nts|2486}} || 4,59 || 1852 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 5. || align=left | [[Франкфурт]] || {{nts|666179}} || {{nts|629375}} || {{nts|644865}} || {{nts|648550}} || {{nts|671927}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|679664}} || 248,31 || {{nts|2737}} || 4,80 || 1875 || align=left | {{DE-HE}}
|-
| 6. || align=left | [[Штуттгарт]] || {{nts|634202}} || {{nts|580648}} || {{nts|579988}} || {{nts|583874}} || {{nts|601646}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|606588}} || 207,35 || {{nts|2925}} || 3,89 || 1874 || align=left | {{DE-BW}}
|-
| 7. || align=left | [[Дүсселдорф]] || {{nts|660963}} || {{nts|590479}} || {{nts|575794}} || {{nts|569364}} || {{nts|586217}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|588735}} || 217,22 || {{nts|2710}} || 3,40 || 1882 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 8. || align=left | [[Дортмунд]] || {{nts|640642}} || {{nts|608297}} || {{nts|599055}} || {{nts|588994}} || {{nts|581308}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|580444}} || 280,42 || {{nts|2070}} || −1,45 || 1894 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 9. || align=left | [[Эссен]] || {{nts|696419}} || {{nts|647643}} || {{nts|626973}} || {{nts|595243}} || {{nts|576259}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|574635}} || 210,31 || {{nts|2732}} || −3,46 || 1896 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 10. || align=left | [[Бремен]] || {{nts|592533}} || {{nts|555118}} || {{nts|551219}} || {{nts|539403}} || {{nts|547685}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|547340}} || 325,42 || {{nts|1682}} || 1,47 || 1875 || align=left | {{DE-HB}}
|-
| 11. || align=left | [[Дрезден]] || {{nts|502432}} || {{nts|516225}} || {{nts|490571}} || {{nts|477807}} || {{nts|517052}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|523058}} || 328,31 || {{nts|1593}} || 9,47 || 1852 || align=left | {{DE-SN}}
|-
| 12. || align=left | [[Лейпциг]] || {{nts|583885}} || {{nts|562480}} || {{nts|511079}} || {{nts|493208}} || {{nts|518862}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|522883}} || 297,36 || {{nts|1758}} || 6,02 || 1871 || align=left | {{DE-SN}}
|-
| 13. || align=left | [[Һанновер]] || {{nts|521003}} || {{nts|534623}} || {{nts|513010}} || {{nts|515001}} || {{nts|520966}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|522686}} || 204,14 || {{nts|2560}} || 1,49 || 1875 || align=left | {{DE-NI}}
|-
| 14. || align=left | [[Нюрнберг]] || {{nts|478181}} || {{nts|484405}} || {{nts|493692}} || {{nts|488400}} || {{nts|503673}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|505664}} || 186,40 || {{nts|2713}} || 3,53 || 1881 || align=left | {{DE-BY}}
|-
| 15. || align=left | [[Дуйсбург]] || {{nts|452721}} || {{nts|558089}} || {{nts|535447}} || {{nts|514915}} || {{nts|491931}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|489599}} || 232,81 || {{nts|2103}} || −4,92 || 1904 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 16. || align=left | [[Бохум]] || {{nts|343809}} || {{nts|400757}} || {{nts|396486}} || {{nts|391147}} || {{nts|376319}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|374737}} || 145,46 || {{nts|2576}} || −4,20 || 1904 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 17. || align=left | [[Вупперталь]] || {{nts|417694}} || {{nts|393381}} || {{nts|383660}} || {{nts|366434}} || {{nts|351050}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|349721}} || 168,41 || {{nts|2077}} || −4,56 || 1884 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 18. || align=left | [[Бонн]] || {{nts|275722}} || {{nts|288148}} || {{nts|292234}} || {{nts|302247}} || {{nts|319841}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|324899}} || 141,22 || {{nts|2301}} || 7,49 || 1934 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 19. || align=left | [[Билефельд]] || {{nts|168609}} || {{nts|312708}} || {{nts|319037}} || {{nts|321758}} || {{nts|323084}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|323270}} || 257,91 || {{nts|1253}} || 0,47 || 1930 || align=left | {{DE-NW}}
|-
| 20. || align=left | [[Маннһейм]] || {{nts|332378}} || {{nts|304303}} || {{nts|310411}} || {{nts|306729}} || {{nts|311969}} || class="hintergrundfarbe5" |{{nts|313174}} || 144,96 || {{nts|2160}} || 2,10 || 1897 || align=left | {{DE-BW}}
|-
|}

== Икътисад ==
[[Тулаем эчке продукт]]ы буенча Алмания дөньяда 3 урынны, экспорт буенча 1 урынны, хәрби бюджет буенча 6 урынны биләп тора. Күп кенә [[фән]]ни һәм технологик тармакларда лидерлыкка ия.

== Чыганаклар ==
* [http://turistlar.ru/germany/ Н. Барсили. Алмания (Германия)]
{{Мәкалә төпчеге}}

{{Аурупа илләре}}
{{Аурупа берлеге}}
{{НАТО дәүләтләре}}

[[Төркем:Алмания| ]]
[[Төркем:Алфавит буенча илләр исемлеге]]
[[Төркем:НАТО дәүләтләре]]
[[Төркем:Аурупа берлеге]]
[[Төркем:Аурупа]]
[[Төркем:Җөмһүриятләр]]

{{Link FA|af}}
{{Link FA|en}}
{{Link FA|gv}}
{{Link FA|hr}}
{{Link FA|lv}}
{{Link FA|mr}}
{{Link FA|nah}}
{{Link FA|pt}}
{{Link FA|sq}}
{{Link FA|tr}}
{{Link FA|yi}}
{{Link GA|az}}
{{Link GA|da}}
{{Link GA|de}}
{{Link GA|eo}}
{{Link GA|es}}
{{Link GA|lt}}
{{Link GA|zh}}

[[ab:Алмантәыла]]
[[ace:Jeureuman]]
[[af:Duitsland]]
[[als:Deutschland]]
[[am:ጀርመን]]
[[an:Alemanya]]
[[ang:Þēodscland]]
[[ar:ألمانيا]]
[[arc:ܓܪܡܢ]]
[[arz:المانيا]]
[[ast:Alemaña]]
[[av:Алмания]]
[[ay:Alimaña]]
[[az:Almaniya]]
[[ba:Германия]]
[[bar:Deitschland]]
[[bat-smg:Vuokītėjė]]
[[bcl:Alemanya]]
[[be:Германія]]
[[be-x-old:Нямеччына]]
[[bg:Германия]]
[[bi:Germany]]
[[bm:Jermani]]
[[bn:জার্মানি]]
[[bo:འཇར་མན།]]
[[bpy:জার্মানি]]
[[br:Alamagn]]
[[bs:Njemačka]]
[[bug:Jerman]]
[[ca:Alemanya]]
[[cbk-zam:Alemania]]
[[cdo:Dáik-guók]]
[[ce:Германи]]
[[ceb:Alemanya]]
[[chr:ᎠᏛᏥ]]
[[chy:Ma'evé'ho'éno]]
[[ckb:ئاڵمانیا]]
[[co:Germania]]
[[crh:Almaniya]]
[[cs:Německo]]
[[csb:Miemieckô]]
[[cu:Нѣмьци]]
[[cv:Германи]]
[[cy:Yr Almaen]]
[[da:Tyskland]]
[[de:Deutschland]]
[[diq:Almanya]]
[[dsb:Nimska]]
[[dv:ޖަރުމަނުވިލާތް]]
[[dz:ཇཱར་མ་ནི་]]
[[ee:Germany]]
[[el:Γερμανία]]
[[eml:Germâgna]]
[[en:Germany]]
[[eo:Germanio]]
[[es:Alemania]]
[[et:Saksamaa]]
[[eu:Alemania]]
[[ext:Alemaña]]
[[fa:آلمان]]
[[ff:Almaanya]]
[[fi:Saksa]]
[[fiu-vro:S'aksamaa]]
[[fo:Týskland]]
[[fr:Allemagne]]
[[frp:Alemagne]]
[[frr:Tjüschlönj]]
[[fur:Gjermanie]]
[[fy:Dútslân]]
[[ga:An Ghearmáin]]
[[gag:Germaniya]]
[[gan:德國]]
[[gd:A' Ghearmailt]]
[[gl:Alemaña - Deutschland]]
[[gn:Alemaña]]
[[got:𐌸𐌹𐌿𐌳𐌹𐍃𐌺𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳]]
[[gu:જર્મની]]
[[gv:Yn Ghermaan]]
[[ha:Jamus]]
[[hak:Tet-koet]]
[[haw:Kelemānia]]
[[he:גרמניה]]
[[hi:जर्मनी]]
[[hif:Germany]]
[[hr:Njemačka]]
[[hsb:Němska]]
[[ht:Almay]]
[[hu:Németország]]
[[hy:Գերմանիա]]
[[ia:Germania]]
[[id:Jerman]]
[[ie:Germania]]
[[ig:Jémanị]]
[[ilo:Alemania]]
[[io:Germania]]
[[is:Þýskaland]]
[[it:Germania]]
[[iu:ᔮᒪᓂ]]
[[ja:ドイツ]]
[[jbo:dotygu'e]]
[[jv:Jerman]]
[[ka:გერმანია]]
[[kaa:Germaniya]]
[[kab:Lalman]]
[[kbd:Джэрмэн]]
[[kg:Alemanyi]]
[[ki:Germany]]
[[kk:Германия Федеративтік Республикасы]]
[[kl:Tyskland]]
[[km:អាល្លឺម៉ង់]]
[[kn:ಜರ್ಮನಿ]]
[[ko:독일]]
[[koi:Немечму]]
[[krc:Германия]]
[[ksh:Dütschland]]
[[ku:Almanya]]
[[kv:Германия]]
[[kw:Almayn]]
[[ky:Германия]]
[[la:Germania]]
[[lad:Almania]]
[[lb:Däitschland]]
[[lez:Германия]]
[[lg:Girimane]]
[[li:Duutsjlandj]]
[[lij:Germania]]
[[lmo:Germania]]
[[ln:Alémani]]
[[lo:ປະເທດເຢັຽລະມັນ]]
[[lt:Vokietija]]
[[ltg:Vuoceja]]
[[lv:Vācija]]
[[map-bms:Jerman]]
[[mdf:Германие мастор]]
[[mg:Alemaina]]
[[mhr:Немыч Эл]]
[[mi:Tiamana]]
[[mk:Германија]]
[[ml:ജർമ്മനി]]
[[mn:Герман]]
[[mr:जर्मनी]]
[[ms:Jerman]]
[[mt:Ġermanja]]
[[mwl:Almanha]]
[[my:ဂျာမနီနိုင်ငံ]]
[[myv:Германия Мастор]]
[[mzn:آلمان]]
[[na:Djermani]]
[[nah:Teutontlālpan]]
[[nap:Germania]]
[[nds:Düütschland]]
[[nds-nl:Duutslaand]]
[[ne:जर्मनी]]
[[new:जर्मनी]]
[[nl:Duitsland]]
[[nn:Tyskland]]
[[no:Tyskland]]
[[nov:Germania]]
[[nrm:Allemangne]]
[[nv:Béésh Bichʼahii Bikéyah]]
[[oc:Alemanha]]
[[or:ଜର୍ମାନୀ]]
[[os:Герман]]
[[pa:ਜਰਮਨੀ]]
[[pag:Germany]]
[[pam:Alemania]]
[[pap:Alemania]]
[[pcd:Alemanne]]
[[pdc:Deitschland]]
[[pfl:Daitschlond]]
[[pih:Doichland]]
[[pl:Niemcy]]
[[pms:Gërmania]]
[[pnb:جرمنی]]
[[pnt:Γερμανία]]
[[ps:آلمان]]
[[pt:Alemanha]]
[[qu:Alimanya]]
[[rm:Germania]]
[[rmy:Jermaniya]]
[[rn:Ubudagi]]
[[ro:Germania]]
[[roa-rup:Ghermãnia]]
[[roa-tara:Germanie]]
[[ru:Германия]]
[[rue:Нїмецько]]
[[rw:Ubudage]]
[[sa:जर्मनी]]
[[sah:Германия]]
[[sc:Germània]]
[[scn:Girmania]]
[[sco:Germany]]
[[se:Duiska]]
[[sh:Nemačka]]
[[si:ජර්මනිය]]
[[simple:Germany]]
[[sk:Nemecko]]
[[sl:Nemčija]]
[[sm:Siamani]]
[[so:Jarmalka]]
[[sq:Gjermania]]
[[sr:Немачка]]
[[srn:Doysrikondre]]
[[ss:IJalimane]]
[[stq:Düütsklound]]
[[su:Jérman]]
[[sv:Tyskland]]
[[sw:Ujerumani]]
[[szl:Mjymcy]]
[[ta:செருமனி]]
[[te:జర్మనీ]]
[[tet:Alemaña]]
[[tg:Олмон]]
[[th:ประเทศเยอรมนี]]
[[ti:ጀርመን]]
[[tk:Germaniýa]]
[[tl:Alemanya]]
[[tpi:Siamani]]
[[tr:Almanya]]
[[ts:Jarimani]]
[[tum:Germany]]
[[ty:Heremani]]
[[udm:Германия]]
[[ug:گېرمانىيە]]
[[uk:Німеччина]]
[[ur:جرمنی]]
[[uz:Olmoniya]]
[[vec:Germania]]
[[vep:Saksanma]]
[[vi:Đức]]
[[vls:Duutsland]]
[[vo:Deutän]]
[[wa:Almagne]]
[[war:Alemanya]]
[[wo:Almaañ]]
[[wuu:德国]]
[[xal:Ниицәтә Немшин Орн]]
[[xh:IJamani]]
[[xmf:გერმანია]]
[[yi:דייטשלאנד]]
[[yo:Jẹ́mánì]]
[[za:Dwzgoz]]
[[zea:Duutsland]]
[[zh:德国]]
[[zh-classical:德國]]
[[zh-min-nan:Tek-kok]]
[[zh-yue:德國]]
[[zu:IJalimani]]