Revision 11045 of "Хайдып Үгер-Дааның оглу Тыва Арат Республиканың үндезилекчилериниң бирээзи Хүн Ноян Монгуш Буян-Бадыргы Үгер-Даа (1892-1932)" on tyvwiki

Кол чүүл мында: [[Моңгуш Буян-Бадыргы]]

Хайдып Үгер-Дааның оглу Тыва Арат Республиканың үндезилекчилериниң бирээзи Хүн Ноян Монгуш Буян-Бадыргы Үгер-Даа  (1892-1932).

Монгуш Хайдып оглу Буян-Бадыргы дээрге Тываның төөгүзүнде күрүне ажылынга болгаш политиктиг ажыл-чорудулгага хамаарыштыр ханы балалбас исти арттырган кижилерниң бирээзи-дир база бот-догуннаан Таңды-Тыва Улус Республиканың бир дугаар Баштыңы – Чазааның Даргазы-дыр.  Даа кожуунну 1765 чылда үндезилээн соонда ону тыва нояннар ызыгуур салгап баштап чораан. Сес дугаар баштыңы Дугар Үгер-Даа эрге-чагырганы бодунуң чээни Хайдыпка дамчыткан. Даа кожуунну 1909 чылдан 1921 чылга чедир Тос дугаар Үгер-Даа Хайдыптың оглу Буян-Бадыргы Угер-Даа баштаан. Тываның бот-догуннаан тускайлаң, хамаарышпас күрүнезин тургузарынга Он дугаар Үгер-Даа Буян-Бадыргы Ноянның киирген ачы-хавыяазы аажок улуг. Бүгү – Тываның чаңгыс аай күрүнезин тургузары-биле чыылган төөгүлүг шуулганын уштап-баштап эрттирер даргазынга, а ол ышкаш чаа тургустунган Тыва Чазактың Төп Чөвүлелиниң кежигүнүнге база ол соңгуткан. Хүн Ноян Буян-Бадыргы 1921-1922 чылдарда Чазак Баштыңының албан-дужаалынга, 1923 чылда Таңды-Тыва Улус Республиканың Премьер-Министри болуп ажылдап чораан. 1927 чылга чедир, Партия-Намның даалгазын ёзугаар, Чаа Тыва күрүнениң Үндезин болгаш өске-даа хоойлуларын ажылдап кылыр үүлеге онаашкан. 1927 чылда ол Тываның Саң-Хөө сайыдынга томуйлаткан. 1929 чылда күрүнеге удур контрреволюстуг ажыл-чорудулгага киришкен деп каразыттыргаш, меге нүгүл хоп-чиптиң уржуундан хоругдаттырган болгаш 1932 чылда бооладып шииттирген.

== Дөс ==
#Обычаи и традиции буддизма, почитаемые в семье. Религиозно-просветительское издание. Чотпун-оол оглу Чочагар. На тувинском языке. - Кызыл: ОАО "Тываполиграф", 2012

[[Аңгылал:!Main category|Х]]
[[Аңгылал:ТАР|Х]]
[[Аңгылал:Тыва|Х]]
[[Аңгылал:Ноян|Х]]