Revision 2357940 of "Bashō" on uzwiki{{Maʼnolari|Basyo}}
{{Yozuvchi
|Ismi = Matsuo Basyo
|Al ismi = 松尾芭蕉
|Tasvir = Basho by Buson.jpg
|Eni = 170px
|Tasvir izohi = Buson ishlagan Basyo surati
|Tugʻilgandagi ismi = Munefusa
|Tavallud sanasi = 1644
|Tavallud joyi = {{ap5|Ueno (Mie)|Ueno||Ueno, Mie}}, [[Iga (provinsiya)|Iga]] provinsiyasi (hozirgi — {{TavalludJoyi|Mie|Mie prefekturasida}}, Yaponiya)
|Vafot sanasi = 12.10.1694
|Vafot joyi = {{VafotJoyi|Osaka}}
|Fuqaroligi = {{JPN}}
|Faoliyat turi = {{shoir|Yaponiya|XVII asr}}
|Ijod yillari =
|Yoʻnalish =
|Janr =
|Asarlari tili = [[yapon tili|yapon]]
|VikiOmbor =
|Vikiteka =
}}
'''Matsuo Basyo''' ({{lang-ja|松尾芭蕉}} - [[taxallus]] balogʻatga yetganda — ''Munefusa'' ({{lang-ja|宗房}}); yana bir ismi — ''Dzinsitiro'' {{s|({{lang-ja|甚七郎}})}}) (1644, [[Ueno (Mie)|Ueno]], [[Iga (provinsiya)|Iga provinsiyasi]], — 12.10.1694, [[Osaka]]) — buyuk [[Yaponiya|yapon]] [[shoir]]i, [[xaykay]] sheʼriyat janri vujudga kelishida muhim oʻrin egallagan sheʼriyat nazariyachisi<ref name="BSE_3" /><ref name="Japan_encyclopaedia" />.
Samuray oilasida tavallud topdi. 1664-yildan Kiotoda sheʼriyatni oʻrgandi. 1672-yildan Edoda (hozirgi Tokio) davlat xizmatida boʻldi, keyinchalik sheʼriyat oʻqituvchisi. Zamondoshlari orasida Matsuo, birinchi navbatda, [[renga]] ustasi sifatida shuhrat qozondi. Basyo — [[xokku]] janri va estetikasi yaratuvchisi. Uning uslubida — nafis oddiylik, uygʻunlik, goʻzallik uygʻunligi, tinchlik monandligiga erishish chuqurligi<ref name="BES" />.
1680-yillarda Basyo [[Dzen]] buddiylik maktabi falsafasiga amal qilgan holda oʻz ijodining asosiga "yashnash" tamoyilini qoʻydi. Basyoning sheʼriy merosi oʻzi va uning shogirdlari tomonidan yaratilgan 7 ta [[antologiya]] bilan ifodalandi: «''Qish kunlari''» ([[1684]]), «''Yoz kunlari''» ([[1686]]), «''Xarobaga aylangan dala''» ([[1689]]), «''Qovoq-gʻurrak''» ([[1690]]), «''Maymunning malla plashi''» (1-kitob, [[1691]], 2-kitob, [[1698]]), «''Koʻmir xalta''» ([[1694]]), sheʼrlar bilan biriktirilgan nasr bilan yozilgan lirik kundaliklar (ulardan mashhurroq boʻlganlari — «''Shimol soʻqmoqlari boʻylab''»), shuningdek kitob va sheʼrlarga muqaddimalar, sanʼat haqidagi fikr va gʻoyalari va sheʼriy ijodkorlik jarayoniga qarashlari bilan oʻrtoqlashgan xatlari. Basyo sheʼriyati va estetikasi oʻrta asrlar va Hozirgi Zamon yapon adabiyoti rivojiga taʼsir koʻrsatdi<ref name="BSE_3" />.
Basyo sharafiga [[Merkuriy (sayyora)|Merkuriy]]dagi {{Ap5|Basyo (krater)|krater|en|Basho (crater)}} nomlangan<ref name="Crater_1979" />.
== Tarjimai holi ==
Basyo badavlat boʻlmagan Matsuo Yodzaemonning ({{lang-ja|松尾与左衛門}}) [[samuray]] oilasida dunyoga keldi, uning uchinchi farzandidir.
Boʻlgʻusi shoirni Kinsaku, keyinchalik Xansiti, Tositiro, Tyuemon, keyinroq esa — Dzinsitiro dem atashardi<ref name="Breslavets_1981" />.
Boʻlgʻusi shoirning otasi va katta akasi badavlatroq samuraylarning xonadonlarida [[kalligrafiya]]dan saboq berar edilar, u uyidanoq yaxshi taʼlim oldi. Yoshligida [[Du Fu]] kabi xitoy shoirlari bilan qiziqdi. Oʻsha paytlarda kitoblar oʻrta qoʻldagi zodagonlarning ham qoʻli yetadigan sharoitda edi. [[1664]]-yildan [[Kioto]]da sheʼriyatni oʻrgandi. Mashhur va badavlat samuray Todo Yositadining ({{lang-ja|藤堂良忠}}) xizmatida boʻldi, soʻngra u bilan xayrlashib [[Edo (shahar)|Edo]]ga (hozirgi Tokio) yoʻl oldi. U yerda 1672-yildan boshlab davlat xizmatida boʻldi. Lekin shoir uchun amaldor hayoti toqat qilib boʻlmas darajada edi, u sheʼriyat oʻqituvchisi boʻladi.
Basyo xushbichim, nafis yuzli, moʻylovi qalin va burni turtib chiqqan, boʻyi uncha baland boʻlmagan qaddi-qomati kelishgan inson boʻlgan deb hisoblanadi. Buddistlarda qabul qilingani kabi u boshini qirtishlab yurardi. Uning sogʻligʻi zaif edi, u butun hayoti davomida meʼda buzilishidan qiynalgan. Shoirning xatlaridan taxmin qilish mumkinki, u xotirjam, xolis, noodatiy gʻamxoʻr, saxiy va tugʻishganlari va doʻstlari bilan munosabatida vafodor inson boʻlgan. Shunga qaramasdan, u butun hayoti davomida qashshoqlikdan qiynalgan, Basyo, haqiqiy faylasuf-buddiy sifatida, bu holatga deyarli ahamiyat bermagan.
[[Edo (shahar)|Edo]]da Bayso shogirdlaridan biri tomonidan hadya etilgan oddiy kulbada yashadi. Uy oldida oʻz qoʻllari bilan [[Yaponcha banan|banan]] ekdi. Aynan mana shu narsa shoirga {{nixongo|"banan"|芭蕉|basyo:}} taxallusini bergan deb hisoblanadi. Banan palmasi Basyo sheʼrlarida bir necha bor eslab oʻtiladi:
[[File:MatsuoBasyoSeika.jpg|thumb|170px|Iga provinsiyasidagi taxminiy Basyo tugʻilgan joy]]
[[File:MatsuoBasho-Haka-M1932.jpg|thumb|170px|Yaponiyaning [[Otsu]] shahridagi Basyo qabri ([[Siga prefekturasi]])]]
: * * *
: ''Men banan ekdim'' -
: ''Endi supurgi oʻt novdalari''
: ''Menga qarshi bo‘lib qoldilar''…
: * * *
: ''Banan shamoldan qanday ingraydi'',
: ''Kadkaga (yoni tik yogʻoch bochka) tomchilar qanday tushadi'',
: ''Men butun kech tinmay eshitaman''.
:::: ''Vera Markova tarjimasi''
[[1682-yil]] qishda [[syogun]] poytaxti [[Edo (shahar)|Edo]]da yana bir marotaba yirik yongʻin qurboni boʻldi. Biroq bu yongʻin "''Banan bargi makoni''" — shoir turar joyini xarobaga aylantirdi, Basyoning oʻzi yongʻinda halok boʻlishiga oz qoldi. Shoir uyidan mahrum boʻlgani uchun juda qaygʻurdi. [[Kai (provinsiya)|Kai provinsiyasi]]ga qisqa muddatli safardan soʻng, u [[Edo (shahar)|Edo]]ga qaytdi va shogirdlari yordamida [[1683-yil]] sentabrida yangi kulba qurdi va yana banan ekdi. Lekin bu harakati faqat oʻtmishga ramziy qaytish edi. Shu kundan boshlab hayotining oxirigacha u sayohatchi shoir boʻldi.
: * * *
: ''Kuylovchi toʻrgʻaylar tepada,''
: ''Men osmonda dam olish uchun oʻtirdim, -''
: ''Dovonning eng choʻqqisida.''
:::: ''Vera Markova tarjimasi''
Oʻz kulbasini yoʻqotgan Basyo endilikda bir joyda uzoq vaqt qolishni istamaydi. U yolgʻiz sayohat qiladi, baʼzida esa bir yoki ikkita eng yaqin shogirdlari bilan, shoirning shogirdlar boʻyicha yetishmovchiligi boʻlmagan. Zarur nonni qidirib sayyor yurgan oddiy kambagʻalga oʻxshashligi uni koʻp ham qiziqtirmas edi. [[1684-yil]] avgustda u oʻzining shogirdi ''Tiri'' hamrohligida, 40 yoshida oʻzining birinchi sayohatiga joʻnadi. Oʻsha davrlarda Yaponiya boʻylab sayohat qilish huda qiyin edi. Koʻp sonli darvozalar va cheksiz pasport tekshiruvlari yoʻlovchilarga ancha ovoragarchiliklar tugʻdirardi. Lekin shuni oʻylash kerakki, bu toʻsiqlardan oʻtish uchun Basyo yetarli darajada aqlli va mashhur edi. Uning yoʻl kiyimi quyidagilardan iborat edi: katta toʻqilgan shlyapa (odatda ruhoniylar kiyib yurgan) va ochiq-jigar rang paxtadan qilingan plash, boʻynida toʻrva, qoʻlida esa, hassa va 108 ta marjonli tasbeh osilib turardi. Sumkasida ikki-uchta xitoy va yapon antologiyalari, fleyta va kickinagina yogʻochdan yasalgan zang yotardi. Bir soʻz bilan u budda ziyoratchisiga oʻxshardi.
[[Tokaydo]] asosiy yoʻli boʻylab bir necha kunlik safaridan soʻng, Basyo va uning hamrohi Ise provinsiyasiga keldilar, u yerda Quyoshning [[sinto]]iya maʼbudasi [[Amaterasu]] Omikamiga bagʻishlangan ''Ise daydzingu'' afsonaviy ibodatxona majmuasiga taʼzim qildilar. Sentabrda ular Basyo vatani Uedoda boʻldilar, u yerda shoir akasi bilan koʻrishdi va ota-onasining vafoti haqida xabardor boʻldi. Keyin Tiri uyiga qaytadi, Basyo esa Yamato, Mino va Ovariga sayohatlaridan keyin yana Uenoga keladi, u yerda yangi yilni kutib oladi va yana [[Yamato (provinsiya)|Yamato]], [[Yamasiro (provinsiya)|Yamasiro]], [[Omi (provinsiya)|Omi]], [[Ovari (provinsiya)|Ovari]] va Kaiga safar qiladi va aprelda oʻz istiqomatgohiga qaytadi. Basyoning sayohati uning uslubining tarqalishiga xizmat qildi, chunki hamma joyda shoir va zodagonlar uni oʻz uyiga mehmonga taklif etardilar. Basyoning nozik sogʻligi uning izdoshlari va shogirdlarini qaygʻurishga majbur etardi, va ular u uyiga qaytganda yengil nafas oldilar.
Basyo oʻz hayotining oxirigacha tabiat goʻzalliklaridan kuch toʻplab sayohat qildi. Uning izdoslari uning ortidan olomon boʻlib yurardilar, hamma yerda uni qadrlovchi kishilar — dehqon va samuraylar kutib olardilar. Uning sayohatlari va uning zakovati Yaponiyada juda ommabop boʻlgan yana bir sheʼriy janr — X asrda yuzaga kelgan yoʻl kundaliklari janriga yangi ravnaq berdi. Basyoning eng yaxshi kundaligi "''Oku no xosomiti''" ("''Shimol soʻqmoqlari boʻylab''") hisoblanadi. Unda Basyoning ''Sora'' ismli shogirdi bilan [[1689]] yilda boshlangan va bir yuz oltmish kun davom etgan eng uzoq davom etgan safari bayon etiladi. [[1691-yil]]da u yana [[Kioto]]ga joʻnadi, uch yil keyin yana ona vataniga bordi, keyin esa Osakaga keldi. Bu sayohat uning uchun oxirgisi boʻldi. Basyo ellik bir yoshida vafot etdi.
== Sheʼriyat ==
Basyo oʻzining Yaponiya boʻylab sayohati toʻgʻrisidagi hikoya sarlavhasini {{нп5|Shamol yalagan yoʻl xotiralari|"Shamol yalagan yoʻl xotiralari"|ja|野ざらし紀行}} deb nomladi. Oʻz kulbasida bir yil bamaylixotir oʻylagandan keyin [[1687-yil]]da Basyo oʻzi va shogirdlarining {{nihongo|"Yoz kunlari"|春の日|xaru no xi}} nomli sheʼrlar toʻplamini chiqaradi. Dunyo shu orqali shoirning eng buyuk sheʼriy asari — "''Eski hovuz''"ni koʻradi. Bu yapon sheʼriyati tarixining muhim davridir. Bu sheʼriy asar haqida Yamaguti Moiti oʻzining "Impressionizm yapon sheʼriyatining ustunlik qiluvchi yoʻnalishi" nomli ilmiy ishida shunday yozadi: "Yevropalik tushuna olmadi, bu yerda qanday goʻzallik va hatto qanday maʼno bor, va yaponlar shunday narsalarga qoyil qolishiga hayron boʻldi. Shu bilan birga yaponiyalik bu sheʼriy asarni tinglagan paytda uning hayoli insonlar shovqini bormaydigan shahardan uzoqdagi asrlik daraxtlar bilan oʻralgan qadimiy budda ibodatxonasiga ketib qoladi. Bu ibodatxonada odatda uncha katta boʻlmagan, oʻz navbatida, oʻz afsonasiga ega boʻlishi mumkin boʻlgan hovuz mavjud. Yoz kuni qosh qorayotgan paytda hozirgina oʻzining ilohiy kitoblaridan uzoqlashgan budda tarki dunyochisi tashqariga chiqadi va oʻychan qadamlar bilan ushbu hoviz oldiga keladi. Atrof jim-jit, shunday jim-jitki, hatto baqaning suvga qanday sakragani ham eshitiladi…»
{| class="standard" style="width:70%"
|-
|
古池や<br />
蛙飛び込む<br />
水の音
|
фуру икэ я<br />
кавадзу тобикому<br />
мидзу но ото
|
<br />
''Eski hovuz!''<br />
''Qurbaqa sakradi''.<br />
''Suv sachrashi.''
:::: ''T. P. Grigoreva tarjimasi''
|}
Bu qisqa sheʼriyat shaklining bir qancha qoidalari nuqtai-nazaridan (Basyo ularni buzishdan hech qachon qoʻrqmagan boʻlsa ham) nafaqat bu sheʼrning bekamu-koʻstligi, balki chuqur maʼnosi, Tabiat goʻzalligining asosiy mohiyati, shoir qalbi va oʻrab turuvchi dunyoning tinchligi va uygʻunligi bu xaykuni sanʼatning buyuk asari deb hisoblashga majbur qiladi.
Basyo anʼanaviy ''marukekatombo'' yoʻli, yaʼni yashirin fikrlarni qidirish usulini unchalik yaxshi koʻrmasdi. Basyo bu sheʼriy misrada [[mono-no avare]], yaʼni — "maʼyus joziba"ni ifodalaydi, deb hisoblanadi.
Basyo oddiy qiyofada haqiqiy goʻzallik yashiringan boʻladi, deb hisoblar edi, va shogirdlariga "Sunagava daryosiga oʻxshagan kichik" sheʼrlarga intilaman deb aytadi.
== Basyo sheʼriyatining falsafiy va estetik tamoyillari ==
<!--
Yaponiyaga Xitoydan kelgan [[Dzen]] buddiylik maktabi yapon sanʼatiga chuqur taʼsir oʻtkazdi. Dzen tamoyillari sanʼatlar amaliyotiga kirib bordi, uni asos qilib olib qisqaligi, befarqlik va goʻzallikni nafis qabul qilinishi bilan farqlanuvchi yapon ijodiyotining oʻziga xos uslubini shakllantirdi. Aynan dzen rassomning hayotni his etishini belgilab bergan holda Basyoga yuzaga kelgan "xaykay" (soʻzma-soʻz "komik") adabiy yoʻnalishni takrorlanmas koʻrinish, ijod Именно дзэн, определивший мироощущение художника, позволил Басё превратить появившееся литературное направление «хайкай» (букв. «комическое») в уникальное явление, способ мировосприятия, при котором творчество способно эстетически совершенно отразить красоту окружающего мира и показать в нём человека без использования сложных конструкций, минимальными средствами, с точностью необходимой и достаточной для поставленной задачи.
Анализ творческого наследия поэта и писателя позволяет выделить несколько базовых философско-эстетических принципов дзэн, которым следовал Басё, которые определяли его взгляды на искусство. Одним из таковых является понятие «вечное одиночество» — ваби (вивикта дхарма). Суть его состоит в особом состоянии отрешенности, пассивности человека, когда он не вовлечён в движение, чаще суетливое и ненаполненное каким-либо серьёзным смыслом, внешнего мира. Ваби ведёт нас к понятиям отшельничества, к ведению образа жизни затворника, — человек не просто пассивен, но сознательно выбирает путь ухода от суетливой жизни, уединяясь в своей скромной обители. Отрешение от материального мира помогает на пути к просветлению, к обретению истинной, простой, жизни. Отсюда возникновение идеала «бедности», поскольку излишние материальные заботы способны лишь отвлечь от состояния умиротворённой печали и помешать видеть окружающий мир в его изначальной красоте. Отсюда и минимализм, когда для того, чтобы ощутить прелесть весны, достаточно увидеть пробивающиеся из-под снега травинки, без необходимости лицезреть пышное цветение сакуры, сход снегов и буйство весенних ручьёв<ref name="текст">Бреславец Т. И. «Очерки японской поэзии IX—XVII веков». - М.: Издательская фирма "Восточная литература" РАН, 1994. - 237 с. Стр.149-215</ref>.
{| align="left" width=60% style="{{box-shadow|3px|3px|6px|#A0A0A0}}}};"
{{цитата|автор=<small>Мацуо Басё.</small>|Глупый человек имеет много вещей, чтобы беспокоиться о них. Те, кто делают искусство источником обогащения,... не способны сохранить своё искусство живым.}}
|}
{{clear}}<br />
Характерный отказ от общепринятой этики, свойственный дзэн<ref>''[[Померанц, Григорий Соломонович|Померанц Г. С.]] ''Дзэн // [[Большая советская энциклопедия]]: В 30 т. / гл. ред. [[Прохоров, Александр Михайлович|А. М. Прохоров]]. — 3-е изд. — М.: [[Советская энциклопедия]], 1972. — Т. 8.</ref>, тем не менее не означает её отсутствие. В японской культуре этика в дзэн нашла воплощение в ритуальных формах, через которые и происходит выражение, хотя и весьма скупое, отношения к окружающему миру и людям. Соответствующие представления нашли воплощение в японском эстетическом мировоззрении [[ваби-саби]]. Этика трансформируется в эстетику, когда нормы морали и нравственности получают определённую форму, с помощью которой этика и находит выражение, а эстетические категории в свою очередь воплощаются в бытии и образуют непосредственно жизненный путь человека, которому присущи несовершенство, недолговечность и постоянные поиски, что и может означать истинную красоту, если при этом соблюдать соответствующие формы поведения.
Проживание в скромной хижине - это не только и не столько следование своим желаниям, это, что важнее, непосредственно путь творчества, находящий выражение в поэзии<ref name="текст"/>.
{| align="left" width=40% style="{{box-shadow|3px|3px|6px|#A0A0A0}}}};"
{{цитата|автор=<small>Мацуо Басё<ref name="poetry">Мацуо Басё сю (Собрание сочинений Мацуо Басё). — (Полное собрание японской классической литературы). Т. 41. Токио, 1972. (Перевод стихотворений — Бреславец Т. И. из книги «Очерки японской поэзии IX—XVII веков». — 1994)</ref>.</small>|
{{столбцы}}
{{столбец}}
Юки-но аса<br />Хитори карадзакэ-о<br />Камиэтари
{{столбец}}
Снежное утро.<br />Один сушёную кету<br />Жую.
{{столбцы/конец}}
}}
|}
{{clear}}<br />
Количество стихов, в которых звучит тема бедности, созданных Басё в период 1680—1682 годов, весьма значительно. Следует отметить, что скромные, а иногда и просто тяжёлые условия жизни не обязательно означали тяжёлого душевного состояния самого поэта. Напротив, в попытках найти гармонию в себе и выразить в своём творчестве гармонию окружающего мира, Басё сохраняет спокойствие, и максимум его горя — это часто грусть и печаль. Друзья Басё, посещающие поэта в его хижине, видели в нём доброго и радушного хозяина, готового поделиться с ними хайку, полных беззаботности и лёгкости. И если считать богатством не наличие материальных ценностей, а глубину отзывчивости и радушия по отношению к людям, то объяснение понятия «ваби» как «красоты бедности» или «роскошной бедности» применимы к Басё и его творчеству в полной мере<ref name="текст"/>.
Ещё одним признаком редуцированной этики в дзэне, что проявился и в поэзии японца, можно считать использование юмора в описании различных явлений окружающего мира. Басё способен улыбнуться там, где, казалось бы надо выказать сострадание или жалость, или же смеется там, где другой бы испытал сомнительное умиление. Отстранённость и спокойная созерцательность — именно они позволяют художнику веселиться в различных непростых ситуациях. Как замечал [[Бергсон, Анри|Анри Бергсон]], «…отойдите в сторону, посмотрите на жизнь как равнодушный зритель: много драм превратиться в комедию». Равнодушие или, иначе говоря, нечувствительность — уходят корнями в дзэн, но упрекнуть Басё в равнодушии вряд ли возможно, поскольку для него смех — это способ преодолеть невзгоды жизни, и собственной в том числе, и главное — действительно умение посмеяться над самим собой, иногда даже весьма иронично, описывая тяжёлую жизнь в странствиях:
{| align="left" width=40% style="{{box-shadow|3px|3px|6px|#A0A0A0}}}};"
{{цитата|автор=<small>Мацуо Басё<ref name="poetry"/>.</small>|
{{столбцы}}
{{столбец}}
Номи сирами<br />Ума-но ситосуру<br />Макура мото
{{столбец}}
Блохи, вши,<br />Лошадь мочится<br />У изголовья.
{{столбцы/конец}}
}}
|}
{{clear}}<br />
Хотя в литературном направлении хайкай категория комического отдельно не сформулирована, очевидно, что она является существенной частью эстетики хайкай. Корни её уходят к традиции «окаси», зародившейся в ранний период японской литературы.
Принцип «вечного одиночества», освобождая творца от суеты мира, ведёт его по дороге от утилитарных интересов и целей к своему высшему предназначению. Таким образом, творчество обретает сакральный смысл, оно становится ориентиром на жизненном пути. От развлечения, каким оно было в юности, от способа добиться успеха и получить признание, одержав победу над соперниками, каким оно представлялось в годы расцвета, в поздние годы взгляд поэта на занятие поэзией изменяется к той точке зрения, что именно оно и являлось его истинным предназначением, именно оно вело его по жизненному пути. Желание освободить этот сакральный смысл от каких бы то ни было признаков меркантильности, защитить его, заставляет Басё писать в послесловии к поэтическому сборнику «Минасигури» («Пустые каштаны», 1683): «Ваби и поэзия (фуга) далеки от повседневных нужд. Это изглоданные жучками каштаны, которых люди не подобрали при посещении хижины Сайгё в горах»<ref name="текст"/>.
-->
== Sh. qarang ==
* [[Mukai Kyoray]]
* [[Xattori Ransetsu]]
== Adabiyotlar ==
* ''Grigoreva T., Logunova V.'' Yapon adabiyoti, M., 1964
* ''V. V. Sokolova, V. Orlov'' Yapon lirikasi, Zamonaviy adabiyotshunos, 1999
* ''Abe Kimio'' Matsuo Basyo, Tokio, 1961
* ''Xirota Dziro'' Basyo no geydzyutsu, Tokio, 1968
* ''Makoto Uoda'' Matsuo Basho, N. Y., 1970
== Nashrlar ==
* Basyo. Lirika / Vera Markova tahriri ostida. — {{M.}}: Bad. adab., 1964.
* ''Bryusov V. Ya.'' Sheʼrlar 1909—1917. Sheʼriy toʻplam. — T. 2. — {{M.}}: Badiiy adabiyot, 1973.
* Basyo. Ush misrali sheʼr / Vera Markova tahriri ostida // Hindiston, Xitoy, Koreya, Vyetnam, Yaponiya klassik sheʼriyati. — Butundunyo adabiyot kutubxonasi. — Birinchi seriya. T. 16. — M.: Bad. adab., 1977. — S. 739—778.
* ''Breslavets T. I.'' Matsuo Basyo sheʼriyati. — {{M.}}, 1981. — 152 s.
* Basyo, Buson, Issa. Yozgi oʻt-oʻlanlar. Yaponcha uch misralik sheʼr / V/ Markova tahriri ostida; muqadd. V. S. Sanovich ishtirokida V. N. Markova; matnni tuzuv. va tayyor. V. S. Sanovich; izohl. V. N. Markova, V. S. Sanovich. — M.: Толк, 1995. — 318 s. {{ISBN|5-87607-001-7}}
* ''Monzeler G. O.'' Matsuo Basyo. Kamginada buyuklik. — {{SPb.}}: Kristall, 2000.
* ''Dolin A.'' Matsuo Basyo. Sheʼrlar, nasr. — Giperion, 2002.
* ''Sokolova-Delyusina T.'' Matsuo Basyo. Sheʼrlar, nasr. — {{SPb.}}: Giperion, 2002.
* ''Breslavets T. I.'' Yoʻldagi qoʻnoq: Matsuo Basyo sheʼrlari va safari / T. I. Breslavets; Uzoq sharq davlat un-ti, Sharq. in-ti. — Vladivostok: Uzoq sharq un-ti nashriyoti, 2002. — 212 s. (Yapon sheʼriyati kutubxonasi)
* ''Sokolov Vladimir Vyacheslavovich''. Basyo. Lirika. — {{Koʻp.}}: Xarvest, 2003.
* ''Basyo M.'' Shimol soʻqmoqlari boʻylab / V. Markova, N. Feldman tahriri ostida. — {{SPb.}}: Azbuka-klassika, 2007. — 288 s. {{ISBN|978-5-352-02098-2}}
== Manbalar ==
{{manbalar | refs=
<ref name="Japan_encyclopaedia">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_japan/437/%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BE Matsuo Basyo] // Yaponiya A dan Ya gacha. Ommabop illustratsiyali ensiklopediya. (CD-ROM). — M.: Directmedia Publishing, «Yaponiya bugun», 2008. — {{ISBN|978-5-94865-190-3}}</ref>
<ref name="BSE_3">{{adabiyot|muallif=Boronina I. A.|qism=Matsuo Basyo|havola qism = http://slovari.yandex.ua/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%91/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%83%D0%BE%20%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%91/| |sarlavha=[[Katta sovet ensiklopediyasi]]: 30-tomda|joy=M.|nashriyot="[[Sovet ensiklopediyasi]]"|yil=1969-1978 }}</ref>
<ref name="BES">{{adabiyot|qism=Matsuo Basyo | muallif= |sarlavha=Katta ensiklopedik lugʻat|masʼul=A. M. Proxorov tahriri ostida|joy=M. |nashriyot=[[Katta Rossiya ensiklopediyasi (nashriyot)|Katta Rossiya ensiklopediyasi]]|yil=2000| havola qism= http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/192538}}</ref>
<ref name="Breslavets_1981">''Breslavets T. I.'' [http://books.google.com.ua/books?id=wvRMAQAAIAAJ&q=Мацуо+Кинсаку&dq=Мацуо+Кинсаку&hl=ru&sa=X&ei=4o6SUdelG6Py4QTyuoCQDQ&ved=0CC4Q6AEwAA Matsuo Basyo sheʼriyati]. — {{M.}}, 1981. — s. 13</ref>
<ref name="Crater_1979">{{web manbasi|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/628|title=Planetary Names: Crater, craters: Bashō on Mercury|accessdate=2013-05-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GdQE2PYL?url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/628|archivedate=2013-05-15}}</ref>
}}
{{manbalar}}
== Havolalar ==
{{Oʻtish
|Portal =
|Vikilugʻat =
|Vikikitob =
|Vikiiqtibos = Matsuo Basyo
|Vikiteka = Matsuo Basyo
|Vikiturlar =
|Vikiyangiliklar =
|Vikiombor = Category:Matsuo Basho
|Metaviki =}}
* [[wikilivres:Matsuo Bashō|Matsuo Basyo "Vikilivr"da]]
* [http://lib.ru/JAPAN/BASE/base.txt Matsuo Basyo. ''Xayku'' (Lib.ru da)]
* [http://graf-mur.holm.ru/basho/basho1.htm Matsuo Basyo. ''Xayku'' (Graf Mur. ''Sharq atiri''da)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023042401/http://graf-mur.holm.ru/basho/basho1.htm |date=2013-10-23 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131023042401/http://graf-mur.holm.ru/basho/basho1.htm |date=2013-10-23 }}
* [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le1/le1-3581.htm Matsuo Basyo. ''Adabiy ensiklopediya''da tarjimai holi]
* [http://www.sohey.ru/html/base/0base.htm Matsuo Basyo 1644—1694 yy.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211132741/http://sohey.ru/html/base/0base.htm |date=2013-12-11 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131211132741/http://sohey.ru/html/base/0base.htm |date=2013-12-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20061023202028/http://es.geocities.com/bosque_de_bambu/archivos/sendas_de_oku/00.html Bosque de Bambú, camino del haiku — Bashô — Oku no Hosomichi ''Japones — Español'']{{mumkin boʻlmagan havola}}
* [http://pritchi.ru/add_find?text=%C1%E0%F1%B8&prt_source=key Притчи про Басё на Притчи.ру]
* [http://www.poeti.biz/avtobiografiya/yaponskie_poetj/bas_matsuo.html Matsuo Basyo. Avtobiografiya. Sheʼrlar.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130111031437/http://www.poeti.biz/avtobiografiya/yaponskie_poetj/bas_matsuo.html |date=2013-01-11 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130111031437/http://www.poeti.biz/avtobiografiya/yaponskie_poetj/bas_matsuo.html |date=2013-01-11 }}
* [http://yaponika.com/khokku/base/ Matsuo Basyo, Xokku, sheʼrlar]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121227113857/http://yaponika.com/khokku/base |date=2012-12-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121227113857/http://yaponika.com/khokku/base |date=2012-12-27 }}
* [http://japan.artsportal.ru/ Klassik yapon sheʼriyati]
{{rq|refless}}
[[Turkum:Shoirlar]]
[[Turkum:Edo davri]]
[[Turkum:Xaydzini]]
[[Turkum:Shaxsiyatlar:Buddizm]]
[[Turkum:Dzen]]All content in the above text box is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike license Version 4 and was originally sourced from https://uz.wikipedia.org/w/index.php?oldid=2357940.
![]() ![]() This site is not affiliated with or endorsed in any way by the Wikimedia Foundation or any of its affiliates. In fact, we fucking despise them.
|