Revision 2745258 of "Alba" on uzwiki

[[Fayl:Alexander_III_and_Ollamh_Rígh.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Alexander_III_and_Ollamh_R%C3%ADgh.JPG/300px-Alexander_III_and_Ollamh_R%C3%ADgh.JPG|right|thumb|300x300px| 1249 yil 13-iyulda Mut tepaligida qirol Aleksandr III ning toj kiyish marosimi. Uni qirollik shoiri ''ollamh rìgh'' kutib olmoqda, u unga "Benach De Re Albanne" (= ''Beannachd do Rìgh Albann'', "Shotlandiya Qiroliga barakalar") deb murojaat qilmoqda; shoir Iskandarning nasabnomasini o‘qishni davom ettiradi.]]
'''''Alba''''' ( {{IPAc-en|ˈ|æ|l|b|ə|,_|ˈ|æ|l|v|ə}} {{Respell|AL|bə|,_|AL|və}}, <ref>{{Veb manbasi|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/alba|sarlavha=Alba|ish=[[Collins English Dictionary]]|kirish sanasi=21 April 2021}}</ref>  Scottish Gael: [ˈal̪ˠapə] ) [[Shotlandiya|Shotlandiyaning]] [[Gel tili|Shotlandiya]] gaelcha nomi.U shuningdek, ingliz tili tarixshunosligida IX asrda Alba qirolligi sifatida birlashgan [[Piktlar]] va [[Skottlar|Shotlandiya]] davlatiga murojaat qilish uchun ishlatiladi <ref>{{Kitob manbasi|title=Medieval Scotland: The Making of an Identity|last=Webster|first=Bruce|year=1997|isbn=978-0333567616|page=21|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Medieval_Scotland/jExdDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Kingdom+of+Alba%22+Scotland&pg=PA21&printsec=frontcover|accessdate=21 April 2021}}</ref> . 12-asrda Strathclyde va ingliz tilida so'zlashuvchi Lothian<ref>{{Kitob manbasi|title=Lords of Alba: The Making of Scotland|last=Walker|first=Ian|year=2006|isbn=978-0-7524-9519-4|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Lords_of_Alba/orM7AwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Kingdom+of+Alba%22+Scotland&pg=PT168&printsec=frontcover|page=168}}</ref>.Bu irland tilidagi ''{{Lang|ga|Alba}}'' atamasi bilan bog'liq (gen. ''{{Lang|ga|Alban}}'' , dat. ''{{Lang|ga|Albain}}'' ) va mankscha atama ''{{Lang|gv|Nalbin}}'' , boshqa ikkita goidelic insular kelt tili, shuningdek, Kornish ( ''{{Lang|kw|Alban}}'' ) tilida ishlatiladigan zamonaviy so'zlar ) va [[Valliy tili|Uels]] ( ''{{Lang|cy|Yr Alban}}'' ), ikkalasi ham Briton insulyar kelt tillaridir. Uchinchi omon qolgan briton tili,Breton,o'rniga ''{{Lang|br|Bro-Skos}}'' foydalanadi , "Shotlandlar mamlakati" degan ma'noni anglatadi. O'tmishda bu atamalar butun [[Buyuk Britaniya oroli|Buyuk Britaniya]] uchun nomlar bo'lib,[[Albion]] Briton nomi bilan bog'liq edi.

== Etimologiya ==
[[Fayl:Britain.peoples.original.traditional.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Britain.peoples.original.traditional.jpg/300px-Britain.peoples.original.traditional.jpg|right|556x556px]]
Bu atama klassik matnlarda birinchi boʻlib {{Lang|grc|Ἀλβίων}} sifatida uchraydi ''Albíōn'' yoki {{Lang|grc|Ἀλουΐων}} ''Alouíōn'' ( [[Ptolemey Klavdiy|Ptolemeyning]] [[Yunon tili|yunon tilidagi]] yozuvlarida), keyinroq ''{{Lang|la|[[Albion]]}}'' sifatida lotin hujjatlarida.Tarixiy jihatdan, bu atama butun Britaniyani nazarda tutadi va oxir-oqibat "oq" uchun hind-evropa ildiziga asoslanadi <ref>MacBain, A ''An Etymological Dictionary of the Gaelic Language'' Gairm 1896, reprinted 1982 {{ISBN|0-901771-68-6}}</ref>. Keyinchalik u gael tilida so'zlashuvchilar tomonidan ''{{Lang|gd|Alba}}'' shaklida qo'llanila boshlandi ( dativ ''{{Lang|ga|Albainn}}'' , genitiv ''{{Lang|mga|Albann}}'' , hozir eskirgan) bu ma'noda birinchi marta qo'llanganda (taxminan qirol Kausantin mac Aeda (Konstantin II, 943-952) davrida) kengayib ketgan sobiq [[Piktlar]] qirolligiga berilgan nom sifatida. Breadalbane mintaqasi ( ''{{Lang|gd|Bràghad Albann}}'' , "Alba" ning yuqori qismi) nomini ham undan olgan.

Vaqt o'tishi bilan bu qirollik janubiy hududlarga boshqalarni qo'shib oldi.Oliy o'rta asrlarda u "Albaniya"nomi bilan qayta [[Lotin tili|lotinlashtirildi]] (oxir oqibat u zamonaviy [[Albaniya]] bilan bir xil [[Etimologiya|etimonga]] ega bo'lishi mumkinmi yoki yo'qmi noma'lum).Bu so'zni asosan kelto-lotin yozuvchilari,eng mashhuri esa Monmutlik Jefri ishlatgan.Aynan shu so'z o'rta ingliz tiliga Albany nomi bilan o'tgan,garchi bu juda kamdan-kam hollarda Shotlandiya Qirolligi uchun ishlatilgan bo'lsa-da, aksincha,Albaniya gersogligi uchun ishlatilgan.AQShning [[Nyu York (shtat)|Nyu-York]] shtatining poytaxti Albani va [[Gʻarbiy Avstraliya|G'arbiy Avstraliyaning]] Olbani o'z nomlarini aynan ikkinchisidan olgan.

:

== Zamonaviy foydalanish ==
[[Fayl:Failte_Scottish.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Failte_Scottish.jpg/300px-Failte_Scottish.jpg|thumb|300x300px|Shotlandiya kelganlarni A7, {{Lang|gd|[[Fáilte|Fàilte]] gu Alba}} kutib oladi]]
BBC Alba televizion kanali asosan Shotlandiya gal tilida efirga uzatiladi va 2008-yilning sentyabr oyida [[BBC|Britaniya Teleradiokompaniyasi]](BBC) va Gael kompaniyasi MG Alba o'rtasidagi qo'shma korxona sifatida ochilgan.Runrigning {{Lang|gd|Alba}} qo'shig'ining yangi versiyasi (dastlab ularning albomida ''The Cutter and the Clan'')kanalning ishga tushirilishida namoyish etilgan.

1990-yillarning o'rtalarida Seltik ligasi Shotlandiya [[Futbol|futboli]] va regbi tepalarida "Alba" so'zini qo'yish kampaniyasini boshladi.2005-yildan beri SFA {{Lang|gd|Alba}} qo'shish orqali Shotlandiya gaelidan foydalanishni qo'llab-quvvatladi. rasmiy jamoa chizig'ining orqa tomonida<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 August 2006 |title=Gaelic added to Scotland strips |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/highlands_and_islands/5282936.stm |access-date=2010-01-01}}</ref>. Biroq, 2008-yildan boshlab,SRU hali ham {{Lang|gd|Alba}} ega bo'lishi uchun lobbi qilinmoqda milliy regbi ittifoqi chizig'iga qo'shildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 June 2008 |title=Gàidhlig air lèintean rugbaidh na h-Alba |publisher=BBC Scotland Alba |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/alba/naidheachdan/story/2008/06/080624_rugby_gaelic.shtml}}</ref>.

2007-yilda Shotlandiyaning o'sha paytdagi ijroiya organi o'zini "Shotlandiya hukumati" deb qayta brendlashtirdi va {{Lang|gd|Riaghaltas na h-Alba}} nomi bilan ikki tilli logotipdan foydalanishni boshladi.Biroq, gaelcha versiyasi boshidanoq har doim {{Lang|gd|Riaghaltas na h-Alba}} . Shotlandiya parlamenti ham xuddi shunday {{Lang|gd|Pàrlamaid na h-Alba}} nomidan foydalanadi .

2009-yilda Shotlandiyaga olib boradigan tarixiy A7 marshrutida yangi tabrik belgisi {{Lang|gd|[[Fàilte]] gu Alba}} yozuvi bilan o'rnatildi.

{{Lang|gd|[[Alba gu bràth]]}} kabi iboralar ibora yoki yig'uvchi faryod sifatida ishlatilishi mumkin. U " ''[[Sheryurak|Jasur yurak]]'' " filmida [[William Wallace|Uilyam Uolles]] [[Stirling janggi|Stirling ko'prigi jangida]] qo'shinlarni rag'batlantirgani uchun ishlatilgan.

2021-yil mart oyida [[Shotlandiya|Shotlandiyaning]] sobiq birinchi vaziri va SNP rahbari Aleks Salmond 2021-yilgi Shotlandiya parlamenti saylovlarida ishtirok etish uchun mustaqillik tarafdori Alba partiyasini tashkil qildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Alex Salmond becomes leader of new pro-independence Alba Party ahead of Scottish elections|url=https://news.sky.com/story/alex-salmond-to-become-leader-of-new-pro-independence-alba-party-12257381|kirish sanasi=2021-03-27|ish=Sky News|til=en}}</ref>.

== Shuningdek ==

* Albanactus
* Kaledoniya
* Alba qirolligi
* Shotlandiya

== Manbalar ==
<div class="reflist">
<references group="" responsive="1"></references>

* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>

* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span>
* <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode"><span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span>{{Veb manbasi|sarlavha=Alex Salmond becomes leader of new pro-independence Alba Party ahead of Scottish elections|url=https://news.sky.com/story/alex-salmond-to-become-leader-of-new-pro-independence-alba-party-12257381|kirish sanasi=2021-03-27|ish=Sky News|til=en}}<span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span></span></span>
</div>