Revision 496013 of "Isaac Newton" on uzwiki

{{Shaxsiyat
|ismi                     = Isaak Nyuton
|asl ismi                 = Isaac Newton
|portret                  = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
|tavsif                   = Fizik, Matematik, Astronom
|tug'ilgan paytidagi ismi = 
|tavallud sanasi          = {{birth date|1643|1|4}}
|tavallud joyi            = Linkolnshir [[Buyuk Britaniya]]
|vafot sanasi             = {{death date and age|1727|3|31|1643|1|4}}
|vafot joyi               = [[London]], [[Buyuk Britaniya]]
|turmush o'rtog'i         =
|otaonasi                 = 
|bolalari                 = 
|imzo                     =Isaac Newton signature.svg
}}

'''Isaak Nyuton''' - ([[ingliz tili|ing]] ''Sir Isaac Newton'') Ingliz fizigi va matematigi, klassik mexanikaning asoschisi Isaak Nyuton tarixdagi eng mashhur olimlardan biri. Nyuton 1661 –yil Angliyaning Linkolnshir shahrida fermer oilasida tug’ildi. U Kembrij universitetining matematika fakultetiga o’qishga kirdi va uni 1665-yil tamomladi. O’sha yili chuma epidemiyasi kasalligi keng tarqala boshladi va bu kasallik Kembrij shahrigayam yetib keldi, natijada universitet yopildi. Keyinchalik Nyuton o’z shahri Linkolnshirga qaytdi. 1668 yilda Nyutonga magistr unvoni berildi va shundan so’ng u Kembridj universitetida fizika-matematika kafedrasiga boshchilik qila boshladi. 1672 yilda u London Qirollik jamiyatining a’zosi qilib saylandi, 1703 yilgacha esa uning prezidenti bo’ldi.
Isaak Nyutonning ilm- fanga, xususan matematika, fizika faniga qoshgan hissasi benihoyat ulkandir. U fizika va matematika fanlariga juda ko’plab qonunlarni va teoreyalarni kiritdi. Harakat va tortishish qonunlarini, butun olam tortishish qonuni, yorug’lik qonuniyatlari, yorug’likning tarqalishi ni o’rgandi. Nyuton matematik hisoblarni qo’llab ko’p asrlik muammo bo’lgan koinotdagi samoviy jismlar harakati muammolarini hal etdi . Yerning tortish kuchi borligini isbotladi, Aytishlaricha uning bu boradagi izlanishiga sabab: daraxt tagida o’tirganda boshiga olma tushgani ekan. O’zi kashf qilgan butun olam tortishish qonunini Nyuton muvaffaqiyatli ravishda osmon jismlarining harakatini tushuntirishga tadbiq qildi. U ishlab chiqqan mexanika va fizikaning asosiy vazifalari zamonasining ilmiy muammolari bilan uzviy bog’langan edi. Masalan, optika sohasidagi tadqiqotlar optik asboblarning kamchiliklarini bartaraf qilishga qaratilgan edi. “Yorug’lik va ranglarning yangi nazariyasi” (1672) nomli optikaga oid qarashlarini bayon qildi. Bu ish qizg’in bahsga sababchi bo’ldi. Nyutonning yorug’lik tabiati haqidagi korpuskulyar qarashlariga ingliz olimi R.Guk qarshi chiqdi. U vaqtda Nyuton yorug’lik haqidagikorpuskulyar va to’lqin tasavvurlarni o’z ichiga oluvchi gipotezani olg’a surdi. 1704-yilda nyuton o’zining ko’plab mehnati natijasida yozgan “Optika” deb nomlangan kitobini chiqardi. Unda yorug’likning xususiyatlari, uning tarkibi, umuman olganda bu kitob optikaga bag’ishlangan edi. Nyutonning optika sohasidagi tajribalaridan biri, u quyosh nurini shisha prizma orqali qorong’i xonaga o’tkazib spektrdagi 7 xil rangni hosil qildi. U shuni isbotladiki: Oq yorug’lik tarkibida 7 xil rang mavjud ekan.
Nyuton barcha sayyoralar quyosh atrofida aylanishini ilmiy ravishda isbotlab, Keplerning sayyoralar harakati haqidagi qonunlarini tasdiqladi. Nyuton matematika faniga ko’plab qonunlar kiritdi, masalan, kombinatorika elementlari, guruhlash, yoki sonlarni o’rnini almashtirishdagi usullar soni va hokazolarni fanga kiritdi. Aytishlaricha, Nyuton yoshligidan o'ta kamgap inson bo'lgan ekan. hech qanday ortiqcha yoki behuda gaplar aytishni xush ko'rmas ekan.


{{Commons|Isaac Newton}}
{{stub}}
{{bio-stub}}

{{Link FA|bg}}
{{Link FA|es}}
{{Link GA|eo}}

[[af:Isaac Newton]]
[[als:Isaac Newton]]
[[am:አይሳክ ኒውተን]]
[[an:Isaac Newton]]
[[ang:Isaac Newton]]
[[ar:إسحاق نيوتن]]
[[arc:ܐܝܣܚܩ ܢܝܘܛܢ]]
[[arz:ايزاك نيوتن]]
[[as:আইজাক নিউটন]]
[[ast:Isaac Newton]]
[[ay:Isaac Newton]]
[[az:İsaak Nyuton]]
[[ba:Исаак Ньютон]]
[[bar:Isaac Newton]]
[[bat-smg:Izauoks Niotuons]]
[[bcl:Isaac Newton]]
[[be:Ісаак Ньютан]]
[[be-x-old:Ісак Ньютан]]
[[bg:Исак Нютон]]
[[bn:আইজাক নিউটন]]
[[bpy:আইজাক নিউটন]]
[[br:Isaac Newton]]
[[bs:Isaac Newton]]
[[ca:Isaac Newton]]
[[cbk-zam:Isaac Newton]]
[[cdo:Ī-sák Ngiù-dóng]]
[[ceb:Isaac Newton]]
[[ckb:ئیساک نیوتۆن]]
[[co:Isaac Newton]]
[[cs:Isaac Newton]]
[[cu:Їсаакъ Нютонъ]]
[[cv:Исаак Ньютон]]
[[cy:Isaac Newton]]
[[da:Isaac Newton]]
[[de:Isaac Newton]]
[[diq:Isaac Newton]]
[[dsb:Isaac Newton]]
[[dv:އިސާކް ނިއުޓަން]]
[[el:Ισαάκ Νεύτων]]
[[en:Isaac Newton]]
[[eo:Isaac Newton]]
[[es:Isaac Newton]]
[[et:Isaac Newton]]
[[eu:Isaac Newton]]
[[ext:Isaac Newton]]
[[fa:آیزاک نیوتن]]
[[fi:Isaac Newton]]
[[fiu-vro:Newtoni Isaac]]
[[fo:Isaac Newton]]
[[fr:Isaac Newton]]
[[fur:Isaac Newton]]
[[fy:Isaac Newton]]
[[ga:Isaac Newton]]
[[gan:牛頓]]
[[gd:Isaac Newton]]
[[gl:Isaac Newton]]
[[gu:આઇઝેક ન્યુટન]]
[[gv:Isaac Newton]]
[[hak:Ngie-sat-khiet Ngiù-tun]]
[[haw:Isaac Newton]]
[[he:אייזק ניוטון]]
[[hi:सर आइज़क न्यूटन]]
[[hif:Isaac Newton]]
[[hr:Isaac Newton]]
[[hsb:Isaac Newton]]
[[ht:Isaac Newton]]
[[hu:Isaac Newton]]
[[hy:Իսահակ Նյուտոն]]
[[ia:Isaac Newton]]
[[id:Isaac Newton]]
[[ie:Isaac Newton]]
[[ilo:Isaac Newton]]
[[io:Isaac Newton]]
[[is:Isaac Newton]]
[[it:Isaac Newton]]
[[ja:アイザック・ニュートン]]
[[jbo:aisak.niuton]]
[[jv:Isaac Newton]]
[[ka:ისააკ ნიუტონი]]
[[kaa:Isaac Newton]]
[[kab:Isaac Newton]]
[[ki:Isaac Newton]]
[[kk:Исаак Ньютон]]
[[kl:Isaac Newton]]
[[kn:ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]
[[ko:아이작 뉴턴]]
[[ksh:Isaac Newton]]
[[ku:Isaac Newton]]
[[ky:Ньютон, Исаак]]
[[la:Isaacus Newtonus]]
[[lad:Isaac Newton]]
[[lb:Isaac Newton]]
[[lez:Исаак Ньютон]]
[[li:Isaac Newton]]
[[lij:Isaac Newton]]
[[lmo:Isaac Newton]]
[[lt:Izaokas Niutonas]]
[[lv:Īzaks Ņūtons]]
[[map-bms:Isaac Newton]]
[[mdf:Нютон, Исаак]]
[[mg:Isaac Newton]]
[[mhr:Ньютон Исаак]]
[[mk:Исак Њутн]]
[[ml:ഐസക് ന്യൂട്ടൺ]]
[[mn:Исаак Ньютон]]
[[mr:आयझॅक न्यूटन]]
[[ms:Isaac Newton]]
[[mt:Isaac Newton]]
[[mwl:Isaac Newton]]
[[my:နယူတန်]]
[[mzn:اسحاق نیوتن]]
[[nah:Isaac Newton]]
[[nds:Isaac Newton]]
[[nds-nl:Isaac Newton]]
[[ne:आइज्याक न्यूटन]]
[[new:आईज्याक न्युटन]]
[[nl:Isaac Newton]]
[[nn:Isaac Newton]]
[[no:Isaac Newton]]
[[nov:Isaac Newton]]
[[oc:Isaac Newton]]
[[om:Is’haaq Niiwtan]]
[[or:ଆଇଜାକ ନିଉଟନ]]
[[os:Ньютон, Исаак]]
[[pa:ਆਇਜ਼ੈਕ ਨਿਊਟਨ]]
[[pag:Isaac Newton]]
[[pam:Isaac Newton]]
[[pap:Isaac Newton]]
[[pcd:Isaac Newton]]
[[pih:Isaac Newton]]
[[pl:Isaac Newton]]
[[pms:Isaac Newton]]
[[pnb:آئیزک نیوٹن]]
[[pnt:Ισαάκ Νιούτον]]
[[ps:آيزاک نيوټن]]
[[pt:Isaac Newton]]
[[qu:Isaac Newton]]
[[rm:Isaac Newton]]
[[ro:Isaac Newton]]
[[roa-rup:Isaac Newton]]
[[roa-tara:Isaac Newton]]
[[ru:Ньютон, Исаак]]
[[rue:Ісаак Ньютон]]
[[sa:ऐसाक् न्यूटन्]]
[[sc:Isaac Newton]]
[[scn:Isaac Newton]]
[[sco:Isaac Newton]]
[[sh:Isaac Newton]]
[[si:අයිසැක් නිව්ටන්]]
[[simple:Isaac Newton]]
[[sk:Isaac Newton]]
[[sl:Isaac Newton]]
[[sn:Isaac Newton]]
[[so:Isxaaq Newton]]
[[sq:Isaac Newton]]
[[sr:Исак Њутн]]
[[stq:Isaac Newton]]
[[su:Sir Isaac Newton]]
[[sv:Isaac Newton]]
[[sw:Isaac Newton]]
[[szl:Isaac Newton]]
[[ta:ஐசாக் நியூட்டன்]]
[[te:ఐజాక్ న్యూటన్]]
[[tg:Исаак Нютон]]
[[th:ไอแซก นิวตัน]]
[[tk:Isaak Nýuton]]
[[tl:Isaac Newton]]
[[tr:Isaac Newton]]
[[tt:Исаак Ньютон]]
[[ug:ئىسساك نيوتۇن]]
[[uk:Ісаак Ньютон]]
[[ur:آئزک نیوٹن]]
[[vec:Isaac Newton]]
[[vep:Njuton Isaak]]
[[vi:Isaac Newton]]
[[vls:Isaac Newton]]
[[vo:Isaac Newton]]
[[wa:Isaac Newton]]
[[war:Isaac Newton]]
[[wuu:牛顿]]
[[xmf:ისააკ ნიუტონი]]
[[yi:אייזיק ניוטאן]]
[[yo:Isaac Newton]]
[[za:Isaac Newton]]
[[zh:艾萨克·牛顿]]
[[zh-classical:牛頓]]
[[zh-min-nan:Isaac Newton]]
[[zh-yue:牛頓]]