Revision 594211 of "Orttirilgan immun tanqisligi Sndromi" on uzwiki

[[Tasvir:Red_ribbon.png|right|thumbnail|360px|OITSga qarshi kurashishning siymosi bo'lgan qizil bant]]

'''OITS''' (Orttirilgan Immunitet Tanqisligi Sindromi) — davolanilmagan taqdirda 'OIV'(Odam Immunitet-tanqisligi virusi)ning immunitetni ishdan chiqishiga yo'l ochgan bir sindormdir. 

[[OIV]] tashiganlarga, '''OIV musbat''' deb ataladi. OIV musbat va OITS farqlidir. Har bir OIV musbat bo'lgan kishi OITS lar orasiga qo'shilmaydi. Hozirgi kunda OIV musbatlar turli hil yo'llar bilan davolanib, OITSlarni orasiga qo'shilmasdan yashab kelmoqdalar. OIV musbat bo'lgan kishilar ortiq o'limlarini kutmayaptilar. Hozirgi kundagi davolanish yo'llari bilan, OIV/OITS ortiq surunkali bir kasallikdir.

OIV virusi qonga yuqqandan so'ng bir necha yil davomida o'zini sezdirmaydi. Virus yuqqandan so'ng test qildirilgan taqdirda, faqatgina 3 oydan so'ng to'g'ri javobni ko'rsatadi.

== Belgilari ==

OIV yuqqandan so'ng, OITS kasalligining belgilari kishining yashash sharoiti va [[immunitet]]iga qarab, 3 - 5 yil, ba'zida undan ham ko'proq vaqt o'tgach namoyon bo'ladi. OIV yuqqan vujudda har xil [[hujayra]]larga, ko'proq [[CD4+T]] qon hujayralariga yerlashib ko'payadi. Zarar ko'rgan [[CD4+T]] hujayralari kamayib borib immunitet o'z kuchini yo'qota boshlaydi. OITSga chalingan kishining, odatta oddiygina bir nechakunda kelib kechadigan kasalliklarining muddati anchagina uzayadi, tuzalishi qiyinlashadi. [[Limfa]] bezlarida kattalashish, og'iz va terida takror-takror [[uchuq]], yara toshishi, dog'lar paydo bo'lishi ko'riladi. Bemor, kechalari terlashga, isitmasi chiqishga, ozishga boshlaydi. Bir insonda ushbu belgilarda bir nechtasi paydo bo'lsa, o'sha insonning OITS bo'lgan bo'lish ehtimoli bo'ladi. [[Kaposi Sarkomasi]] va [[limfa]] kasalliklari bo'lsa OIV ning belgilar bo'lishi mumkin. Buni aniqlash uchun [[anti-OIV testi]] qilinadi.

== Himoyalanish ==

* Begona kishining qonini olishdan oldin, uning OITS testidan o'tib-o'tmaganini albatta tekshirish zarur.
* Ishlatilgan va Stirillanmagan igna, jarrohiy asboblar, qaychi, stomotologiya asboblari, [[akupunktur ignalari]] ishlatilinmasligi zarur. Bu kabi asboblar ishlatilishdan avval albatta sterillanishi zarur. Bu kabi asboblarni biron bir kishiga ishlatishdan avval, u kishi bu asboblar haqida bilmoqchi bo'lgan butun savollarni mutahasisga so'rashi zarur.
* OIV musbat bo'lgan bemor, hech qachon birovga qon bermasligi zarur.
* OIV musbat bo'lgan bemor, hech qanday himoyalovchi vositasiz [[jinsiy aloqa]]ga kirmasligi zarur.
* Ochiq yaralar, vujudga [[mikrob]]/[[virus]]/[[bakteriya]]larni olib kirmasligi [[yara plasterlari]] yoki stirillangan paxta, doka kabilar bilan bekitilishi zarur.

== Jinsiy Aloqa ==
OIV jinsiy aloqadan ham yuqadi. OIV musbati bo'lgan bemor jinsiy aloqada himoyalovchi vositalardan foydalansa, OIVni jinsiy aloqadagi sherigiga yuqtirmasligiga deyarli butunlay kafolat beriladi.

Jinsiy aloqada himoyalovchi vosita ([[prezervativ]])dan foydalanish, havfsiz jinsiy aloqaning birinchi shartidir. Quriladigan jinsiy aloqa, tahlikasiz deb bilinsa ham, prezervativdan foydalanish maqsadga muvofiq. Ko'pchilik OIVni faqatgina [[fohisha]]larda, [[giyohvand]]larda va shunga o'hshashlarda bo'ladi deb bilganlari tufayli ulardan tashqarida bo'lgan jinsiy aloqada himoyalovchi vositadan foydalanmaydilar. Biroq, bu tushuncha yanglish bo'lib, OITS faqatgina bir ijtimoiy guruhga oid kasallik emasdir! Kasallikning mikrobi bo'lgan OIV, jins, irq, yosh tanlamagan holda hammaga yuqishi va hammada bo'lishi mumkin. 

Jinsiy aloqada [[prezervativ]]ni to'g'ri ishlatishni bilish shart. [[Prezervativ]] joylashgan qutini ochayotganda o'tkir, kesuvchi asboblardan foydalanish, uni taqayotgan kishining tirnoqlarini uzun bo'lishi vositani yirtilishiga yoki kesilishiga sabab bo'lishi mumkin. 

== Mikrob nima? ==

Yer yuzida yashayotgan eng kichik jonzotlar bo'lgan [[mikrob]]lar bir necha milliard yildan beri bor. Biroq insonlar ularning borligini 1683 yilda bildilar. Har xil [[linza]]lar yasash hobbisi bo'lgan [[Gollandiya]]lik tijoratchi [[Antony van Leeuwenhoek]] bu [[linza]]lar bilan ishlayotganda juda kichik jonzotlarning mavjudligini aniqladi. Mikroblarning kasalliklarga yo'l ochganini esa, undan 2 asr keyin, XIX asrning ohirlarida bildilar. Mikroblarning juda ko'p turlari bor.

== Viruslar ==
[[Virus]]lar eng kichik mikroblar bo'lib, bir hujayradan ham iborat emaslar. Ular faqatgina genlardan iboratdirlar.

== Bakteriyalar ==
[[Bakteriya]]lar viruslardan ancha katta mikrobdirlar. Agar bir virus inson kattaligida bo'lganida edi, Bakteriya [[N'yu-Y'ork]]dagi "[[Ozodlik Haykali]]" kattaligida bo'lar edi. Ko'pincha o'zlarini ustida yashayotgan jonzotlar bilan oziqlanadilar. Bakteriyalar 3,5 milliard yildan beri mavjuddirlar.

== Havolalar ==
=== OITSni oldini olish va kurashsish markazlari ===
* [http://hivrussia.org/ Федеральный центр СПИД]
* [http://www.nobf.ru/aids/adress/ Адреса СПИД - центров в России] по данным НО БФ «Город без наркотиков». г. [[Екатеринбург]]
* [http://spid.ru/ Московский городской центр профилактики и борьбы со СПИДом]
* [http://aids.ru/ Русскоязычный портал о ВИЧ/СПИДе]
* [http://www.stopspid.ru/ Проект Стоп СПИД]
* [http://www.altaids.alt.ru/ Алтайский центр по борьбе со СПИДом]
* [http://www.aids.donetsk.ua/ Донецкий центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [http://www.aids-kaliningrad.ru/ Калининградский центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [http://www.spid.org.ru/life.shtml Липецкий центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [http://www.noaids.samara.ru/ Самарская губерния против наркотиков и СПИДа]
* [http://sakhalinantiaids.ru/ Сахалинский областной центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [http://www.infospid.ru/index.php?cat=z Республика Татарстан. Республиканский центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [http://www.spid.udm.ru/ Удмуртский республиканский центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [http://aids73.ru/ Ульяновский центр по профилактике и борьбе со СПИДом]
* [[Челябинск]] Cайт [http://www.aids74.com/ для людей, живущих с ВИЧ/СПИД].
* [http://www.rcaids.kz/ Республика Казахстан. Республиканский центр по профилактике и борьбе со СПИД]
* AIDS [[Братск]] — [http://aidsbratsk.ru/ неофициальный сайт о проблеме ВИЧ/СПИД]

=== Mediklar uchun resurslar ===
* [http://www.rapid-test.ru Экспресс-тесты на ВИЧ/СПИД Новости экспресс-диагностики в России]
* Протоколы ВОЗ для Европейских стран. 1 декабря 2006 г. [http://www.euro.who.int/aids/treatment/20060801_1?language=Russian HIV/AIDS Protocols on Treatment and Care. 2006]
* Предоставление помощи и лечения при ВИЧ-инфекции и СПИДе. [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82082/WHO%20HIV%20Protocols%20for%20CIS%20Ru.pdf Протоколы ВОЗ для стран СНГ. 2004]
* [http://whqlibdoc.who.int/wer/WHO_WER_1990/WER1990_65_221-228%20(N°29).pdf Классификация ВИЧ-инфекции у взрослых 1990 г.]  World Health Organization. [[ВОЗ]]
* [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00018871.htm CDC. Классификация ВИЧ-инфекции у взрослых.] Centers for Disease Control and Prevention — [http://www.cdc.gov/ CDC]
* Здоровье Евразии. Бартлетт Дж., Галлант Дж. [http://www.eurasiahealth.org/rus/aids/health/resources/82168/ Клинические аспекты ВИЧ-инфекции]
* Здоровье Евразии. Под редакцией Стива Зайхнера и Дженифер Рид [http://www.eurasiahealth.org/rus/health/resources/85908/ Руководство по оказанию помощи ВИЧ-инфицированным детям]
* Здоровье Евразии. Бартлетт Дж. Г. [http://www.eurasiahealth.org/rus/health/resources/82726/ Карманный справочник по лечению ВИЧ-инфекции и СПИДа у взрослых 2006 г]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/02_Acute_HIV-1_Infection.pdf Острая фаза ВИЧ-1-инфекции]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/04_Pathogenesis_of_HIV-1_Infection.pdf Патогенез ВИЧ-1-инфекции]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/03_HIV_Testing.pdf Тестирование на ВИЧ]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/HIVMedicine2005_rus%20final.pdf Лечение ВИЧ-инфекции 2005 год]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/06_Management_of_Side_Effects.pdf Побочные эффекты АРТ]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/07_Lipodystrophy_Syndrome.pdf Липодистрофический синдром]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/11_Antiretroviral_Therapy_in_Children.pdf Антиретровирусная терапия у детей]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/12_Opportunistic%20_Infections.pdf Оппортунистические инфекции]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/14_Kaposi's_Sarcoma.pdf Саркома Капоши]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/18_HIV-associated_Skin_and_Mucocutaneous_Diseases.pdf Заболевания кожи и слизистых у ВИЧ-инфицированных]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/23_HIV-1_associated_Encephalopathy_and_Myelopathy.pdf ВИЧ-1-ассоциированные энцефалопатия и миелопатия]
* [http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/28_Drug_Profiles.pdf Описание препаратов]
* [http://www.rusmedserv.com/aids/rosvma/ Русмедсервер: СПИД в России]
* Глава для книги «ВИЧ-ИНФЕКЦИЯ»: клиника, диагностика и лечение. Москва 2000. Под общей редакцией В. В. Покровского. [http://www.weandyou.org.ru/info/diagn/002.php Диагностика ВИЧ-инфекции]
* [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat49.htm «К вопросу о месте ВИЧ/СПИД-пандемии среди других инфекционных, эпидемических и пандемических процессов»]
* [http://www.polit.ru/science/2007/04/23/peptid.popup.html В крови обнаружен белок, защищающий от ВИЧ]

=== Boshqalar ===
* [http://www.natural-science.msk.ru/stop-spid.html Чума XX века продолжает уносить жизни людей в XXI веке. Вся правда о СПИДе.]
* [http://www.rakurs.pl.ua/read/15508.html Опровержение существования вируса СПИД.]
* [http://love.weandyou.org.ru/ Знакомства, Общение для людей с ВИЧ+/форумы Вич+/С-Петербург,Москва, Екатеринбург другие города.]
* [http://www.stopspid.ru/info/testing/id.49/ Где можно пройти тест на ВИЧ]
* [http://www.aidsmap.com/files/file1000901.pdf Для ВИЧ позитивных женщин и их партнёров, которые могут планировать зачатие ребёнка]
* [http://www.aidsmap.com/files/file1000902.pdf Тем, кто впервые узнал о своем ВИЧ - статусе]
* [http://www.aidsmap.com/cms1175108.asp Ежедневник новостей с Международной Конференции по проблемам ВИЧ/СПИД]
* [http://www.sinergi.ru/DswMedia/pyat-urokovpovich-spid.doc МОСКОВСКИЙ ГОРОДСКОЙ ЦЕНТР ПРОФИЛАКТИКИ И БОРЬБЫ СО СПИДом]
* [http://gradusnik.ru/rus/doctor/stomat/b17d-aidsstomat/ ВИЧ-инфекция - риск для стоматологов]
* [http://www.medportal.ru/mednovosti/main/2006/08/18/walker/ Необъяснимая устойчивость], Медновости — генетическая устойчивость некоторых людей против [[ВИЧ]]
* [http://flogiston.ru/articles/social/aids Может ли молчание защитить от СПИДа: представления о СПИДе и больных СПИДом/ВИЧ- инфицированных у молодежи ]
* [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat52.htm"ВИЧ/СПИД-ПАНДЕМИЯ - ТАК С ЧЕМ ЖЕ В ДЕЙСТВИТЕЛЬНОСТИ МЫ СТОЛКНУЛИСЬ?"] это один из материалов представленных на научной конференции, [http://www.hiv-aids-epidemic.com.ua/conference-kiev.htm «Прогнозирование эпидемии ВИЧ/СПИД как научная и практическая задача»], которая состоялась в [[Киев]]е 14.03.2007
* [http://www.rambler.ru/news/medicine/aids/10720699.html "Древняя вирусная инфекция сделала людей беззащитными перед ВИЧ"] Статья на Рамблере про ретровирус PtERV1 и белок TRIM5α, потенциально являющийся природной защитой от СПИДА

{{med-stub}}

[[Turkum:Tibbiyot]]
[[Turkum:Surunkali kasalliklar]]
[[Turkum:Jinsiy yoʼl bilan yuquvchi kasalliklar]]
{{Link FA|dv}}
{{Link FA|he}}
{{Link FA|ia}}
{{Link FA|id}}
{{Link FA|la}}
{{Link FA|mk}}
{{Link FA|sr}}

[[af:Vigs]]
[[als:AIDS]]
[[am:ኤድስ]]
[[an:SIDA]]
[[ar:متلازمة العوز المناعي المكتسب]]
[[arz:ايدز]]
[[as:এইড্‌ছ]]
[[ast:SIDA]]
[[az:QİÇS]]
[[bat-smg:AIDS]]
[[be:СНІД]]
[[be-x-old:СНІД]]
[[bg:Синдром на придобитата имунна недостатъчност]]
[[bm:Tangalan dɛsɛ Bana]]
[[bn:এইডস]]
[[br:SIDA]]
[[bs:Sida]]
[[ca:Sida]]
[[ckb:ئەیدز]]
[[cs:AIDS]]
[[cv:ЕИДП]]
[[cy:AIDS]]
[[da:Aids]]
[[de:AIDS]]
[[dv:އެއިޑްސް ބަލި]]
[[el:AIDS]]
[[en:HIV/AIDS]]
[[eo:Aidoso]]
[[es:Sida]]
[[et:AIDS]]
[[eu:Hartutako Immuno Eskasiaren Sindromea]]
[[fa:ایدز]]
[[fi:AIDS]]
[[fiu-vro:AIDS]]
[[fo:Eyðkvæmi]]
[[fr:Syndrome d'immunodéficience acquise]]
[[fur:AIDS]]
[[fy:AIDS]]
[[ga:SEIF]]
[[gan:艾滋病]]
[[gd:AIDS]]
[[gl:SIDA]]
[[gu:એડ્સ]]
[[he:איידס]]
[[hi:एड्स]]
[[hr:Sindrom stečene imunodeficijencije]]
[[ht:Sida]]
[[hu:AIDS]]
[[hy:ՁԻԱՀ]]
[[ia:SIDA]]
[[id:AIDS]]
[[is:Alnæmi]]
[[it:AIDS]]
[[ja:後天性免疫不全症候群]]
[[jv:AIDS]]
[[ka:შიდსი]]
[[kg:Sida]]
[[ki:AIDS]]
[[kk:ЖИТС]]
[[km:ជំងឺអេដស៍]]
[[kn:ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ]]
[[ko:후천성 면역 결핍 증후군]]
[[ku:AIDS]]
[[la:SCDI]]
[[lb:Aids]]
[[lez:КъИДС]]
[[ln:Sidá]]
[[lo:ເອດສ໌]]
[[lt:AIDS]]
[[lv:AIDS]]
[[mhr:НИДС]]
[[mk:Синдром на стекнат имунолошки дефицит]]
[[ml:എയ്‌ഡ്‌സ്‌]]
[[mn:Дархлалын олдмол хомсдол]]
[[mr:एड्स]]
[[ms:Sindrom Kurang Daya Tahan Melawan Penyakit]]
[[mt:AIDS]]
[[my:အေအိုင်ဒီအက်စ်]]
[[ne:एड्स]]
[[new:एड्स]]
[[nl:Aids]]
[[nn:Hiv/aids]]
[[no:Aids]]
[[nv:Naałniih yichʼą́ą́h naabaahígíí bąąh dahooʼaahgo]]
[[oc:SIDA]]
[[pap:Sida]]
[[pl:Zespół nabytego niedoboru odporności]]
[[pnb:ایڈز]]
[[ps:اېډز]]
[[pt:Síndrome da imunodeficiência adquirida]]
[[qu:Unquy hark'aypa chaskisqa waqlliynin]]
[[ro:SIDA]]
[[roa-rup:AIDS]]
[[ru:Синдром приобретённого иммунного дефицита]]
[[rue:АІДС]]
[[sa:एइड्स्]]
[[scn:AIDS]]
[[sh:AIDS]]
[[si:ඒඩ්ස්]]
[[simple:AIDS]]
[[sk:Aids]]
[[sl:Aids]]
[[sr:Сида]]
[[sv:Aids]]
[[sw:Ukimwi]]
[[ta:எய்ட்சு]]
[[te:ఎయిడ్స్]]
[[tg:СПИД]]
[[th:เอดส์]]
[[tl:AIDS]]
[[tr:AIDS]]
[[tum:AIDS]]
[[uk:СНІД]]
[[ur:محصولی کسرمناعی متلازمہ]]
[[ve:CIDA]]
[[vec:AIDS]]
[[vi:HIV/AIDS]]
[[war:AIDS]]
[[yi:עידס]]
[[yo:Àìsàn Ìmúsára Àìpé Ìgbóguntàrùn]]
[[zh:艾滋病]]
[[zh-min-nan:AIDS]]
[[zh-yue:愛滋病]]