Difference between revisions 8297117 and 9060299 on viwiki

{{Infobox Writing system
|name=Chữ tượng hình Ai Cập
|image=[[Tập tin:Papyrus Ani curs hiero.jpg|nhỏ|phải|Một đoạn [[giấy cói Ani]] thể hiện các chữ thảo tượng hình.]]
|type=[[Tốc ký]]
|typedesc=có thể sử dụng như một [[abjad]]
|time=3200 TCN – AD 400
|languages=[[Ngôn ngữ Ai Cập]]
|famly=([[Lịch sử chữ viết#Tiền chữ viết|Tiền chữ viết]])
(contracted; show full)

Nói chung các học giả tin rằng chữ tượng hình Ai Cập “bắt đầu tồn tại một thời gian ngắn sau [[ký tự Sumer]], và ...  có thể [từng]... được phát minh dưới sự ảnh hưởng của ký tự này ...” <ref>
  Geoffrey Sampson, ''Writing Systems: a Linguistic Introduction'', Stanford University Press, 1990, p. 78.  </ref> Ví dụ, đã có lời nói rằng "có lẽ ý tưởng chung của các từ thể hiện của một ngôn ngữ viết đã được đưa tới Ai Cập từ Mesopotamia Sumer.” <ref>  Geoffrey W. Bromley, ''International Standard Bible Encyclopedia'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995, p. 1150.  </ref>
<ref>Iorwerth Eiddon Stephen Edwards, et al., The Cambridge Ancient History (3d ed. 1970) pp. 43-44.  </ref> Mặt khác, cũng có người cho rằng “bằng chứng về sự ảnh hưởng trực tiếp như vậy vẫn còn chưa rõ” và rằng “một cuộc lý lẽ đáng tin cậy cũng có thể được tiến hành cho sự phát triển độc lập của chữ viết tại Ai Cập...” <ref>  Simson Najovits,  ''Egypt, Trunk of the Tree: A Modern Survey of an Ancient Land'', Algora Publishing, 2004, pp. 55-56.  </ref>  Given the lack of direct evidence, “no definitive determination has been made as to the origin of hieroglyphics in ancient Egypt.”   <ref>  
Robert E. & Carolyn Krebs,  ''Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the Ancient World'', Greenwood Publishing Group, 2003, p. 91  </ref>

Chữ tượng hình gồm ba kiểu nét khắc: nét khắc ngữ âm, gồm những chữ phụ âm riêng có thể hoạt động như một [[chữ cái]]; [[dấu tốc ký]], thể hiện các [[hình vị]]; và các từ hạn định, làm hẹp [[Ngữ nghĩa|nghĩa]] của một dấu tốc ký hay các từ ngữ âm.

[[Tập tin:Egyptian funerary stela.jpg|nhỏ|200px|trái|Chữ tượng hình của một bia mộ Ai Cập]]
(contracted; show full)

==== Các dấu hiệu đơn chữ ====
{{Main|Các dấu hiệu đơn chữ Ai Cập}}
Chữ tượng hình Ai Cập gồm 24 dấu hiệu đơn (các biểu tượng thay cho các phụ âm đơn, giống các chữ tiếng Anh). Có thể viết toàn bộ các chữ Ai Cập bằng những dấu hiệu này, nhưng người Ai Cập không bao giờ làm như vậy và không bao giờ đơn giản hoá hệ thống chữ viết phức tạp của họ thành một bảng chữ cái thực sự.<ref>{{c
ite bookhú thích sách|author=Gardiner, Sir Alan H.|year=1973|title=Egyptian Grammar|publisher=The Griffith Institute|isbn=0-900416-35-1}}</ref>

Mỗi hình dấu hiệu đơn đều từng có một cách đọc riêng biệt, nhưng nhiều cách đọc đó đã trộn lẫn vào nhau khi [[Ai Cập Cổ]] phát triển thành [[Ai Cập Trung cổ]]. Ví dụ, hình khắc tấm khăn gấp dường như ban đầu là một âm [[voiceless alveolar fricative|/s/]] và hình khắc cánh cửa đóng là một âm [[voiceless dental fricative|/θ/]], nhưng cả hai hình đó đều được đánh vần là {{IPA|/s/}} (contracted; show full)

==== Nhân đôi ====
Sự nhân đôi một ký hiệu chỉ số kép của nó; nhân ba ký hiện chỉ số nhiều của nó.

=== Các dấu hiệu ===
* Dấu dọc, biểu thị dấu hiệu của một biểu tượng;
* Hai dấu dọc là "số đôi" và ba dấu dọc "số nhiều";
* Ký hiệu trực tiếp của biến tố kết thúc, ví dụ:
  
<hiero>W</hiero> <!-- (Z7)-->

== Đánh vần ==
Ý tưởng tiêu chuẩn hoá [[phép chính tả]]—"sửa" cách đánh vần—trong tiếng Ai Cập lỏng lẻo hơn rất nhiều so với trong các ngôn ngữ hiện đại. Trên thực tế, có một hay nhiều biến thể cho hầu như mọi từ. Nó:

* Quá dư thừa;
* Bỏ sót [[tự vị]], bị bỏ sót hoặc cố ý hoặc vô ý;
(contracted; show full)** [[Ngôn ngữ giáo hội Ai Cập]]
* [[Các bảng chữ cái giữa Thời kỳ đồ đồng]]

== Ghi chú và tham khảo ==
{{reflist}}

== Đọc thêm ==
* {{c
ite bookhú thích sách |last=Adkins |first=Lesley |coauthors=Adkins, Roy |title=The Keys of Egypt: The Obsession to Decipher Egyptian Hieroglyphs |publisher=HarperCollins Publishers |date=2000 |isbn=0060194391 }}
* {{cite bookhú thích sách|author=Allen, James P.|year=1999|title=Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521774837}}
* {{cite bookhú thích sách|author=Collier, Mark & Bill Manley|year=1998|title=How to read Egyptian hieroglyphs: a step-by-step guide to teach yourself|publisher=British Museum Press|isbn=0-7141-1910-5}}
* {{cite bookhú thích sách|author=[[Raymond O. Faulkner|Faulkner, Raymond O.]]|year=1962|title=Concise Dictionary of Middle Egyptian|publisher=The Griffith Institute|isbn=0-900416-32-7}}
* {{cite bookhú thích sách|author=Gardiner, Sir Alan H.|year=1973|title=[[Egyptian Grammar: Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs]]|publisher=The Griffith Institute|isbn=0-900416-35-1}}
* {{cite bookhú thích sách|author=Kamrin, Janice|year=2004|title=Ancient Egyptian Hieroglyphs; A Practical Guide|publisher=[[Harry N. Abrams, Inc.|Harry N. Abrams, Inc]]|isbn=0-8109-4961-X}}
* McDonald, Angela. ''Write Your Own Egyptian Hieroglyphs''. Berkeley: University of California Press, 2007 (paperback, ISBN 0-520-25235-7).

== Liên kết ngoài ==
{{Commonscat|Egyptian hieroglyphs}}
* [http://www.aldokkan.com/art/hieroglyphics.htm Ancient Egyptian Hieroglyphics - Aldokkan]
* [http://www.geocities.com/TimesSquare/Alley/4482/glyphs.html Glyphs and Grammars] ''Resources for those interested in learning hieroglyphs, compiled by Aayko Eyma.''
* [http://www.isidore-of-seville.com/hieroglyphs/ Hieroglyphics!] ''Annotated directory of popular and scholarly resources.''
* [http://www.jimloy.com/hiero/e-dict.htm ''Egyptian Hieroglyphic Dictionary''] by [[Jim Loy]]
* [http://www.p22.com/products/hieroglyphic.html Hieroglyphic fonts'']  by [[P22 type foundry]]
* [http://www.greatscott.com/hiero/ GreatScott.com's Hieroglyphs] ''Commercial (free intro)''
* [[mw:Extension:WikiHiero/Syntax|Wikimedia's hieroglyph writing codes]]
* [http://www.ancientegyptonline.co.uk Ancient Egypt Online: Sign list, tutorials and quizzes] ''A complete sign list, plus tutorials and quizzes''
* [http://users.teilar.gr/~g1951d/ Unicode Fonts for Ancient Scripts] Ancient scripts free software fonts

{{Các chủ đề Ai Cập cổ đại}}

{{Các hệ thống chữ viết}}

{{Liên kết bài chất lượng tốt|fr}}⏎
⏎
[[Thể loại:Ngôn ngữ cổ đại]]
[[Thể loại:Hệ thống chữ viết Thời đồ đồng]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Ai Cập]]
[[Thể loại:Chữ tượng hình| ]]
[[Thể loại:Hệ thống chữ viết Châu Phi]]

{{Liên kết bài chất lượng tốt|fr}}⏎
{{Liên kết chọn lọc|de}}
{{Liên kết chọn lọc|ka}}
⏎
⏎
[[af:Egiptiese hiërogliewe]]
[[als:Ägyptische Hieroglyphen]]
[[ar:هيرغليفية مصرية]]
[[az:Misir heroqlif yazısı]]
[[id:Hieroglif Mesir]]
[[ms:Hieroglif Mesir]]
[[bn:মিশরীয় হায়ারোগ্লিফিক]]
[[be:Старажытнаегіпецкае пісьмо]]
[[br:Hieroglifoù Egipt]]
[[bg:Египетски йероглиф]]
[[ca:Jeroglífic egipci]]
[[cs:Egyptské hieroglyfy]]
[[da:Egyptisk hieroglyf]]
[[de:Ägyptische Hieroglyphen]]
[[el:Ιερογλυφικά]]
[[en:Egyptian hieroglyphs]]
[[es:Jeroglífico]]
[[eo:Hieroglifoj]]
[[ext:Herogríficu]]
[[fa:هیروگلیف مصری]]
[[fr:Hiéroglyphe égyptien]]
[[gv:Jalloo-ocklyn Egyptagh]]
[[ko:신성 문자]]
[[hy:Եգիպտական հիերոգլիֆներ]]
[[hi:मिस्री चित्रलिपि]]
[[it:Geroglifico egizio]]
[[he:כתב חרטומים]]
[[ka:ეგვიპტური იეროგლიფები]]
[[kk:Египет жазуы]]
[[ku:Hiyeroglîfên misrî]]
[[la:Hieroglyphica Aegyptia]]
[[lt:Egiptiečių hieroglifai]]
[[mk:Египетски хиероглифи]]
[[ml:ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്]]
[[mt:Ġeroglifiċi Eġizzjani]]
[[arz:هيروجليفى]]
[[nl:Egyptische hiërogliefen]]
[[ja:ヒエログリフ]]
[[no:Hieroglyf]]
[[nn:Hieroglyf]]
[[oc:Ieroglifs egipcians]]
[[ps:هېروګليف]]
[[pl:Hieroglify]]
[[ro:Hieroglifă egipteană]]
[[ru:Египетское иероглифическое письмо]]
[[sk:Egyptské hieroglyfické písmo]]
[[sl:Hieroglif]]
[[sr:Египатски хијероглифи]]
[[fi:Hieroglyfit]]
[[sv:Hieroglyfer]]
[[th:ไฮโรกลิฟ]]
[[tr:Mısır hiyeroglifleri]]
[[uk:Єгипетські ієрогліфи]]
[[ur:حیروغلیفی]]
[[diq:Hiyeroglifo Mısırki]]
[[zh:圣书体]]