Difference between revisions 1178666 and 1178691 on bewiki

{{Узброены канфлікт
|Нназва           = Арабска-ізраільскі канфлікт
|Ччастка          =
|Ввыява           = Arab Israeli Conflict 6.png
|Пподпіс да выявы = <div style="background-color:#f0f0f0; text-align:left;">
{{Легенда|#99CC33|Ліга арабскіх дзяржаваў}}
{{Легенда|#99CCFF|Ізраіль}}
{{Легенда|#669933|Дзяржавы, якія ваявалі супраць Ізраілю}}
{{Легенда|#CC0000|Заходні бераг ракі Ярдан і Сэктар Газа}}
</div>
|Ддата            = [[1920]]/[[1948]] — па сёньняшні дзень
|Ммесца           = [[Блізкі ЎУсход]]
|Ппрычына         = 
|Ввынік           = Працягваецца
|Ттэрытарыяльныя зьмены = 
|Ссупернік1       = {{Сьцяг Ізраілю}} [[Ізраіль]]
|Ссупернік2       = [[ФайлВыява:Flag of the Arab League.svg|23пксpx]] [[Ліга арабскіх дзяржаваў]]
|Ккамандуючыя1    = 
|Ссілы1           = 
|Ссілы2           = 
}}
'''Арабска-ізраільскі канфлікт''' ({{моваlang-ar|الصراع العربي الإسرائيلي}}, {{моваlang-he|הסכסוך הישראלי-ערבי}}) — супрацьстаяньне паміж шэрагам [[арабы|арабскіх]] краін, а таксама арабскімі ваенізаванымі радыкальнымі групоўкамі, якія маюць падтрымку з боку часткі карэннага арабскага насельніцтва акупаваных [[Ізраіль|Ізраілем]] палестынскіх тэрыторыяў, з аднаго боку, і [[сіянісцкі рух|сіянісцкім рухам]], а затым і дзяржавай Ізраіль, з другога. Нягледзячы на тое, што дзяржава Ізраіль была створана толькі ў [[1948]] годзе, фактычна гісторыя канфлікту ахоплівае каля стагодзьдзя, пачынаючы з канца [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]], калі быў закладзены палітычны сіянісцкі рух, які паклаў пачатак барацьбе габяўрэяў за стварэньне ўласнай дзяржавы.

Пасьля распаду [[Асманская імпэерыя|Асманскай імпэерыі]] ў выніку ейнай паразы ў [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайне]] канфлікт паміж габяўрэямі-сіяністамі йі арабскім насельніцтвам [[Палестына|Палестыны]] зводзіўся, галоўным чынам, да дамаганьняў да тэрытарыяльнага кантролю падмандатнай Палестыны. У ходзе напаленай сыітуацыі ў другой чвэрці [[XX стагодзьдзе|XX стагодзьдзя]] да геапалітычнага складніку дадаліся таксама рэлігійны йі культурны аспэекты, якія ўзмацняюць міжнацыянальную розніцу. У [[1948]] годзе суседнія арабскія краіны абвесьясцілі вайну створанай габяўрэйскай дзяржаве. Такім чынам, канфлікт выйшаў за межы Палестыны йі перарос у канфлікт паміж Ізраілем і ўсімі астатнімі арабскімі дзяржавамі ў рэгіёне. Са складаньнем мірнай дамовы з [[ЭЕгіпет|Эгіптам]] у [[1979]] годзе йі [[Ярданія]]й у [[1994]] годзе лік варожых да Ізраілю дзяржаваў скараціўся. У рамках буйнамаштабнага арабска-ізраільскага канфлікту прынята вылучаць рэгіянальны [[палестына-ізраільскі канфлікт]], абумоўлены, у першую чаргу, сутыкненьнем тэрытарыяльных інтарэсаў габяўрэяў і арабаў, якія жывуць у Палестыне. У апошнія гады менавіта гэты канфлікт зь'яўляецца крыніцай палітычнай напружанасьці йі адкрытых узброеных сутыкненьняў у рэгіёне.

== Гісторыя ==
=== Канфлікты да 1948 годуа ===
У канцы [[XIX стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]] многія эеўрапейскія габяўрэі куплялі зямлю ў асманскага султана йі ягоных агентаў. У той час, [[Ерусалім]] не выходзіў за межы гарадзcкой сьцяны, у ім налічвалася ўсяго некалькі дзясяткаў тысяч чалавек. У тыя часы [[габяўрэі]] стваралі свае паселішчы, [[кібуц]]ы, у якім жылі толькі прадстаўнікі габяўрэйскай нацыі.

Да [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]], [[Блізкі ЎУсход]], уключаючы [[Палестына|Палестыну]], быў пад кантролем [[Асманская імпэерыя|Асманскай імпэерыі]] амаль 500 гадоў. У апошнія гады сваёй імпэерыі [[туркі]] пачалі падтрымліваць ідэю пры турэцкую этнічную ідэнтычнасьць, сьцьцвярджаючы пра прывіліяванае становішча туркаў у межах імпэерыі, што прывяло ў выніку да дыскрымінацыі ў дачыненні да [[арабы|арабаў]]<ref>Fraser, T.G. «The Middle East: 1914-1979». St. Martin’s Press, New York. (1980) Pg. 2</ref>. Абяцаньне вызваленьня ад асманаў прымусіла шматлікіх габяўрэяў і арабаў падтрымаць хаўрусьніцкія дзяржавы падчас Першай сусьветнай вайны, што прывяло да зь'яўленьня шырокага арабскага нацыяналізму.

[[ФайлВыява:Havlagah bus during 1936-1939 Arab revolt-British Mandate of Palestine.jpg|міні|240пкс|зьлева|Габthumb|240px|left|яўрэйскі аўтобус абсталяваны дротам, які абараняе шкло ад камянёў і гранатаў. Канец [[1930-я|1930-х]].]]
У [[1915]]—[[1916]] гадоах, падчас Першай сусьветнай вайны, брытанскі вярхоўны камісар у [[ЭЕгіпет|Эгіпце]], сэр [[Генры МакМагон]], таемна перапісваўся з [[Хусэйн ібн Алі|Хусэйнам ібн Алі]], асманскім губэернатарам [[Мэка|Мэкі]] йі [[Мэдына|Мэдыны]]. МакМагон пераканаў Хусэйна весьці арабскае паўстаньне супраць Асманскай імпэерыі, якая ў тыя часы зь'яўлялася хаўрусьнікам [[Нямеччына|НямеччыныГерманія|Германіі]]. МакМахон абяцаў, што калі арабы падтрымаюць [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] ў вайне, брытанскі ўрад будзе падтрымліваць стварэньне незалежнай арабскай дзяржавы пад Хашыміцкім панаваньнем у арабскіх правінцыях Асманскай імпэерыі, уключаючы Палестыну. Арабскае паўстаньне на чале з [[Томас Эдўуард Лоўрэнз|Томасам Эдўуардам Лоўрэнзам]] і сынам Хусэйна Фэйсалам пасьпяхова скончылася йі Брытанія ўзяла пад свой кантроль большую частку арабскіх правінцыяўй Асманскай імпэерыі.

У [[1917]] годзе брытанскі ўрад выдаў [[Дэклярацыя Бальфура|Дэклярацыю Бальфура]], у якой гаварылася, што ўрад добразычліва разглядае «стварэньне ў Палестыне нацыянальнай дзяржавы для габяўрэйскага народа». Дэклярацыя была выпушчана ў выніку веры некаторых чальцоў урада, у тым ліку прэм’ер-міністра [[Дэйвід Лойд Джордж|Лойда Джорджа]], што габяўрэйская падтрымка неабходная для перамогі ў вайне. Тым няе менш, заява выклікала вялікі непакой у арабскім сьвеце<ref>Segev, Tom (2000): «One Palestine, Complete», pp. 48-49, Abacus, ISBN 0-349-11286-X.</ref>. Пасьля вайны, тэрыторыя перайшла пад брытанскае праўленьне ў якасьці брытанскага мандата ў Палестыне. Вобласьці, якія былі даручаны Брытаніі, уключала тэрыторыі сёньняшніх [[Ізраіль|Ізраіля]], [[Ярданія|Ярданіі]], [[Заходні бераг ракі Ярдан]] і [[сэктар Газа]].

Менавіта ў гэты момант габяўрэйская іміграцыя ў Палестыну значна павялічылася. Да [[1931]] годуа 17% насельніцтва Палестыны былі габяўрэямі, павялічыўшыся на шэсць адсоткаў з [[1922]] годуа<ref>Lesch, Ann M. and Tschirgi, Dan. «Origins and Development of the Arab-Israeli Conflict». Greenwood Press: West Port, Connecticut. (1998). Pg. 47</ref>. Габяўрэйская іміграцыя павялічылася неўзабаве пасьля прыходу да ўлады [[нацысты|нацыстаў]] у [[Трэці Раэйх|Нямеччыне]], у выніку чаго габяўрэйскае насельніцтва ў Палестыне павялічылася ў два разы<ref>Smith, Charles D. «Palestine and the Arab Israeli Conflict: A History With Documents». Bedford/St. Martin’s: Boston. (2004). Pg. 129</ref>. Палестынскыя арабы палічылі гэта хуткі прыток габяўрэйскіх імігрантаў як пагрозу сваёй радзімы йі сваёй ідэнтычнасьці як народа. Больш за тое, габяўрэйская палітыка была накіравана на выкуп зямлі йі забарону занятасьці арабаў на аб’ектах прамысловасьці йі фэермах, якія належалі габяўрэям, што вельмі абурыла палестынскую арабскую абшчыну<ref>Lesch, Ann M. and Tschirgi, Dan. «Origins and Development of the Arab-Israeli Conflict». Greenwood Press: West Port, Connecticut. (1998). Pg.47,51</ref>. Дэманстрацыі з пратэстамі да існай сыітуацыі былі праведзены яшчэ ў [[1920]] годзе. Пратэстуючыя выступалі супраць таго, што для габяўрэйскіх імігрантаў былі ўстаноўлены прэфэрэнцыі брытанскім мандатам. Гэтае абурэньне прывяло да выбухаў гвалту. У сакавіку [[1920]] году першы гвалтоўны інцыдэнт адбыўся ў [[Тэль-Хай]], і ў тым жа годзе пачаліся беспарадкі ў [[Ерусалім]]е. У [[1922]] годзе [[ЎУінстан Чэрчыль]] у сваёй «[[Белая кніга Чэрчыля 1922 годуа|Белай кнізе]]» паспрабаваў супакоіць арабскае насельніцтва, адмаўляючы, што стварэньне габяўрэйскай дзяржавы было намерам Дэклярацыі Бальфура. У [[1929]] годзе пасьля дэманстрацыі палітычнай партыі [[Бэйтар]], якая была ачолена [[Уладзімер Жабацінскі|Уладзімерам Жабацінскім]] ў [[Сьцяна Плачу|Сьцяны Плачу]], у Ерусаліме пачаліся масавыя беспарадкі, якія пашырыліся на ўсю Палестыну. У выніку 67 габяўрэяў былі забіты ў горадзе [[Хэўрон]], што стала вядома як [[Гвалт у Хэўроне 1929 годуа|Гвалт у Хэўроне]]. На працягу тыдня гвалтаў, па меншай меры 116 арабаў і 133 габяўрэяў<ref>San Francisco Chronicle, Aug. 9, 2005, «A Time of Change; Israelis, Palestinians and the Disengagement»</ref> былі забітыя йі 339 параненыя<ref>NA 59/8/353/84/867n, 404 Wailing Wall/279 and 280, Archdale Diary and Palestinian Police records.</ref>.

У [[1930-я|1930-х]] гадоах [[Із ад-Дын аль-Касам]] арганізаваў і стварыў ваенізаваную арганізацыю «[[Чорная Рука]]», якая мела антысіянісцкія йі антыбрытанскія настроі. Ён завербаваў і арганізаваў ваенную падрыхтоўку для сялянаў і да [[1935]] годуа ён прыцягнуў у шэрагі сваёй арганізацыі ад 200 да 800 чалавек. Баявыя разьлікі былі ўзброены бомбамі йі агнястрэльнай зброяй, якую яны выкарыстоўвалі, каб забіваць сіянісцкіх пасяленцаў у гэтым раёне, а таксама бралі ўдзел у кампаніях вандалізму ў габяўрэйскіх паселішчах<ref>Segev, Tom (1999). «One Palestine, Complete». Metropolitan Books. pp. 360–362. ISBN 0805048480.</ref>. Да [[1936]] годуа, эскаляцыя напружанасьці прывяла да [[Арабскае паўстаньне 1936—1939 гадоў|арабскага паўстаньня ў 1936—1939 гадоах]] у Палестыне<ref>Lesch, Ann M. and Tschirgi, Dan. «Origins and Development of the Arab-Israeli Conflict». Greenwood Press: West Port, Connecticut. (1998). Pg.</ref>.

[[ФайлВыява:UN Partition Plan For Palestine 1947.svg|мініthumb|200пксpx|справа|Плян ААН па падзелу Палестыны]]
У адказ на арабскі ціск<ref>[http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-53356391/struggle-against-jewish-immigration.html «The Struggle against Jewish Immigration to Palestine»]. Middle Eastern Studies. July 1, 1998.</ref>, Брытанскія ўлады значна скарацілі лік габрэйскіх імігрантаў у Палестыну. Гэтыя абмежаваньні засталіся ў сіле да заканчэньня тэрміну дзеяньня мандата, у пэрыяд, які супаў з уцёкамі габрэяў з [[Эўропа|Эўропы]] ад нацыстаў. Як следзтва, большасьць габрэйскіх перасяленцаў прыязджалі ў Палестыну незаконна, што прывяло да далейшага павілічэньня напружанасьці ў рэгіёне. Пасьля некалькіх няўдалых спробаў вырашыць праблему дыпляматычным шляхам, брытанскія ўлады спыталіся да створанай [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] за дапамогай. [[15 траўня]] [[1947]] году ААН прызначыў камітэт, які складаўся з прадстаўнікоў адзінаццаці дзяржаваў. Для таго, каб камітэт меў больш нэўтральную пазыцыю, ні адна зь вялікіх дзяржаваў у ім прадстаўлена не была<ref>Smith, Charles D. «Palestine and the Arab Israeli Conflict: A History With Documents». Bedford/St. Martin’s: Boston. (2004). Pg. 186</ref>. Пасьля пяці тыдняў дасьледаваньняў сытуацыі ў Палестыне, камісія рэкамендавала стварыць дзяржавы для габрэяў і арабаў у Палестыне. Гэтае рашэньне пра стварэньне «дзьвюх дзяржаваў» было прынята [[Плян ААН па падзелу Палестыны|181-й рэзалюцыяй]] [[Генэральная Асамблея ААН|Генэральнай Асамблеі ААН]] у лістападзе [[1947]] году 33 галасамі «за» й 13 «супраць», пры гэтым 10 чальцоў устрымаліся. Арабскія дзяржавы, якія складалі [[Ліга арабскіх дзяржаваў|Лігу арабскіх дзяржаваў]], прагаласавалі супраць. У той жа час, у Палестыне арабы й габрэі пачалі адктырую барацьбу за кантроль пад стратэгічнымі пазыцыямі ў рэгіёне. Паводле дадзеных гвалты назіраліся з абедзьвюх бакоў<ref>Fraser, T.G. «The Middle East: 1914-1979». St. Martin’s Press, New York. (1980). Pg. 41</ref>.

За некалькі месяцаў да заканчэньня тэрміну дзеяньня мандата ізраільская арганізацыя самаабароны [[Хагана]] распачала шэраг наступаў, у выніку якіх яны атрымалі кантроль над усёй тэрыторыяй, якая прызначалася ААН для габрэйскай дзяржавы. Але разам з тым значна павялічыўся лік уцекачоў з захопленых гарадоў, як то [[Твэрыя]], [[Хайфа]], [[Цфат]], [[Бэйт-Шыан]] і [[Яфа]]. У пачатку [[1948]] году Вялікабрытанія абвесьціла пра свой цьвёрды намер спыніць дзеяньне свайго мандата ў Палестыне [[14 траўня]]<ref>Stefan Brooks (2008). «Palestine, British Mandate for». In Spencer C. Tucker. The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict. 3. Santa Barbara, California: ABC- CLIO. pp. 770. ISBN 978-1-85109-842-2.</ref>. У адказ на гэта прэзыдэнт [[ЗША]] [[Гары Трумэн]] выступіў з заявай [[25 сакавіка]] й прапанаваў узяць апеку над тэрыторыяй ААН, заявіўшы, што вырашыць сытуацыю мірным шляхам у абодвух народаў не атрымаеца.

[[14 траўня]] [[1948]] году, у дзень афіцыйнага заканчэньня мандата й за дзень да гэтага вялікая частка брытанскага войска сышла, а [[Ізраіль]] абвесьціў пра сваю незалежнасьць і сувэрэнітэт, аднак не пазначыў свае межы. На наступны дзень, Ліга арабскіх дзяржаваў афіцыйна пацьвердзіла сваю нязгоду з плянам стварэньня «дзьвюх дзяржаваў» у лісьце да ААН<ref>[http://www.ibiblio.org/sullivan/docs/ArabStatement1948.html «Statement by the Arab League States Following the Establishment of the State of Israel»]. 15 May 1948.</ref>. У гэты дзень арміі [[Эгіпет|Эгіпта]], [[Лібан]]а, [[Сырыя|Сырыі]], [[Ярданія|Ярданіі]] й [[Ірак]]а ўварваліся на тэрыторыю вызначанай арабскай часткі Палестыны, паклаўшы тым самым пачатак [[Арабска-ізраільская вайна 1948 году|арабска-ізраільскай вайны]]. Ізраільскія сілы абароны адбілі ў войска арабскіх краінаў часткі акупаваных тэрыторый, пашырыўшы тым самым свае межы за першапачатковы падзелу ААН<ref>Smith, Charles D. «Palestine and the Arab Israeli Conflict: A History With Documents». Bedford/St. Martin’s: Boston. (2004). Pg. 198</ref>. Да сьнежня [[1948]] году Ізраіль кантраляваў большую частку Палестыны на захад ад ракі [[Ярдан]]. Астатняя частка была пад кантролем рэгулярнай арміі [[Ярданія|Ярданіі]], гэтая вобласьць атрымала назву [[Заходні бераг ракі Ярдан|Заходняга берага]], а [[сэктар Газа]] кантраляваўся [[Эгіпет|Эгіптам]]. Да й падчас гэтага канфлікту каля 713 тысячаў палестынскіх арабаў пакінулі свае паселішчы й сталіся ўцекачамі, у прыватнасьці, з-за абяцаньня ад арабскіх лідэраў, што яны змогуць вярнуцца, калі вайна ўжо пераможана. Многія палестынцы беглі з раёнаў бо былі напалоханы гвалтамі, якія праводзіліся ізраільскімі ваенізаванымі атрадамі, як то [[Іргун]] і [[Лехі]], у дачыненьні да цывільнага арабскага насельніцтва. Вайна скончылася складаньнем мірнай дамовы ў [[1949]] годзе паміж Ізраілем і кожным зь ягоным арабскім суседам.

=== Пэрыяд з 1948 па 1967 гады ===
Да прыняцьця Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый рэзалюцыі нумар 181 у лістападзе [[1947]] году й абвяшчэньня дзяржавы Ізраіль у траўні [[1948]] году, у шэрагу арабскіх краінаў былі прыняты дыскрымінацыйныя меры ў дачыненьні да мясцовага габрэйскага насельніцтва. Статус габрэйскіх грамадзянаў у арабскіх дзяржавах рэзка пагоршыўся зь цягам арабска-ізраільскага канфлікту 1948 году. Асноўныя антыгабрэйскія беспарадкі ўспыхнулі ўва ўсім арабскім сьвеце ў сьнежні [[1947]] году, габрэйскія абшчыны асабліва моцна пацярпелі ў [[Сырыя|Сырыі]] й [[Адэн]]е, дзе было зафіксавана сотні забітых і параненых. Да сярэдзіны [[1948]] году, амаль усе габрэйскія абшчыны ў арабскіх краінах пацярпелі ад нападаў і іхны стан рэзка пагоршыўся. Габрэі ў адпаведнасьці зь [[іслам]]скімі рэжымамі былі адарваныя ад свайго даўняга жыхарства альбо сталі палітычнымі закладнікамі арабска-ізраільскага канфлікту. У выніку, вялікая колькасьць габрэяў беглі альбо былі вымушаныя эміграваць з арабскіх краінаў і некаторых мусульманскіх краінаў. Антыгабрэйскі гвалт й перасьлед стаў ініцыятарам першай хвалі зыходу й многіх наступных. У [[Лібія|Лібіі]] габрэі былі пазбаўленыя грамадзянства, а таксама ў [[Ірак]]у, дзе іхняя маёмасьць была канфіскавана<ref>Aharoni, Ada (Volume 15, Number 1/March 2003). [http://taylorandfrancis.metapress.com/content/w91udxrhc7cf5a86 «The Forced Migration of Jews from Arab Countries»]. Routledge, part of the Taylor & Francis Group.</ref>. Эгіпет выгнаў вялікую частку сваёй габрэйскай абшчыны ў [[1956]] годзе, у той час як [[Альжыр]] пазбавіў сваіх габрэяў грамадзянства толькі пасьля здабыцьця незалежнасьці ў [[1962]] годзе. Большасьць зь іх бегла ў сувязі з пагаршэньнем палітычнага становішча, аднак некаторыя эмігравалі па ідэалягічных чыньніках<ref>[http://repec.iza.org/RePEc/Discussionpaper/dp89.pdf «Aliyeh to Israel: Immigration under Conditions of Adversity»] - Shoshana Neumann, Bar-Ilan University, page 10.</ref>.

Звыш за 700 тысячаў габрэяў эмігравала ў Ізраіль паміж [[1948]] і [[1952]] гадамі й прыкладна 285 тысячаў зь іх прыехалі з арабскіх краінаў<ref>[http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Jewish+History/Zionist+History/Zionist+Aliyot/1940s.htm «Jewish History. 1940s»]. Jewish Agency for Israel.</ref>. Да канца [[1960-я|1960-х]] гадоў, звыш за 850 тысячаў габрэяў пакінулі родныя мясьціны прыкладна з дзесяці арабскіх краінаў. Сёньня, менш за 7 тысячаў габрэяў застаюцца ў гэтых краінах на сталым жыхарстве. Індывідуальная й камунальная маёмасьць была канфіскавана без кампэнсацыі<ref>Irwin Cotler: [http://spme.net/cgi-bin/articles.cgi?ID=3471 «Jewish refugees from Arab countries: The case for rights and redress»]</ref><ref>[http://www.meforum.org/article/263 «Why Jews Fled the Arab Countries»]. Ya'akov Meron. Middle East Quarterly, September 1995</ref><ref>[http://www.jimena.org/faq/faq.htm#3 «Jews in Grave Danger in All Moslem Lands»]. The New York Times, May 16, 1948</ref>. У цяперашні час гэтыя габрэі-імігратны й іхныя нашчадкаў, складаюць 41% ад агульнага насельніцтва Ізраіля<ref>[http://www.haaretz.com/hasen/spages/941518.html «All I wanted was justice»] - Adi Schwarz, Haaretz.</ref>.

У выніку перамогі Ізраіля ў вайне за незалежнасьць [[1948]] году, арабы, якія пакінулі свае дамы на габрэйскай тэрыторыі, не змаглі вярнуцца ў родныя мясьціны. Акрамя таго, любы габрэі на Заходнім беразе альбо ў сэктары Газы быў выгнаны са сваёй маёмасьці й жылых дамоў у Ізраіль. Палестынскія ўцекачы, ёсьць пашчадкі тых, хто сышоў, і адказнасьць за іхны зыход ёсьць прадмет спрэчкі паміж ізраільскім і палестынскім бокам<ref>Morris, Benny (2004). «The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited». Cambridge University Press. P.114</ref>.

[[Файл:6dayswar1.jpg|міні|250пкс|справа|Ізраільскія жаўнеры ля зьнішчанага эгіпецкага самалёту]]
У [[1956]] годзе Эгіпет зачыніў [[Тыранскі праліў]] для праходу ізраільскіх суднаў і блякаваў [[Акабскі заліў]] у парушэньне [[Канстантынопальская канвэнцыя 1888 году|Канстантынопальскай канвэнцыі 1888 году]]. Многія сьцьвярджалі, што гэта ёсьць таксама парушэньнем мірнага пагадненьня [[1949]] году<ref>Howard M. Sachar. «A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time». Alfred A. Knopf (New York). 1976. p. 455. ISBN 0-394-28564-5.</ref><ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm «Background Note: Israel»]. US State Department.</ref>. [[26 ліпеня]] [[1956]] году Эгіпет нацыяналізаваў кампанію [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] й зачыніў канал для ізраільскіх суднаў<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2701000/2701603.stm «1956: Egypt Seizes Suez Canal»]. British Broadcasting Service.</ref>. Ізраіль адказаў [[29 кастрычніка]] [[1956]] году, уварваўшыся на [[Сынайскі паўвостраў]] пры брытанскай і францускай падтрымцы. Падчас крызы Суэцкага канала, Ізраіль захапіў сэктар Газы й Сынайскі паўвостраў, але з-за ціску з боку [[ЗША]] й Арганізацыі Аб’яднаных Нацый быў вымушаны спыніць далейшы наступ<ref>[http://www.mideastweb.org/ga997.htm «UN GA Resolution 997»]. Mideast Web.</ref>. Ізраіль пагадзіўся вывесьці войскі з тэрыторыі Эгіпта, які пагадзіўся свабоду суднаходзтва ў рэгіёне й дэмілітарызацыі Сыная, дзеля кантралю за якой ААН разгарнула спэцыяльную камісію<ref>[http://www.webcitation.org/5kwKackbs «Israel - MSN Encarta»].</ref>. Аднак камісія працавала толькі з боку эгіпецкай мяжы у той час, калі Ізраіль адмовіўся дазволіць працаваць на сваёй тэрыторыі<ref>[http://www.un.org/Depts/dpko/dpko/co_mission/unef1backgr2.html «First United Nations Emergency Force»]. Unef I - Background</ref>.

[[19 траўня]] [[1967]] году, Эгіпет выгнаў назіральнікаў ААН, і перакінуў каля 100 тысячаў жаўнераў на Сынайскі паўвостраў да ізраільскай мяжы<ref>Lorch, Netanel (2003-09-02). [http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Centenary+of+Zionism/The+Arab-Israeli+Wars.htm «The Arab-Israeli Wars»]. Israeli Ministry of Foreign Affairs.</ref>. Ён зноўку зачыніў [[Тыранскі праліў]] для праходу ізраільскіх суднаў<ref>«Egypt Closes Gulf Of Aqaba To Israel Ships: Defiant move by Nasser raises Middle East tension», The Times, Tuesday, May 23, 1967; pg. 1; Issue 56948</ref>, вярнуўшы сытуацыю [[1956]] году, калі Ізраіль быў блякаваны. [[30 траўня]] [[1967]] году, [[Ярданія]] падпісала пакт аб узаемнай абароне з Эгіптам. [[5 чэрвеня]] Ізраіль пачаў наступ на Эгіпет. ВПС Ізраіля зьнішчылі большую частку эгіпецкіх ВПС падчас нечаканага нападу, а затым павярнуліся на ўсход і зьнішчылі вайсковыя самалёты Ярданіі, [[Сырыя|Сырыі]] й [[Ірак]]у. Гэтая падзея сталася найважнейшым элемэнтам перамогі Ізраіля ў [[Шасьцідзённая вайна|Шасьцідзённай вайне]]<ref>[http://www.kinghussein.gov.jo/his_periods3.html «The Disaster of 1967»]. The Jordanian Government.</ref>. У канцы вайны, Ізраіль атрымаў кантроль над Сынайскага паўвостравам, сэктарам Газы, Заходнім берагам, [[Ерусалім|Усходнім Ерусалімам]], [[фэрмы Шэбаа|фэрмамі Шэбаа]] й [[Галянскія вышыні|Галянскімі вышынямі]]. Вынікі вайны ўплываюць на геапалітыку рэгіёну й па сёньан ААН па падзелу Палестыны]]
У адказ на арабскі ціск<ref>[http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-53356391/struggle-against-jewish-immigration.html «The Struggle against Jewish Immigration to Palestine»]. Middle Eastern Studies. July 1, 1998.</ref>, Брытанскія ўлады значна скарацілі лік яўрэйскіх імігрантаў у Палестыну. Гэтыя абмежаванні засталіся ў сіле да заканчэння тэрміну дзеяння мандата, у перыяд, які супаў з уцёкамі яўрэяў з [[Еўропа|Еўропы]] ад нацыстаў. Як следзтва, большасць яўрэйскіх перасяленцаў прыязджалі ў Палестыну незаконна, што прывяло да далейшага павілічэння напружанасці ў рэгіёне. Пасля некалькіх няўдалых спробаў вырашыць праблему дыпламатычным шляхам, брытанскія ўлады спыталіся да створанай [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] за дапамогай. [[15 мая]] [[1947]] года ААН прызначыў камітэт, які складаўся з прадстаўнікоў адзінаццаці дзяржаў. Для таго, каб камітэт меў больш нэўтральную пазіцыю, ні адна з вялікіх дзяржаў у ім прадстаўлена не была<ref>Smith, Charles D. «Palestine and the Arab Israeli Conflict: A History With Documents». Bedford/St. Martin’s: Boston. (2004). Pg. 186</ref>. Пасля пяці тыдняў даследаванняў сітуацыі ў Палестыне, камісія рэкамендавала стварыць дзяржавы для яўрэяў і арабаў у Палестыне. Гэтае рашэнне пра стварэнне «дзвюх дзяржаў» было прынята [[План ААН па падзелу Палестыны|181-й рэзалюцыяй]] [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]] у лістападзе [[1947]] году 33 галасамі «за» і 13 «супраць», пры гэтым 10 чальцоў устрымаліся. Арабскія дзяржавы, якія складалі [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігу арабскіх дзяржаў]], прагаласавалі супраць. У той жа час, у Палестыне арабы і яўрэі пачалі адктырую барацьбу за кантроль пад стратэгічнымі пазіцыямі ў рэгіёне. Паводле дадзеных гвалты назіраліся з абедзвюх бакоў<ref>Fraser, T.G. «The Middle East: 1914-1979». St. Martin’s Press, New York. (1980). Pg. 41</ref>.

За некалькі месяцаў да заканчэння тэрміну дзеяння мандата ізраільская арганізацыя самаабароны [[Хагана]] распачала шэраг наступаў, у выніку якіх яны атрымалі кантроль над усёй тэрыторыяй, якая прызначалася ААН для яўрэйскай дзяржавы. Але разам з тым значна павялічыўся лік уцекачоў з захопленых гарадоў, як то [[Твэрыя]], [[Хайфа]], [[Цфат]], [[Бэйт-Шыан]] і [[Яфа]]. У пачатку [[1948]] году Вялікабрытанія абвясціла пра свой цвёрды намер спыніць дзеянне свайго мандата ў Палестыне [[14 мая]]<ref>Stefan Brooks (2008). «Palestine, British Mandate for». In Spencer C. Tucker. The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict. 3. Santa Barbara, California: ABC- CLIO. pp. 770. ISBN 978-1-85109-842-2.</ref>. У адказ на гэта [[прэзідэнт ЗША|прэзідэнт]] [[ЗША]] [[Гары Трумэн]] выступіў з заявай [[25 сакавіка]] і прапанаваў узяць апеку над тэрыторыяй ААН, заявіўшы, што вырашыць сітуацыю мірным шляхам у абодвух народаў не атрымаеца.

[[14 мая]] [[1948]] года, у дзень афіцыйнага заканчэння мандата і за дзень да гэтага вялікая частка брытанскага войска сышла, а [[Ізраіль]] абвясціў пра сваю незалежнасць і сувэрэнітэт, аднак не пазначыў свае межы. На наступны дзень, Ліга арабскіх дзяржаў афіцыйна пацвердзіла сваю нязгоду з планам стварэння «дзвюх дзяржаў» у лісце да ААН<ref>[http://www.ibiblio.org/sullivan/docs/ArabStatement1948.html «Statement by the Arab League States Following the Establishment of the State of Israel»]. 15 May 1948.</ref>. У гэты дзень арміі [[Егіпет|Эгіпта]], [[Лібан]]а, [[Сырыя|Сырыі]], [[Ярданія|Ярданіі]] і [[Ірак]]а ўварваліся на тэрыторыю вызначанай арабскай часткі Палестыны, паклаўшы тым самым пачатак [[Арабска-ізраільская вайна 1948 года|арабска-ізраільскай вайны]]. Ізраільскія сілы абароны адбілі ў войска арабскіх краін часткі акупаваных тэрыторый, пашырыўшы тым самым свае межы за першапачатковы падзелу ААН<ref>Smith, Charles D. «Palestine and the Arab Israeli Conflict: A History With Documents». Bedford/St. Martin’s: Boston. (2004). Pg. 198</ref>. Да снежня [[1948]] году Ізраіль кантраляваў большую частку Палестыны на захад ад ракі [[Ярдан]]. Астатняя частка была пад кантролем рэгулярнай арміі [[Ярданія|Ярданіі]], гэтая вобласць атрымала назву [[Заходні бераг ракі Ярдан|Заходняга берага]], а [[сэктар Газа]] кантраляваўся [[Егіпет|Эгіптам]]. Да і падчас гэтага канфлікту каля 713 тысячаў палестынскіх арабаў пакінулі свае паселішчы і сталіся ўцекачамі, у прыватнасці, з-за абяцання ад арабскіх лідараў, што яны змогуць вярнуцца, калі вайна ўжо пераможана. Многія палестынцы беглі з раёнаў бо былі напалоханы гвалтамі, якія праводзіліся ізраільскімі ваенізаванымі атрадамі, як то [[Іргун]] і [[Лехі]], у дачыненні да цывільнага арабскага насельніцтва. Вайна скончылася складаннем мірнай дамовы ў [[1949]] годзе паміж Ізраілем і кожным з ягоным арабскім суседам.

=== Перыяд з 1948 па 1967 гады ===
Да прыняцця Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый рэзалюцыі нумар 181 у лістападзе [[1947]] году і абвяшчэння дзяржавы Ізраіль у траўні [[1948]] году, у шэрагу арабскіх краін былі прыняты дыскрымінацыйныя меры ў дачыненні да мясцовага яўрэйскага насельніцтва. Статус яўрэйскіх грамадзянаў у арабскіх дзяржавах рэзка пагоршыўся з цягам арабска-ізраільскага канфлікту 1948 года. Асноўныя антыяўрэйскія беспарадкі ўспыхнулі ўва ўсім арабскім свеце ў снежні [[1947]] году, яўрэйскія абшчыны асабліва моцна пацярпелі ў [[Сырыя|Сырыі]] і [[Адэн]]е, дзе было зафіксавана сотні забітых і параненых. Да сярэдзіны [[1948]] году, амаль усе яўрэйскія абшчыны ў арабскіх краінах пацярпелі ад нападаў і іхны стан рэзка пагоршыўся. яўрэі ў адпаведнасці з [[іслам]]скімі рэжымамі былі адарваныя ад свайго даўняга жыхарства альбо сталі палітычнымі закладнікамі арабска-ізраільскага канфлікту. У выніку, вялікая колькасць яўрэяў беглі альбо былі вымушаныя эміграваць з арабскіх краін і некаторых мусульманскіх краін. Антыяўрэйскі гвалт і пераслед стаў ініцыятарам першай хвалі зыходу і многіх наступных. У [[Лібія|Лібіі]] яўрэі былі пазбаўленыя грамадзянства, а таксама ў [[Ірак]]у, дзе іхняя маёмасць была канфіскавана<ref>Aharoni, Ada (Volume 15, Number 1/March 2003). [http://taylorandfrancis.metapress.com/content/w91udxrhc7cf5a86 «The Forced Migration of Jews from Arab Countries»]. Routledge, part of the Taylor & Francis Group.</ref>. Егіпет выгнаў вялікую частку сваёй яўрэйскай абшчыны ў [[1956]] годзе, у той час як [[Альжыр]] пазбавіў сваіх яўрэяў грамадзянства толькі пасля здабыцця незалежнасці ў [[1962]] годзе. Большасць з іх бегла ў сувязі з пагаршэннем палітычнага становішча, аднак некаторыя эмігравалі па ідэалагічных чынніках<ref>[http://repec.iza.org/RePEc/Discussionpaper/dp89.pdf «Aliyeh to Israel: Immigration under Conditions of Adversity»] - Shoshana Neumann, Bar-Ilan University, page 10.</ref>.

Звыш за 700 тысячаў яўрэяў эмігравала ў Ізраіль паміж [[1948]] і [[1952]] гадамі і прыкладна 285 тысячаў з іх прыехалі з арабскіх краін<ref>[http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Jewish+History/Zionist+History/Zionist+Aliyot/1940s.htm «Jewish History. 1940s»]. Jewish Agency for Israel.</ref>. Да канца [[1960-я|1960-х]] гадоў, звыш за 850 тысячаў яўрэяў пакінулі родныя мясціны прыкладна з дзесяці арабскіх краін. Сёння, менш за 7 тысячаў яўрэяў застаюцца ў гэтых краінах на сталым жыхарстве. Індывідуальная і камунальная маёмасць была канфіскавана без кампэнсацыі<ref>Irwin Cotler: [http://spme.net/cgi-bin/articles.cgi?ID=3471 «Jewish refugees from Arab countries: The case for rights and redress»]</ref><ref>[http://www.meforum.org/article/263 «Why Jews Fled the Arab Countries»]. Ya'akov Meron. Middle East Quarterly, September 1995</ref><ref>[http://www.jimena.org/faq/faq.htm#3 «Jews in Grave Danger in All Moslem Lands»]. The New York Times, May 16, 1948</ref>. У цяперашні час гэтыя яўрэі-імігратны і іхныя нашчадкаў, складаюць 41% ад агульнага насельніцтва Ізраіля<ref>[http://www.haaretz.com/hasen/spages/941518.html «All I wanted was justice»] - Adi Schwarz, Haaretz.</ref>.

У выніку перамогі Ізраіля ў вайне за незалежнасць [[1948]] году, арабы, якія пакінулі свае дамы на яўрэйскай тэрыторыі, не змаглі вярнуцца ў родныя мясціны. Акрамя таго, любы яўрэі на Заходнім беразе альбо ў сэктары Газы быў выгнаны са сваёй маёмасці і жылых дамоў у Ізраіль. Палестынскія ўцекачы, ёсць пашчадкі тых, хто сышоў, і адказнасць за іхны зыход ёсць прадмет спрэчкі паміж ізраільскім і палестынскім бокам<ref>Morris, Benny (2004). «The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited». Cambridge University Press. P.114</ref>.

[[Выява:6dayswar1.jpg|thumb|250px|справа|Ізраільскія жаўнеры ля знішчанага Егіпецкага самалёту]]
У [[1956]] годзе Егіпет зачыніў [[Тыранскі праліў]] для праходу ізраільскіх суднаў і блакаваў [[Акабскі заліў]] у парушэнне [[Канстанцінопальская кнвенцыя 1888 года|Канстанцінопальскай кнвенцыі 1888 года]]. Многія сцвярджалі, што гэта ёсць таксама парушэннем мірнага пагаднення [[1949]] году<ref>Howard M. Sachar. «A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time». Alfred A. Knopf (New York). 1976. p. 455. ISBN 0-394-28564-5.</ref><ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm «Background Note: Israel»]. US State Department.</ref>. [[26 ліпеня]] [[1956]] года Егіпет нацыяналізаваў кампанію [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]] і зачыніў канал для ізраільскіх суднаў<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2701000/2701603.stm «1956: Egypt Seizes Suez Canal»]. British Broadcasting Service.</ref>. Ізраіль адказаў [[29 кастрычніка]] [[1956]] года, уварваўшыся на [[Сынайскі паўвостраў]] пры брытанскай і французскай падтрымцы. Падчас крызы Суэцкага канала, Ізраіль захапіў сэктар Газы і Сынайскі паўвостраў, але з-за ціску з боку [[ЗША]] і Арганізацыі Аб’яднаных Нацый быў вымушаны спыніць далейшы наступ<ref>[http://www.mideastweb.org/ga997.htm «UN GA Resolution 997»]. Mideast Web.</ref>. Ізраіль пагадзіўся вывесці войскі з тэрыторыі Эгіпта, які пагадзіўся свабоду суднаходзтва ў рэгіёне і дэмілітарызацыі Сыная, дзеля кантралю за якой ААН разгарнула спецыяльную камісію<ref>[http://www.webcitation.org/5kwKackbs «Israel - MSN Encarta»].</ref>. Аднак камісія працавала толькі з боку Егіпецкай мяжы у той час, калі Ізраіль адмовіўся дазволіць працаваць на сваёй тэрыторыі<ref>[http://www.un.org/Depts/dpko/dpko/co_mission/unef1backgr2.html «First United Nations Emergency Force»]. Unef I - Background</ref>.

[[19 мая]] [[1967]] года, Егіпет выгнаў назіральнікаў ААН, і перакінуў каля 100 тысячаў жаўнераў на Сынайскі паўвостраў да ізраільскай мяжы<ref>Lorch, Netanel (2003-09-02). [http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Centenary+of+Zionism/The+Arab-Israeli+Wars.htm «The Arab-Israeli Wars»]. Israeli Ministry of Foreign Affairs.</ref>. Ён зноўку зачыніў [[Тыранскі праліў]] для праходу ізраільскіх суднаў<ref>«Egypt Closes Gulf Of Aqaba To Israel Ships: Defiant move by Nasser raises Middle East tension», The Times, Tuesday, May 23, 1967; pg. 1; Issue 56948</ref>, вярнуўшы сітуацыю [[1956]] году, калі Ізраіль быў блакаваны. [[30 мая]] [[1967]] года, [[Ярданія]] падпісала пакт аб узаемнай абароне з Эгіптам. [[5 чэрвеня]] Ізраіль пачаў наступ на Егіпет. ВПС Ізраіля знішчылі большую частку Егіпецкіх ВПС падчас нечаканага нападу, а затым павярнуліся на ўсход і знішчылі вайсковыя самалёты Ярданіі, [[Сырыя|Сырыі]] і [[Ірак]]у. Гэтая падзея сталася найважнейшым элементам перамогі Ізраіля ў [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайне]]<ref>[http://www.kinghussein.gov.jo/his_periods3.html «The Disaster of 1967»]. The Jordanian Government.</ref>. У канцы вайны, Ізраіль атрымаў кантроль над Сынайскага паўвостравам, сэктарам Газы, Заходнім берагам, [[Ерусалім|Усходнім Ерусалімам]], [[фермы Шэбаа|фермамі Шэбаа]] і [[Галянскія вышыні|Галянскімі вышынямі]]. Вынікі вайны ўплываюць на геапалітыку рэгіёну і па сённяшні дзень.

== Крыніцы ==
{{Зноскі|1=2}}

== Вонкавыя сСпасылкі ==
{{Commons|Category:Arab-Israeli conflict}}
* [http://www.eleven.co.il/article/15544 Государство Израиль. Израиль и палестинская проблема]. Артыкул з электроннай габяўрэйскай энцыкляпэдыі
* [http://www.bbc.co.uk/russian/specials/mideast_timeline/2000.stm История конфликта]. [[Russian BBC]]
* [http://www.cfr.org/publication/13850/ Crisis Guide: The Israeli-Palestinian Conflict from the Council on Foreign Relations]
* [http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/mideast/ Mideast: Land of Conflict]. CNN.com

{{Накід:Стаб|Гісторыя}}

[[Катэгорыя:Арабска-ізраільскі канфлікт]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Ізраілю]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Палестыны]]
[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]]

{{Link FA|hr}}
[[ar:الصراع العربي الإسرائيلي]]
[[bg:Арабско-израелски конфликт]]
[[bs:Bliskoistočni sukob]]
[[ca:Conflicte araboisraelià]]
[[de:Nahostkonflikt]]
[[en:Arab–Israeli conflict]]
[[eo:Araba-israela konflikto]]
[[es:Conflicto árabe-israelí]]
[[et:Araabia-Iisraeli konflikt]]
[[fa:نزاع عرب‌ها و اسرائیل]]
[[fi:Arabien–Israelin konflikti]]
[[fr:Conflit israélo-arabe]]
[[gl:Conflito árabe-israelí]]
[[he:הסכסוך הישראלי-ערבי]]
[[hr:Bliskoistočni sukob]]
[[hu:Arab–izraeli konfliktus]]
[[hy:Արաբա-իսրայելական հակամարտություն]]
[[id:Konflik Arab-Israel]]
[[it:Conflitti arabo-israeliani]]
[[ja:中東戦争]]
[[jv:Konflik Arab-Israel]]
[[ko:중동 전쟁]]
[[mk:Арапско-израелските конфликти]]
[[ml:അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]]
[[ms:Konflik Arab-Israel]]
[[nl:Arabisch-Israëlisch conflict]]
[[no:Midtøsten-konflikten]]
[[pl:Konflikt izraelsko-arabski]]
[[pt:Conflito árabe-israelense]]
[[ru:Арабо-израильский конфликт]]
[[sh:Bliskoistočni sukob]]
[[sk:Arabsko-izraelský konflikt]]
[[sl:Arabsko-izraelski konflikt]]
[[sr:Израелско-арапски сукоб]]
[[sv:Mellanösternkonflikten]]
[[tr:Arap-İsrail savaşları]]
[[uk:Арабо-ізраїльський конфлікт]]
[[uz:Arab-Isroil ziddiyati]]
[[vi:Xung đột Ả Rập-Israel]]
[[zh:中东战争]]