Difference between revisions 15462 and 15463 on eowikisource

{{Paĝokapo
 | titolo      = Ne mortigu
 | aŭtoro     = Lev Nikolaeviĉ Tolstoj
 | tradukinto  = Vikifontaro
}}

{{titolo|Ne mortigu}}

(contracted; show full)ras militon - ne rajtas esti indignaj pri la aplikado de tiu sama leĝo al ili mem per tiom eta kaj sensignifa grado ke apenaŭ unu reĝo aŭ imperiestro estas murdita po cent miloj, aŭ eble eĉ po miliono mortigita pro la ordono kaj konsento de reĝoj kaj imperiestroj. Reĝoj kaj imperiestroj ne nur ne estu indignaj je murdoj kiel Aleksandr la 2-a kaj Humbert, ili ankaŭ estu surprizitaj ke tiaj murdoj estas tiel maloftaj, konsiderante la adan kaj universalan ekzemplon de murdoj kiun ili al homaro donas.

L'
  amasoj estas tiom hipnotigitaj, ke ili vidas tion kio okazas antaŭ iliaj okuloj, sed ili ne komprenas ties signifon. Ili vidas kian konstantan zorgon reĝoj, imperiestroj, kaj prezidantoj donas al siaj obeemaj armeoj; ili vidas la paradojn kaj manovrojn kiujn la regnestroj kunvokas; kaj la homoj kunamasiĝas por vidi kiel siaj propraj fratoj, hele vestitaj en la vestoj de stultoj, estas transformitaj en maŝinojn al la sono de tamburo kaj trumpeto, post la krio de unu viro, farante la tutsaman movadon dum la t(contracted; show full)kapigoj, la pafadoj kaj buĉado en militoj  - estas nekompareble pli kruelaj ol la murdoj faritaj de Anarĥiistoj. Tiuj-ĉi murdoj ankaŭ ne estas aĉegaj pro nemeriteco. Se Aleksandr la 2-a kaj Humbert ne meritis morton, do eĉ malpli morton meritis la miloj da rusoj kiuj pereis ĉe Plevna, aŭ la italoj kiuj pereis en Abisinia. Tiaj murdoj estas aĉegaj ne pro krueleco aŭ nemeriteco, sed pro la malrezoneco de tiuj kiuj ilin faras.

Se la reĝmurdantoj agadas per la influo de personaj sentoj de indigno evokita de l
a' suferadoj de subpremata popolo, pri kiuj ili kredas ke Aleksandr aŭ Karnot or Humbert havas respondecon; aŭ se ili agadas per personaj sentoj de revenĝo, do: eĉ se ilia konduto estis ege malmorala, ĝi estas almenaŭ komprenebla; sed kial grupo da homoj (anarĥiistoj, oni al ni diras), ekzemple tiuj kiuj sendis [[w:Gaetano Bresci|Bresci-on]], kaj kiuj nun minacas alian imperiestron - kial ili ne povas elpensi ian pli bonan metodon plibonigi la etaton de homaro ol mortigi homojn kies detruado ne povas esti pli helpema ol la senkapigo de tiu mita monstro sur kies kolo aperis nova kapo tuj kiam alia estis detranĉita? Reĝoj kaj imperiestroj antaŭ longe kreis por si sistemon kiel magazeno-pafilo: kiam unu kuglo estas elĵetita, alia kuglo tuj anstataŭas ĝin. ''Le roi est mort, vive le roi!'' [La reĝo estas morta, vivu la reĝo!] Sekve, kial oni ilin mortigu?

Nur en la plej malprofunda opinio povas la mortigo de tiuj-ĉi homoj ŝajni esti metodo por savi la naciojn de subpremo kaj de militoj detruantaj homajn vivojn.

Oni devas nur memori ke simila subpremo kaj simila milito daŭris, senkonsidere pri kiu estis la ĉefo de la registaro - Nikolai aŭ Aleksandr, Frederik aŭ Vilhelm, Napoleono aŭ Louis, Palmerston aŭ Gladstone, McKinley aŭ iu ajn alia - por kompreni ke ne nur unu speciala homo kaŭzas la ĉi-tiujn subpremojn kaj ĉi-tiujn militojn kiuj suferigas la naciojn. La mizereco de nacioj ne estas kaŭzita de specialaj homoj, sed de la' speciala strukturo de societo, sub kiu la popolo estas tiom kunligitaj ke ili sin trovas en la potenco de kelkaj homoj, aŭ pli ofte en la potenco de ununura homo: homo kiu estas tiom pervertita de sia malnaturala pozicio kiel la decidanto de la destino kaj la vivoj de milionoj, ke li estas ĉiam en malsana farto, kaj li ĉiam suferas pli-malpli manion de sinpligrandigo, kiun nur lia potenca pozicio kaŝas for de la ĝenerala rimarko.

(contracted; show full)urante unu kun la alia en delikata flato, konsentas kun ili pri io ajn kaj trompas ilin pri ĉio, malebligante ilin vidi vivon tiel kiel ĝi ja estas. Tiaj regnestroj povas vivi centjare sen vidi unu vere nedependan viron aŭ aŭskulti la parolatan veron. Oni kelkfoje estas ŝokita aŭdi la vortojn kaj agadojn de ĉi tiuj viroj; sed oni devas nur konsidiri ilian situacion por kompreni ke iu ajn en ties loko agadus tiel kiel ili agadas. Se prudenta viro trovus sin en ilia situacio, estas nur unu prudenta ago kiun 
ili povus fari: eskape el tia situacio. Iu ajn aliulo kondutus tiel kiel ili kondutas.

What, indeed, must go on in the head of some Wilhelm of Germany - a narrow-minded, ill-educated, vain man, with the ideals of a German Junker- when there is nothing he can say so stupid or so horrid that it will not be met by an enthusiastic 'Hoch!' and be commented on by the Press of the entire world as though it were something highly important? When he says that, at his word, soldiers should be ready to kill their own fathers, people shout 'Hurrah !' When he says that the Gospel must be introduced with an iron fist- 'Hurrah!' When he says the army is to take no prisoners in China, but to slaughter everybody, he is not put into a lunatic asylum, but people shout 'Hurrah!' and set sail for China to execute his commands. Or Nicholas II. (a man naturally modest) begins his reign by announcing to venerable old men who had expressed a wish to be allowed to discuss their own affairs, that such ideas of self-government were 'insensate dreams,'- and the organs of the Press he sees and the people he meets, praise him for it. He proposes a childish, silly, and hypocritical project of universal peace, while at the same time ordering an increase in the army - and there are no limits to the laudations of his wisdom and virtue. Without any need, he foolishly and mercilessly insults and oppresses a whole nation, the Finns, and again he hears nothing but praise. Finally, he arranges the Chinese slaughter - terrible in its injustice, cruelty and incompatibility with his peace projects - and from all sides, people applaud him, both as a victor and as a continuer of his father's peace policyli povus fari: eskapi el tia situacio. Iu ajn aliulo kondutus tiel kiel ili kondutas.

Kio ja okazas en la kapo de ia Vilhelmo de Germanujo - mallarĝe pensanta, malbone edukita, vanta homo, kun la idealoj de germana "Junker", - kiam li ne povas diri ion tiom idiota aŭ terura ke ĝi ne estos respondita per entuziasma "Hoĥ!" kaj ne estos komentata de la gazetaro de la tutmondo kvazaŭ ĝi estis io tre grava? Kiam li diras ke, laŭ lia ordono, soldatoj estu pretaj mortigi siajn proprajn patrojn - "Hura!" Kiam li diras ke la armeo ne prenu malliberulojn en Ĥinujo, sed buĉu ĉiujn, oni ne metas lin en frenezejon, sed homoj krias "Hura!" kaj ekveturas Ĥinujen por plenumi liajn ordonojn. Aŭ Nikolao la 2-a (homo laŭnature modesta) komencas regni anoncante al respektataj maljunuloj kiuj esprimis deziron esti permesataj diskuti siajn proprajn aferojn, ke tiaj ideoj de memregno estis "sensencaj sonĝoj" - kaj la organoj de la gazetaro kiun li vidas kaj la homoj kiujn li renkontas, laŭdas lin pro tio. Li proponas infanecan, folan, kaj hipokritan projekton de universala paco, samtempe ordonante pliigon en la armeo - kaj ne estas limoj de la laŭdoj de lia saĝeco kaj solideco. Tute senbezone li malsaĝe kaj senkompate insultas kaj subpremas tutan nacion, la finnojn, kaj denove aŭdas nenion krom laŭdo. Finfine, li aranĝas la ĥinan buĉadon - aĉega en sia maljusteco, krueleco kaj malkongrua je liaj pacprojektoj - kaj el ĉiuj flankoj homoj aplaŭdas lin, kiel venkinto kaj daŭranto de l' pacpolitiko de lia patro.

Kio ja okazas en la kapoj kaj koroj de ĉi tiuj homoj?

So it is not the Alexanders and Humberts, nor the Wilhelms, Nicholases, and Chamberlains- though they decree these oppressions of the nations and these wars- who are really the most guilty of these sins, but it is rather those who place and support them in the position of arbiters over the lives of their fellow-men. And, therefore, the thing to do is not to kill Alexanders, Nicholases, Wilhelms, and Humberts, but to cease to support the arrangement o(contracted; show full)

If people do not yet act in this way, it is only because Governments, to maintain themselves, diligently exercise a hypnotic influence upon the people. And, therefore, we may help to prevent people killing either Kings or one another, not by killing- murder only increases the hypnotism- but by arousing people from their hypnotic condition.

Kaj ĉi tion mi penadis fari per la ĉi-supraj rimarkoj.

[[en:Thou Shalt Not Kill]]
[[fr:Tu ne tueras point]]