Difference between revisions 45476 and 45494 on guwikisource

< previous diff
next diff >
શ્રી રામચરિત માનસ/ બીજો વિશ્ચામ
{{ભૂલશુદ્ધિ-બાકી}}
{{header
 | title      = [[શ્રી રામચરિત માનસ]]
 | author     = ગોસ્વામી તુલસીદાસ
 | translator = 
 | section    = બીજો વિશ્રામ
 | next       = [[શ્રી રામચરિત માનસ/૨. અયોધ્યા કાન્ડ|૨. અયોધ્યા કાન્ડ]]
 | notes      = 
(contracted; show full)
નૌમી ભૌમ બાર મધુ માસા, અવધપુરીં યહ ચરિત પ્રકાસા ||
જેહિ દિન રામ જનમ શ્રુતિ ગાવહિં, તીરથ સકલ તહાઁ ચલિ આવહિં ||૩||

અસુર નાગ ખગ નર મુનિ દેવા, આઇ કરહિં રઘુનાયક સેવા ||
જન્મ મહોત્સવ રચહિં સુજાના, કરહિં રામ કલ કીરતિ ગાના ||૪||

'''દોહો'''
'''

મજ્જહિ સજ્જન બૃંદ બહુ પાવન સરજૂ નીર |
જપહિં રામ ધરિ ધ્યાન ઉર સુંદર સ્યામ સરીર ||૩૪||

'''ચૌપાઈ'''

દરસ પરસ મજ્જન અરુ પાના, હરઇ પાપ કહ બેદ પુરાના ||
(contracted; show full)'''દોહો'''

સંત કહહિ અસિ નીતિ પ્રભુ શ્રુતિ પુરાન મુનિ ગાવ
હોઇ ન બિમલ બિબેક ઉર ગુર સન કિએઁ દુરાવ ||45||

'''ચૌપાઈ'''

અસ બિચારિ પ્રગટઉઁ નિજ મોહૂ
૤, હરહુ નાથ કરિ જન પર છોહૂ૤૤ ||
રાસ નામ કર અમિત પ્રભાવા૤, સંત પુરાન ઉપનિષદ ગાવા૤૤ ||૧||⏎

સંતત જપત સંભુ અબિનાસી૤, સિવ ભગવાન ગ્યાન ગુન રાસી૤૤ ||
આકર ચારિ જીવ જગ અહહીં૤, કાસીં મરત પરમ પદ લહહીં૤૤ ||૨||⏎

સોપિ રામ મહિમા મુનિરાયા૤, સિવ ઉપદેસુ કરત કરિ દાયા૤૤ ||
રામુ કવન પ્રભુ પૂછઉઁ તોહી૤, કહિઅ બુઝાઇ કૃપાનિધિ મોહી૤૤ ||૩||⏎

એક રામ અવધેસ કુમારા૤, તિન્હ કર ચરિત બિદિત સંસારા૤૤ ||
નારિ બિરહઁ દુખુ લહેઉ અપારા૤, ભયહુ રોષુ રન રાવનુ મારા૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''⏎
⏎
પ્રભુ સોઇ રામ કિ અપર કોઉ જાહિ જપત ત્રિપુરારિ૤ |
સત્યધામ સર્બગ્ય તુમ્હ કહહુ બિબેકુ બિચારિ૤૤46૤૤
–*–*– ||46||

'''ચૌપાઈ'''⏎

જૈસે મિટૈ મોર ભ્રમ ભારી૤, કહહુ સો કથા નાથ બિસ્તારી૤૤ ||
જાગબલિક બોલે મુસુકાઈ૤, તુમ્હહિ બિદિત રઘુપતિ પ્રભુતાઈ૤૤ ||૧||⏎

રામમગત તુમ્હ મન ક્રમ બાની૤, ચતુરાઈ તુમ્હારી મૈં જાની૤૤ ||
ચાહહુ સુનૈ રામ ગુન ગૂ૝ા૤ઢા, કીન્હિહુ પ્રસ્ન મનહુઁ અતિ મૂ૝ા૤૤ઢા ||૨||⏎

તાત સુનહુ સાદર મનુ લાઈ૤, કહઉઁ રામ કૈ કથા સુહાઈ૤૤ ||
મહામોહુ મહિષેસુ બિસાલા૤, રામકથા કાલિકા કરાલા૤૤ ||૩|⏎

રામકથા સસિ કિરન સમાના૤, સંત ચકોર કરહિં જેહિ પાના૤૤ ||
ઐસેઇ સંસય કીન્હ ભવાની૤, મહાદેવ તબ કહા બખાની૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''⏎
⏎
કહઉઁ સો મતિ અનુહારિ અબ ઉમા સંભુ સંબાદ૤ |
ભયઉ સમય જેહિ હેતુ જેહિ સુનુ મુનિ મિટિહિ બિષાદ૤૤47૤૤
–*–*– ||47||

'''ચૌપાઈ'''⏎

એક બાર ત્રેતા જુગ માહીં૤, સંભુ ગએ કુંભજ રિષિ પાહીં૤૤ ||
સંગ સતી જગજનનિ ભવાની૤, પૂજે રિષિ અખિલેસ્વર જાની૤૤ ||૧||⏎

રામકથા મુનીબર્જ બખાની૤, સુની મહેસ પરમ સુખુ માની૤૤ ||
રિષિ પૂછી હરિભગતિ સુહાઈ૤, કહી સંભુ અધિકારી પાઈ૤૤ ||૨||⏎

કહત સુનત રઘુપતિ ગુન ગાથા૤, કછુ દિન તહાઁ રહે ગિરિનાથા૤૤ ||
મુનિ સન બિદા માગિ ત્રિપુરારી૤, ચલે ભવન સઁગ દચ્છકુમારી૤૤ ||૩||⏎

તેહિ અવસર ભંજન મહિભારા૤, હરિ રઘુબંસ લીન્હ અવતારા૤૤ ||
પિતા બચન તજિ રાજુ ઉદાસી૤, દંડક બન બિચરત અબિનાસી૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''⏎
⏎
હ્દયઁ બિચારત જાત હર કેહિ બિધિ દરસનુ હોઇ૤ |
ગુપ્ત રુપ અવતરેઉ પ્રભુ ગએઁ જાન સબુ કોઇ૤૤ ||48(ક)૤૤
–*–*–
સો0-||

સો:⏎
⏎
સંકર ઉર અતિ છોભુ સતી ન જાનહિં મરમુ સોઇ૤૤ ||
તુલસી દરસન લોભુ મન ડરુ લોચન લાલચી૤૤ ||48(ખ)૤૤||⏎

રાવન મરન મનુજ કર જાચા૤, પ્રભુ બિધિ બચનુ કીન્હ ચહ સાચા૤૤ ||
જૌં નહિં જાઉઁ રહઇ પછિતાવા૤, કરત બિચારુ ન બનત બનાવા૤૤ ||૧||⏎

એહિ બિધિ ભએ સોચબસ ઈસા૤, તેહિ સમય જાઇ દસસીસા૤૤ ||
લીન્હ નીચ મારીચહિ સંગા૤, ભયઉ તુરત સોઇ કપટ કુરંગા૤૤ ||૨||⏎

કરિ છલુ મૂ૝ઢ હરી બૈદેહી૤, પ્રભુ પ્રભાઉ તસ બિદિત ન તેહી૤૤ ||
મૃગ બધિ બન્ધુ સહિત હરિ આએ૤, આશ્રમુ દેખિ નયન જલ છાએ૤૤ ||૩||⏎

બિરહ બિકલ નર ઇવ રઘુરાઈ૤, ખોજત બિપિન ફિરત દોઉ ભાઈ૤૤ ||
કબહૂઁ જોગ બિયોગ ન જાકેં૤, દેખા પ્રગટ બિરહ દુખ તાકેં૤૤
દો0- ||૪||

'''દોહો'''⏎
⏎
અતિ વિચિત્ર રઘુપતિ ચરિત જાનહિં પરમ સુજાન૤ |
જે મતિમંદ બિમોહ બસ હૃદયઁ ધરહિં કછુ આન૤૤49૤૤
–*–*– ||49||


'''ચૌપાઈ'''⏎

સંભુ સમય તેહિ રામહિ દેખા૤, ઉપજા હિયઁ અતિ હરપુ બિસેષા૤૤ ||
ભરિ લોચન છબિસિંધુ નિહારી૤, કુસમય જાનિન કીન્હિ ચિન્હારી૤૤ ||૧||⏎

જય સચ્ચિદાનંદ જગ પાવન૤, અસ કહિ ચલેઉ મનોજ નસાવન૤૤ ||
ચલે જાત સિવ સતી સમેતા૤, પુનિ પુનિ પુલકત કૃપાનિકેતા૤૤ ||૨||⏎

સતીં સો દસા સંભુ કૈ દેખી૤, ઉર ઉપજા સંદેહુ બિસેષી૤૤ ||
સંકરુ જગતબંદ્ય જગદીસા૤ સુર નર મુનિ સબ નાવત સીસા૤૤
તિન્હ નૃપસુતહિ નહ પરનામા૤ કહિ સચ્ચિદાનંદ પરધમા૤૤
ભએ મગન છબિ તાસુ બિલોકી૤ અજહુઁ પ્રીતિ ઉર રહતિ ન રોકી૤૤
દો0-બ્રહ્મ જો વ્યાપક બિરજ અજ અકલ અનીહ અભેદ૤

સો કિ દેહ ધરિ હોઇ નર જાહિ ન જાનત વેદ૤૤ 50૤૤
–*–*–
બિષ્નુ જો સુર હિત નરતનુ ધારી૤ સોઉ સર્બગ્ય જથા ત્રિપુરારી૤૤
ખોજઇ સો કિ અગ્ય ઇવ નારી૤ ગ્યાનધામ શ્રીપતિ અસુરારી૤૤
સંભુગિરા પુનિ મૃષા ન હોઈ૤ સિવ સર્બગ્ય જાન સબુ કોઈ૤૤
અસ સંસય મન ભયઉ અપારા૤ હોઈ ન હૃદયઁ પ્રબોધ પ્રચારા૤૤
જદ્યપિ પ્રગટ ન કહેઉ ભવાની૤ હર અંતરજામી સબ જાની૤૤
સુનહિ સતી તવ નારિ સુભાઊ૤ સંસય અસ ન ધરિઅ ઉર કાઊ૤૤
જાસુ કથા કુભંજ રિષિ ગાઈ૤ ભગતિ જાસુ મૈં મુનિહિ સુનાઈ૤૤
સોઉ મમ ઇષ્ટદેવ રઘુબીરા૤ સેવત જાહિ સદા મુનિ ધીરા૤૤
છં0-મુનિ ધીર જોગી સિદ્ધ સંતત બિમલ મન જેહિ ધ્યાવહીં૤
કહિ નેતિ નિગમ પુરાન આગમ જાસુ કીરતિ ગાવહીં૤૤
સોઇ રામુ બ્યાપક બ્રહ્મ ભુવન નિકાય પતિ માયા ધની૤
અવતરેઉ અપને ભગત હિત નિજતંત્ર નિત રઘુકુલમનિ૤૤
સો0-લાગ ન ઉર ઉપદેસુ જદપિ કહેઉ સિવઁ બાર બહુ૤
બોલે બિહસિ મહેસુ હરિમાયા બલુ જાનિ જિયઁ૤૤51૤૤
જૌં તુમ્હરેં મન અતિ સંદેહૂ૤ તૌ કિન જાઇ પરીછા લેહૂ૤૤
તબ લગિ બૈઠ અહઉઁ બટછાહિં૤ જબ લગિ તુમ્હ ઐહહુ મોહિ પાહી૤૤
જૈસેં જાઇ મોહ ભ્રમ ભારી૤ કરેહુ સો જતનુ બિબેક બિચારી૤૤
ચલીં સતી સિવ આયસુ પાઈ૤ કરહિં બિચારુ કરૌં કા ભાઈ૤૤
ઇહાઁ સંભુ અસ મન અનુમાના૤ દચ્છસુતા કહુઁ નહિં કલ્યાના૤૤
મોરેહુ કહેં ન સંસય જાહીં૤ બિધી બિપરીત ભલાઈ નાહીં૤૤
હોઇહિ સોઇ જો રામ રચિ રાખા૤ કો કરિ તર્ક બ૝ાવૈ સાખા૤૤
અસ કહિ લગે જપન હરિનામા૤ ગઈ સતી જહઁ પ્રભુ સુખધામા૤૤
દો0-પુનિ પુનિ હૃદયઁ વિચારુ કરિ ધરિ સીતા કર રુપ૤
આગેં હોઇ ચલિ પંથ તેહિ જેહિં આવત નરભૂપ૤૤52૤૤
–*–*–
લછિમન દીખ ઉમાકૃત બેષા ચકિત ભએ ભ્રમ હૃદયઁ બિસેષા૤૤
કહિ ન સકત કછુ અતિ ગંભીરા૤ પ્રભુ પ્રભાઉ જાનત મતિધીરા૤૤
સતી કપટુ જાનેઉ સુરસ્વામી૤ સબદરસી સબ અંતરજામી૤૤
સુમિરત જાહિ મિટઇ અગ્યાના૤ સોઇ સરબગ્ય રામુ ભગવાના૤૤
સતી કીન્હ ચહ તહઁહુઁ દુરાઊ૤ દેખહુ નારિ સુભાવ પ્રભાઊ૤૤
નિજ માયા બલુ હૃદયઁ બખાની૤ બોલે બિહસિ રામુ મૃદુ બાની૤૤
જોરિ પાનિ પ્રભુ કીન્હ પ્રનામૂ૤ પિતા સમેત લીન્હ નિજ નામૂ૤૤
કહેઉ બહોરિ કહાઁ બૃષકેતૂ૤ બિપિન અકેલિ ફિરહુ કેહિ હેતૂ૤૤
દો0-રામ બચન મૃદુ ગૂ૝ સુનિ ઉપજા અતિ સંકોચુ૤
સતી સભીત મહેસ પહિં ચલીં હૃદયઁ બ૜ સોચુ૤૤53૤૤
–*–*–
મૈં સંકર કર કહા ન માના૤ નિજ અગ્યાનુ રામ પર આના૤૤
જાઇ ઉતરુ અબ દેહઉઁ કાહા૤ ઉર ઉપજા અતિ દારુન દાહા૤૤
જાના રામ સતીં દુખુ પાવા૤ નિજ પ્રભાઉ કછુ પ્રગટિ જનાવા૤૤
સતીં દીખ કૌતુકુ મગ જાતા૤ આગેં રામુ સહિત શ્રી ભ્રાતા૤૤
ફિરિ ચિતવા પાછેં પ્રભુ દેખા૤ સહિત બંધુ સિય સુંદર વેષા૤૤
જહઁ ચિતવહિં તહઁ પ્રભુ આસીના૤ સેવહિં સિદ્ધ મુનીસ પ્રબીના૤૤
દેખે સિવ બિધિ બિષ્નુ અનેકા૤ અમિત પ્રભાઉ એક તેં એકા૤૤
બંદત ચરન કરત પ્રભુ સેવા૤ બિબિધ બેષ દેખે સબ દેવા૤૤
દો0-સતી બિધાત્રી ઇંદિરા દેખીં અમિત અનૂપ૤
જેહિં જેહિં બેષ અજાદિ સુર તેહિ તેહિ તન અનુરૂપ૤૤54૤૤
–*–*–
દેખે જહઁ તહઁ રઘુપતિ જેતે૤ સક્તિન્હ સહિત સકલ સુર તેતે૤૤
જીવ ચરાચર જો સંસારા૤ દેખે સકલ અનેક પ્રકારા૤૤
પૂજહિં પ્રભુહિ દેવ બહુ બેષા૤ રામ રૂપ દૂસર નહિં દેખા૤૤
અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે૤ સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે૤૤
સોઇ રઘુબર સોઇ લછિમનુ સીતા૤ દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા૤૤
હૃદય કંપ તન સુધિ કછુ નાહીં૤ નયન મૂદિ બૈઠીં મગ માહીં૤૤
બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉઘારી૤ કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી૤૤
પુનિ પુનિ નાઇ રામ પદ સીસા૤ ચલીં તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા૤૤
દો0-ગઈ સમીપ મહેસ તબ હઁસિ પૂછી કુસલાત૤
લીન્હી પરીછા કવન બિધિ કહહુ સત્ય સબ બાત૤૤55૤૤
માસપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ, સુર નર મુનિ સબ નાવત સીસા ||૩||

તિન્હ નૃપસુતહિ નહ પરનામા, કહિ સચ્ચિદાનંદ પરધમા ||
ભએ મગન છબિ તાસુ બિલોકી, અજહુઁ પ્રીતિ ઉર રહતિ ન રોકી ||૪||

'''દોહો'''

બ્રહ્મ જો વ્યાપક બિરજ અજ અકલ અનીહ અભેદ |
સો કિ દેહ ધરિ હોઇ નર જાહિ ન જાનત વેદ ||50||

'''ચૌપાઈ'''

બિષ્નુ જો સુર હિત નરતનુ ધારી, સોઉ સર્બગ્ય જથા ત્રિપુરારી ||
ખોજઇ સો કિ અગ્ય ઇવ નારી, ગ્યાનધામ શ્રીપતિ અસુરારી ||૧||

સંભુગિરા પુનિ મૃષા ન હોઈ, સિવ સર્બગ્ય જાન સબુ કોઈ ||
અસ સંસય મન ભયઉ અપારા, હોઈ ન હૃદયઁ પ્રબોધ પ્રચારા ||૨||

જદ્યપિ પ્રગટ ન કહેઉ ભવાની, હર અંતરજામી સબ જાની ||
સુનહિ સતી તવ નારિ સુભાઊ, સંસય અસ ન ધરિઅ ઉર કાઊ ||૩||

જાસુ કથા કુભંજ રિષિ ગાઈ, ભગતિ જાસુ મૈં મુનિહિ સુનાઈ ||
સોઉ મમ ઇષ્ટદેવ રઘુબીરા, સેવત જાહિ સદા મુનિ ધીરા ||૪||

'''છંદ્'''

નિ ધીર જોગી સિદ્ધ સંતત બિમલ મન જેહિ ધ્યાવહીં |
કહિ નેતિ નિગમ પુરાન આગમ જાસુ કીરતિ ગાવહીં ||

સોઇ રામુ બ્યાપક બ્રહ્મ ભુવન નિકાય પતિ માયા ધની |
અવતરેઉ અપને ભગત હિત નિજતંત્ર નિત રઘુકુલમનિ ||

'''સો0-'''

લાગ ન ઉર ઉપદેસુ જદપિ કહેઉ સિવઁ બાર બહુ |
બોલે બિહસિ મહેસુ હરિમાયા બલુ જાનિ જિયઁ ||51||

'''ચૌપાઈ'''

જૌં તુમ્હરેં મન અતિ સંદેહૂ, તૌ કિન જાઇ પરીછા લેહૂ ||
તબ લગિ બૈઠ અહઉઁ બટછાહિં, જબ લગિ તુમ્હ ઐહહુ મોહિ પાહી ||૧||

જૈસેં જાઇ મોહ ભ્રમ ભારી, કરેહુ સો જતનુ બિબેક બિચારી ||
ચલીં સતી સિવ આયસુ પાઈ, કરહિં બિચારુ કરૌં કા ભાઈ ||૨||

ઇહાઁ સંભુ અસ મન અનુમાના, દચ્છસુતા કહુઁ નહિં કલ્યાના ||
મોરેહુ કહેં ન સંસય જાહીં, બિધી બિપરીત ભલાઈ નાહીં ||૩||

હોઇહિ સોઇ જો રામ રચિ રાખા, કો કરિ તર્ક બ૝ાવૈ સાખા ||
અસ કહિ લગે જપન હરિનામા, ગઈ સતી જહઁ પ્રભુ સુખધામા ||૪||


'''દોહો'''

પુનિ પુનિ હૃદયઁ વિચારુ કરિ ધરિ સીતા કર રુપ |
આગેં હોઇ ચલિ પંથ તેહિ જેહિં આવત નરભૂપ ||52||

'''ચૌપાઈ'''

લછિમન દીખ ઉમાકૃત બેષા ચકિત ભએ ભ્રમ હૃદયઁ બિસેષા ||
કહિ ન સકત કછુ અતિ ગંભીરા, પ્રભુ પ્રભાઉ જાનત મતિધીરા ||૧||

સતી કપટુ જાનેઉ સુરસ્વામી, સબદરસી સબ અંતરજામી ||
સુમિરત જાહિ મિટઇ અગ્યાના, સોઇ સરબગ્ય રામુ ભગવાના ||૨||

સતી કીન્હ ચહ તહઁહુઁ દુરાઊ, દેખહુ નારિ સુભાવ પ્રભાઊ ||
નિજ માયા બલુ હૃદયઁ બખાની, બોલે બિહસિ રામુ મૃદુ બાની ||૩||

જોરિ પાનિ પ્રભુ કીન્હ પ્રનામૂ, પિતા સમેત લીન્હ નિજ નામૂ ||
કહેઉ બહોરિ કહાઁ બૃષકેતૂ, બિપિન અકેલિ ફિરહુ કેહિ હેતૂ ||૪||

'''દોહો'''

રામ બચન મૃદુ ગૂઢ, સુનિ ઉપજા અતિ સંકોચુ |
સતી સભીત મહેસ પહિં ચલીં હૃદયઁ બડ સોચુ ||53||

'''ચૌપાઈ'''

મૈં સંકર કર કહા ન માના, નિજ અગ્યાનુ રામ પર આના ||
જાઇ ઉતરુ અબ દેહઉઁ કાહા, ઉર ઉપજા અતિ દારુન દાહા ||૧||

જાના રામ સતીં દુખુ પાવા, નિજ પ્રભાઉ કછુ પ્રગટિ જનાવા ||
સતીં દીખ કૌતુકુ મગ જાતા, આગેં રામુ સહિત શ્રી ભ્રાતા ||૨||

ફિરિ ચિતવા પાછેં પ્રભુ દેખા, સહિત બંધુ સિય સુંદર વેષા ||
જહઁ ચિતવહિં તહઁ પ્રભુ આસીના, સેવહિં સિદ્ધ મુનીસ પ્રબીના ||૩||

દેખે સિવ બિધિ બિષ્નુ અનેકા, અમિત પ્રભાઉ એક તેં એકા ||
બંદત ચરન કરત પ્રભુ સેવા, બિબિધ બેષ દેખે સબ દેવા ||૪||

'''દોહો'''

સતી બિધાત્રી ઇંદિરા દેખીં અમિત અનૂપ |
જેહિં જેહિં બેષ અજાદિ સુર તેહિ તેહિ તન અનુરૂપ ||54||

'''ચૌપાઈ'''

દેખે જહઁ તહઁ રઘુપતિ જેતે, સક્તિન્હ સહિત સકલ સુર તેતે ||
જીવ ચરાચર જો સંસારા, દેખે સકલ અનેક પ્રકારા ||૧||

પૂજહિં પ્રભુહિ દેવ બહુ બેષા, રામ રૂપ દૂસર નહિં દેખા ||
અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે, સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે ||૨||

સોઇ રઘુબર સોઇ લછિમનુ સીતા, દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા ||
હૃદય કંપ તન સુધિ કછુ નાહીં, નયન મૂદિ બૈઠીં મગ માહીં ||૩||

બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉઘારી, કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી ||
પુનિ પુનિ નાઇ રામ પદ સીસા, ચલીં તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા ||૪||

'''દોહો'''

ગઈ સમીપ મહેસ તબ હઁસિ પૂછી કુસલાત |
લીન્હી પરીછા કવન બિધિ કહહુ સત્ય સબ બાત ||55||

'''માસપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ'''