Difference between revisions 881465 and 881730 on iowiki

{{Landi
| Nomo                                       = Francia
| Lokala_nomo   =           = République Française
| Flago                                        = Flag of France.svg
| Blazono                                    = Armoiries république française.svg
| Imajo_mapo   =             = LocationFrance.svg
| Chefurbo                               = [[Paris]]
| Lojanti_chefurbo                 = {{formatnum:2125246}} ([[1999]])
| Precipua_urbo                    = [[Paris]]
| Oficala_lingui                   = [[Franciana linguo|Franciana]]
| Guvernerio                       = [[Republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato       =  = Listo di prezidanti di Francia
| Titulo_chefo_stato               = Prezidanto
| Chefo_di_stato                   = [[François Hollande]]
| Nomo_listo_chefo_guvernerio   = Listo di chefministri di Francia
| Titulo_chefo_guvernerio o     = chefministro
| chefo_guvernerio                 = [[Manuel Valls]]
| Surfaco                          = {{formatnum:551695}}
| Rango_surfaco                    = 47
| Surfaco_aquo                     = 0,26
| Lojanti                          = {{formatnum:62448977}}
| Rango_lojanti                    = 22
| Yaro                             = 2009
| Lojanto-denseso                  = 115
| Reto_kodo                  = .fr
| Nomo_himno                    = ''La Marseillaise''
| Pekunio                        = [[Euro]]
| Religii                       = [[Kristanismo]] (70,.7%) ed [[Ateismo]]
}}
'''Francia''', en longa formo '''Republiko franca''' (''République française'') esas lando de Westal Europa, qua anke havas teritorii en altra kontinenti.  Lua chef-urbo esas [[Paris]], lua oficala linguo esas [[Franca linguo|Franca]] e lua monetaro esas [[Euro]]. Lua devizo esas « libereso, egaleso, frateso », e lua standardo konsistas ek tri vertikala bendi en la kolori blua, blanka e reda. Lua himno esas(contracted; show full)

=== Francia dum la du mondomiliti ===
[[Arkivo:France map Lambert-93 with regions and departments-occupation-fr.svg|300px|thumbnail|right|Dum la duesma mondomilito til novembro 1942, metropola Francia dividesis inter "zoni okupita" en la nordo e "zono libera" en la sudo, a qua adjuntis altra zoni kun plu mikra talio a specala statuto.]]
Francia eniris l'[[unesma 
mondomilito]] dum la komenco di agosto 1914 kontre [[Germanian imperio]], federita kun [[Unionita Rejio]] ed [[Rusian imperio]] kontre [[Germanian imperio]]. La milito produktis 1,4 milion viktimi en Francia e multa destruktadi en nord-esto di lando, finis ye la [[11ma di novembro]] [[1918]] kun la vinko Triopla interkonsento. Ultre riganar di Alzacia-Lotringia, Francia recevis parto di Germania komisi stipulita en [[Versailles-kontrato (1919)|Versailles-kontrato]] quankam obtenis garantii pri sekureso qui extingesis tragediale en 1940 kun nova invado di Belgia da Germaniani pos la rikonstrukto di Germanian armeo ed armago di sinistra rivo di Rheno.

(contracted; show full)

L'ensembli esis di ultramaro o ''sui generis''. La 5 ''ensembli di ultramaro'' esas [[Santa Pierre e Mikelon]], [[Franca Polinezia]], [[Wallis e Futuna Insuli]], [[San Bartolomé (Francia)|San Bartolomé]] e [[San Martín (Francia)|San Martín]]. E unu ''ensemblo sui géneris'': [[Nova-Kaledonia]].

== Ekonomio ==

{{PA|Ekonomio di Francia}}
L'ekonomio di Francia esas la kinesma granda, la GNP esis 2.214 miliardi Usana dolari ye 2011. Cirkume 1,7 % de la GNP venas de agrokultivo, 18,5 % venas de industrio e la cetera preske 80 % venas de (kliento)servado. Francia membresas en la G8-grupo di la duktanta industriala landi ed en la Mondala komerco-organizuro. Lua valuto esas l’euro, qua remplasis l'antea valuto, la Franciana franko. La maxim importanta agrokultivala produkturo esas la vino, qua esas produktita omnaloke en la kontinentala Francia. La maxim importanta industriala produkturi esas aeroplani, automobili, mashini, kemikalaji ed elektronikalaji, exemple la mikra-spliti*, produktita en “la Silikovalo di Francia”, altre dicite en la regiono di Grenoble. Malgre on praktikis depos mezala 1990a yari la tendencoza privatigo, la stato cetere reguladas granda parto de la ekonomiala funcionado e proprietas acioni de multa firmi, exemple de banko-, energio-, transporto- ed informatiko-branchi. En la fino di 2008 forteskinta financokrizo e ye 2009 komencinta depreso grandigis la senemployeso dum 2010 e 2011 til plu kam 9 %. En 2010 Francia enuncis, ke ol konsumos cirkume 26 miliardi euri por distributar li kom regeneranta pekunio a firmi minacita da bankroto.

Preske 79% dil [[energio]] uzata en Francia havas nukleala[[Arkivo:Champ_de_bl%C3%A9_Seine-et-Marne.jpg|thumb|left|180px|Plantacerio di [[frumento]] en la regiono [[Insulo di Francia]].]]
[[Arkivo:Several_Bordeaux_wines.jpg|thumb|180px|''Bordeaux''-[[vino]].]]
{{PA|Ekonomio di Francia}}
L'ekonomio di Francia esas la 7ma maxim granda dil mondo, e la 2ma maxim granda dil [[Europana Uniono]]. Kun 39 de la 500 maxim granda kompanii dil mondo, ol havas plua entraprezi inter la maxim granda dil mondo kam [[Germania]] ed [[Unionita Rejio]].<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html|title=Global 500 by Country |publisher=CNN |date=26 di julio 2010 |accessdate=21 di julio 2011|language=Angla}}</ref> Kun altra 11 landi Francia adoptis l'[[Euro]] en [[2002]] e substitucis komplete la franko (₣).<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/business/2001/euro_cash/history/ |title=History of the Euro |publisher=BBC News |accessdate=30 di oktobro 2010|language=Angla}}</ref>

En [[2014]] lua [[KLP]] esis 2 587 miliardi di dolari.<ref name=CIA>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |title=The World Factbook: France|accessdate=4 di mayo 2015|language=Angla|author=CIA}}</ref> Cirkum 1.7 % de la KLP venas de [[agrokultivo]], 19.4% venas de l'[[industrio]] e 78.9% venas de (kliento)servadi. Francia esas membro de la [[G8]]-grupo di la precipua industriala landi e de la [[Mondala organizuro pri komerco]].

Historiale Francia esas granda producero di agrokultivala produkti.<ref name = agriculture>{{cite web|title= France – Agriculture|url= http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/France-AGRICULTURE.html|author= Encyclopedia of the Nations|language=Angla}}</ref> Fertila suli, l'uzo di moderna teknologio e la subsidiaji de [[Europana Uniono]] transformis Francia en la precipua agrokultivala producero ed exportacero de [[Europa]]<ref>{{cite web|url= http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1 |publisher=French Ministry of Foreign and European Affairs|title=Key figures of the French economy|quote=France is the world's fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe.}}</ref> (ol reprezentas 20% de l'agrokultivala produktado di EU<ref name="ministère">[http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf A panorama of the agriculture and agri-food industries] – Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref>). [[Frumento]], pultro, lakterio, bovokarno e porkokarno, ed anke internacione agnoskita industriizita alimenti esas la precipua agrokultivala produkti por exportacajo. La [[vino]] "rozea" (''rosé'') esas precipue konsumita en Francia, dum ke [[champanio]] e ''bordeaux''-vino esas precipue por exportacajo.

La maxim importanta industriala produkturi esas aeroplani, automobili, mashini, kemialaji ed elektronikala kompozanti, exemple la mikonduktori produktita en “la Silikovalo di Francia”, la regiono di [[Grenoble]]. Quankam pos meze 1990a yari okuris la privatigo di multa statala entraprezi, la stato kontinuas kontrolar granda parto de la funcionado di la ekonomio, e kontinuas tenar acioni di multa firmi, exemple de bankala, energiala, transportala ed informatikala branchi. En fino dil yaro [[2008]] ed en [[2009]] okuris forta financokrizo, e la depreso ekonomikala dum 2010 e 2011 augmentis la [[chomeso]] til plu kam 9% de la [[labor-povo]]. En 2010 Francia anoncis, ke ol konsumus cirkume 26 miliardi euri por helpar firmi minacita da bankroto.

Preske 79% dil [[energio]] uzata en Francia havas nuklear origino.

== Habitantaro e socio ==
=== Demografio ===
[[Arkivo:Évolution démographique comparée - France, Allemagne et Royaume-Uni.svg|thumb|upright=1.5|Evoluco dil habitantaro di metropolala Francia de 1801, komparita kun la Germana e Britaniana habitantari (baso 100 = 1800 o 1801)<ref>
* France : Jacques Dupaquier, ''Histoire de la population française'', Paris, PUF, 1988, et {{cite web|url=http://www.indices.insee.fr/bsweb/servlet/bsweb?action=BS_SERIE&BS_IDBANK=043638781&BS_IDARBO=01000000000000|titre=Évolution de la population de la France métropolitaine|site=insee.fr|consulté le=31 janvier 2010}}
* Allemagne : [http://destatis.de destatis.de]
* Royaume-Uni : [http://www.statistics.gov.uk/CCI/nscl.asp?ID=7589 {{lang|en|Office for National Statistics}}]], en Angla linguo.
</ref>.]]

Segun institucuro nacionala di statistiko ed ekonomikala studii (Insee), 65,8 milioni personi lojantas en Francia ye 2013 (exter COM e Nova-Kaledonia), di qua 63,7 milioni en metropolo e 2,1 milioni en la transmara departmenti (nkluzite Mayotte). Se on inkluzas anke 600 000 habitanti di transmara ensemblo (Franca Polinezia, Santa Pierre e Mikelon, Wallis e Futuna Insuli, Saint-Martin e Saint-Barthélemy) e di Nova-Kaledonia, la habitantaro di ensemblo di franca teritorii atingas 66,4 milion(contracted; show full)

Deziranta "konciar l'opiniono ultre di sfero praktikanti kustuma", la [[Konfero di episkopi di Francia]] propozis por la fiesto di [[Asunciono]] 2012 prego por Francia.

=== Eduk
ado ===
[[Arkivo:Enseignement supérieur français.png|thumb|Organizuro di docajo supera Franciala.]]
[[Arkivo:Enseign France-Secondaire-2009-vector.svg|thumb|Organizuro di docajo sekundara Franciala.]]
En Francia, instrukto esas obligata de sis a dek e sis yari, ed publika skolo esas laika e gratuita. Tante la formaco e salario di docantaro, same kam la selekto di programi, resortisas ad stato, la jerado di primara e sekundara edukerii resortisas di teritoriala ensembli.

(contracted; show full)* [http://www.proxiti.info/ Proxiti - Le Réseau de Vos Informations de ProXimité] (en Franca)
* [http://meteo.15.growiktionary.org Météo France]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia| ]]