Difference between revisions 888255 and 888305 on iowiki

{{Artiklo di qualeso}}
{{Landi
| Nomo                     = Francia
| Lokala_nomo              = République Française
| Flago                    = Flag of France.svg
| Blazono                  = Armoiries république française.svg
| Devizo                   = "Liberté, égalité, fraternité" ([[Franciana]])<br>"Libereso, egaleso, frateso"
| Nomo_himno               = "La Marseillaise"<br>"La Marseilleanino"
(contracted; show full)o e la komenco di libereso di Europa. Entote, ta konflikto mortigis min soldati kam la precedanto, ma la viktimi civila esas plu multa - adminime 330 000 civila viktimi, inkluzite 75 000 judi instalita sur la Franciana teritorio qua ocidesis en [[koncentreyo|koncentreyi]] - e la vundi psikologiala e politikala pro l'invado en 1940, l'ago di kunlaboranti kun naziisti, e pose la venji kontre li duris longatempe por cikatrigar.

=== Depos la liberigo ===
Periodo di rinovigo komencis lor por Francia.
 Se generalo de Gaulle, chefo di Francia libera, ne povIs impedar l'adopto di [[konstituco]] proxim to de la [[Triesma republiko]], posmilito vidis la kreado di sekureso sociala e voto-yuro grantita a mulieri. La nomizita "[[Quaresma Republiko]]" selektis suportar l'Ocidento dum la [[kolda milito]] qua komencis ta epoko. La deskoloniigo di Azia ed Afrika, e la debuto di la konstrukto di la uniono Europana komencis. Samatempe komencis periodo di forta kresko ekonomikala, qua l'ekonomikisto Jean Fourastié nominis ''Trente Glorieuses'' ("la triadek (yari) glorioza").

Ye la [[1ma di junio]] [[1958]], dum grava politika krizo pro [[Aljeria-milito]], generalo de Gaulle divenis prezidanto dil konsilantaro per l'Asemblajo Nacionala, kun la misiono di donar a la republiko nova konstituco: la [[kinesma republiko]] donis a la prezidanto plua povi relate a la parlamento. Charles de Gaulle duris e kompletigis la deskoloniigo di Afrika, ed afirmis la nedependo di Francia relate ad Usa. Por ta skopo, il dotizis Francia di nukleara povo, civila ed armeala.

Ma la krizo studantalaa e sociala en mayo 1968 alegis l'arkaismo dil rejimo qua semblis deskonektita del aspirado di la yuneso. Tamen de Gaulle sucesis inversigar la situeso, tra la dissolvo di l'Asemblajo Nacionala ye la [[30ma di mayo]] [[1968]]. Fine, Franciani donas ad il larja majoritato prezidantala. Generalo de Gaulle demisionis en 1969 pos la falio di referendumo pri la reformo dil Senato e di la regionala subdividuri. Tamen ''Gaulle''ismo mantenis su en povo dum kin yari o pluse, sub la figuro dil prezidanto [[Georges Pompidou]].

<!--  ======   FIM DA "REVISÃO" FEITA POR JOÃO XAVIER - Até o dia 12 de Outubro de 2015) ======     -->
<!--                         O TRECHO LOGO ABAIXO AINDA NÃO FOI REVISADO POR MIM                    -->
En 1974 komencis ero pos-gaullista, kun l'arivo di distingita persono de centro, Valéry Giscard d’Estaing, ad ofico di prezidanto. Lor Francia enriras gradope en la krizo di 1970a yari, l'unesma yari di sua komiso esas markita da multa legi aganta la permuti di francia socio, kam la lego Veil, qua legaligas interrupto voluntala di gravideso (IVG), od abaso de 21 a 18 yaro l'evo di majoreso. Ma la precipua jireyo eventas ye 1981, kande socialista prezidanto, François Mitterrand, esas elektita. Afrontanta l'ekonomikala situeso qua plugraveskar, lu probas unesme politiko di statigeso*, quankam adoptanta aranji simbolike forta kam aboliso di [[mortopuniso]]. Quankam François Mitterrand rielektesis en 1988, Francia konocas de 1986 til 1988 pose de 1993 til 1995 du periodi di "kunhabitado" situeso til lor nevidita ube la prezidanto ne esas di sama partiso ke sua guvernerio e qua ofras nova lektado di institucuri. Ta situeso iteresas de 1997 til 2002, ma di inversa fasono, kande prezidanto di rekto, Jacques Chirac, esabas elektita en 1995, ed elekti legifanta en 1997 havas adportar socialista Lionel Jospin kam chefo di gurvernerio. Francia adoptas en sama tempo unika pekunio europea.

Prezidanta elekto en 2002 esas markita per elektorala surprizo, kun l'elimino di Lionel Jospin quik de unesma jireyo por Jean-Marie Le Pen, kandidato di extrema-rekto. Jacques Chirac esas lor facile rielektita, e guvernerii Raffarin pos Villepin esas markita per l'opozo di Francia a Irak-militio, "ne" a referendumo pri ratifiko di traktato por konstituco por Europa ed urbala sedicii en novembro 2005. Quankam Nicolas Sarkozy, prezidanto depos 2007, duktas la partiso di sua precedanto lor sua elekto ed esis membro di sua guvernerio, la politiko qua duktas volar esar di "rupturo". La guvernerio di "aperturo" per [[François Fillon]] formacis kun distinguita personi de ne nur sola rekto, ma anke di centro e sinistro, devas tamen afrontar l'ekonomika krizo de Usa en 2008-2009. En 6 di mayo 2012, socialista François Hollande esas elektita prezidanto di republiko. Pos ond-agitata debati e virulenta polemiki duktita per sua opozanti, lego legalizanta homosexuala mariajo esas adoptita ye 15 di mayo di sequanta yaro.⏎
<ref name=France>Jean Carpentier (dir.), François Lebrun (dir.), Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur (préf. Jacques Le Goff), ''Histoire de France'', Paris, Points Seuil, coll. « Histoire »,‎ 2000 (1re éd. 1987), poche, 514 p. (ISBN 978-2-020-10879-9 e 2-020-10879-8). Libro en Franca linguo</ref> Se generalo de Gaulle, chefo di Francia libera, ne povIs impedar l'adopto di [[konstituco]] proxim to de la [[Triesma republiko]], posmilito vidis la kreado di sekureso sociala e voto-yuro grantita a mulieri.<ref name=France/> La nomizita "[[Quaresma Republiko]]" selektis suportar l'Ocidento dum la [[kolda milito]] qua komencis ta epoko. La deskoloniigo di Azia ed Afrika, e la debuto di la konstrukto di la uniono Europana komencis.<ref name=France/> Samatempe komencis periodo di forta kresko ekonomikala, qua l'ekonomikisto Jean Fourastié nominis ''Trente Glorieuses'' ("la triadek (yari) glorioza").<ref name=France/>

Ye la [[1ma di junio]] [[1958]], dum grava politika krizo pro [[Aljeria-milito]], generalo de Gaulle divenis prezidanto dil konsilantaro per l'Asemblajo Nacionala, kun la misiono di donar a la republiko nova konstituco: la [[kinesma republiko]] donis a la prezidanto plua povi relate a la parlamento. Charles de Gaulle duris e kompletigis la deskoloniigo di Afrika, ed afirmis la nedependo di Francia relate ad Usa. Por ta skopo, il dotizis Francia di nukleara povo, civila ed armeala.

Ma la krizo studantala e sociala en mayo 1968 alegis l'arkaismo dil rejimo qua semblis deskonektita del aspirado di la yuneso. Tamen de Gaulle sucesis inversigar la situeso, tra la dissolvo di l'Asemblajo Nacionala ye la [[30ma di mayo]] [[1968]]. Fine, Franciani donis ad il larja majoritato prezidantala. Generalo de Gaulle demisionis en 1969 pos la falio di referendumo pri la reformo dil Senato e di la regionala subdividuri. Tamen ''Gaulle''ismo mantenis su en povo dum kin yari o pluse, sub la figuro dil prezidanto [[Georges Pompidou]].

En 1974 komencis ero pos-Gaullista, kun l'arivo di [[Valéry Giscard d'Estaing]], politikisto di centro, a la prezidanteso. Quankam Francia enriris gradope en la krizo di la 1970a yari, l'unesma yari di sua guvernisteso esis markita da multa legi qui modifikis la socio di Francia, exemple la lego Veil, qua legaligis l'[[aborto]], o la redukto dil evo por la majoreso, de 21 yari a 18 yari. Ma la precipua jireyo eventis en 1981, kande socialista prezidanto, [[François Mitterrand]], elektesis. Afrontanta l'ekonomikala situo qua plugraveskis, ilu probis unesme politiko di statigeso*<!-- estatização -->, dim ke adoptis simbolala agi quale la aboliso di [[mortopuniso]]. Quankam François Mitterrand rielektesis en 1988, Francia konocis de 1986 til 1988, e pose de 1993 til 1995 du periodi di politikala "kunhabitado" til lor nevidita ube la prezidanto ne esas di sama partiso ke sua guvernerio e qua ofris nova lektado di institucuri. Ta situeso eventis itere de 1997 til 2002, ma en inversa fasono, kande prezidanto de dextra, [[Jacques Chirac]], elektabis en 1995, e l'elektita legifantaro en 1997 adportais socialista [[Lionel Jospin]] kom chefministro. Francia adoptis samatempe l'unika monetaro por Europa.

Prezidantal elekto en 2002 esis notinda per l'elektala surprizo, kun la vinkeso di Lionel Jospin quik en l'unesma balotado por Jean-Marie Le Pen, kandidato di extrema-dextra. Jacques Chirac facile rielekteses, e l'administrado di la chefministre [[Jean Pierre Raffarin]] e pose Villepin esis notinda por l'opozo di Francia a la [[milito en Irak]], por la "ne" a referendumo pri ratifiko di la konstituco Europana, e por urbala sedicii en novembro 2005. Quankam [[Nicolas Sarkozy]], prezidanto depos 2007, duktis la partiso di sua precedanto lor sua elekto ed esis membro di sua guvernerio, la politiko qua duktis volar esar di "rupturo". La guvernerio di "aperturo" per [[François Fillon]] formacesis kun personi de diferanta politikala tendenci, ne unike de dextro, ma anke de centro e de sinistro. Lua administrado devis afrontar la rezulti de l'ekonomika krizo de Usa de 2008 til 2009. Ye la [[6ma di mayo]] [[2012]], socialista [[François Hollande]] elektesis prezidanto di la republiko. Pos agitata debati e virulenta polemiki duktita per sua opozanti, lego qui legaligis homeosexuala mariajo adoptesis ye la [[15ma di mayo]] di la sequanta yaro.

<!--  ======   FIM DA "REVISÃO" FEITA POR JOÃO XAVIER - Até o dia 12 de Outubro de 2015) ======     -->
<!--                         O TRECHO LOGO ABAIXO AINDA NÃO FOI REVISADO POR MIM                    -->
== Politiko ==
Francia esas [[Parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La chefo di stato esas la prezidanto, elektita da populo da 5-yara periodo. La chefo di guvernerio esas la [[chefministro]].

La Parlamento havas 2 chambri: Naciona Asemblajo (''Assemblée Nationale''), kun 577 membri, e [[Senato]], kun 321 membri. La deputati esas elektata da populo por 5 yari, e la senatani esas elektata da elekterala kolegio. Nuna [[konstituco]] aprobesis en [[28 di septembro]] [[1958]].

(contracted; show full)* [http://www.proxiti.info/ Proxiti - Le Réseau de Vos Informations de ProXimité] (en Franca)
* [http://meteo.15.growiktionary.org Météo France]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia| ]]