Difference between revisions 888305 and 888353 on iowiki

< previous diff
next diff >
Francia
{{Artiklo di qualeso}}
{{Landi
| Nomo                     = Francia
| Lokala_nomo              = République Française
| Flago                    = Flag of France.svg
| Blazono                  = Armoiries république française.svg
| Devizo                   = "Liberté, égalité, fraternité" ([[Franciana]])<br>"Libereso, egaleso, frateso"
| Nomo_himno               = "La Marseillaise"<br>"La Marseilleanino"
(contracted; show full)uot;aperturo" per [[François Fillon]] formacesis kun personi de diferanta politikala tendenci, ne unike de dextro, ma anke de centro e de sinistro. Lua administrado devis afrontar la rezulti de l'ekonomika krizo de Usa de 2008 til 2009. Ye la [[6ma di mayo]] [[2012]], socialista [[François Hollande]] elektesis prezidanto di la republiko. Pos agitata debati e virulenta polemiki duktita per sua opozanti, lego qui legaligis homeosexuala mariajo adoptesis ye la [[15ma di mayo]] di la sequanta yaro.


<!--  ======   FIM DA "REVISÃO" FEITA POR JOÃO XAVIER - Até o dia 12 de Outubro de 2015) ======     -->
<!--                         O TRECHO LOGO ABAIXO AINDA NÃO FOI REVISADO POR MIM                    -->⏎
== Politiko ==
Francia esas [[Parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La [[chefo di stato]] esas la prezidanto, qua elektitaesas dal populo dapor 5-yara periodo. La chefo di guvernerioprezidanto nominas la [[chefministro]], qua esas la [[chefministro di guvernerio]].

La Parlamento havas 2du chambri: la Nacional Asemblajo (''Assemblée Nationale''), kun 577 membri, e [[Senato]], kun 321 membri. La deputati esas qui elektataesas dal populo por 5 yari, e la s[[Senatani esas elektata da elekterala kolegio. Nuna [[konstituco]] aprobesis en [[28 di septembro]] [[1958]].

=== Organizuro di povi ===
L'organizuro di povi en Francia esas definita da konstituco di 1958, emendita multa iteri, la rolo di omna nstitucuro esas tamen definita tante per la praktikado sequanta depos 1958 ke per la texto di la konstituco. Francia havas politika rejimo originala per la larja povo di qua dispozas amba parlamento e prezidanti di republiko, to qua enduktas konstitucisti* a parolar di "rejimo parlamentala prezidantizata", di "rejimo mi-prezidantala" o ankore di " rejimo parlementala bireprezentala".

La legifanta povo koncernas parlamento, formacita da du chambri, nacionala asemblo e senato. Nacionala asemblo, basa chambro di parlamento, esas formacita da 577 deputati ye 2011, elektita da kin yari per universala direta sufrajio dum uninominala majoritata voto en du foyi en distrikti taliita en departmenti. Nacionala asemblo havas la lasta vorto talakaze deskonkordo longega kun senato pri adopto di lego. Senato esas formacita ye 2011 kun 348 senati elektita por sis yari per 150 000 granda elektanti (precipua lokala elektiti) e fakte konsiderita kam min reprezentanta ke nacionala asemblo.

L'exekutanta povo partesas en unesma oporto a prezidanto di republiko, elektata por kin yari da universala direta en uninominala majoritato sufrajio en du foyi. prezidanti di republiko esas la chefo di stato e la chefo di armei, promulgar la legi e povas separar su nacionala asemblo. Nomas la chefministro, e, segun propozo di lu, la membri di guvernerio. La guvernerio povas esar abatita per propozo di censuro adoptita per nacionala asemblo. Kande la parlamenta majoritato e prezidanto ne esas di sama politika partiso, on parolas lor di kunhabitado.

[[Judiciala povo]] separesas de la du altra, quankam la prezidanto di la republiko povas indulgar. Ol subdividesas por administral intenco. La maxim alta judicio esas la Konsilantaro dil Stato, ed un judicial ordeno, di qua la maxim alta esas la Kasaco-korto.  Franciana yuro, di tradiciono romana-civilista, stipulas ke omna akuzati supozesas senkulpa ante esar kondamnita, ed un proceso povas rijudiciesar pos apelo demandita per un di la partisi.

La konformeso di legi a la [[konstituco]], la regulozeso di voti e, plu larje la respekto di institucuri kontrolesas da konstitucala konsilantaro.

[[Arkivo:Schema pouvoirs Ve republique France.png|thumb|center|upright=2|Grafik organizeso dil institucuri de la kinesma republiko.]]

=== Talio teritorialao]], kun 321 membri qui elektesas da elektala kolegio. Nuna [[konstituco]] aprobesis ye la [[28ma di septembro]] [[1958]].

=== Organizuro di povi ===
L'organizuro di povi en Francia establisesas en la [[konstituco]] di 1958, qua recevis diversa emendi. Francia havas politika sistemo qua rezervas granda povi ambe por la parlamento e por la prezidanto di la republiko. Studiisti di konstitucala sistemi nominas Franciana sistemo "rejimo mi-prezidantala" o ankore "rejimo parlementala bireprezentala".

La [[legifala povo]] formacesas dal parlamento, qua dividesas en du chambri, Nacional Asemblajo e Senato. La Nacional Asemblajo, basa chambro dil parlamento, formacesis da 577 deputati en 2011, qui elektesis por kin yari per universala direta sufrajio dum uninominala majoritata voto en du foyi en distrikti subdividita en departmenti. Nacional Asemblajo havas la lasta vorto talakaze deskonkordo longega kun senato pri adopto di lego. Senato formacesis en 2011 kun 348 senatani qui elektesis por sis yari per 150 000 granda elektanti (ca elektanti elektesas lokale) e fakte konsideresas min importanta reprezenteri kam la deputati de Nacional Asemblajo.

L'[[exekutiva povo]] formacesas dal prezidanto di la republiko, qua esas la [[chefo di stato]] e la chefo di armei. La prezidanto anke promulgas la legi e povas dissolvar la Nacional Asemblajo e kunvokar elekti. Ilu nominas la chefministro, e, segun propozo di lu, la membri di guvernerio. La guvernerio povas dissolvesar per propozo di censuro adoptita per la Nacional Asemblajo. Kande la parlamenta majoritato e prezidanto ne esas de la sama politikala partiso, on parolas lor di “kunhabitado”.

[[Judiciala povo]] separesas de la du altra, quankam la prezidanto di la republiko havas povo por indulgar. Judiciala povo subdividesas segun administral intenco. La maxim alta judicio esas la Konsilantaro dil Stato, ed un judicial ordeno, di qua la maxim alta esas la Korto di Kasaco.  Franciana yurala sistemo, di tradiciono romana-civilista, stipulas ke omna akuzati supozesas senkulpe ante esar kondamnita, ed un proceso povas rijudiciesar pos apelo demandita per un di la procesanti.

La konformeso di legi a la [[konstituco]], la regulozeso di voti e, plu larje la respekto di institucuri kontrolesas da konstitucala konsilantaro.

[[Arkivo:Schema pouvoirs Ve republique France.png|thumb|center|upright=2|Grafiko montras l'organizo dil institucuri de la kinesma republiko.]]

<!--  ======   FIM DA "REVISÃO" FEITA POR JOÃO XAVIER - Até o dia 12 de Outubro de 2015) ======     -->
<!--                         O TRECHO LOGO ABAIXO AINDA NÃO FOI REVISADO POR MIM                    -->
=== Teritoriala subdividuro e descentraligo ===
{{VA|Administration territoriale de la France|Décentralisation en France}}
[[Arkivo:Régions de France.svg|190px|thumbnail|right|Mapo di regioni di Francia metropolala.]]
(contracted; show full)

[[Arkivo:Prélèvements obligatoires en France en 2007.svg|300px|thumbnail|center|Repartiso di sustracioni obligata e profitanti institucala en 2007 (fonti e precizesi).]]

⏎
⏎
=== Protekto sociala ===
Depos lua kreo en 1945<ref group="a" name="e180">{{p.|180}}.</ref>, [[Sekureso sociala en Francia|sekureso sociala]] esas meza sistemo di protekto sociala franciana, quankam la stato, l'ensembli teritoriala e la mutualesi* havas anke importanta rolo. La manteno di rejimi di protekto sociala di qua disponis certa profesioni ante 1945 explikas la granda komplexeso di sistemo, qua kontas adminime 120 rejimi di baso e 1 200 rejimi komplementa. La rej(contracted; show full)* [http://www.proxiti.info/ Proxiti - Le Réseau de Vos Informations de ProXimité] (en Franca)
* [http://meteo.15.growiktionary.org Météo France]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia| ]]