Difference between revisions 888353 and 888355 on iowiki

< previous diff
next diff >
Francia
<!-- {{Artiklo di qualeso}} -->
{{Landi
| Nomo                     = Francia
| Lokala_nomo              = République Française
| Flago                    = Flag of France.svg
| Blazono                  = Armoiries république française.svg
| Devizo                   = "Liberté, égalité, fraternité" ([[Franciana]])<br>"Libereso, egaleso, frateso"
| Nomo_himno               = "La Marseillaise"<br>"La Marseilleanino"
(contracted; show full)

Dum la [[3ma yarcento]] romana Gallia konocis grava krizo. Le ''limes'', sistemo di fortifiki en la frontieri por protektar l'imperio de German inkursi, sufris 
ofrequenta invadi da barbari. Romana povo, dum ta epoko, semblis shancelante: l'imperio di Gallii proklamesis en 260 ed eskapis la Romana tutelo til 274. Tamen, la situeso plubonigis dum l'unesma duimo dil 4ma yarcento, periodo di rinovigo e prospero por Gallia. En 312, l'imperiestro Konstantinus konvertis su a [[kristanismo]]. Kristani, persekutita til lore, multeskis. Ma la barbara inkursi rikomencis pos la duesma duimo dil 4ma yarcento. La [[31ma di decembro]] [[406]] Vandali, Suevi ed Alamani transiris [[Rheno]] ed iris til Hispania. En la duimo dil 5ma yarcento, Alamani e Franki, du populi pagana, instalis su en nord-esto di nuna Francia ed exercis forta preso sur la generali Romana qua restis en nord-esto di Gallia.

=== Nasko, krizi e transformi dil rejio di Francia dum Mez-epoko ===
[[Arkivo:Chlodwigs taufe.jpg|290px|thumbnail|Bapto di Clovis, reprezentita en Sainte-Chapelle en Paris (anonimo).]]
La konverto di Klovis, chefo franka, a [[kristanismo]] transformacis il en federito dil eklezio e permisis ilu konquestar l'esencala di Gallia dum la transito inter la 5ma e 6ma yarcenti. La fuzo di heredaji gallo-romana e kontributaji Germana kun kristanismo esis longa e desfacila. Frankani esis origine militala socio kun legi tre diferanta de Romana yuro e kristana principi. Dum ke febleso demografiala qua konocis la rejio di Franki implikis dekado dil urbi, kristanismo instalis su tra la kreado di rurala kirki e precipue tra multa monakeyi. Se la povo di Klovis se(contracted; show full)

=== Renesanco e monarkismo (16ma e 17ma yarcenti) ===
Depos 1494, Franciana suvereni duktis multa militi en Italia kontre imperiestro [[Karl la 5ma Habsburg]]. Ma la regni di [[François 1ma|François la 1ma di Francia]] (1515-1547) e de sua filio Henri 2ma (1547-1559) precipue distingesis per la plufortigo dil rejala povo, qua tendencis divenar absoluta, e per la renesanco literaturala ed artala kun forta influi de Italia.

En 1539, dekreto di Villers-Cotterêts transform
acis [[Franciana linguo]] en la linguo administrala e judiciala dil rejio. Tamen, l'uneso di Francia cirkume la persono di rejo esis shok-pulsita dum duesma duimo di 16ma yarcento pro religiala problemi: de 1562 til 1598 eventis ok militi religiala inter katoliki e kalvinisti. Ta religiala krizo koincidis kun ekonomikala, e precipue politikala krizi. En 1598, rejulo Henri 4ma (1589-1610) donis per [[Nantes-dekreto]] partala libereso di kulto a protestanti.

(contracted; show full)
=== Teritoriala subdividuro e descentraligo ===
{{VA|Administration territoriale de la France|Décentralisation en France}}
[[Arkivo:Régions de France.svg|190px|thumbnail|right|Mapo di regioni di Francia metropolala.]]
Metropolala Francia dividesas ek multa lokal ensembli en tri niveli: komuni, departmenti e regioni. Ta lokala ensembli esas samatempe administrala distrikti en qui la stato intervenas tra sua deskoncentrita servadi. La komuni, inter 36 570 en metropol
o ye 1ala Francia ye la 1ma di januaro 2009, korespondas maxim-multa-kaze a la teritorio di un urbo o urbeto, ed administresas da un municipala konsilantaro qua elektas l'urbestro, ambe agenti di lokala ensembli e reprezentanti dil stato en l'urbo. Depos 1990a yari la kooperado inter la komuni esabas plufortigita da l'emerso di publika establisuri di koopero interkomunal, di qua la rolo kreskas. La distrikti, kreita dum Franciana revoluciono, esas hodie inter 96 en metropolo ube esas direktitaadministresas da generala konsilantaro. di qua lLa membri esasdil konsilantaro elektitaesas inter la kantoni, la stato ibe esanta reprezentita da prefekto. La prefekto reprezentas la stato Franciana ibe. Pri 22 regioni di metropolo, di qua l'existo esas plu recenta, esas direktita da regionala konsilantaro, e la stato ibe esas reprezentita da prefekto di regiono. Di ta ensembla regionali adjuntesas altra teritoriala talisubdividuri di Francia, tale ke kantono, distrikto e plu recente loko, ma ne havas elektata diretanti.

Komparita a sua Europana vicini, Francia havas longatempe karakterizita da forta politika centraligo, l'ensembli teritoriala dispozanta di povi pri febla. Tamen, sta situeso havas multa evolucionitas multe depos la 1990a, unesmae en 1982-1983 kun la legio Defferre, pose 2002-2004 sub le guverneri'administro Raffarin. En 2010, la resortisi di teritoriala ensembli esas multi, e koncernas note edukerii, transporti, ekonomikala developado ed sociala agado. Tamen, la superpozeso di multa skalogradi e la limiti ofte konfuza di diversa teritoriala ensembli esas la fonto di debati pri la futuro di descentraligo, pri guvernerio Fillon inklinis su de 2008 til 2010.

=== Francia transmara ===
[[Arkivo:Overseasfrancemap.png|190px|thumbnail|right|Francia metropolala e transmara (blua)]]
[[Arkivo:Résultats au premier tour des élections présidentielles en France depuis 1960.svg|thumb|Diagramo reprezentanta la procento di voti expresita obtenita da omna politika kuranti en unesma foyo di omna prezidantala elektado de 1965 til 2012.<div style="-moz-column-count:2; column-count:2;">{{legendo|#ff0000|Komunisti, extrema sinisto}}
{{legendo|#ff00ff|socialisti, diversa sinistro}}
{{legendo|#00bb00|ekologisti}}
{{legendo|#40c4ff|Dextro}}
{{legendo|#0000ff|Droite}}
{{legendo|#802020|Extrema dextro}}
{{legendo|#a0a0a0|diverso}}</div>]]

Franciana teritorii situita exter Europa, qua korespondas a anciena Franca kolonii restata franciana, esas priqui ne obtenis nedependo, submisitaesas a rejimi administrala e judiciala tre diversa l'uno l'altri. Ta teritorii, di qua l'ekonomikala situeso esas globaklL'ekonomikala situeso di ca teritorii esas ordinare min bona ke ta diam la de la metropolo, ed ol beneficas die multa helpi di stato.

[[Guadelupa]], Franciana Guiana, Martinik, Réunion e depos 2011 Mayotte esas amba distrikti e regioni transmarala, kun statuti simila a la de distrikti e regioni metropolala, quankam la legi franciana povas prearanjar di dispozesi speciganta pri. Ta distrikti, ecepte Mayotte, esas parto di regioni transperiferiala di UE, e submisesas ad Europana legaro.

Kontraste, l'altra transmara franciana teritorii, ecepte ensembli di Saint-Barthélemy et de Saint-Martin, ne esas parto di UE, quankam lua habitanti havas Europana civitaneso. Esas precipua la kin ensembli transmarala, kun tre diversa statuti, Franca Polinezia‎, St Martin, St Pierre e Mikelon e Wallis e Futuna Insuli‎. Quankam la stato konservas certa prerogativi exklusiva, esas submisitaesas en granda parto a specifika legaro e beneficas di legilala specalajo. Nova-Kaledonia‎, altralatere, esas ensemblo teritoriala distinta, kun importanta autonomeso, ed ube referovoto pri nedependo devas esar aranjata de 2014 til 2018. Tandem, Francia australa ed antarktika teritorii ed Clipperton Insulo, qua havas ne permananta lojanto, esas jerata direte per la stato o sua deputato.

=== Tendanci politika, partisi ed elekti ===
Sen esar komparebla ad Usana sistemo, Franciana politikala sistemo, specale l'unnoma majoritatala votado qua preponderas lor prezidentala e legislativa votadi, tendencas a bipolareso o tripolareso di politikala vivo. Konseque, on observas depuios la debuto di la [[kinesma republiko]] tendenco a kolekto di partisi kun frequa retroveni, e l'asistantaro di precipua partisi tendencas a diminutar por l'avantajo di mikra formacuri. La politika francia ceno havas konocita tri precipua evolucioni depuis 1980a, la falio di audienco di komunista partiso, la diminuto progresiva di elektoyuro centranta e l'augmento di voto por la partisi di extrema rekto. To du lasta evolucioni havas dume en parto kontesto lor recenta voti. Cetere, l'absteno koncernas nombro pluse importanta di(contracted; show full)

[[Arkivo:Prélèvements obligatoires en France en 2007.svg|300px|thumbnail|center|Repartiso di sustracioni obligata e profitanti institucala en 2007 (fonti e precizesi).]]
=== Protekto sociala ===
Depos lua kre
ado en 1945<ref group="a" name="e180">{{p.|180}}.</ref>, [[Sekureso sociala en Francia|sekureso sociala]] esas meza sistemo di protekto sociala franciana, quankam la stato, l'ensembli teritoriala e la mutualesi* havas anke importanta rolo. La manteno di rejimi di protekto sociala di qua disponis certa profesioni ante 1945 explikas la granda komplexeso di sistemo, qua kontas adminime 120 rejimi di baso e 1 200 rejimi komplementa. La rejimo generala, qua kontas multe la maxi(contracted; show full)

=== Defenso ===
[[Arkivo:French MO-120-RT-61 and Véhicule de Tracte Mortier 120 during Operation Desert Shield.JPEG|thumb|Franciana forci implikita en l'opero Tempesto di deserto en 1991.]]

⏎
⏎
Francia havas la kinesma [[budjeto di defenso]] en mondmaxim granda budjeto en la mondo por defenso segun l'Instituto Internacionala di SerchadoInquesti pri Paco die Stockholm (IISPS), ed esas parto diun de la kin landi qua esas judiciale agnoskata kaom "landi dotizita di nukleara armpovo" per la traktato pri nevejeturo di nukleara armi. Francian armei esas, kun lo di Unionita Rejio, l'uno di maxim dotizita en Europa. Francia konsakras a lu 2,5% di su produkturo internae [[Kuntara landala produkto|KLP]] ante imposto (do budjeto di 39 miliardi eEuro yei en 2010), ube sua homologa Europana (exter Unionita Rejio e Grekia) konsakritas 1,5% en meza valoromeze 1.5% de KLP.

L'armeala forci esas divizitadividesas en quar precipua armei: terala armeo, nacionala mar-armeo, aer-armeo e nacionala jendarmaro.

Depos 1996, l'armeo esas divenitas profesionala, e l'obligata dejuro havabas remplasita dkonskripto substitucesis per la “dio di defenso e mixa civitaneso”. Lua kapaceso militarala esas proxim 350 000 homi, esas extensita tra la mondo, en lando kamquale Afganistan, Libano, Chad, Ivora Rivo e Kosovo, ma anke konforme kun internacionala traktati en Djibouti, Senegal e Gabon, sen omisar la trupi pozicionata en trans maro, Mobilizas pluse 1 000 homi en la kadro di plano Vigipirate.

=== ApPartopreno aen internacionala organizuri ===
Francia esas uno di la fondala membrinti di Europana Uniono, di spaco Schengen e di e[[Euro  zono]]. Esas anke uno die la kin permanenta membri di [[konsilantaro di sekureso di Unionita Nacioni]]. Tandem, esas membro di multa internacionala organizuri, quale Nord-Atlantikal Uniono, Mondal organizuro pri komerco, organizuro di koopero ed ekonomikala developo, G8, G20, organizuro internacionala di fFrankofonio (''Francofphonio.e'') e.dc.

Depos 1945, irga qua esas la majoritato en povo, Europa esas precipua axo di extera franciana politiko. Du die la sep patri di Europa, [[Jean Monnet]] e [[Robert Schuman]], esas fFranciani; l'uno di la skopi dil organizuro esis lor evitar nova mondomilito en faciligantar la rikoncilio finter Francia-g e Germania. Tamen, la stando di Francia e fFranciani pri Europa esis ofte ambigua: refuzo per l'asemblo nacionala di traktato kreanta komuneso Europana di defenso ye 1954 et to per referovoto di traktato kreanta konstituco por Europa ye 2005, la haltostroki di Francia vers eEuropeana asemblo esis ferma.

Depos Maastricht-traktato yela [[Traktado di Maastrich]] en 1992, la domeni en qua UE havas excluziva kompetenteso esas sempre plu multea. Granda parto dil yuroi aplikebla en Francia yen 2010 esas dehavis Europana origino, tante plu keplu multa kam la nacionala yuroi. Francia, mez-valora povo, ne povas pezar en la mondala ceno en multa domeni nur tra UE. L'unigado di Europana merkato e l'establiso di unika pekunio ye 1999 havas implikaris importanta transformi di fFrancia ekonomiko, qua l'avantajoza karaktero facas debato. Mem se Francia esas l'unesma profitanta di komuna agrokultiva politiko, ulo esas parto di landi neta kontributanti a budjeto di UE.

=== Politiko exterlanda e diplomaco ===
[[Arkivo:Bannière Drapeaux UE-28.png|190px|thumbnail|Francia, membro di UE.]]
Depos la prezidanteso di generalo de Gaulle (1958-1969), la politiko exterlanda di Francia esas karakterizita per volo di nedependo, note opozita Usa, to qua rezultis la developo per Francia di nucleala armi e l'ekiro di Francia di integrata komando di OTAN de 1966 til 2009. Francia esas vidita de la 1960a til la frua 2000a yari kaom federamiko dil mondo arabo-musulmana, kritika opozianta die la politko di stato di Israel.

La reto di diplomacala reprezentoeri di Francia esas la duesma maxim granda dil mondo, kun nuna 156 ambasadi e 97 konsulala posti repartisata sur la kin kontinenti.

Francia menas aktiva politko di helpo a landi developantakonduktas aktiva politiko di helpo a landi en developo, noteinda en Afrika. La publika helpo a developado reprezentas 0,39 % di revenuo nacionala kruda franciana en 2007.

=== Republikala simboli ===

Segun la konstituco dil [[Kinesma Franciana Republiko|Kinesma Republiko]], Francia posedas multa emblemi, datinta dil [[Franca revoluciono]]. La flago di Francia esas konstitucita di tri vertikala vendi di sama larjeso, di kolori blua, blanka e reda. Nacionala himno esas ''la Marseillese'', kanto kompozita da Rouget de Lisle dum Franca revoluciono e kelkafoye kritikita pro violento dil texto. Tandem, la Franca republiko havas kom moto la tri paroli "Libereso, Egaleso, Fraterneso".

Pluse, multa oficala simboli existas por reprezentar Francia. Partikulare, la busto di Marianne, muliero portanta Frigiana boneto, orna la komon-domi, e lua vizajo esas reprezentata sur la  posto-marki ed la Franca facii dil centimi di euro.

Depos 1999, la Franca guvernerio donacesis da logotipo rivokanta la flago e la devizo dil lando, same kam la figuro di Marianne. Ica logo figuras en la domkumenti publikata dal Franc administrado.

== Geografio ==
[[Arkivo:FranceRegionsNumbered.png|right|thumb|1. [[Alzacia]]<br />
2. [[Aquitania]]<br />
3. [[Arvernia]]<br />
4. [[Basse-Normandie]]<br />
5. [[Burgundia]]<br />
6. [[Bretonia]]<br />
7. [[Centre-Val de Loire]]<br />
8. [[Champagne-Ardenne]]<br />
9. [[Corse]]<br />
10. [[Franche-Comté]]<br />
11. [[Haute-Normandie]]<br />
12. [[Île-de-France]]<br />
13. [[Languedoc-Roussillon]]<br />
14. [[Limousin]]<br />
15. [[Lorraine]]<br />
16. [[Midi-Pyrénées]]<br />
17. [[Nord-Pas-de-Calais]]<br />
18. [[Pays de la Loire]]<br />
19. [[Picardie]]<br />
20. [[Poitou-Charentes]]<br />
21. [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]<br />
22. [[Rhône-Alpeslandi en developo reprezentas 0.39 % de la revenuo nacionala kruda en 2007.

=== Republikala simboli ===

Segun la konstituco di la [[Kinesma Franciana Republiko|Kinesma Republiko]], Francia posedas multa emblemi, datinta dil [[Franca revoluciono]]. La flago di Francia esas konstitucita di tri vertikala vendi di sama larjeso, di kolori blua, blanka e reda. La himno nacionala esas ''la Marseillese'', kanto kompozita da Rouget de Lisle dum Franca revoluciono e kelkafoye kritikita pro violento dil texto. Tandem, la Franca republiko havas kom moto la tri paroli "Libereso, Egaleso, Fraterneso".

Pluse, multa oficala simboli existas por reprezentar Francia. Partikulare, la busto di ''Marianne'', muliero portanta Frigiana boneto, orna la komon-domi, e lua vizajo esas reprezentata sur la  posto-marki ed la Franca facii dil centimi di Euro.

Depos 1999, la Franca guvernerio donacesis da logotipo rivokanta la flago e la devizo dil lando, same kam la figuro di Marianne. Ica logo figuras en la domkumenti publikigita dal Franca administrado.

== Geografio ==
[[Arkivo:FranceRegionsNumbered.png|right|thumb|
# [[Alzacia]]
# [[Aquitania]]<br />
3. [[Arvernia]]<br />
4. [[Basa-Normandia]]<br />
5. [[Burgundia]]<br />
6. [[Bretonia]]<br />
7. [[Centro-Valo di Loire]]<br />
8. [[Champagne-Ardenne]]<br />
9. [[Korsika]]<br />
10. [[Franca-komtio]]<br />
11. [[Alta-Normandia]]<br />
12. [[Insulo di Francia]]<br />
13. [[Languedoc-Roussillon]]<br />
14. [[Limosin]]<br />
15. [[Lorraine]]<br />
16. [[Dimezo-Pirenei]]<br />
17. [[Norda-Pas-de-Calais]]<br />
18. [[Lando di Loire]]<br />
19. [[Pikardia]]<br />
20. [[Poitou-Charentes]]<br />
21. [[Provenco-Alpi-Azur-Rivo]]<br />
22. [[Rhone-Alpi]]<br />]]

Francia havas diversa peizaji en lua kontinentala teritorio, de plana regioni en litoro til l'alta montaro di [[Alpi]], en sud-esto. La maxim alta monto esas [[Monto Blanka]] ([[Alpi]]) kun 4810 metri di [[altitudo]]. En la frontiero kun [[Hispania]] ed [[Andora]] jacas la montaro [[Pirenei]]. La maxim extensa fluvii di Francia esas [[Loire (fluvio)|Loire]], kun 1016 km, e [[Seine]], kun 776 km de longeso.

La maxim granda [[insulo]] di Francia en [[Mediteraneo]] esas [[Korsika]].

(contracted; show full)

La 5 ''regioni di ultramaro'' konstituesas da 5 ''departamenti di ultramaro'': [[Guadelupa]], [[Guayana Francesa]], [[Martinik]], [[Mayotte]] e [[Reunion]].

L'ensembli esis di ultramaro o ''sui generis''. La 5 ''ensembli di ultramaro'' esas [[Santa Pierre e Mikelon]], [[Franca Polinezia]], [[Wallis e Futuna Insuli]], [[San Bartolomé (Francia)|San Bartolomé]] e [[Sa
n Martín (Francia)|San Martíint Martin (Francia)|Saint Martin]]. E unu ''ensemblo sui géneris'': [[Nova-Kaledonia]].

=== Maxim granda urbi ===
{{Maxim granda urbi
| lando = Francia
| dato = 2010
| nomo1 = Paris
| provinco1 = Insulo di Francia
(contracted; show full)

Historiale Francia esas granda producero di agrokultivala produkti.<ref name = agriculture>{{cite web|title= France - Agriculture|url= http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/France-AGRICULTURE.html|author= Encyclopedia of the Nations|language=Angla}}</ref> Fertila suli, l'uzo di moderna teknologio e la subsidiaji de [[Europana Uniono]] transform
is Francia en la precipua agrokultivala producero ed exportacero de [[Europa]]<ref>{{cite web|url= http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1 |publisher=French Ministry of Foreign and European Affairs|title=Key figures of the French economy|quote=France is the world's fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe.}}</ref> (ol reprezentas 20% de l'agrokultivala produktado di EU<ref name="ministère">[http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf A panorama of the agriculture and agri-food industries] - Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref>). [[Frumento]], pultro, lakterio, bovokarno e porkokarno, ed anke internacione agnoskita industriizita alimenti esas la precipua agrokultivala produkti por exportacajo. La [[vino]] "rozea" (''rosé'') esas precipue konsumita en Francia, dum ke [[champanio]] e ''bordeaux''-vino esas precipue por exportacajo.

La maxim importanta industriala produkturi esas aeroplani, automobili, mashini, kemialaji ed elektronikala kompozanti, exemple la mikonduktori produktita en “la Silikovalo di Francia”, la regiono di [[Grenoble]]. Quankam pos meze 1990a yari eventis la privatigo di multa statala entraprezi, la stato kontinuas kontrolar granda parto de la funcionado di la ekonomio, e kontinuas tenar acioni di multa firmi, exemple de bankala, energiala, transportala ed informatikala branchi. En fino dil yaro [[2008]] ed en [[2009]] eventis forta financokrizo, e la depreso ekonomikala dum 2010 e 2011 augmentis la [[chomeso]] til plu kam 9% de la [[labor-povo]]. En 2010 Francia anoncis, ke ol konsumus cirkume 26 miliardi euri por helpar firmi minacita da bankroto.

Preske 79% dil [[energio]] uzata en Francia havas nuklear origino.

== Habitantaro e socio ==
=== Demografio ===
[[Arkivo:Évolution démographique comparée - France, Allemagne et Royaume-Uni.svg|thumb|upright=1.5|evoluciono dil habitantaro di metropolala Francia de 1801, komparita kun la Germana e Britaniana habitantari (baso 100 = 1800 o 1801)<ref>
* France : Jacques Dupaquier, ''Histoire de la population française'', Paris, PUF, 1988, et {{cite web|url=http://www.indices.insee.fr/bsweb/servlet/bsweb?action=BS_SERIE&BS_IDBANK=043638781&BS_IDARBO=01000000000000|titre=Évolution de la population de la France métropolitaine|site=insee.fr|consulté le=31 janvier 2010}}
* Allemagne : [http://destatis.de destatis.de]
* Royaume-Uni : [http://www.statistics.gov.uk/CCI/nscl.asp?ID=7589 Office for National Statistics], en Angla linguo.
</ref>.]]

Segun institucuro nacionala di statistiko ed ekonomikala studii (Insee), 65,8 milioni personi lojantas en Francia ye 2013 (exter COM e Nova-Kaledonia), di qua 63,7 milioni en metropolo e 2,1 milioni en la transmara departmenti (nkluzite Mayotte). Se on inkluzas anke 600 000 habitanti di transmara ensemblo (Franca Polinezia, Santa Pierre e Mikelon, Wallis e Futuna Insuli, Saint-Martin e Saint-Barthélemy) e di Nova-Kaledonia, la habitantaro di ensemblo di franca teritorii atingas 66,4 milioni, sive proxim 1% di mondala homaro. Nacionala generala kontado esis organizita ye regulala intertempi depos 1801, ma depos januaro 2004, la kontado esas realigita omnayare en la komunesi di 10 000 habitanti o plu, extra transmara ensemblo, e omna kin yari altraloke.

Pos esanta relative febla dum 19ma yarcento ed frua 20ma yarcento — Francia experiencis rapida e poka markizita demografiala transito —. demografiala kresko di Francia esas divenita l'uno di plu forta en Europa, kombinanta naskadoprocento supera Europana mezvaloro (821 000 naski en 2009 kontre 536 000 morti) e positiva migrantala saldo (proxim 71 000 individui en 2009) : La habitantaro di Francia augmentis 0.54 % en 2009.

Pluse, la piramido di evi esas depos frua 20ma yarcento kun evolucionanta strukturo. La parto di populo la maxim grand-eva augmentas, pro amba l'augmentatado di vivoexpekto* (Francia beneficas uno di maxim longa vivoexpekto en mondo) e l'arivado ad triesma evo di plumulto generaciono — fenomeno ordinara konocita kam grand=eva multeso. La proporciono di pluse 60 evo en la franca populo esas tale augmentas de 17 til 22 % inter 1980 e 2009, e devus superesar uno triimo en 2009 segun Insee.

=== Enmigro,exterlanda populado e videbla minoritati ===
Segun demografo Michèle Tribalat, 14 milioni personi (sive la quarimo di la habitantaro di lando) en 1999 havis adminime parento od evo enmigra. Gérard Noiriel opinionis en 2002 ta proporciono proxim trimo se retroiras til preavi.

Ye 2010, Francia aceptas, segun l'internacionala defino di UN ("la persono naskinta en altra lando ke to ube rezidas") 7.2 milioni enmigri sive 11.1 % di populo di qua 5,1 milioni (7,8 %) naskinta exter UE. To klasifikas su en sisesma mondala rango, dop Usa (42.6 milioni), Rusia (12.3), Germania (9.8), Saudia Arabia (7.3), Kanada (7.2) ma pluse Unionita Rejio (7,0), Hispania (6,4) ed Italia (4,8). Francia esas anke l'uno di landi di EU qua kontas proporcione plumulto personi de enmigrado (1 e 2ma generacioni) inter la personi evanta de 25 til 54 yari kun 13.1 % enmigri ed 13.5 % pueri de adminime enmigro, sive totalo di 26.6 %, plu ke note Unionita Rejio (24,4 %), Nederlando (23,5 %), Belgia (22,9 %), Germania (21,9 %) et Hispania (20,2 %).

Segun la Franca defino, plu restrikiva (naciacis Francia en la precipua agrokultivala producero ed exportacero de [[Europa]]<ref>{{cite web|url= http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1 |publisher=French Ministry of Foreign and European Affairs|title=Key figures of the French economy|quote=France is the world's fifth largest exporter of goods (mainly durables). The country ranks fourth in services and third in agriculture (especially in cereals and the agri-food sector). It is the leading producer and exporter of farm products in Europe.}}</ref> (ol reprezentas 20% de l'agrokultivala produktado di EU<ref name="ministère">[http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf A panorama of the agriculture and agri-food industries] - Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche</ref>). [[Frumento]], pultro, lakterio, bovokarno e porkokarno, ed anke internacione agnoskita industriizita alimenti esas la precipua agrokultivala produkti por exportacajo. La [[vino]] "rozea" (''rosé'') esas precipue konsumita en Francia, dum ke [[champanio]] e ''bordeaux''-vino esas precipue por exportacajo.

La maxim importanta industriala produkturi esas aeroplani, automobili, mashini, kemialaji ed elektronikala kompozanti, exemple la mikonduktori produktita en “la Silikovalo di Francia”, la regiono di [[Grenoble]]. Quankam pos meze 1990a yari eventis la privatigo di multa statala entraprezi, la stato kontinuas kontrolar granda parto de la funcionado di la ekonomio, e kontinuas tenar acioni di multa firmi, exemple de bankala, energiala, transportala ed informatikala branchi. En fino dil yaro [[2008]] ed en [[2009]] eventis forta financokrizo, e la depreso ekonomikala dum 2010 e 2011 augmentis la [[chomeso]] til plu kam 9% de la [[labor-povo]]. En 2010 Francia anoncis, ke ol konsumus cirkume 26 miliardi euri por helpar firmi minaskinta da bankroto.

Preske 79% dil [[energio]] uzata en Francia havas nuklear origino.

== Habitantaro e socio ==
=== Demografio ===
[[Arkivo:Évolution démographique comparée - France, Allemagne et Royaume-Uni.svg|thumb|upright=1.5|evoluciono dil habitantaro di metropolala Francia de 1801, komparita kun la Germana e Britaniana habitantaro (baso 100 = 1800 o 1801)<ref>
* France : Jacques Dupaquier, ''Histoire de la population française'', Paris, PUF, 1988, et {{cite web|url=http://www.indices.insee.fr/bsweb/servlet/bsweb?action=BS_SERIE&BS_IDBANK=043638781&BS_IDARBO=01000000000000|titre=Évolution de la population de la France métropolitaine|site=insee.fr|consulté le=31 janvier 2010}}
* Allemagne : [http://destatis.de destatis.de]
* Royaume-Uni : [http://www.statistics.gov.uk/CCI/nscl.asp?ID=7589 Office for National Statistics], en Angla linguo.
</ref>.]]

Segun institucuro nacionala di statistiko ed ekonomikala studii (Insee), 65,8 milioni personi vivis en Francia en 2013 (exter COM e Nova-Kaledonia), di qui 63.7 milioni en metropolala Francia e 2.1 milioni en la transmara departmenti (inkluzite Mayotte). Se on inkluzas anke 600 000 habitanti di transmara ensemblo (Franca Polinezia, Santa Pierre e Mikelon, Wallis e Futuna Insuli, Saint-Martin e Saint-Barthélemy) e di Nova-Kaledonia, la habitantaro di ensemblo di franca teritorii atingas 66,4 milioni, sive proxim 1% di mondala homaro. Nacionala generala kontado esis organizita ye regulala intertempi depos 1801, ma depos januaro 2004, la kontado esas realigita omnayare en la komunesi di 10 000 habitanti o plue, extra transmara ensemblo, e omna kin yari altraloke.

Pos esanta relative febla dum 19ma yarcento ed frua 20ma yarcento — Francia experiencis rapida e poka markizita demografiala transito —. demografiala kresko di Francia divenis l'uno di plu forta en Europa, kombinanta naskadoprocento supera Europana mezvaloro (821 000 naski en 2009 kontre 536 000 morti) e positiva migrantala saldo (proxim 71 000 individui en 2009) : La habitantaro di Francia augmentis 0.54 % en 2009.

Pluse, la piramido di evi esas depos frua 20ma yarcento kun evolucionanta strukturo. La parto di populo la maxim grand-eva augmentas, pro amba l'augmentatado di viv-expekto (Francia beneficas uno di maxim longa vivoexpekto en mondo) e l'arivado ad triesma evo di plumulto generaciono — fenomeno ordinara konocita kam grand=eva multeso. La proporciono di pluse 60 evo en la franca populo esas tale augmentas de 17 til 22 % inter 1980 e 2009, e devus superesar uno triimo en 2009 segun Insee.

=== Enmigro,exterlanda populado e videbla minoritati ===
Segun demografo Michèle Tribalat, 14 milioni personi (sive la quarimo di la habitantaro di lando) en 1999 havis adminime parento od evo enmigra. Gérard Noiriel opinionis en 2002 ta proporciono proxim trimo se retroiras til preavi.

En 2010 vivis en Francia, segun l'internaciona defino di UN ("la persono naskinta en altra lando ke to ube rezidas") 7.2 milioni enmigranti, korespondanta a 11.1 % de la habitantaro, di qui 5.1 milioni (7,8 %) naskis exter UE. To klasifikas su en sisesma mondala rango, dop Usa (42.6 milioni), Rusia (12.3), Germania (9.8), Saudia Arabia (7.3), Kanada (7.2) ma pluse Unionita Rejio (7,0), Hispania (6,4) ed Italia (4,8). Francia esas anke l'uno di landi di EU qua kontas proporcione plumulto personi de enmigrado (1 e 2ma generacioni) inter la personi evanta de 25 til 54 yari kun 13.1 % enmigri ed 13.5 % pueri de adminime enmigro, sive totalo di 26.6 %, plu ke note Unionita Rejio (24,4 %), Nederlando (23,5 %), Belgia (22,9 %), Germania (21,9 %) et Hispania (20,2 %).

Segun la Franca defino, plu restrikiva (naskinta exterlanda exter la teritorio), Francia metropolala kontis en 2008, 5.3 milion enmigri, sive {{formatnum:1100000}} plua kam en 1999 e 8.9 % di totala habitanti. De la totalo 40 % havis Franciana nacionaleso, aquirita per civitanigo o per mariajo. Enmigri originas precipue de EU (34 %) de Maghreb stati (30 %), de Azia (14 %, di qui la triima essas Turka), e de subSahara Afrika (11 %). La pueri di enmigri, direta decendantaro de uno o du enmigri, esis 6.5 milioni en 2008, sive 11% de la habitantaro. Tri mi(contracted; show full)* [http://www.proxiti.info/ Proxiti - Le Réseau de Vos Informations de ProXimité] (en Franca)
* [http://meteo.15.growiktionary.org Météo France]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia| ]]