Difference between revisions 902790 and 904376 on iowiki

next diff >
Francia
<!-- {{Artiklo di qualeso}} -->
{{revizo}}
{{Landi
| Nomo                     = Francia
| Lokala_nomo              = République Française
| Flago                    = Flag of France.svg
| Blazono                  = Armoiries république française.svg
| Devizo                   = "Liberté, égalité, fraternité" ([[Franca]])<br>"Libereso, egaleso, frateso"
(contracted; show full)
'''Bazala fakti pri Francia.'''

== Historio ==
{{PA|Historio di Francia}}
{{PA|Militala historio di Francia}}
[[Arkivo:Frontiere francaise 985 1947 small.gif|300px|thumbnail|Evoluciono dil teritorio di metropolala Francia, de 985 til 1947.]]
La vorto "Francia" devenas de Germana tribuo, la [[Franki]], atestita de
pos la 3ma yarcento sur l'advale la dextra rivo di [[Rheno]]. Lua rejo Klodovig e pose lua filii konquestis, inter 481 e 535, preske tot l'anciena Romana provinco di Gaula - to equivalas a la majoritato dil teritorio di nuna Francia. La vorto "Francia" ne uzeis oficale til 1190, kande la rejulo [[Philippe Auguste]] komencis uzar la nomo ''rex Franciæ'' (rejo di Francia) vice ''rex Francorum'' (rejo dil Franki) por designar lia suvereneso. La vorto anke uzesis kustumale por nomar un teritorio klare definita quale en la poemo ''Chanson de Roland'', skribita un yarcento ante. Depos junio [[1205]] la teritorio nomesis en mapi ''regnum Franciæ'' (rejio di Francia).

Homala okupado dil teritorio di nuna Francia esas mult anciena. A la grupi qui vivis en la regiono dum [[Paleoloitiko]] e [[Neolitiko]] unionis altra populi, sucesive: Kelti, e Germani (Franki, Vizigoti, Alamani, Ostrogoti e [[Burgundia]]ni). En la komenco dil duesma yarmilo Kapetiana monarkio konstruktis teritorial uneso dil rejio di Francia. La [[17ma di junio]] [[1789]], kande l'unesma [[konstituco|konstitucal asemblajo]] kunvokesis, konsideresas la nasko di la sistemo reprezentala en Francia, e la nasko di nuna stato. La nuntempala periodo markizesas per esforci pri linguistikala e kultura unigo, di richigo d(contracted; show full)

Depos 125 aK. la sudo di Gallia gradope konquestesis da Republiko Romana, qua fondis l'urbi [[Aix-en-Provence]], [[Toulouse]] e [[Narbonne]]. En 58 aK, [[Julius Cezaro]] konquestis impetuoze la 
restantcetera teritorii de Gallia e vinkis revolto duktita dal Galliana chefo Vercingetorix en 52aK. La teritorii nove konquestita repartisesis da Augustus en non Romana provinci, di qui la precipui esas [[Narbonia]] en sudo, Aquitania en sud-westo, Lyonia en centro e Belgia en nordo. Multa urbi, quale [[Lyon]] - qua pose divenis chef-urbo di Gallia - fondesis dum la periodo Gallo-romana. Lyon konceptesis quale altra Romana urbi, kun forumo, teatro, cirko, amfiteatro e termi. Romana religio superpozis su a Galliana kul(contracted; show full)

Kapetiana rejio atingis lua maxima vasteso dum la 13ma yarcento. La monarkio riprenis povo qua havis perdita dum ke Franca kulturo afirmis su en Europa. [[Philippe 
la 2ma di Francia|Philippe la 2ma]] (1180-1223) parvenis konquestar precipua propraji en Francia de Plantageneti, impedanta tempale fino a l'Angla menaco ed augmentis grande la rejala domeno dum la sam epoko. [[Louis 9ma la Santa]] (1226-1270) agis kom arbitranto de Kristanaro e partoprenis en la sepesma ed l'okesma krucomiliti. Ta partopreni influis en lua rapida kanoniseso dal [[katolik-eklezio]].

(contracted; show full)

En februaro [[1848]] nova revoluciono disruptis, e lua skopi ne esis nur politikala, ma anke sociala. L'efemera Duesma republiko qua establisesis kreis universala voto por viri, abolisis [[sklaveso]] en la kolonii e mortopuniso pro politiko, ma subversesis da sua prezidanto [[Louis-Napoléon Bonaparte]], qua kronizesis imperiestro en 1852.

Quankam la rejimo dum l'unesma yari dil Duesma imperio esis autoritatema, [[Napoléon la 3ma]] komencis liberala jireyo en 1860, qua ne impedis 
la kresko di politikala opozantaro. Dum ta epoko l'industrio e fervoyala sistemo expansesis rapide. La vinkeso di Francia kontre Germania en 1870-1871, esis duopla jireyo en la historio di lando: l'imperio kapitulacis ye la [[2ma di septembro]] [[1870]] e la republiko proklamesis ye la  [[4ma di septembro]] sam yaro, dum ke [[Prusia]] anexis Alzacia-Lotringia.

(contracted; show full)* [http://www.proxiti.info/ Proxiti - Le Réseau de Vos Informations de ProXimité] (en Franca)
* [http://meteo.15.growiktionary.org Météo France]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia| ]]