Difference between revisions 4409236 and 4409239 on kawiki

{{ვიკი}}[[File:Orkhon.svg|thumb|right|250px|უძველესი თურქული რუნიანი წერილი]]
'''უძველესი თურქული  რუნიანი წერილი''' (ორხონო-იენიეის დამწერლობა)
დამწერლობა, რომელიც გამოიყენებოდა [[ცენტრალური აზია|ცენტრალურ აზიაში]] თურქულენოვანი ჩანაწერების გასაკეთებლად  VIII—X საუკუნეებში.

ორხონო-იენიეის დამწერლობა ემსახურებოდა ერთიან ლიტერატურულ  ენას, იმ დროის  (ზედა-დიალექტის ქაინი), რომელსაც ეწოდება [[ორხონო-იენიეის წარწერები]]ს ენა.

(contracted; show full)
|- align="center"
| colspan="3" rowspan="4" | ხმოვანი|| colspan="2" |[[File:Old Turkic letter A.svg|20px]]|| colspan="2" |A || colspan="2" |{{IPA|/a/}}, {{IPA|/e/}}
|- align="center"
| colspan="2" |[[File:Old 
tTurkic letter I.pnsvg|20px]]|| colspan="2" |I || colspan="2" |{{IPA|/i/}}
|- align="center"
| colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter O.pnsvg|20px]]|| colspan="2" |O || colspan="2" |{{IPA|/u/}}, {{IPA|/o/}}, {{IPA|/w/}}
|- align="center"
| colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter U.pnsvg|20px]]|| colspan="2" |U || colspan="2" |{{IPA|/u/}}, {{IPA|/o/}}, {{IPA|/w/}}
|- align="center"
| rowspan="23" | თანხმოვანი|| rowspan="16" |შესატყვისი|| rowspan="9" |ხმოვანებით:
(¹) - უკანა,

(²) - წინა

სერია
| [[File:Old tTurkic letter B1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter B2.pnsvg|20px]]||B¹ ||{{IPA|/b/}}|| B²|| {{IPA|/b/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter D1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter D2.pnsvg|20px]] || D¹|| {{IPA|/d/}}|| D²|| {{IPA|/d/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter G1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter G2.pnsvg|20px]] || G¹ ||{{IPA|/g/}}|| G² ||{{IPA|/g/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter L1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter L2.pnsvg|20px]] || L¹ ||{{IPA|/l/}}|| L² ||{{IPA|/l/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter N1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter N2.pnsvg|20px]] || N¹ ||{{IPA|/n/}}|| N² ||{{IPA|/n/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter R1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter R2.pnsvg|20px]] || R¹ ||{{IPA|/r/}}|| OR ||{{IPA|/or/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter S1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter S2.pnsvg|20px]] || S¹ ||{{IPA|/s/}}||S²|| {{IPA|/s/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter T1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter T2.pnsvg|20px]] || T¹ ||{{IPA|/t/}}||T²|| {{IPA|/t/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter Y1.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter Y2.pnsvg|20px]] || Y¹ ||{{IPA|/j/}} ||Y²|| {{IPA|/j/}}
|- align="center"
| მხოლოდ  (¹) — Q<br />მხოლოდ  (²) — K || [[File:Old tTurkic letter Q.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter K.pnsvg|20px]] || Q ||{{IPA|/q/}} || K|| {{IPA|/k/}}
|- align="center"
| rowspan="6" |ნებისმიერი ხმოვანთათვის|| colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter CH.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -Ç || colspan="2" |{{IPA|/ʧ/}}
|- align="center"
| colspan="2" | [[File:Old Turkic letter M.svg|20px]] || colspan="2" | -M|| colspan="2" | {{IPA|/m/}}
|- align="center"
| colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter P.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -P|| colspan="2" | {{IPA|/p/}}
|- align="center"
| colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter SH.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -Ş || colspan="2" |{{IPA|/ʃ/}}
|- align="center"
| colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter Z.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -Z || colspan="2" |{{IPA|/z/}}
|- align="center"
| colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter NG.pnsvg|20px]] || colspan="2" | NG || colspan="2" |{{IPA|/ŋ/}}
|- align="center"
| rowspan="7" |კომბინაცია || rowspan="3" | + ხმოვანი || colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter ICH.pnsvg|20px]] || colspan="2" | IÇ, ÇI, Ç || colspan="2" |{{IPA|/iʧ/}}, {{IPA|/ʧi/}}, {{IPA|/ʧ/}}
|- align="center"
| colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter IQ.pnsvg|20px]] || colspan="2" | IQ, QI, Q|| colspan="2" | {{IPA|/ɯq/}}, {{IPA|/qɯ/}}, {{IPA|/q/}}
|- align="center"
| [[File:Old tTurkic letter OQ.pnsvg|20px]] || [[File:Old tTurkic letter UK.pnsvg|20px]] ||OQ, UQ,<br />QO, QU, Q||{{IPA|/oq/}}, {{IPA|/uq/}},<br />{{IPA|/qo/}}, {{IPA|/qu/}}, {{IPA|/q/}}||ÖK, ÜK,<br />KÖ, KÜ, K||{{IPA|/øk/}}, {{IPA|/yk/}},<br />{{IPA|/kø/}}, {{IPA|/ky/}}, {{IPA|/k/}}
|- align="center"
| rowspan="4" | + თანხმობა || colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter NCH.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -NÇ|| colspan="2" | {{IPA|/nʧ/}}
|- align="center"
| colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter NY.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -NY || colspan="2" |{{IPA|/ɲ/}}
|- align="center"
| colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter LT.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -LT|| colspan="2" | {{IPA|/lt/}}, {{IPA|/ld/}}
|- align="center"
| colspan="2" |[[File:Old tTurkic letter NT.pnsvg|20px]] || colspan="2" | -NT || colspan="2" |{{IPA|/nt/}}, {{IPA|/nd/}}
|- align="center"
| colspan="3" | სიტყვა გამყოფი || colspan="2" | [[File:Old tTurkic letter SEP.pnsvg|20px]] || colspan="4" |არა
|- align="center"
| colspan="9" |(-) — ხდება მხოლოდ სიტყვის ბოლოს
|}

==ლიტერატურა==
* [http://irq.kaznpu.kz/?lang=r&mod=1 მონაცემთა ბაზა]
* სტატია [http://www.kyrgyz.ru/?page=4 უძველესი ტურიკის რუნიანი სცენარი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213133/http://www.kyrgyz.ru/?page=4 |date=2007-09-27 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:თურქული ენები]]
[[კატეგორია:ცენტრალური აზია]]
[[კატეგორია:ანბანური დამწერლობები]]