Difference between revisions 26323 and 26324 on lezwiki

[[Файл:Osmanisches_Reich_1866.png|thumb|right|320px|1866 — й йисуз Осман империядин гъилик квай ччилер]]

'''Осман империя''' официал тӀвар '''ЧӀехи Осман Гьукумат''' — пара халкьар авай гьукумат, осман пачагьрин гьукумдик квай пачагьвал. Империя 1299 йисалай 1923 йисалди авай. Гьукуматдин чӀехи халкь [[туьрквер]] тир. Гьукуматдин чӀал [[туьрк чІал]] тир. Осман империяди вич [[Халифат]] хьиз кьазвай.

== Тарих ==
Осман империядин виридалай пара метлеб авай юкь [[Анатолия]] тир. Туьрквер къведалди а ччилел Византий империядин гъилик квай. Абурухъ галаз дявеяр тухудайла арабри чпиз куьмеквилиз туьрквер эвернай. И кар паталди арабри туьркериз ичӀи чилер гузвай. Гьа ччилерал чпин кӀвал-югъ туькӀуьриз къвез    — къведалди и чилер туьркверин яз амукьнай. 1071 йисуз абурухъ чпин сифте гьукумат хьана Анатолиядин юкьв кьазвай, Кони султанат тӀвар алай. 1237 йисуз мугъулри а гьукумат кӀукӀварна. 1326 йисуз Бурсада кьилин шегьер авай султанат туькӀуьрна. Гьа гьукуматди Осман империядик кьил кутуна. 1362 йисуз туьрквери [[Адрианополь]] кьуна ва адан тӀвар '''Эдирне'''дал масакӀа авуна. 1450 йисара Армения Осман пачагьвалдин гьукумдик акатнай. 1453 йисуз османри [[Византий империя]] кӀукӀварнай ва адан кьилин шегьер [[Константинополь]] кьунвай. Шегьердин тӀвар '''[[Истанбул]]'''дал масакӀа авунвай туьрквери чпин кьилин шегьер гьаниз тухвана.

Яман Селиман девирда османри къачуна Сирия, Аравияни [[Мисри]]. Эхиримжи халифдивай ада [[Каир]]да къуват гакъудна. ГьакІа хьана, адакай вичикай халиф хьана. Венеция 1505 йисуз катана, Мисри 1517 йисуз катана, османри Чилинкьулан гьуьлуьн рагъэкъечІдай пад чпин гъиле кьуна. 1526 йисуз Мохач женгина чех-венгрин кьуршунар катана Венгрия къачуна вири 1529 йисуз. Ахпа туьркер [[Вена]]дин цларик атана. Вичин зреквилин лап кІуькІве, Сулейман «Хъсанди»дин девирда (1520— 1566), Осман империя Венадин ракІарилай Фарс заливдик къвезвай, Крымдилайни Мароккодал. 1672 йисуз туьркери Дорошенкодин куьмекдалди Днепр вацІунилай рагъэкІидай патахъ галай чилер къачуна. XVII вишйисуз антитуьрк кІватІалди хана туьркерин кьуршунар Венадин цларин кІаник, ахпа Юкьван Европадай къисена. XVIII йисуз османрин сифте душман Урус империя жезва. Урус-туьрк дявейрин эхирда туьркеривай ЧІулав гьуьлуьн кефер пад Крым галаз квахьна. Мамлюкрин куьмекдалди османри пара чилер къачузавай Африкада, Мисридилай агъухъ. ГьакІа хьана туьркеривай Нубия къачун хьана, Рагъ экъечІдай Суданни галаз. Хабеш — гьуьлуьк квай чилер къенин Эритреядикни Джибутидик кваф, мадни Сомалидин кефер пал. Ахпа Мисри XIX вишйиса Мухаммед Алидин девирда халисаз азадди хьана, кьилди урусри хвена Осман империя мисривийривай. ГьакІа хьана, османрин мурадар Африка къачун патахъай кІеви хьана.⏎
⏎
== Дин ==
Осман империя (халифат) Ислам дуьньяда гегьенш ийидай гьукумат тир. ЧІехивилиз кьабулнавай мазхаб ханафитринди тир. Империя яшамиш хьайи кьадар чІехи пай адан къене мусурманрин пак тир шегьерар [[Мекка]]ни [[Медина]] авай. Гьукуматдин чІехи мискІин Истанбулда авай Айя-София тир. Османрин пачагьри халифатда авай мусурман тушир халкьарин кьула Ислам гегьенш ийизавай.

== Лезгиярни османар ==
(contracted; show full)[[war:Imperyo Otomano]]
[[yi:אטאמאנישע אימפעריע]]
[[yo:Ilẹ̀-Ọba Òttómánì]]
[[za:Osman Daeqgoz]]
[[zh:奥斯曼帝国]]
[[zh-classical:鄂圖曼帝國]]
[[zh-min-nan:Osman Tè-kok]]
[[zh-yue:鄂圖曼帝國]]