Difference between revisions 1008003 and 1008053 on mrwiki

{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = अ‍ॅन फ्रॅंक
| चित्र = Anne Frank.jpg
| चित्र_रूदी = 200px
| चित्र_शीर्षक = मे, इ.स. १९४२मधील अ‍ॅन फ्रॅंक
| जन्म_नाव = ॲनीस मारी फ्रॅंक (Annelies Marie Frank)
| जन्म_दिनांक = {{birth date|df=yes|1929|6|12}}
| जन्म_स्थान = [[फ्रांकफुर्ट|फ्रांकफुर्ट आम माइन]], [[वायमार प्रजासत्ताक]], [[जर्मनी]]
| मृत्यू_दिनांक = मार्च, इ.स. १९४५ (वय १५)
| मृत्यू_स्थान =  [[बर्गन-बेल्सन छळछावणी]], लोवर सॅक्सोनी, नाझी जर्मनी
| राष्ट्रीयत्व= इ.स. १९४१पर्यंत वायमार प्रजासत्ताक, त्यानंतर कुठलेच राष्ट्रीयत्व नाही.
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती =  ''[[द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल]]'' (इ.स. १९४७)
| प्रभाव  = [[Cissy van Marxveldt]] <!-- {{sfn|Müller|1999|pp=143, 180–181, 186}} -->
<!--
| धर्म = Judaism
-->
| स्वाक्षरी_चित्र = Anne Frank signature.svg
}}
'''आनेलीस मारी फ्रांक''', अर्थात '''आने फ्रांक''', ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: ''Annelies Marie Frank'', ''Anne Frank''; {{ध्वनी|De-Annelies Marie Anne Frank.ogg|उच्चार}} ; मराठी लेखनभेद: '''ॲअ‍ॅन फ्रॅंक''') (१२ जून, इ.स. १९२९ - मार्च, इ.स. १९४५) ही [[हॉलोकॉस्ट|हॉलोकॉस्टला]] बळी गेलेली एक ज्यूधर्मीय होती. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान ज्यूधर्मीयांवर होत असलेल्या अत्याचारांपासून लपण्यासाठी अ‍ॅन व तिचे कुटुंब एका घरात लपून राहिले होते, त्या काळात तिने लिहिलेली दैनंदिनी ''[[द डायरी ऑफ अ यंग गर्ल]]'' या नावाने प्रसिद्ध झाली. त्यावर अनेक नाटके तसेच चित्रपटे बनविण्यात आले आहेत. 

[[वायमार प्रजासत्ताक|वायमार प्रजासत्ताकामधील]]<ref group="टीप">[[वायमार प्रजासत्ताक]] - पहिल्या महायुद्धानंतर जर्मनीत बनलेले प्रजासत्ताक.</ref> [[फ्रांकफुर्ट|फ्रांकफुर्ट आम माइन]] <ref group="टीप">फ्रांकफुर्ट आम माइन ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: ''{{lang-de|Frankfurt am Main''}}; जर्मन उच्चार: फ्रांकफुर्ट आम माइन ; इंग्लिश भाषेतील रूढ उच्चार: फ्रॅकफर्ट आम माइन ; )</ref> या शहरात तिचा जन्म झाला. पण ती आयुष्यातील बराचसा काळ [[अ‍ॅम्स्टरडॅम]], [[नेदरलॅंड्स]] येथे राहिली. ती जन्माने जर्मन होती मात्र [[नाझी जर्मनी|नाझी जर्मनीच्या]] काळातील ज्यूद्वेशी<ref group="श">[[ज्यूविरोध|ज्यूद्वेश]] - (इंग्लिश: anti-Semitic) दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान ज्यूधर्मीय लोकांवरील नाझी पुरस्कृत द्वेश व अत्याचार.</ref> [[न्युर्नबर्ग कायदे|न्युर्नबर्ग कायद्यामुळे]] फ्रॅंक परिवाराचे जर्मन राष्ट्रीयत्व काढून टाकले गेले. मरणोत्तर तिची दैनंदिनी प्रकाशित झाल्यामुळेनंतर ती जगभरात प्रसिद्ध झाली.

इ.स. १९३३मध्ये [[नाझी पक्ष]]ाने जर्मनीत सत्ताग्रहण केले. याच वर्षी फ्रॅंक कुटुंब जर्मनीतून [[अ‍ॅम्स्टरडॅम]]ला स्थायिकलांतरित झाले. मात्र इ.स. १९४०पर्यंत नाझी जर्मनीने नेदरलॅंड्सवर सत्ता मिळवली. त्यामुळे ते अ‍ॅम्स्टरडॅममध्येच अडकले. जुलै १९४२मध्ये सर्वत्र ज्यूंची छळवणूक मोठ्या प्रमाणात वाढली. त्यापासून वाचण्यासाठी फ्रॅंक कुटुंब ॲ, अ‍ॅनचे वडील [[ऑटो फ्रॅंक]] यांच्या कार्यालयाच्या इमारतीतील दडलेल्यागुप्त खोल्यांमध्ये लपले. तिथे असतांना अ‍ॅनच्या तेराव्या वाढदिवशी तिला एक कोरी वही मिळाली होती, त्यातच तिने १२ जून इ.स. १९४२ ते १ ऑगस्ट १९४४पर्यंतची दैनंदिनी नोंदवली. ते दोन वर्षे तिथेच होते, पण त्यांना विश्वासघाताने पकडण्यात आले व [[नाझी छळछावणी|नाझी छळछावणीत]]<ref group="श">[[छळछावणी]] - इंग्लिश: concentration camps(कॉन्सनट्रेशन कॅम्प)</ref> पाठवण्यात आले. अ‍ॅन व तिची मोठी बहीण [[मॅरगॉट फ्रॅंक|मॅरगॉट]] यांना नंतर [[बर्गन-बेल्सन छळछावणी]]त पाठवले गेले व तिथे इ.स. १९४५मधील मार्चमध्ये दोघीही प्रलापक ज्वराने<ref group="श">[[प्रलापक ज्वर]] - इंग्लिश: ({{lang-en|typhus}} - (टायफस)</ref> मरण पावल्या.

केवळ ऑटो फ्रॅंक यातून वाचले. युद्धानंतर अ‍ॅमस्टरडॅमला परल्यावर त्यांना अ‍ॅनची दैनंदिनी मिळाली. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे इ.स. १९४७मध्ये ती दैनंदिनी पुस्तकरूपात प्रकाशित झाली. मूळ डच भाषेत लिहिलेल्या त्या दैनंदिनीचे इ.स. १९५२मध्ये इंग्रजीत भाषांतर झाले. व नंतर अनेक भाषांमधून भाषांतर केले गेले. मराठीमध्ये [[मंगला निगुडकर]] यांनी या पुस्तकाचे भाषांतर केले आहे.

== सुरुवातीचे दिवस ==
[[File:AnneFrankMerwedeplein.jpg|thumb|alt=A four story, brick apartment block showing the building's facade, with several windows and an internal staircase leading into the block.|इ.स. १९३४ ते इ.स. १९४२ पर्यंत फ्रॅंक कुटुंब राहत असलेली इमारत.]]
अ‍ॅन फ्रॅंकचा जन्म १२ जून इ.स.१९२९ रोजी [[फ्रॅंकफर्ट]], जर्मनी येथे झाला. ती [[ऑटो फ्रॅंक]]  ({{lang-en|Otto Frank}}; इ.स. १८८९ - इ.स. १९८०) व [[एडिथ फ्रॅंक|एडिथ फ्रॅंक-हॉलंडर]] ({{lang-en|Edith Frank-Holländer}}; इ.स. १९०० - इ.स. १९४५) यांची दुसरधाकटी मुलगी होती. तिच्या मोठ्या बहिणीचे नाव [[मर्गोगॉट फ्रॅंक]] ({{lang-en|Margot Frank}}; इ.स. १९२६ - इ.स. १९४५) होते. फ्रॅंक कुटुंब पुरोगामी विचारसरणीचे होते, ते ज्यूधर्माचे सर्व सण व रिवाज मानत नसत. ते राहत असलेल्या फ्रॅंकफर्टच्या भागात अनेक ज्यूधर्मीय व इतर धर्माचे लोक एकत्र राहत. एडिथ जास्त श्रद्धाळू पालक होती तर ऑटो यांना विद्वत्प्रचूर<ref group="श">विद्वत्प्रचूर - ({{lang-en|scholarly}} - स्कॉलरली</ref> गोष्टींमध्ये जास्त रस होता. त्यांच्याजवळ अनेक विषयांवरील पुस्तकांचा संग्रह होता. दोन्ही पालकांनी मुलींना लेखन-वाचन करण्यास प्रोत्साहन दिले.

१३ मार्च इ.स. १९३३ मध्ये फ्रॅंकफर्ट नगरपालिकेच्या निवडणुका झाल्या. त्या [[ॲडॉल्फ हिटलर]]च्या [[नाझी पक्ष|नाझी पक्षाचा]] विजय झाला. ज्यूविरोधी मोर्चे लगेचच चालू झाले. यामुळे वातावरणात आपण जर्मनीतच राहिलो तर आपले काय होईल याची भिती फ्रॅंक कुटुंबाला वाटू लागली.   नंतर त्याच वर्षी एडिथ मुलींना घेऊन एडिथची आई रोझा हॉलंडर हिच्याकडे [[आखेन]] येथे राहण्यास गेली. ऑटो फ्रॅंक फ्रॅंकफर्टमध्येच राहिले. नंतर त्यांना अ‍ॅम्स्टरडॅममध्ये आपली कंपनी काढण्याचा एक प्रस्त्वाव मिळाला. त्यामुळे व्यवसायाची घडी नीट बसविण्यासाठी व कुटुंबाच्या राहण्याची व्यवस्था करण्यासाठी ते अ‍ॅम्स्टरडॅमला गेले. इ.स. १९३३ ते इ.स. १९३९च्या काळात सुमारे ३ लाख लोक जर्मनी सोडून निघून गेले.

ऑटो फ्रॅंक यांनी ''ओपेट्कक्टा वर्क्स'' कंपनीत काम सुरू केले. त्यांची कंपनी पेक्टिन नावाचा फळांचा अर्क विकत असे. त्यांनी अ‍ॅम्स्टरडॅममधील ''मेरवेडेप्लेइन'' (({{lang-en|Merwedeplein}} - मेरवेडे चौक) येथे घर घेतले. इ.स. १९३४ च्या फेब्रुवारी महिन्यात मुली व एडिथ अ‍ॅम्स्टरडॅमला आले. त्यांनी मरगॉटला सार्वजनिक शाळेत दाखल केले आणि अ‍ॅनला मॉंटेसरी शाळेत घातले. मरगॉटला गणितात रस होता तर अ‍ॅनला लेखन आणि वाचनात. त्या काळातील अ‍ॅनची मैत्रीण [[हन्नेली गोस्लर]] अ‍ॅनबद्दल सांगते की, अ‍ॅन नेहमी काहीतरी लिहित असे मात्र ते हाताने लपवून ठेवत असे व त्याबद्दल बोलत नसे. त्या दोघी बहिणी एकमेकांपासून खूप वेगळ्या होत्या. मरगॉट सुसंकृत, अबोल आणि अभ्यासू होती तर अ‍ॅन स्पष्टवक्ती, उत्साही आणि बहिर्मुख होती.

इ.स. १९३८ मध्ये फ्रॅंकने ''पेक्टाकॉन'' नावाची दुसरी कंपनी सुरू केली. ही कंपनी औषधी वनस्पती, पिकलिंग साल्ट{{मराठी शब्द सुचवा}} आणि मसाल्याच्या पदार्थांची घाउक विक्री करत असे. मसाल्याच्या पदार्थांचा जाणकार म्हणून ऑटोने [[हर्मन व्हान पेल्स]] याला कंपनीत नौकरी दिली होती. तोसुद्धा जन्माने ज्यू होता व जर्मनीतील [[ओस्नाब्रुक]] येथून आपल्या कुटुंबासोबत पळून आला होता. इ.स. १९३९ मध्ये एडिथची आईपण त्यांच्यासोबत राहायला आली व जानेवारी, इ.स. १९४२मधील तिच्या मृत्यूपर्यंत ती तिथेच होती.

मे, इ.स. १९४०मध्ये जर्मनीने नेदरलॅंड्सवर हल्ला केला व नेदरलॅंड्स पादांकृत केले. नवीन सरकारने अनेक भेदभावपूर्ण कायदे लागू करून ज्यूंचे छळ करणे चालू केले. त्यांना ज्यू म्हणून नावनोंदणी करणे बंधनकारक केले तसेच ज्यूंचे वांशिक विभक्तीकरण<ref group="श">[[वांशिक विभक्तीकरण]] - इंग्लिश: Racial segregation (रेशियल सेग्रीगेशन) - वंशानुसार लोकांचे विभाजन करणे.</ref> केले. फ्रॅंक बहिणींची शाळेत प्रगती होत होती, त्यांचे अनेक मित्र-मैत्रिणी बनले होते. मात्र ज्यू मुलांना केवळ ज्यू शाळेतच घातले पाहिजे, या शासनाच्या हुकुमनाम्यामुळे त्यांना त्यांनच्या शाळेांतून काढून ज्यूधर्मीय लायसियम (शाळा) मध्ये दाखल केले गेले. तिथे अ‍ॅन वची [[जॅकलीन व्हान मार्सेन]]सोबत मैत्री झाली. एप्रिल, इ.स. १९४१मध्ये पेक्टाकॉन कंपनी एक ज्यू-कंपनी म्हणून जप्त केली जाऊ नये म्हणून ऑटोने पावले उचलली. त्यांनी त्यांचा पेक्टाकॉनमधील वाटा त्यांचा मित्र [[जोहान्स क्लिमन]] याच्या नावावर हलवला आणि संचालकाच्या पदाचा राजीनामा दिला. काही काळानंतर कंपनी रद्द करून कंपनीची सर्व मालमत्ता [[जान गाइस]] याच्या ''गाइस आणि कंपनी'' मध्ये हलवली. डिसेंबर, इ.स. १९४१मध्ये ऑटो यांनी ऑप्टेक्टा वाचविण्यासाठीपण हेच केले. यामुळे त्या दोन्ही कंपन्याचे काम चालू राहिले व ऑटो फ्रॅंक यांना थोडेसेच पण परिवार चालविण्यासाठी पुरेसे पैसे मिळत गेले.

== दैनंदिनीत नोंदवलेला काळ ==
=== लपण्याच्या आधी ===
(contracted; show full)जिचा अ‍ॅनच्या दैनंदिनीत अनेकदा उल्लेख होता, तिला, तिच्या आई-वडिलांसोबत विषारी वायूच्या कोठडीत मारण्यात आले होते. तिची मोठी बहीण, बार्बरा, जी मरगॉटची जवळची मैत्रीण होती, मात्र यातून वाचली होती. <!-- {{sfn|Lee|2000|pp=211–212}} --> इ.स. १९३०च्या दशकातच जर्मनी सोडून इंग्लंड, स्वित्झरलॅंड व अमेरिकेला गेलेल्या अ‍ॅन व मरगॉटच्या काही मैत्रिणी तसेच ऑटो व एडिथची माहेरची लोकं मात्र यातून बचावले.

== पारिभाषिक शब्दसूची ==
{{संदर्भयादी|2|group="श"}}

== तळटीपा ==
{{संदर्भयादी|group="टीप"}} 


<!--⏎
== नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}
-->
== संदर्भसूची ==
* {{cite book
  | आडनाव = Müller
  | पहिलेनाव = Melissa
  | last = Müller
  | authorlink1 = Melissa Müller
  | सहलेखक = Kimber, Rita and Robert (translators)
(contracted; show full)[[tl:Anne Frank]]
[[tr:Anne Frank]]
[[uk:Анна Франк]]
[[vec:Ana Frank]]
[[vi:Anne Frank]]
[[wa:Anne Frank]]
[[war:Anne Frank]]
[[zh:安妮·弗蘭克]]