Difference between revisions 148901 and 291697 on mywiki

< previous diff
next diff >
လောင်းဖဲလိုး၊ အိပ် ဒဗျူ
[[File:HenryWLongFellow1868.jpg|thumb|လောင်းဖဲလိုးအား ၁၈၆၈ ခုနှစ်က တွေ့ရစဉ်]]
==လောင်းဖဲလိုး၊ အိပ် ဒဗျူ( ခရစ် ၁၈ဝ၇-၁၈၈၂ )==
ဟင်နရီ ဝေါ့ဇဝပ် လောင်းဖဲလိုးသည် အမေရိကန်လူမျိုး ထင်ရှားသော စာဆိုတစ်ဦး 
ဖြစ်သည်။ လူကြီးများအတွက်သာမက ကလေးများအကြိုက် ကဗျာရှည်၊ 
ကဗျာတိုများ ရေးစပ်ခဲ့သဖြင့် ကလေးတို့၏ အချစ်တော် စာဆိုကြီးဟုလည်း 
ဆိုအပ်ပေသည်။ သူရေးသားခဲ့သည့် မြောက်မြားလှစွာသော ကဗျာများ 
အနက် 'ဟိုင်ယာဝါ၊ ညသာ'၊ 'တောရွာမှ ပန်းပဲဆရာ' တို့မှာ အင်္ဂလိပ်စာ 
သင်ဖူးသူတိုင်းလိုပင် ကလေးသူငယ်အရွယ်ကတည်းက သင်ကြားမှတ်ယူရွတ်
ဆိုရသောကဗျာများဖြစ်ပေသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် စာဆိုအဖြစ်ခေတ်သစ် 
စာပေဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ တစ်ဦးအဖြစ်လည်း ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
လောင်းဖဲလိုးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မိန်းပြည်နယ်ရှိ 
ပေါ့တလန်မြို့၌ခရစ် ၁၈ဝ၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ရ ရက်နေ့တွင်ဖွား 
သည်။ ဖခင်မှာ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းထွက် နာမည်ကြီးရှေ့နေတစ်ဦး 
ဖြစ်သည်။ မိခင်မှာလည်း တေးဂီတ ကဗျာစာဆိုမှုများကို ဝါသနာပါသူဖြစ် 
သည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ဗိုဒင်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူရာ ၁၈ 
နှစ်အရွယ်တွင် ထိုကောလိပ်မှ ဘွဲ့ထူးဆွတ်ခူးအောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုကျောင်း၌ပင် 
ခေတ်သစ်ဘာသာစကားနှင့် စာပေဆိုင်ရာပါမောက္ခအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် 
စကားကမ်းလှမ်းခြင်းခံရသည်။ သို့သော် ချက်ချင်းလက်မခံသေးပဲ ဂျာမနီ၊ 
ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ အီတလီနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ယင်းတို့၏ ဘာသာ 
စကား၊ စာပေနှင့် အလယ်ခေတ်သမိုင်းတို့ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်။ ၁၈၂၉ 
ခုနှစ် အသက်၂၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဗိုဒင်ကောလိပ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် 
ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ အသက်ပင်ငယ်သော်လည်း လောင်းဖဲလိုးသည် ထို 
စဉ်က အမေရိကတိုက်တွင် အတော်ဆုံးသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့လေ 
သည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်၌ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်တွင် အလားတူရားထူးဖြင့် 
ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သို့ရာတွင်အင်္ဂလန်၊ နယ်သာလန်၊ ဂျာမနီ၊ ဆွစ်ဇာ 
လန်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးပြီးနောက် ၁၈၃၆ 
ခုနှစ်တွင်မှ ထိုရာထူးတွင် စတင်အမှုထမ်းသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ၁၈၅၄ 
ခုနှစ်အထိ ၁၇ နှစ်တာမျှအမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ - ၆၉ ခုနှစ်၌ 
ဥရောပတိုက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့စဉ်က အောက်စဖို့ 
တက္ကသိုလ်နှင့် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်များက လောင်းဖဲလိုးအား ဂုဏ်ထူး 
ဆောင်ဘွဲ့ထူးများ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
လောင်းဖဲလိုးသည် အိမ်ထောင်နှစ်ဆက်ပြုခဲ့သည်။ ပထမဇနီးမှာ 
မေရီစတိုရာပေါ့တာဖြစ်၍ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကလက်ထပ်ခဲ့သည်။ လောင်းဖဲလိုး 
သည် စာပေများလေ့လာဆည်းပူးရန် ဥရောပတိုက်သို့ သွားခဲ့ရာတွင် ဇနီး 
ဖြစ်သူကိုပါခေါ်သွားရာ၊ ထိုသို့ခရီးသွားစဉ် နယ်သာလန်နိုင်ငံ ရော့တဒမ်း 
မြို့၌ မေရီပေါ့တာမှာ ဖျားနာ၍ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ လောင်းဖဲလိုးအဖို့ 
ပထမဆုံးအကြိမ်ပူဆွေးခြင်းဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် စိတ်အားမလျော့ဘဲ စာပေ 
များကို ဆက်တိုက်ရေးသွားလေသည်။ ခရစ် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် လောင်းဖဲလိုး 
သည် အီတလီနိုင်ငံမှ ဖရန်းစစ်အယ်လစ်ဇဗက်အက်ပယ်တန်ဆိုသူ အမျိုး 
သမီးနှင့် ဒုတိယအိမ်ထောင်ထူသည်။ ဖရန်းစစ်အက်ပယ်တန်၏ ဖခင်က 
မဂ‡လာလက်ဆောင်အဖြစ် လက်ဖွဲ့သောအိမ်တွင် ဇနီးမောင်းနှံပျော်ပိုက်စွာ 
နေထိုင်၍ လောင်းဖဲလိုးလည်း ကဗျာများကိုစပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ သားသမီး 
ခြောက်ယောက်ထွန်းကားရာ မိမိ၏ရင်သွေးများအဖို့ ကလေးကဗျာများကို 
ကိုယ်တိုင်ဖွဲ့နွဲ့ သီကုံးပေးလေသည်။ ဤသို့မိသားတစ်စုပျော်ရှင်စွာ နေထိုင် 
လျက်ရှိစဉ် ၁၈၆၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဖရန်းစစ်အက်ပယ်တန်သည် အင်္ကျီ 
စကို မီးခြစ်မှထတောက်သောမီးစွဲရာမှ တစ်ကိုယ်လုံးမီးလောင်၍ ရုတ်တရက် 
သေဆုံးသွားသဖြင့် လောင်းဖဲလိုးမှာ ယူကျုံးမရအောင် ပူဆွေးခဲ့ရပြန်၏။ 
ဤအကြိမ်တွင် စာမရေးနိုင်လောက်အောင်ပင် စိတ်ညိ|ုးငယ်ထိခိုက်ခဲ့သည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် သမီးသုံးယောက်နှင်အတူ ဥရောပတိုက်နှင့် 
အဂ‡လန်ပြည်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့၏။ ရောက်လေရာ 
အရပ်တိုင်းကပင် သူ့အား နာမည်ကျော်စာရေးဆရာ၊ ထူးချွန်သော ပညာရှင် 
အဖြစ်ဂုဏ်ပြုကြ၏။ လောင်းဖဲလိုး အသက် ၇၅ နှစ်ပြည့်မြောက်သောနေ့ 
တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံး၊ အထူးသဖြင့် စာသင်ကျောင်းများ 
တွင် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် ခရစ် 
၁၈၈၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင်ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။ 
လောင်းဖဲလိုးအားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည် ဝက်စမင်စတာအက် 
ဗေးရှိ စာဆိုရိပ်မြုံဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ကဗျာစာဆိုတို့အတွက် သတ်မှတ် 
ထားသောထောင့်တွင် လောင်းဖဲလိုး၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းရုပ်လုံးကို ထားရှိပေ 
သည်။ ယခင်က မည်သည့်အမေရိကန်လူမျိုးမျှ ဤသို့ ဂုဏ်ပြုသည်ကို မခံ 
ရဖူးသေးပေ။
လောင်းဖဲလိုးသည် တစ်သက်တာလုံး စာပေနှင့်သာမွေ့ပျော်၍ 
မြောက်မြားစွာသော ကဗျာအမျိုးမျိုးကို ရေးစပ်သီကုံးသွားပေသည်။ ယင်းတို့ 
အနက် 'ညချမ်းအတွက်ဓမ္မသီချင်း'၊'ဟက်စပီရပ်သင်္ဘောပျက်ခြင်းအကြောင်း'၊ 
'တောရွာမှ ပန်းပဲဆရာ'စသည်တို့မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။ ပုံပြင်၊ ကဗျာရှည် 
များအနက် 'ပေါရီဗီယာ မြင်းဖြင့်စိုင်းခြင်း'၊ 'စစ္စလီပြည်မှ ရောဗတ်ဘုရင်'၊' 
မိုင်းလစတန်းဒစ်၏ လူပျိုလှည့်ခန်း'တို့မှာ ထင်ရှားပေသည်။ ကဗျာရှည်ကြီး 
များအနက် 'အီဗင်ဂျလင်း'နှင့် 'ဟိုင်ယာဝါသာ' တို့မှာ လူသိများ၍ ထင် 
ရှားပေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ တိုင်းရင်းသားလူနီတို့၏ သမိုင်းပုံ 
ပြင်ကိုမူတည်၍ ရေးသားထားသော 'ဟိုင်ယာဝါသာ'မှာ ကလေးတို့၏ 
အသဲစွဲ ပုံပြင်ကဗျာဖြစ်၍ လောင်းဖဲလိုး၏ ကဗျာများအနက် အထင်ရှားဆုံး 
ကဗျာလည်းဖြစ်သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် လောင်းဖဲလိုးသည် ဟားဗဒ်တက္က 
သိုလ်မှထွက်ကာ ဟိုင်ယာဝါသာကဗျာကို ကြိုးကြိုးစားစားအချိန်ယူ၍ ပြုစု 
လေသည်။ ကဗျာများသာမက ကျောင်းသုံးစာအုပ်များကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ 
ထိုပြင် အီတာလျံစာဆိုကျော် ဒန်တီ၏ 'ဒီဗိုင်းကော်မဒီ' ကိုလည်း ဘာသာ 
ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် အသက် ၇ဝ ကျော်အထိ အဆက်မပြတ် 
စာရေးခဲ့သည်။ သူနောက်ဆုံးရေးသားခဲ့သော ကဗျာမှာ 'ဆန်ဗလပ်စ ခေါင်း 
လောင်းသံ'ဖြစ်၍ မကွယ်လွန်မီ ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်အတွင်းက ရေးသားခဲ့ 
လေသည်။
လောင်းဖဲလိုးသည် လူငယ်များအား ကဗျာလင်္ကာကို နှစ်သက်လာ 
စေ၍ အရသာခံစားနိုင်အောင် နှိုးဆွနိုင်သော စာဆိုကြီးဖြစ်လေသည်။ ဟား 
ဗဒ်တက္ကသိုလ်တွင် စာပေပို့ချယင်း သူ့တပည့်ကလေးများအား သူကဲ့သို့ 
စာပေကိုလိုက်စားချင်သော ဆရာကောင်းတပည့် ဖြစ်လာအောင် လိမ္မာရေး 
ခြားစွာ ပညာကိုပေးဝေခဲ့၏။ လောင်းဖဲလိုးသည် ဥရောပတစ်ခွင် နှံ့စပ် 
အောင်လှည့်လည်ခဲ့၍ ဘာသာရပ်အမျိုးမျိုးတို့ကို လေ့လာသင်ကြားခဲ့သူဖြစ် 
သည့်အလျောက် သူထူးချွန်စွာဆည်းပူးခဲ့သော ကမ္ဘာ့စာပေနှင့် ဘာသာတို့ 
ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဖြန့်ဖြူးခဲ့လေသည်။ လောင်းဖဲလိုးသည် 
ပညာဖြင့်ပြည့်ဝ၍ စိတ်နှလုံးထားသိမ်မွေ့နူးညံ့ပြီးလျှင် အေးချမ်းစွာစာပေနှင့် 
မွေ့လျော်နေသူဖြစ်၏။ သူ၏ကဗျာများမှာ ဒဏ္ဍာရီ သမိုင်းပုံပြင်များကို 
မူတည်ရေးသား စပ်ဆိုထားသဖြင့် လူငယ်များအကြိုက်ပင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ 
ကဗျာများသည် လူငယ်တို့၏ ကဗျာဉာဏ်ကို ရွှင်လန်းအောင် ပြုလုပ်ပေး 
နိုင်သည်။ သူ၏ကဗျာများဖြင့်ဖွဲ့ဆိုထားသော ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီများမှာ ရိုးရိုးနှင့် 
ပြေပြေပြစ်ပြစ်ရှိလှသည်။
လောင်းဖဲလိုး၏ ကဗျာများတွင်ပါရှိသော ရှေးဟောင်းသမိုင်း 
ပုံပြင်တို့မှာ သူ၏ကဗျာဉာဏ်နှင့် အာဝဇ္ဇန်းကြောင့်ပင် လူငယ်ကလေးများ 
အဖို့ ပိုမိုနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်လေသည်။ သူ့ကဗျာများမှာ ကဗျာသင်ခါစကလေး 
များ၊ သို့မဟုတ် ကဗျာကို လိုက်စားခါစသူများအတွက် အထူးသင့်လျော်လေ 
သည်။ အရေးအသားမှာ မကွယ်မထောင့် ရှင်းလင်းပြတ်သား၍ ဂီတသံနှော 
ကာ သဘောမိလွယ်အောင် စီစဉ်ထား၏။ လောင်းဖဲလိုး၏ ကဗျာများမှာ 
ရှင်းလင်းပြေပြစ်လွန်းသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံဝေဖန်သူများက သူ့ကဗျာမှာ 
ကဗျာအဆင့်အတန်းတွင် အထက်တန်းမကျဟု ဆိုကြလေသည်။ သို့ရာတွင် 
လောင်းဖဲလိုး၏ အရေးအသားများမှ မမြှော်လင့်ခဲ့သော ကဗျာအလှသဘာဝ 
ကလေးများကို တစ်ချက်တစ်ချက် တွေ့ရလေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)</ref>

== ကိုးကား ==
<references/>
[[Category:နိုင်ငံတကာ ကဗျာဆရာများ]]
[[en:Henry Wadsworth Longfellow]]⏎
{{Lifetime|၁၈ဝ၇|၁၈၈၂|}}